“Trên Tầng Kh(ô)ng” ở nơi chân trời sáng rỡ

Cặp đôi “duyên” và “phận”

Phải tới tận 20 năm, cặp đôi nghệ sĩ “có cả duyên và phận” này mới lại cùng nhau tổ chức một triển lãm hội họa. Đây là triển lãm chung thứ hai của họ, một của khởi đầu, ngày họ còn rất trẻ, gặp gỡ, đồng hành cùng nhau trong mối duyên tình yêu hội họa; và một là bây giờ, khi họ đã đi đủ một chặng đường dài, cùng nhau suy ngẫm về thế gian đẹp đẽ nhưng cũng nhiều cam go thử thách; cùng nhau chắt chiu gây dựng cho tổ ấm ngày càng vẹn tròn. Hai mươi năm ấy, một quãng không hề ngắn cho một cặp đôi, một cuộc hôn nhân, một con đường của nghệ thuật song hành tương hỗ và nối dài.

Tôi trân trọng cách họ làm nghệ thuật tự do và lặng lẽ. Dù sinh ra ở “vạch đích” của nghệ thuật, cả hai đều con nhà nòi, đặc biệt với Đặng Thảo Ngọc, chị có bố là danh hoạ Đặng Xuân Hòa, một trong những họa sĩ xuất sắc nhất của hội họa đương đại Việt Nam. Mẹ vừa là họa sĩ, nghệ sĩ đầy năng lượng không ngừng khám phá thể nghiệm cái tôi cá tính của mình với nghệ thuật - chị Đỗ Thu Hằng. Em trai Đặng Huy Hoàng, một trong những nhà sáng tạo lego trẻ nổi tiếng, hiện đang đầu quân cho tập đoàn lego thế giới tại Đan Mạch. Và đương nhiên Ngọc cũng sở hữu những danh vị đắt giá ngay từ khi chị còn rất bé - 9 tuổi đã giành giải “Grand Prize” của châu Á, 20 tuổi giành giải Tư “Ánh mắt trẻ” của Đại sứ quán Pháp, có mặt trong triển lãm nhóm tại bảo tàng Cahors, Pháp. Tạ Đình Khiêm ngoài hội họa anh còn song hành con đường võ đạo. Anh là người sáng lập và chủ nhiệm võ đường Vĩnh Xuân Thạch Môn, người truyền lửa cho biết bao thế hệ người Việt trẻ yêu hội họa và võ Việt.

Như những lần chung và riêng trước, ở triển lãm “Trên Tầng Kh(ô)ng” lần này cả hai vẫn kể về những câu chuyện giản dị họ đã từng kể. Chỉ có điều sau 20 năm, câu chuyện của họ đã bước sang chương khác, sâu hơn, nhiều suy ngẫm hơn. Ở tuổi chín đằm, hội họa của họ là những tiếng nói sâu từ bên trong, được chưng cất lên bởi những trải nghiệm sống dày dặn và sự chín muồi trong suy nghĩ. Họ vẽ lại đời sống nhiều tình cảm mà họ đang từng đi qua, để lại những dấu vết dung dị mà rực rỡ, mộng mơ và khát vọng. Họ đã sống, đã vẽ bằng cả đời sống nội tâm lắng dịu, náo động, một nội tâm đủ sâu để mơ về những tầng không của vũ trụ nhiệm màu; đủ bình thản, tự do phơi mở tâm hồn mình, phơi bày niềm hạnh phúc viên mãn tròn đầy cả đời sống tinh thần và trong thế giới nghệ thuật tưởng là chung mà lại rất riêng. Họ, dường như đang tìm kiếm hai con đường khác nhau để cuối cùng chạm đến những điều sâu kín của đời sống cùng nhau vươn lên “Tầng Kh(ô)ng” để gặp gỡ một chân trời.

Tạ Đình Khiêm - hội họa của những tầng sâu nội tâm

So với những tác phẩm trong “Tobe continued” của Khiêm cách đây 5 năm thì “Trên Tầng Kh(ô)ng” lần này, Khiêm “lạ” đi bởi cách anh sử dụng những màu sắc tươi sáng trong các tác phẩm. Vẫn đậm một phong cách kiệm lời, gần như giản lược đến mức tối thiểu, Khiêm họa lại cảnh vật, thế giới nhân sinh của anh bằng sự chắt lọc của màu sắc, đường chân trời và những tầng không gian. Sự giản lược ấy mở ra khả năng biểu đạt, vượt khỏi việc mô tả một cảnh vật cụ thể để anh biến phong cảnh thành trạng thái tinh thần, thành ranh giới giữa các tầng cảm xúc. Đặc biệt, những đường ngang mảnh chạy qua các mảng màu tạo cảm giác về một không gian vừa bao la, vừa bị nén lại, vừa tự do vừa bị giới hạn. Sự nhất quán của ngôn ngữ ngang và cấu trúc nhiều lớp, khoảng mở, chiều sâu sắc độ, không gian phân mảnh, cho thấy sự cô đọng, tính kỷ luật và khả năng kiểm soát có thể là những phẩm chất hữu ích trong cả võ thuật lẫn nghệ thuật tạo hình của Tạ Đình Khiêm.

Phong cảnh trong hội họa của Khiêm cho thấy những miền ký ức hơn là những địa điểm địa lý. Cảnh vật ấy, dường như đã đi qua một quá trình chưng cất trong tâm trí, chi tiết bị loại bỏ, hình khối được cô đọng, chỉ còn lại những ấn tượng sâu nhất về ánh sáng, bóng tối và khoảng cách. Cái Khiêm vẽ không hẳn là cảnh vật trước mắt, mà có thể là dư âm, tâm tưởng của hình bóng đó nằm lại trong tâm hồn anh. Và tôi cảm giác Khiêm tự do cô đơn trên con đường nghệ thuật anh lựa chọn. Ở đó, anh tìm kiếm sự bình yên giữa một thế giới luôn vận động, biến đổi, tích cực và cả nỗi bất an không ngừng vẫn diễn ra ở ngoài kia, trong thế giới vốn dĩ nhiều náo động này.

Không chỉ vẽ, những bức tượng mặt người của Khiêm ở triển lãm rất duyên, tình cảm, cho thấy một tâm hồn phong phú, tài năng đa dạng ở nhiều lĩnh vực nghệ thuật. Người đàn ông vừa dạy võ, vừa dạy vẽ, hai lĩnh vực ngỡ là đối lập nhưng lại như hai mặt không thể thiếu trong bức chân dung dày dặn của Khiêm, là thể chất và tâm hồn Khiêm khi anh có mặt trong đời sống.

Đặng Thảo Ngọc: Thế giới của những ẩn dụ, ký ức và phận người

Nếu ở Tạ Đình Khiêm là thế giới trừu tượng buộc người xem tự giải mã thì với Đặng Thảo Ngọc, hội họa như một phép màu dẫn dụ người xem đi vào những giấc mơ. Vẫn là cách biểu đạt tiết chế, cô đọng, tinh tế từng đường nét, giàu biểu cảm, sức gợi nghĩa để người xem cảm nhận, suy tưởng tự đặt câu hỏi, tự tìm câu trả lời. Ngọc kể chuyện như không kể. Cô đặt những hình ảnh cạnh nhau để gửi thế gian một câu hỏi lớn, một câu hỏi sâu về con người và quyền của họ trong thế giới này.

Vì thế tranh Ngọc có nhiều hình bóng phụ nữ. Đàn bà của Ngọc lẫn trong thiên nhiên, phong cảnh, cạnh đứa trẻ, hoa... Ngọc diễn tả tâm hồn của những người phụ nữ ấy trong các không gian có vẻ quen thuộc nhưng lại vừa lạ lùng, không tuân theo logic thông thường. Đó là thế giới vừa hiện thực vừa siêu thực; là ẩn chứa đâu đó sâu kín những khát vọng cuồng nhiệt được phá bỏ những giới hạn, thoát khỏi những mong manh, hỗn độn. Hình ảnh người phụ nữ vừa hiện diện vừa che khuất cho tôi một cảm giác họ muốn ẩn mình đi, lại đòi được phơi mở, vừa cam chịu vừa khắc khoải tỏ bày. Dường như chỉ cần chạm tay vào những đường ngang phân mảnh ấy, người phụ nữ trong tranh sẽ trút bỏ lại tất cả mọi giới hạn rào cản để khoác đôi cánh tự do bay tới những tầng không. Cái quyền năng đầy tính nữ trong tranh của Ngọc vì thế mà tạo nên cho hội họa của chị một hiện thực thứ hai, hiện thực của liên tưởng, ký ức, nỗi ám ảnh, sự mộng mơ và khao khát.

Ngắm những người phụ nữ trong tranh của Ngọc luôn cho tôi cảm giác Ngọc vẽ chính mình, đúng hơn là tâm hồn mình. Người đàn bà giàu mộng mơ bình thản chọn khuất lấp chỉ để chắt chiu, âu yếm vun đầy hạnh phúc. Trong thế giới ấy người đàn bà với thiên chức kiến tạo yêu thương, nuôi dưỡng yêu thương và mang từ bi đến cho muôn loài. Nhưng, ở sâu trong nội tâm sống động của họ là một thế giới của khát vọng. Họ vừa chọn khuất lấp giữa những ràng buộc, bổn phận, vừa hiện diện đầy cá tính, kiêu hãnh trong thế giới riêng. Họ như muốn bước ra từ những bức tranh và nói với tất cả chúng ta rằng, chúng ta có bao giờ thực sự nhìn thấy một con người, hay chỉ nhìn thấy một phần con người ấy qua những lớp che phủ của ký ức, thậm chí cả định kiến và cảm xúc của chính mình? Họ đặt ra câu hỏi quyết liệt về vị trí của cá nhân trong thế giới mà họ đang sống.

Hai đường thẳng song song sẽ gặp nhau ở đường chân trời

Tạ Đình Khiêm, người họa sĩ võ sư, vẫn mỗi ngày lên lớp dạy học trò ở hai lĩnh vực võ và hội họa với tinh thần giản lược thế giới hỗn độn hiện tại để tìm đến những trạng thái tinh thần tĩnh tại nhất. Đặng Thảo Ngọc, cô giáo của trung tâm dạy vẽ Jiu Art vẫn trò chuyện mỗi ngày với học trò về cách biến đổi hình tượng trong nghệ thuật để mở ra những câu hỏi về đời sống con người. Một người có thể khiến ta dừng lại trước một đường chân trời và tự hỏi mình đang đứng ở đâu giữa những khoảng sáng tối của cuộc đời. Người kia có thể khiến ta nhìn vào một gương mặt bị chia cắt và tự hỏi liệu con người có bao giờ thực sự hiểu hết nhau. Và tôi thích cách Ngọc nói về con đường hội họa của vợ chồng chị ví như hai đường thẳng song song, nếu trong thực tế không bao giờ gặp nhau thì với hội họa, hai đường thẳng song song sẽ gặp nhau tại một điểm trên đường chân trời. Chúc mừng cặp đôi nghệ thuật, họ mãi luôn gặp nhau ở nơi chân trời giản dị mà sáng rỡ ấy.

Mùa thu tháng 10 năm 2026