Hệ giá trị văn hóa và khát vọng phát triển

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ra đời trong bối cảnh đặc biệt của thế giới. Ở thời điểm này không chỉ có các cuộc xung đột về quân sự, các cuộc cạnh tranh về năng lượng, thiết bị công nghệ lõi, trí tuệ nhân tạo mà sâu xa hơn còn là sự cạnh tranh giữa các hệ giá trị và sức ảnh hưởng của nền công nghiệp văn hóa đã và đang hình thành trên các quốc gia, tạo sức lan tỏa trên không gian mạng. Tinh thần của nghị quyết đã đi vào đời sống, từ chủ trương đến hành động tạo ra sự đồng thuận và hiệu quả.

anh-2-xuan-cuong.jpg
Người dân hào hứng với các buổi hòa nhạc quốc gia lan tỏa lòng yêu nước. Ảnh: Xuân Cường

Đề cương văn hóa Việt Nam năm 1943 ra đời khi đất nước đang bị đô hộ bởi thực dân Pháp và chế độ phong kiến suy tàn. Khi đó, văn hóa nô dịch thuộc địa kìm hãm sự phát triển của dân tộc. Người Việt Nam cần có một hệ tư tưởng tiến bộ, nhân văn, một tinh thần tự cường về văn hóa, cần xây dựng hệ giá trị con người như là hạt nhân quan trọng của tinh thần yêu nước để đoàn kết đấu tranh giải phóng dân tộc...

Từ sau năm 1986, trên tinh thần đổi mới, Đảng ta đã xác định: Văn hóa là nhu cầu thiết yếu của đời sống con người, thể hiện trình độ phát triển chung của đất nước, là lĩnh vực sản xuất tinh thần, tạo ra các giá trị, sản phẩm làm giàu đẹp cuộc sống. Tinh thần ấy vừa có sự kế thừa truyền thống, vừa tiếp thu tinh thần nhân loại.

Cho đến nay, hệ giá trị con người Việt Nam được xây dựng gồm các yếu tố: "Yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo" không phải là cái tôi dị biệt mà khi được ứng chiếu với hệ giá trị gia đình ở "Ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, văn minh". Trong khi đó, mỗi cá nhân đều sống trong bầu khí quyển văn hóa của "Dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học", để cùng hướng đến hệ giá trị quốc gia: "Hòa bình, thống nhất, độc lập, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, hạnh phúc"... Các yếu tố có quan hệ hữu cơ như thế nào?

Nhìn lại truyền thống văn hóa dân tộc, các phẩm chất con người Việt Nam được hình thành suốt mấy ngàn năm, qua thử thách, gìn giữ, tiếp biến, được kết tinh trong gian khó và tỏa sáng. Bởi thế, khi nói đến hệ giá trị con người Việt Nam (nói riêng) và hệ giá trị (nói chung) đều thể hiện sự thống nhất, dựa trên nguyên tắc kế thừa và phát triển. Ví dụ, tinh thần "yêu nước, đoàn kết" trong mỗi con người đều thể hiện trong khát vọng xây dựng gia đình "ấm no, hạnh phúc", sống giữa nền văn hóa đậm đà bản sắc của bản, làng, phum, sóc... (dân tộc, dân chủ...), từ đó cùng chung sức bảo vệ và xây dựng đất nước hòa bình, thống nhất, độc lập... Khi nghe các bà, các mẹ kể những câu chuyện cổ tích, già làng kể mo, khan... các nhân vật anh hùng, dũng sĩ, thôn nữ hiền thục, bà tiên, ông bụt... thường có cái kết có hậu cho nhân vật, thành đôi lứa xây dựng tổ ấm và quê hương, đất nước thanh bình.

Sau hơn 80 năm bảo vệ, xây dựng Tổ quốc, 40 năm đổi mới và phát triển khoa học, công nghệ, đặc biệt là sự kết hợp giữa đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đặt ra nhiều thách thức, cơ hội. Cơ hội được khẳng định, cơ hội sinh kế của người dân được mở ra với sự hình thành các cộng đồng số như: phong trào "Người bản số" (Lào Cai); mô hình “Sinh hoạt cộng đồng số” (Yên Sở, Hà Nội); “Tổ công nghệ số cộng đồng” (Đà Nẵng)...

Trước hết, phải thấy rằng, các chủ trương, nghị quyết về văn hóa (nói riêng) cũng như các chiến lược xây dựng đất nước của Đảng và Nhà nước ta (nói chung), đều xuất phát từ thực tiễn đời sống. Để rồi, chính tinh thần văn hóa ấy đã thông qua các hệ giá trị thẩm thấu vào nhiều lĩnh vực như kinh tế, chính trị, trong truyền thông, giáo dục, y tế, văn hóa trong bệnh viện, trường học, công sở..., trở thành nền tảng vững chắc trong đời sống của nhân dân. Thử lấy một ví dụ, ngày nay, khi bước lên một chiếc xe bus hay metro, lên máy bay hay chuyến tàu di sản..., chúng ta đều cảm nhận được văn hóa vừa thiêng liêng và gần gũi, vừa khái quát vừa cụ thể từ cách tổ chức, giới thiệu, bài trí và thông điệp văn hóa mà chúng ta nhận được.

Trên con đường phát triển bền vững của đất nước, văn hóa chính là nền tảng để duy trì sự bền vững ở việc không đánh đổi lợi ích lấy những gì nhân dân đáng được thụ hưởng. Từ khái niệm văn hóa mang tính phổ quát đã hình thành nên giá trị văn hóa trong từng lĩnh vực. Trong kinh doanh, văn hóa giúp định vị thương hiệu chứ không dừng ở mức độ hành vi ứng xử trong các bộ phận, ở từng cá nhân riêng lẻ. Năng lực cạnh tranh giữa các thương hiệu trong nước, giữa thương hiệu của nước ta với nước ngoài phản ánh nội lực văn hóa của doanh nghiệp và triết lý trong định hướng phát triển.

anh.jpg
Tỉnh Lào Cai tổ chức các lớp đào tạo, tập huấn triển khai mô hình "Người bản số" năm 2026 tại nhiều xã, phường.

Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam nêu rõ: "Đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa". Ứng chiếu vào đời sống, chúng ta cũng nhận ra sức ảnh hưởng của văn hóa đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của khoa học, công nghệ. Đó là các hướng đi mới trong việc chuyển hóa tri thức thành các công trình, ấn phẩm phù hợp các tầng lớp nhân dân, đáp ứng nhu cầu nâng cao nhận thức; đưa tri thức khoa học đến gần với nhân dân và có chỗ đứng vững chắc trên môi trường văn hóa số. Trên phương diện pháp luật, giá trị văn hóa thể hiện ở những đặc điểm như: chất lượng hệ thống pháp luật được xây dựng; hiệu quả thực thi; hiểu biết của các chủ thể tuân thủ pháp luật (đồng thời, cũng là các chủ thể văn hóa), điều kiện sống và quá trình phổ biến pháp luật đạt hiệu quả ra sao? Văn hóa trong pháp luật còn góp phần củng cố niềm tin trong nhân dân...

Ở từng lĩnh vực, văn hóa sẽ được thể hiện qua nhiều góc độ, phụ thuộc vào đặc thù từng lĩnh vực đó và các yếu tố xã hội liên quan. Như chính trị gia người Canada, ông John Abbott (1821-1893) từng nói: "Khả năng của mỗi người đều có thể được củng cố hoặc nâng cao nhờ văn hóa". Tất cả những giá trị văn hóa lớn lao đều được thấm nhuần trong tâm hồn mỗi người, được thẩm thấu trong cuộc sống hằng ngày từ những gì cụ thể, sinh động, nhỏ bé nhất tạo nên sự bền chặt, vững vàng.

Trong sáng tạo văn học, nghệ thuật, chúng ta nhận ra sự hiểu biết, nhận thức chính trị được các tác giả trẻ gửi gắm qua tác phẩm của mình. Ca khúc "Tình yêu đất nước" của nhạc sĩ Phạm Việt Tuân (Giải Nhất cuộc thi "Với Đảng vẹn toàn niềm tin yêu" do VOV3 tổ chức) đã thể hiện cảm quan về văn hóa thông qua nhận thức chính trị sâu sắc: "Lời bài hát vang lên/ Cùng chung một lá cờ đỏ vàng sao/ Cùng chung dòng máu con người Việt Nam/ Cùng chung bài hát Quốc ca/ Kiêu hãnh hào hùng vinh quang dân tộc.../ Việt Nam đoàn kết kiên cường vững bền/ Một lòng son sắt giữ yên biển trời/ Là bao máu xương hy sinh quên mình/ Vì tình yêu đất nước/ Việt Nam vững bền".

Tương tự, trong chùm thơ đoạt giải Nhì (không có giải Nhất) cuộc thi thơ trên Tạp chí Văn nghệ Quân đội năm 2021-2022, nhà thơ trẻ Phùng Hương Ly đã viết bằng sự tin tưởng: "Mây rủ nhau về quân cảng/ theo mỗi chuyến tàu rời bến ra khơi/ đám mây không mang số hiệu/ hòa vào nhau nhận mặt gọi thành tên/ những người lính đêm ngày canh biển". Các concert âm nhạc gần đây đã có sức hút mạnh mẽ với nhiều tầng lớp nhân dân, các lứa tuổi, giới tính. Điều đó không chỉ đến từ chất lượng nghệ thuật mà còn cả ở nhận thức văn hóa - lịch sử - chính trị.

Trên lĩnh vực văn hóa, từ nghị quyết đến hành động không còn là khoảng cách quá xa mà từng bước được vận dụng linh hoạt, hiệu quả. Trước không khí nô nức chuẩn bị cho Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, đang có nhiều chương trình nghệ thuật, nhiều tác phẩm mới ra đời để khẳng định hiệu quả đáng tự hào đó.

Lâm Việt

Các tin khác

Hội Mỹ thuật Việt Nam cần những chuyển động mới

Họa sĩ Đào Quốc Huy - Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam: Chúng ta vẫn còn lãng phí nguồn lực

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam mở ra những định hướng quan trọng nhằm phát huy nguồn lực sáng tạo, xây dựng môi trường thuận lợi cho văn nghệ sĩ và đưa nghệ thuật đến gần hơn với công chúng. Phóng viên Văn nghệ Công an đã có cuộc trao đổi với họa sĩ Đào Quốc Huy, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam nhiệm kỳ 2026-2031, về những vấn đề đặt ra đối với mỹ thuật nước nhà trong giai đoạn mới.

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

Trải qua 80 năm xây dựng và trưởng thành, Báo Công an nhân dân (CAND) không chỉ là tiếng nói của lực lượng CAND, mà còn là địa chỉ tin cậy, gắn bó của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ cả nước. Từ những trang viết, cuộc trò chuyện đến sự đồng hành trong các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, tình cảm chân thành mà giới văn nghệ sĩ dành cho Báo CAND đã góp phần bồi đắp mối gắn kết bền chặt giữa báo chí với đời sống văn học, nghệ thuật, giữa người cầm bút với những người làm nghệ thuật. Qua năm tháng, sự tin yêu, trân trọng và đồng hành ấy đã trở thành một phần ý nghĩa trong hành trình phát triển của tờ báo. Sức lan tỏa của một cơ quan báo chí không chỉ ở những trang viết mà còn ở khả năng kết nối con người bằng niềm tin và những giá trị nhân văn.

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh hiện là Phó trưởng đoàn Kịch cổ điển, Nhà hát Kịch Việt Nam. Anh được biết đến là một nghệ sĩ có nhiều khám phá độc đáo, mới mẻ với kịch đương đại, lịch sử, thiếu nhi. "Bén duyên" và bị cuốn hút với các vở diễn về đề tài hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân (CAND) đã giúp anh có nhiều trải nghiệm mới mẻ. Phóng viên Chuyên đề Văn nghệ Công an có cuộc trò chuyện với NSND Tạ Tuấn Minh.

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Từ những giai điệu thấm đẫm tình quê hương đến những câu chuyện lay động lòng người, chương trình nghệ thuật "Kết nối yêu thương" gửi đi thông điệp giản dị mà sâu sắc: Không ai nên đơn độc trước nghịch cảnh. Đằng sau mỗi người phụ nữ đau yếu, mỗi em nhỏ mang bệnh hiểm nghèo là một phận đời cần được chở che, một ước mơ cần được níu giữ. Khi những trái tim cùng rung lên nhịp đập yêu thương, nghệ thuật không chỉ chạm đến cảm xúc mà còn khơi dậy trách nhiệm cộng đồng, thắp lên hy vọng cho những cuộc đời còn nhiều gian khó.

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Liên hoan phim (LHP) Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16 (diễn ra từ ngày 18 đến ngày 26/9) quy tụ 25 tác phẩm điện ảnh tài liệu đặc sắc đến từ Việt Nam và các quốc gia châu Âu. Đây không chỉ là “bữa tiệc” điện ảnh, mở ra cơ hội giao lưu, hợp tác giữa những người làm nghề mà còn là cầu nối để dòng phim đặc biệt này đến gần với công chúng hơn.

Ca sĩ Tùng Dương đã tổ chức riêng nhiều live concert.

Từ “độc đạo” đến đại chúng

25 năm trong nghề, Tùng Dương đã có một hành trình đặc biệt mà không nhiều nghệ sĩ thế hệ anh có thể làm được. Đó là hành trình của một nghệ sĩ luôn muốn bước ra khỏi vùng an toàn, không ngừng thử nghiệm, tìm kiếm những giới hạn mới của giọng hát và tư duy âm nhạc. Nhưng cũng chính trên hành trình tưởng như ngày càng đi xa ấy, Tùng Dương lại ngày càng trở về gần hơn với những điều căn cốt: gia đình, tình yêu, con người, quê hương, đất nước, những giá trị đã làm nên căn tính của mình.

Buổi gặp gỡ báo chí giới thiệu chương trình “Phú Quang - Còn mãi một tình yêu” tại Nhà hát Hồ Gươm

Âm nhạc không chỉ là ký ức

Gần 5 năm sau ngày nhạc sĩ Phú Quang rời cõi tạm, những giai điệu của ông vẫn hiện diện trong đời sống âm nhạc Việt Nam. Năm 2026, ba người con của ông chính thức tiếp nhận di sản âm nhạc mà cha để lại. Nhưng câu chuyện di sản âm nhạc Phú Quang không chỉ là câu chuyện của một gia đình tiếp nhận một gia tài nghệ thuật. Nó đặt ra một vấn đề lớn hơn: làm thế nào để di sản âm nhạc của một nhạc sĩ được bảo vệ, được trao truyền và tiếp tục sống trong đời sống đương đại?

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Ngày nay, nhiều tác phẩm điện ảnh ra đời nhận được sự bàn luận sôi nổi trên mạng xã hội cùng những bài review phim xuất hiện dày đặc. Tuy nhiên, giữa dòng chảy ồn ã ấy lại thiếu vắng những bài phê bình có chuyên môn, đi sâu vào ngôn ngữ điện ảnh, giá trị nghệ thuật và ý nghĩa văn hóa của tác phẩm. Để đời sống điện ảnh không chỉ dừng lại ở những lời khen - chê, đánh giá cực đoan, cần thêm những tiếng nói phê bình giàu tri thức, góp phần nâng cao thị hiếu và nuôi dưỡng tình yêu điện ảnh trong công chúng.

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Việc đưa chất liệu truyền thống vào các sản phẩm nghệ thuật đang trở thành xu hướng và mở ra nhiều hướng sáng tạo, góp phần làm mới cách tiếp cận và lan tỏa những giá trị văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, điều này cũng yêu cầu nghệ sĩ cần sự hiểu biết, tôn trọng và trách nhiệm với những giá trị văn hóa mà sản phẩm khai thác.

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” của Tố Hữu - một trong những bài thơ tiêu biểu viết về Cách mạng Tháng Tám năm 1945, không chỉ là niềm vui của một cá nhân, hay của hàng chục triệu người, còn là niềm vui hồi sinh của một dân tộc vừa thoát khỏi ách nô lệ, giành lại quyền làm chủ vận mệnh. Cũng là niềm vui được cống hiến và kiến tạo tương lai. “Vui bất tuyệt” trở thành cảm hứng chung cho nhiều tác phẩm nổi tiếng cùng chủ đề.

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Những người trẻ thế hệ 8x, 9x, 2000 đang lựa chọn cách tiếp cận lịch sử theo cách riêng của mình. Với họ, lịch sử là những câu chuyện được kể lại sống động trên các nền tảng số, hay những bộ phim, những bài hát, những tiểu thuyết hấp dẫn và ý nghĩa... giúp họ hiểu hơn về đất nước mình.

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

Bắt đầu lên sóng truyền hình ANTV (thứ Bảy, Chủ nhật) từ ngày 22/8 và trên kênh HTV9 (thứ Hai, thứ Ba) từ ngày 24/8, bộ phim truyền hình "Kế hoạch CM12" đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của công chúng. Không chỉ khắc họa những cuộc đấu trí căng thẳng, "Kế hoạch CM12" còn làm nổi bật bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh thầm lặng của những cán bộ, chiến sĩ CAND trong hành trình bảo vệ An ninh Tổ quốc từ những ngày đầu đất nước thống nhất.

Trưởng thành cùng lực lượng

Trưởng thành cùng lực lượng

Trong hơn 80 năm xây dựng, phấn đấu và trưởng thành của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam, có thể nói rằng, văn học nghệ thuật về lực lượng công an với sứ mệnh của mình đã góp phần đáng kể vào sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc, vì cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân…

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Mới đây, việc 2 bộ phim kinh dị "BACKROOMS" và "Obsession" thắng lớn phòng vé đã gây ra nhiều bất ngờ. Bên cạnh việc được thực hiện bởi các nhà sáng tạo nội dung tuy không chuyên về điện ảnh nhưng lại mang đến sự mới mẻ, thích thú, thì thực tế này cũng cho thấy thể loại thriller/mystery hay giật gân/bí ẩn đang được yêu thích hơn bao giờ hết cả trong phim ảnh cũng như văn chương.