Công tác thông tin liên lạc và cơ yếu được Nha Công an Trung ương và sau là Bộ Công an chú trọng đặc biệt, nhất là thông tin vô tuyến điện. Đó là mạng lưới - mạch máu cực kỳ quan trọng của bất kỳ tổ chức nào mà khoảng cách về địa lý không còn là yếu tố cản trở...
Sau khi “Phòng đặc biệt MATH” được nâng lên thành “Cơ quan 198” (sau là Cục KG2), Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn giao cho cơ quan này đảm trách nhiệm vụ thông tin liên lạc đặc biệt để thực hiện nhiệm vụ truyền đạt chỉ thị, thông báo của Bộ Công an cho lực lượng An ninh miền Nam và các tình báo viên hoạt động trong lòng địch...
Theo Đại tá Nguyễn Văn Trức (1935-2025), nguyên Phó Cục trưởng Cục Kỹ thuật nghiệp vụ I (A22) và sau là Phó Cục trưởng Cục Cơ yếu cho biết: Từ tháng 2/1955, Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn đã đề nghị Ban Bí thư Trung ương Đảng cho ngành Công an một hệ thống điện đài và mật mã riêng do đặc thù bí mật công tác. Ban Bí thư Trung ương Đảng chấp thuận đề nghị này.
Vậy là, trong Cơ quan 198 có một bộ phận chuyên trách làm nhiệm vụ liên lạc đặc biệt. Phiên hiệu của đơn vị này là “Tổ 19”. Một số cán bộ được giao nhiệm vụ cụ thể chuẩn bị điện đài, phòng làm việc riêng. Mọi công tác đều phải đảm bảo bí mật đến mức tối đa. Các cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ liên lạc, cơ yếu đều được tuyển chọn kỹ, cả về phẩm chất, năng lực chuyên môn và đạo đức.
Là “cha đẻ” của lực lượng trinh sát kỹ thuật vô tuyến điện Công an nhân dân, Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn hiểu được khả năng đối phương có thể thu thập, giải mã các bức điện mật mà ông chỉ đạo hoặc cơ sở báo cáo về Bộ Công an từ chiến trường miền Nam. Đặc biệt là thông tin liên lạc từ các cơ sở an ninh, tình báo hoạt động ở các địa bàn trọng điểm. Ông thường đến bộ phận đặc biệt này, có lúc giao nhiệm vụ, nhưng cũng có lúc kiểm tra công tác và động viên anh em.
Để bảo đảm sự lãnh đạo, chỉ huy thống nhất trong toàn lực lượng Công an ở miền Bắc và An ninh ở miền Nam, đầu năm 1962, Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn quyết định triển khai mạng lưới thông tin liên lạc vô tuyến điện cho Ban An ninh Trung ương Cục, an ninh các khu và 5 trung tâm tình báo ở Quảng Trị, Thừa Thiên, Quảng Đà, Nha Trang, Sài Gòn. Trong khi “Tổng đài đặc biệt” - đài chỉ huy một chiều vẫn hoạt động đều đặn thì mạng lưới thông tin liên lạc hai chiều đã đi vào hoạt động thông suốt.
“Tổng đài đặc biệt” được bố trí ở 58A Trần Nhân Tông, Hà Nội. Đài phát tín có công suất lớn đặt ở Hà Đông. Ở đây có hai bộ phận liên lạc vô tuyến điện một chiều và hai chiều. Đài phát một chiều đọc điện mật bằng giọng nói như một đài phát thanh. Người đọc tin là một phụ nữ khả ái, giọng Hà Nội chuẩn, tiếng trong trẻo như phát thanh viên của Đài Tiếng nói Việt Nam. Đó là chị Song Hà, người đã gắn bó với công việc độc đáo này từ khi vào ngành Công an cho đến khi nghỉ hưu.
Bộ phận liên lạc hai chiều cũng có một số điện báo viên giỏi thu, phát. Họ là những người có bàn tay phát tín hiệu Morse thành thạo, có đôi tai tinh tường để thu nhận tín hiệu và có tinh thần trách nhiệm rất cao, đặc biệt là luôn giữ bí mật công tác. Tổ trưởng “Tổng đài đặc biệt” là ông Nguyễn Ngọc Giao, người có tài phát báo đều như máy, điều chỉnh tốc độ phát nhanh hay chậm rất chuẩn xác. Tổ 19 còn có các điện báo viên luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao như Hoàng Kiền, Diệp Phượng, Thúy Hiệp, Nguyễn Thị Khóa...
Đầu năm 1961, thực hiện chủ trương của Đảng đối với cách mạng miền Nam, Bộ Công an chi viện hàng trăm cán bộ cho lực lượng An ninh miền Nam. Trong đó có nhiều cán bộ làm nhiệm vụ thông tin liên lạc vô tuyến điện. Họ mang theo điện đài, mật mã vào miền Nam. Đến năm 1968 và 1969, khóa “nữ trinh sát đặc biệt” mang tên “Trường Y” bổ sung cho An ninh miền Nam 12 cô gái làm nhiệm vụ hiệu thính viên ở các đài An ninh khu Bình Trị Thiên, An ninh khu 5, An ninh khu 6, An ninh khu 10 và khu Sài Gòn - Gia Định...
Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn giao cho đồng chí Nguyễn Như Trác (lúc đó là Trưởng Phòng Kỹ thuật, sau là Cục trưởng A22) nghiên cứu “chế tạo”, lắp ráp những bộ điện đài để sử dụng cho các cơ sở tình báo hoạt động.
Đại tá Võ Đại Giáo, nguyên Trưởng Phòng 3 (Cục A22) kể lại: Tôi được anh Hoàn trực tiếp giao nhiệm vụ “sáng tác” các quy ước liên lạc cho các đường dây liên lạc vô tuyến điện tình báo. Anh Hoàn nêu yêu cầu rất cao, anh nói ngắn gọn: “Quy ước liên lạc phải dễ thực hiện, dễ nhớ nhưng địch khó phát hiện quy luật”, “Anh làm xong thì báo cáo, tôi sẽ cử người đến nhận ở một địa điểm bí mật có hẹn trước”. Một số cán bộ Phòng Mã thám được Bộ trưởng giao nhiệm vụ nghiên cứu, sáng tác mật mã phục vụ mạng lưới thông tin An ninh miền Nam.
Trong những ngày cuối năm 1972, khi máy bay B-52 của Mỹ ném bom tàn phá Hà Nội, các cơ sở quan trọng của cơ quan thông tin liên lạc là những mục tiêu bị đánh phá. Đài một chiều của “Tổng đài đặc biệt” vẫn bám trụ sở để làm việc, bất chấp bom nổ ầm ầm ngay phố Khâm Thiên gần đó. Họ không sợ hy sinh mà chỉ lo làm mất thông tin của các cán bộ, chiến sĩ đang ngày đêm chiến đấu ở miền Nam, trong lòng địch. Một quả bom rơi trúng khu 58A Trần Nhân Tông, khi có nhiều cán bộ, chiến sĩ đang làm việc. Rất may, nó không nổ, sau đó công binh đã đào và chuyển đi. Trung tâm phát tín ở Hà Đông cũng bị máy bay Mỹ ném bom.
Có phiên liên lạc phải thực hiện trên xe để khi cần thì cơ động tránh máy bay ném bom. Điện báo viên Diệp Phượng hôm đó phụ trách ca làm việc. Máy bay Mỹ lại ném bom gần khu vực cơ quan. Khi máy bay vừa cất cánh, chuẩn bị ném bom, Phượng nói với hai chị Hiệp và Khóa: “Xuống hầm đi, tao ở lại một mình, có chết cũng được”, miệng lẩm bẩm: “Tao chỉ có một mình, chúng mày còn chồng con”. Cả chị Hiệp và chị Khóa nghe thế liền cự: “Chết một đống còn hơn sống một mống. Không ai xuống cả!”. Phiên làm việc vẫn tiếp tục thông suốt. Bom bi nổ ngay cạnh xe, bi găm vào thùng nhưng may mắn không ai bị thương.
Tất cả các tin tức ta phát hiện về việc địch có các kế hoạch ném bom, truy quét, phá hoại cách mạng ở miền Nam đều được chuyển hỏa tốc ngay cho An ninh miền Nam qua “Tổng đài đặc biệt”... Sau này, do yêu cầu công tác, Phòng Thông tin vô tuyến điện báo được cử cán bộ đảm trách mạng lưới liên lạc tại một số cơ quan ngoại giao của Việt Nam ở nước ngoài.
Năm 1981, Cục KG2 được tách ra thành Cục Thông tin liên lạc (V13) và Cục Kỹ thuật nghiệp vụ 1 (A22). Phòng Thông tin vô tuyến điện báo mà tiền thân là Tổ 19 là một đơn vị trọng yếu của Cục V13 (nay là H04). Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, giải phóng miền Nam, Phòng Thông tin vô tuyến điện báo và Phòng Thông tin liên lạc của Ban An ninh Trung ương Cục miền Nam đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1995.
