Tên cha còn đó, giữa đảo đá và biển xanh

Có những cái tên được khắc vào bia đá từ rất lâu, nhưng phải hơn nửa thế kỷ sau, người thân mới biết để tìm đến. Liệt sĩ Trần Mó, hy sinh năm 1965 khi vận chuyển đạn dược ra đảo Cồn Cỏ, đã được ghi danh tại Đài tưởng niệm Anh hùng Liệt sĩ trên đảo. Mãi đến tháng 7/2025, người con trai của ông, một ngư dân đã ngoài 60 tuổi, nghỉ biển vài năm nay, mới lần đầu ra đảo, lặng lẽ đưa tay chạm vào tên cha mình vừa biết đến không lâu.

Hòn đảo giữa chiến tranh và máu đỏ

Giữa thập niên 1960, khi không quân và hải quân Mỹ ném bom ác liệt miền Bắc, đảo Cồn Cỏ, mảnh đất nhỏ bé chỉ hơn 2km² ngoài khơi Vĩnh Linh, bỗng trở thành một biểu tượng. Là cứ điểm phòng thủ phía Đông của khu giới tuyến, Cồn Cỏ mang trên mình sứ mệnh giữ lấy đảo là giữ lấy bờ. Một tấc đảo không lùi là một tấc đất không mất. Máy bay B-52 rải thảm bom xuống đảo. Tàu chiến Mỹ bao vây.

Từ đất liền, hàng trăm lượt thuyền nan âm thầm rẽ sóng tiếp tế cho đảo, chở gạo, đạn, thuốc men, và cả máu thịt của những con người chưa từng xưng mình là anh hùng, nhưng đã hóa thành bất tử trong khoảnh khắc hy sinh. Họ là bộ đội, dân quân, dân công hỏa tuyến, thanh niên xung phong chưa đầy hai mươi tuổi. Là những người cha, người mẹ, người chồng, người vợ, lặng lẽ băng biển trong đêm, không biết mình có về lại đất liền hay không. Và rồi, có những người không về.

image005.jpg -0
Ông Trần Dư Khỏe cùng cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Cồn Cỏ dâng hương tại Đài tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ đảo. Ảnh: Phan Vĩnh.

Liệt sĩ Trần Mó, người đàn ông chân lấm tay bùn quê ở xã Vĩnh Thái (nay là xã Vĩnh Hoàng), tỉnh Quảng Trị, là một trong số đó. Tháng 5/1965, ông đi trên chuyến tiếp tế ra Cồn Cỏ, gùi hàng hóa và thuốc men lên thuyền nan, rồi hòa vào màn đêm biển động. Ông không trở lại, không thân xác, không nấm mồ. Chỉ một tờ báo tử ngắn ngủi: “Ông Trần Mó đã hy sinh trong khi làm nhiệm vụ”, được lặng lẽ gửi về cho người vợ trẻ và những đứa con thơ nơi quê nhà.

Người vợ trẻ của ông, mẹ của 4 đứa con thơ, chỉ biết ôm các con mà khóc lặng. Đứa lớn mới 10 tuổi, đứa út vừa tròn 3 tháng, hai đứa ở giữa cũng chưa kịp hiểu thế nào là nỗi mất mát. Cậu bé Trần Dư Khỏe, khi đó mới lên 3, lớn lên trong khoảng trống không có hình bóng người cha, chẳng nhớ nổi một lần cất tiếng gọi ba ơi. Chỉ biết rằng, vào mỗi ngày giỗ, mẹ lại thắp nén nhang, đặt lên bàn thờ một chén cơm trắng, một đĩa cá tôm mặn mòi của biển, thứ mà cha ông từng mang về nuôi cả gia đình, rồi thì thầm lời nghẹn ngào, như nói với người đang ngồi trước mặt: “Ba mi ơi… răng đi mà không một lời từ biệt…”.

Cậu bé Khỏe lớn lên giữa cát trắng và nắng gió vùng bãi ngang Đông Luật, nơi biển ngày càng mặn, đất ngày càng bạc, nhưng nỗi nhớ thì chưa bao giờ phai. Khi còn nhỏ, mỗi lần hỏi về cha, ông chỉ nhận được câu trả lời đượm buồn từ mẹ: “Cha mi đi ra đảo, rồi sóng cuốn đi luôn…”. Lớn lên, ông vào bộ đội, từng đóng quân bên đất bạn Lào. Xuất ngũ, ông trở về làng, sống đời ngư dân với chiếc thuyền nan nhỏ. Suốt mấy chục năm giong buồm gần bờ, chưa một lần ông ra đến Cồn Cỏ, cũng chưa từng biết rằng, tên cha mình đã được khắc trên đảo từ bao giờ. Trong ông, ký ức về cha mờ như sương khói, chỉ có một điều chưa từng nguôi, cha nằm đâu giữa biển khơi, con vẫn chưa biết.

Khi tên cha hiện ra trên đá

Tháng 7/2025. Trong một chuyến tham quan đảo Cồn Cỏ cùng đồng nghiệp, cô giáo Cao Thị Tuyết Lê, giáo viên Trường Tiểu học số 2 Vĩnh Thái, xã Vĩnh Hoàng, đã dừng chân dâng hương tại Đài tưởng niệm Anh hùng Liệt sĩ. Khi lặng lẽ đọc qua từng dòng tên khắc trên đá, ánh mắt cô chững lại nơi một dòng chữ: “Liệt sĩ Trần Mó hy sinh ngày 29/5/1965”. Linh cảm trỗi dậy. Cái tên ấy quá đỗi quen thuộc, bởi ở chính vùng quê cô dạy học, có một người đàn ông đã dành cả đời đi tìm cha, mà tên cha ông chính là Trần Mó.

Ngay khi trở về đất liền, cô Lê lập tức hỏi lại người thân, rồi chủ động xin số liên hệ của Đồn Biên phòng Cồn Cỏ. Chỉ một ngày sau, thông tin được chuyển về Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị. Mọi mắt xích được nối lại, nhẹ nhàng mà chắc chắn, như một mạch sống vừa được đánh thức sau hơn nửa thế kỷ.

Từ những thông tin cô Lê cung cấp, Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị nhanh chóng rà soát hồ sơ, đối chiếu với danh sách liệt sĩ được khắc tên tại Đài tưởng niệm trên đảo Cồn Cỏ. Không khó để xác nhận, liệt sĩ Trần Mó, hy sinh ngày 29/5/1965 trong quá trình vận chuyển đạn dược, lương thực ra đảo, chính là người cha mà ông Trần Dư Khỏe bao năm đau đáu đi tìm. Ngay sau đó, Bộ đội Biên phòng đã liên hệ với ông Khỏe, đồng thời lên kế hoạch tổ chức chuyến đi đặc biệt, đưa ông ra đảo Cồn Cỏ, nơi cha ông nằm lại. Tàu xuất phát từ cảng Cửa Việt, xã Cửa Việt, tỉnh Quảng Trị. Đi cùng ông là những cán bộ, chiến sĩ trong sắc áo xanh của hôm nay, nhưng ánh mắt họ như hiểu rất rõ, chuyến đi ấy không chỉ chở theo một con người, mà chở theo cả nỗi mong chờ đã dằng dặc 60 năm.

Biển tháng 7 hiền hòa lạ lùng, như thể cũng biết hôm ấy có một người cha sắp được đón con mình ra thăm. Đảo Cồn Cỏ hiện ra giữa ngút ngàn sóng nước, không chỉ là địa danh, mà là cột mốc của ký ức, là nơi cắm sâu một cái tên từng bị thời gian phủ bụi, liệt sĩ Trần Mó.

Chỉ ít giờ sau khi đặt chân lên đảo, ông Khỏe cùng các chiến sĩ Biên phòng đi bộ qua những lối rợp bóng cây xanh, đến Đài tưởng niệm nằm trên đỉnh cao nhất đảo. Giữa trời xanh, gió thổi dịu dàng. Trên bia đá xám nhạt, dòng chữ “Liệt sĩ Trần Mó hy sinh ngày 29/5/1965” lặng lẽ hiện ra. “Cha ơi, con đã tìm được cha rồi… Cha nằm đây, giữa đảo, giữa biển, mà con không hay…”.

Tiếng gọi nghẹn lại giữa khoảng trời bao la. Không ai trả lời. Chỉ có gió thổi qua những rặng cây trên đảo, xào xạc như lời thì thầm từ đá, từ sóng, từ những linh hồn lặng thầm đã hòa vào muối mặn, vào màu xanh mênh mông của biển cả. Phía sau ông, những cán bộ, chiến sĩ đứng lặng. Không ai nói. Mỗi người như đang giữ lại một điều gì đó trong lòng. Có đôi mắt rưng rưng. Có bàn tay siết chặt. Không gian như khựng lại. Chỉ còn tiếng gió, và tiếng lòng, vang lên không thành lời.

image001.jpg -0
Ông Trần Dư Khỏe thắp nén hương lên bàn thờ của gia đình, tưởng nhớ người cha đã hy sinh. Ảnh: Thanh Bình.

Người con ấy ở lại đảo trọn một ngày. Ông thắp nhang, ông kể chuyện, rồi lặng lẽ ngồi thật lâu trước Đài tưởng niệm, nơi khắc tên cha ông cùng hơn một trăm liệt sĩ đã ngã xuống vì Cồn Cỏ. Ở nơi chỉ có đá, gió và những dòng chữ lạnh, ông ngồi lặng, như thể đang lắng nghe hơi thở từ một cõi khuất nào đó vọng về. Khi đứng dậy, ông không rời đi ngay, mà đi vòng quanh Đài tưởng niệm, chậm rãi, cẩn trọng, như thể mỗi bước chân đang lần theo dấu vết của những người đã ngã xuống trước mình hơn nửa thế kỷ. Ông cúi đầu thật lâu bên một dòng tên không ghi rõ quê quán, rồi rút thêm một nén nhang, cắm lên chiếc lư hương lớn đặt trước chính diện Đài.

Buổi chiều, ông đi bộ quanh đảo. Ông chỉ đi, khẽ chạm tay vào những thân phong ba đang gồng mình giữa nắng gió, rồi nhặt một vốc đất ở đó đem về quê, như muốn mang theo một phần hơi thở của nơi cha ông đã nằm xuống mà không có hình hài để gọi tên. Trên vành mũ bạc màu, mồ hôi vẫn còn loang. Nhưng đôi mắt ông khi ấy đã dịu lại, như ánh mắt của một người vừa khép lại giấc mơ dài suốt 60 năm, một giấc mơ nay đã chạm được vào đá, vào gió, và vào chính tình cảm thiêng liêng mà một người con dành cho cha mình.

Nơi ghi dấu một hành trình tiếp tế máu lửa:

Trên bãi biển thôn Tân Hòa, xã Vĩnh Thái (cũ), nay thuộc xã Vĩnh Hoàng, tỉnh Quảng Trị, một tấm bia tưởng niệm được dựng lên để ghi dấu ký ức bi tráng về những người con đã vĩnh viễn nằm lại trong hành trình tiếp tế cho đảo Cồn Cỏ thời kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Công trình được khởi công tháng 4/2015, hoàn thành vào tháng 7 cùng năm.

Tấm bia được dựng lên không chỉ để ghi tên những người đã khuất, mà còn để kể lại một giai đoạn lịch sử bằng máu và nước mắt: “Nơi đây, một trong những căn cứ dọc bờ biển Vĩnh Linh đã thực hiện nhiệm vụ bảo vệ và tiếp tế cho đảo Cồn Cỏ. Từ năm 1959 - 1971, hàng nghìn lượt thanh niên xung phong, cán bộ, chiến sĩ đã vượt biển đêm, vượt qua bom đạn để vận chuyển vũ khí, lương thực, thuốc men, tiếp tế cho đảo giữa vòng vây ác liệt. Có những con thuyền mãi mãi không trở lại. Những người lính, người dân đã anh dũng hy sinh, máu của họ hòa trong sóng biển, góp phần giữ vững đảo tiền tiêu – Cồn Cỏ anh hùng”…

Phan Thanh Bình

Các tin khác

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.

Lan man về nghề viết

Lan man về nghề viết

Thật lạ, có những câu thơ, dù chỉ đọc thoáng qua nhưng rồi lại nhớ mãi, có thế bởi tự dưng lại nhớ đến bài tứ tuyệt Vũ Hoàng Chương tặng Vũ Bằng: “Có bằng nói láo bốn mươi năm. Vũ ấy mà sao giọng vẫn văn. Hay tại đa ngôn đa báo hại. Giường tiên trời phạt chẳng cho nằm”.

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Tại phiên đấu giá Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại do Sotheby's tổ chức tại Hồng Kông vừa qua, các tác phẩm của danh họa Mai Trung Thứ và Lê Phổ đã được chốt với mức giá gần 1 triệu USD. Điều đáng nói, đây đang trở thành một xu hướng kéo dài trong nhiều năm qua. Đằng sau những con số ấn tượng ấy không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là dấu hiệu cho thấy hội họa Đông Dương đã và đang được định danh trên bản đồ toàn cầu.

Đường dài của những sáng tạo mới

Đường dài của những sáng tạo mới

Trong vài năm trở lại đây, đời sống nghệ thuật Việt Nam chứng kiến một làn sóng sáng tạo đến từ các nghệ sĩ trẻ và những đơn vị nghệ thuật độc lập. Họ không chỉ dàn dựng tác phẩm, mà còn tạo ra những“ngôn ngữ biểu đạt mới”- nơi chất liệu văn hóa Việt Nam được đặt trong sự đối thoại với tinh hoa nghệ thuật hàn lâm châu Âu.

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Đó là triển lãm "Thổ cẩm Việt Nam - những sợi chỉ kể chuyện" tại không gian triển lãm của thư viện Jean-Pierre Melville, thuộc một khu sầm uất của quận 13, Paris, một nơi vốn được xem là khu phố đặc trưng của châu Á, hội tụ và giao thoa của nhiều nền văn hóa của thành phố.

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Chỉ cần vài giây âm thanh công khai trên internet, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra một bản sao giọng nói gần như hoàn hảo, đủ để lừa dối, đủ để trục lợi và đủ để phá hủy uy tín của một nghệ sĩ được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới - Oscar lần thứ 98 đã diễn ra vào ngày 15/3/2026 theo giờ miền Đông nước Mỹ tại nhà hát Dolby ở Los Angeles. Danh hài Conan O'Brien trong vai trò người dẫn chương trình đã khuấy động bầu không khí của buổi lễ và khiến cuộc đua vốn được đánh giá là vô cùng gay cấn của năm nay trở nên “duyên dáng” đáng kể với những mảng miếng hài đặc trưng.

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, câu "Cái răng, cái tóc là gốc con người" từ lâu đã được xem như một lời nhắc nhở về việc giữ gìn và chăm sóc ngoại hình của mỗi người. Tuy nhiên, khi tra cứu trên Google, không ít người giật mình khi thấy phiên bản "Cái răng, cái tóc là góc con người" lại xuất hiện nhiều hơn: khoảng 49.800 kết quả so với 16.900 kết quả của "gốc con người".

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Dịch thuật được ví như cái cầu vô hình nối người đọc xa lạ với tác giả xa lạ không cùng ngôn ngữ. Nhờ dịch thuật mà nhiều tác phẩm văn chương Việt được ra ngoài biên giới đến với bạn đọc không cùng tiếng nói. Người dịch là cầu nối tác phẩm văn học nguyên gốc với người đọc, giúp người đọc cảm nhận được sự hay của cái đẹp và bản sắc của văn bản.

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Trí tuệ nhân tạo đang buộc ngành điện ảnh phải xem lại toàn bộ cấu trúc sản xuất vốn tồn tại hơn một thế kỷ. Khi chi phí có thể được cắt giảm, quy trình được tinh gọn và rào cản gia nhập thị trường bị hạ thấp, AI mở ra một chương mới cho điện ảnh.

Các bài hát đồng dao

Các bài hát đồng dao

LTS: Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936) là nhà báo, nhà văn, dịch giả nổi tiếng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người có công lớn trong việc hoàn thiện và phổ cập chữ Quốc ngữ. Trong 30 năm làm báo, Nguyễn Văn Vĩnh là chủ bút 7 tờ báo bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp; viết hàng nghìn bài báo thuộc nhiều lĩnh vực, nhiều thể loại, đề cập đến các vấn đề trong xã hội từ chính trị, kinh tế đến các phong tục tập quán của người dân…

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Không phải ngẫu nhiên mà những linh vật ngựa đất nung "Mã Nghênh Phúc Hỷ" màu vàng kim thường xuất hiện trên kệ trang trọng trong các gia đình để đón năm mới. Lịch sử hàng ngàn năm gắn bó với con người đã khiến ngựa trở thành một trong những người bạn thân thiết nhất. Không chỉ đơn thuần là biểu tượng của tin vui và phúc lộc, đằng sau vẻ ngoài oai vệ ấy là cả một hành trình dài làm thay đổi lịch sử loài người và vô số câu chuyện khiến chúng ta phải bất ngờ.

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Tiếng vó ngựa rộn rã trên những cung đường đèo dốc không chỉ là âm thanh của việc di chuyển, mà còn là nhịp đập văn hóa bền bỉ của đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc.

Cành đào huyền sử

Cành đào huyền sử

"Có một Thăng Long Nguyễn Huệ/ Ngựa phi trong sắc hoa đào". (Thơ Đỗ Trung Lai).

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ở Hà Nội, hiện nay có phố Bát Sứ, không những thế, còn có phố Bát Đàn. Theo “Từ điển đường phố Hà Nội” (NXB Hà Nội - 2010) do Nguyễn Viết Chúc chủ biên, thì khoảng trước năm 1890 người Pháp gọi hai phố này là rue des Tassee (phố Hàng Chén). Từ cách gọi này, ta biết bát còn gọi cái tô là đồ bằng sứ, bằng sành, đất nung dùng để đựng đồ ăn thức uống, tiếng đôi là bát đọi. Tục ngữ có câu: “Một bát một bình” nghĩa của nó là nói về vật dụng đựng cơm nước của người tu hành, về sau có thêm nghĩa phái sinh nhằm nói ai đó giữ một chí hướng, kiên trì làm theo sở nguyện của mình. Thế nhưng tại sao lại gọi đàn/ bát đàn?