Thách thức từ “biên giới mềm”
Lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc ta gắn liền với những mốc giới hữu hình: Từ ải Nam Quan đến những ngọn hải đăng sừng sững giữa Biển Đông... Đó là những lằn ranh được khắc tạc bằng máu xương và khí phách của bao thế hệ tiền nhân. Thế nhưng, khi bước vào cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, một vùng lãnh thổ mới đã hình thành mà ở đó không có rào chắn thép gai hay phên giậu địa lý: Không gian mạng! Trên bình diện địa chính trị, an ninh quốc gia đã vượt khỏi phạm trù quân sự truyền thống. Văn hóa giờ đây đã trở thành “biên giới mềm” thiêng liêng, nhạy cảm của mỗi quốc gia.
Sự bùng nổ của các nền tảng xuyên biên giới cùng thuật toán thao túng tâm lý tinh vi đang tạo ra dòng chảy thông tin khổng lồ nhưng đầy cạm bẫy. Chúng ta đang chứng kiến một nguy cơ xâm lăng văn hóa âm thầm và khôn khéo hơn bao giờ hết. Khi các giá trị ngoại lai độc hại, trào lưu lai căng, thực dụng, chủ nghĩa tiêu dùng vị kỷ và luận điệu xuyên tạc lịch sử được phát tán tràn lan với dụng ý xấu, chỉ sau một thao tác lướt màn hình, nguy cơ phai nhạt căn cước dân tộc trở thành mối nguy hiển hiện trước mắt.
Hiểm họa khôn lường nhất của sự xâm thực số chính là nguy cơ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nếp nghĩ của giới trẻ. Mất đi chủ quyền trên không gian số chính là nguy cơ đánh mất quyền làm chủ ý thức hệ và nền tảng tinh thần của giống nòi ngay trên chính quê hương mình. Khi một quốc gia bị phụ thuộc về văn hóa số, đường biên giới vật lý dù kiên cố đến đâu cũng khó lòng ngăn cản nguy cơ sụp đổ từ bên trong nền tảng đạo đức xã hội.
Trước những thách thức sống còn của thời cuộc, củng cố chủ quyền văn hóa số theo tinh thần Nghị quyết 80 là đòi hỏi khách quan mang tầm nhìn thời đại sâu sắc. Kế thừa Đề cương về văn hóa Việt Nam năm 1943, Nghị quyết 80 khẳng định: Văn hóa phải đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị; bảo vệ an ninh văn hóa là hạt nhân bảo vệ an ninh quốc gia. Xây dựng chủ quyền văn hóa số không phải là dựng tường lửa cô lập hay bài trừ cực đoan các trào lưu tiến bộ. Bản chất chủ quyền là năng lực tự chủ, quyền tự quyết chuẩn mực đạo đức, thẩm mỹ trên mạng; bảo hộ dữ liệu văn hóa dân tộc và định hướng thị hiếu công chúng. Nghị quyết đòi hỏi chúng ta chuyển hóa tư duy từ “phòng thủ bị động” sang “chủ động kiến tạo, làm chủ trận địa”.
Muốn có chủ quyền vững chắc, chúng ta không thể chỉ phụ thuộc vào công cụ hành chính hay kỹ thuật gỡ bỏ nội dung xấu độc. Bởi vì, kỹ thuật là khiên chắn, nhưng nội dung và chiều sâu nhân văn mới là thanh bảo kiếm. Nếu để khoảng trống trận địa số cho những sản phẩm nhảm nhí chiếm lĩnh, tự chúng ta đã trao quyền dẫn dắt nhận thức cộng đồng cho người khác.
Do đó, chủ quyền văn hóa số phải đo bằng tỷ trọng và sức lan tỏa của các giá trị “chân - thiện - mỹ” mang căn cước Việt Nam. Và, giải pháp căn cơ nhất là xây dựng thành công bộ nhận diện dân tộc trên nền tảng số, kết tinh truyền thống văn hiến với ngôn ngữ thời đại mới. Cần số hóa quốc gia về di sản, văn học, nghệ thuật; ứng dụng công nghệ để người trẻ cảm nhận trọn vẹn hồn cốt quê hương trong từng trải nghiệm số.
Trên mặt trận cam go này, vai trò của lực lượng Công an nhân dân, cơ quan tư tưởng và đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức là sự kết hợp không thể tách rời giữa “thanh bảo kiếm” bảo vệ pháp luật và “ngọn đuốc” soi đường văn hóa. Lực lượng chuyên trách giữ vững kỷ cương, đấu tranh bóc gỡ luận điệu phản động, ngăn chặn âm mưu diễn biến hòa bình của các thế lực thù địch lợi dụng văn hóa chống phá chế độ. Đồng thời, văn nghệ sĩ và những người sáng tạo nội dung số phải là chiến sĩ tiên phong, dùng tác phẩm và công nghệ để lan tỏa hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân tận tụy, tôn vinh gương người tốt việc tốt, lấy cái đẹp dẹp cái xấu, biến không gian mạng thành môi trường văn hóa trong lành, nhân văn.
Giữ gìn chủ quyền văn hóa số rốt cuộc là cuộc chiến giành lấy trái tim, khối óc và niềm tin con người. Đó không phải trách nhiệm riêng lẻ của cơ quan nào, mà là mệnh lệnh lương tri của mỗi công dân Việt Nam khi chạm vào bàn phím. Khi mỗi người dùng mạng xã hội biết tự trang bị một “bộ lọc văn hóa”, biết xấu hổ trước hành vi phi văn hóa và biết tự hào chia sẻ nét đẹp dân tộc, chính họ đang cắm thêm một cột mốc chủ quyền kiên cố trên không gian mạng. Khép lại trang sử giữ nước bằng máu lửa, non sông Việt Nam hôm nay tự tin vươn mình ra biển lớn.
