Kỳ 1: Sáu điều Bác Hồ dạy - “Hệ giá trị gốc” của văn hóa Công an nhân dân

Ngày 11/3/1948, trong thư gửi đồng chí Hoàng Mai, Giám đốc Công an Khu XII, Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu Sáu điều về “Tư cách người Công an cách mệnh”. Trải qua gần tám thập niên, Sáu điều dạy của Bác đã trở thành di sản tinh thần đặc biệt của lực lượng CAND. Sức sống của lời dạy không nằm ở việc chúng ta lặp lại thường xuyên, mà ở chỗ cấu trúc giá trị của nó vẫn đáp ứng rất sâu sắc những yêu cầu căn bản đối với người cán bộ Công an hôm nay. Bộ Công an từng phân tích rằng Sáu điều Bác Hồ dạy đặt người chiến sĩ trong những mối quan hệ cơ bản nhất: với chính mình, với đồng sự, với nhân dân, với Chính phủ, với công việc và với địch; qua đó tạo nên sự thống nhất giữa “đức” và “tài”, góp phần hình thành cốt cách, phong cách, bản lĩnh và văn hóa của người Công an cách mạng.

Nếu nhìn từ khoa học văn hóa, đây thực chất là một hệ chuẩn mực có tính chỉnh thể. “Đối với tự mình, phải cần, kiệm, liêm, chính” là nền tảng của văn hóa tự thân, đặt ra yêu cầu về khả năng tự kiểm soát, tự rèn luyện và giữ gìn phẩm giá. “Đối với đồng sự, phải thân ái giúp đỡ” tạo nên văn hóa tổ chức dựa trên đoàn kết, cộng tác và trách nhiệm đồng đội. “Đối với Chính phủ, phải tuyệt đối trung thành” là chuẩn mực chính trị cốt lõi. “Đối với nhân dân, phải kính trọng, lễ phép” đặt quyền lực công trong mối quan hệ phục vụ nhân dân. “Đối với công việc, phải tận tụy” xác lập đạo đức công vụ. “Đối với địch, phải cương quyết, khôn khéo” kết hợp bản lĩnh với trí tuệ, nguyên tắc với phương pháp. Sáu điều vì vậy không phải sáu phẩm chất đứng cạnh nhau, mà tạo thành một cấu trúc nhân cách thống nhất.

Chính cấu trúc ấy làm nên ý nghĩa đặc biệt của Sáu điều Bác Hồ dạy khi chúng ta xây dựng Đề án “Phát triển văn hóa CAND trong kỷ nguyên mới”. Dự thảo tập trung vào năm trụ cột: hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách và nguồn lực; xây dựng hệ giá trị văn hóa tiêu biểu và con người CAND; xây dựng môi trường, không gian văn hóa CAND; phát triển các lĩnh vực văn hóa, công nghiệp văn hóa và thị trường văn hóa; chuyển đổi số và quản trị văn hóa trong CAND. Cách đặt vấn đề này cho thấy văn hóa không còn được nhìn như một mảng hoạt động phong trào nằm bên cạnh công tác chuyên môn, mà phải thấm vào tổ chức, con người, môi trường, sản phẩm và phương thức quản trị của toàn lực lượng.

Nghị quyết số 12-NQ/TW ngày 16/3/2022 của Bộ Chính trị đặt mục tiêu đẩy mạnh xây dựng lực lượng CAND thật sự trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới. Trong triển khai Nghị quyết, Bộ Công an đã nhấn mạnh phương châm “xây dựng con người là trung tâm”, bởi hiện đại hóa phương tiện chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng với một đội ngũ đủ bản lĩnh, phẩm chất, năng lực và văn hóa. Theo tôi, đây là điểm gặp nhau rất rõ giữa Nghị quyết 12 và Sáu điều Bác Hồ dạy: một bên xác lập yêu cầu chiến lược của thời kỳ mới; một bên cung cấp nền tảng giá trị để người chiến sĩ có thể thực hiện yêu cầu chiến lược ấy một cách đúng đắn và bền vững.

Chúng ta đang sống trong một thời đại mà công nghệ có thể thay đổi rất nhanh phương thức hoạt động của lực lượng Công an. Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu, nhận diện nguy cơ, dự báo hành vi; cơ sở dữ liệu lớn có thể giúp xử lý công việc nhanh hơn; môi trường số mở ra những phương thức quản trị xã hội mới. Nhưng không một thuật toán nào có thể thay con người trả lời những câu hỏi mang tính đạo đức: thế nào là ứng xử nhân văn trong một tình huống cụ thể, ranh giới nào cần được giữ giữa quyền lực và trách nhiệm, khi nào phải cương quyết và khi nào cần sự thấu hiểu, làm thế nào để vừa bảo vệ kỷ cương vừa bảo vệ phẩm giá con người. Những câu hỏi ấy chỉ có thể được giải quyết bởi những con người có nền tảng văn hóa vững chắc.

Tại cuộc làm việc ngày 3/6/2026 về Đề án xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương, an toàn, lành mạnh, văn minh, hài hòa, phát triển, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Xây dựng con người là trung tâm, văn hóa là nền tảng, pháp luật và kỷ cương là trụ cột”. Tư tưởng này đặc biệt có ý nghĩa với CAND, bởi đây là lực lượng trực tiếp bảo vệ pháp luật, giữ gìn kỷ cương, nhưng đồng thời mọi hoạt động đều hướng tới bảo vệ con người và cuộc sống bình yên của nhân dân. Pháp luật tạo ra giới hạn và chuẩn mực bắt buộc; văn hóa tạo ra chiều sâu tự giác để người thực thi pháp luật biết sử dụng quyền lực đúng mục đích, đúng mực và có nhân văn.

Vì thế, học tập Sáu điều Bác Hồ dạy trong giai đoạn mới không nên chỉ dừng ở việc ghi nhớ hay tổ chức sinh hoạt chính trị theo định kỳ. Điều quan trọng hơn là chuyển các chuẩn mực ấy thành tiêu chí cụ thể trong từng vị trí công tác, từng môi trường làm việc, từng quan hệ với nhân dân. “Kính trọng, lễ phép” phải hiện diện trong từng cuộc tiếp dân, từng cuộc gọi, từng quy trình giải quyết thủ tục. “Tận tụy” phải thể hiện ở trách nhiệm với từng hồ sơ, từng vụ việc, từng số phận con người. “Cần, kiệm, liêm, chính” phải trở thành hàng rào đạo đức trước lợi ích riêng và cám dỗ quyền lực. “Thân ái giúp đỡ” phải trở thành văn hóa đồng đội, không chỉ trong lúc thuận lợi mà cả khi đồng chí gặp khó khăn, sai sót cần được giúp đỡ để tiến bộ.

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đặt văn hóa ở vị trí nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng của phát triển. Đặt tinh thần đó vào lực lượng CAND, có thể thấy xây dựng văn hóa phải trở thành một bộ phận hữu cơ của xây dựng lực lượng. Chúng ta cần một lực lượng ngày càng hiện đại về công nghệ, tinh nhuệ về nghiệp vụ, nhưng đồng thời phải ngày càng giàu chiều sâu văn hóa, có khả năng tự điều chỉnh bằng hệ giá trị, có sức đề kháng trước những biểu hiện thực dụng, vô cảm, quan liêu hay lạm dụng quyền lực.

Sau cùng, người dân có thể không nhìn thấy toàn bộ hệ thống công nghệ, dữ liệu và phương tiện hiện đại phía sau hoạt động của CAND, nhưng họ cảm nhận rất rõ một ánh mắt, một thái độ, một lời nói, một cách xử lý vụ việc. Chính ở những điều tưởng như nhỏ ấy, hình ảnh của lực lượng được tạo dựng hằng ngày. Khi một người dân bước vào trụ sở Công an và được tôn trọng; khi người yếu thế nhận được sự bảo vệ; khi người gặp nạn thấy người chiến sĩ và cảm nhận sự an tâm; khi sự nghiêm minh luôn gắn với công bằng và nhân ái, thì lúc ấy Sáu điều Bác Hồ dạy đã không còn nằm trên trang giấy mà thực sự trở thành văn hóa sống.

Bởi vậy, tôi cho rằng Sáu điều Bác Hồ dạy chính là “hệ giá trị gốc” của văn hóa CAND trong kỷ nguyên mới. Công nghệ có thể đổi thay, mô hình tổ chức có thể đổi thay, phương thức công tác có thể đổi thay, nhưng những giá trị định hướng cho người chiến sĩ Công an thì phải được giữ vững và bồi đắp. Đó là cách để một lực lượng hiện đại vẫn giữ được căn cốt cách mạng, để quyền lực luôn gắn với trách nhiệm, để bản lĩnh luôn đi cùng nhân văn, và để người chiến sĩ hôm nay dù đứng trước những thách thức hoàn toàn mới vẫn nhận ra mình là ai, vì ai mà chiến đấu và phải sống như thế nào để xứng đáng với niềm tin của Đảng, Nhà nước và nhân dân.