Tại sao phải tôn trọng những niềm tin khác mình?

Chúng ta xác lập một niềm tin - chỉ cần một niềm tin, chứ chưa bàn tới việc niềm tin đó đúng hay sai, đã là một điều không dễ dàng. Nhưng, đặc biệt không dễ dàng hơn nữa là phải học cách tôn trọng những niềm tin khác mình.

Niềm tin của Hitler là gì?

Những tháng ngày tuổi trẻ trong tù, Hitler đã viết cuốn Cuộc chiến đấu của tôi mô tả rất rõ niềm tin vào chủng tộc Aryan có khả năng sáng tạo cho nhân loại. Và Hitler cũng tin một cách dị biệt vào thuyết tiến hóa, rằng cũng giống như những loài động, thực vật khác, nhân loại có thể thay đổi thông qua chọn lọc tự nhiên. Thế nên chủng người Aryan - chủng người sáng tạo, nhất định phải được nuôi dưỡng và bảo vệ. 

Còn những chủng người có nguy cơ phá hủy nhân loại như chủng Do Thái hay da đen thì nhất định phải bị tiêu diệt. 

Trong tác phẩm Cuộc chiến đấu của tôi sặc mùi cuồng vọng, Hitler nhận xét về chủng người da đen: “Sẽ là ngu muội một cách tội lỗi nếu người ta cứ nhất định dạy dỗ một thứ nửa người nửa khỉ cho đến khi nó thành ra thứ quái thai mà người ta gọi là luật sư”. 

Còn đây là những nhận xét về người Do Thái: “Nếu nhân dân Đức trở thành nạn nhân của bọn Do Thái man rợ thì toàn thể thế giới sẽ rơi vào nanh vuốt của chủng người này”.

Một bức tranh tuyên truyền nổi tiếng của Đức Quốc xã năm 1933 đã mô tả Hitler như một nhà điêu khắc, từng bước nặn ra một siêu nhân. Dù bức tranh không chú giải thì ai cũng hiểu siêu nhân ấy sẽ mang dòng máu Aryan và không có bất cứ một giọt máu nào dính líu với người Do Thái, đúng như tinh thần mà cuốn Cuộc chiến đấu của tôi đã nêu ra. 

Tin vào điều mình cho là đúng và không tôn trọng bất cứ niềm tin nào khác mình, Hitler đã trở thành kẻ hủy diệt nhân loại. Một nhà nghiên cứu nhận định về Cuộc chiến đấu của tôi rằng: “Đấy là cuốn sách khốc liệt nhất thế kỷ 20, vì mỗi chữ trong đó có 125 người bỏ mạng, mỗi trang có 4.700 người bỏ mạng, mỗi chương có 1.200.000 người bỏ mạng”. Cái giá của một niềm tin dị biệt kinh khủng như thế đấy!

Câu hỏi đặt ra: Niềm tin vào sự khác biệt giữa các chủng người như Đức Quốc xã tuyên truyền có đúng không?

Thực ra, vào những năm 20-30 của thế kỷ 20, cũng từng có những nghiên cứu cho rằng, người da trắng ưu việt hơn những chủng người còn lại, để rồi từ đó xuất hiện những chính sách hạn chế đến mức tối thiểu sự xâm nhập của những chủng người khác vào địa phận của người da trắng. Nhưng kể từ sau năm 1945, những nghiên cứu nhân chủng học đã nói với chúng ta một cách chắc chắn rằng: niềm tin ấy là sai bét! Và khi cả nhân loại đều thấy là “sai bét” thì hàng triệu con người bị sát hại bởi Đức Quốc xã chẳng nhờ thế mà sống lại. Kiểu niềm tin mà Hitler tự nuôi trong não mình và kiểu niềm tin mà chế độ Đức Quốc xã đặt vào giáo chủ Hitler thực chất mang rất nhiều màu sắc của kiểu niềm tin tôn giáo.

Ảnh: L.G.
Ảnh: L.G.

Đất thánh thuộc về ai?

Người Hồi giáo tin, nó phải thuộc về Hồi giáo. Người Kitô giáo tin nó phải thuộc về người Kitô giáo. Chẳng ai chịu ai, nên cuối cùng những cuộc thập tự chinh đẫm máu diễn ra. Điều đáng nói nằm ở chỗ, cũng vì không có cái khả năng tôn trọng những niềm tin khác mình nên đừng nói là giữa những tôn giáo khác nhau, mà ngay trong bản thân một tôn giáo cũng chia ra nhiều hệ phái và đã có lúc hệ phái này thù hằn, gây chiến với hệ phái kia. 

Những chia rẽ giữa người Hồi giáo theo dòng Sunni và người Hồi giáo theo dòng Shiite đã gây ra không biết bao nhiêu tang tóc trong quá khứ và đến hôm nay, mâu thuẫn này vẫn bị các thế lực chính trị lớn trên thế giới lợi dụng để tranh giành, chia chác tầm ảnh hưởng của mình. 

Với Kitô giáo, người Công giáo tin rằng bên cạnh niềm tin lớn vào Chúa, con người phải làm việc thiện và tham gia thực hành nhiều nghi lễ thì mới có cơ hội lên thiên đường, trong khi người theo đạo Tin lành cho rằng chỉ cần cầu nguyện Chúa là đủ. Bên nào cũng tin mình đúng nên đã có những tranh chấp đẫm máu ngay trong lòng Kitô giáo. 

Ngày 23-8-1572, trong sự kiện mà sau này vẫn được gọi là “Thảm sát ngày lễ thánh Bartholomew”, người Công giáo đã giết hại không dưới 10.000 người Tin lành tại Pháp, chỉ trong vòng 1 ngày. Biết tin này, Giáo hoàng ở Rome còn tổ chức ăn mừng. 

Nếu Hồi giáo hay Kitô giáo thuộc loại hình độc thần giáo thì ngay cả với Phật giáo - một loại hình nhân thần giáo (tôn thờ những giáo chủ có thật) vốn vẫn được đánh giá là hiền hòa cũng có những hệ phái khác nhau. 

Và lịch sử phát triển Phật giáo, từ Ấn Độ, Trung Quốc đến Việt Nam cho thấy, không phải lúc nào những người của hệ phái Thiền Tông, Mật Tông, Tịnh Độ Tông... cũng biết cách tôn trọng niềm tin của nhau theo đúng tinh thần của Đức Phật. Kinh Kalaman từng kể câu chuyện một lần Đức Phật đi qua ngôi làng nọ, hàng loạt thanh niên trong làng chạy đến chỉ để hỏi một câu:

- Bạch Đức Thế tôn, người của tôn giáo nào qua đây cũng nói với chúng tôi tôn giáo mình là đúng. Chúng tôi phải tin ai bây giờ?

Phải tin ai bây giờ? Đấy có lẽ là một câu hỏi khiến nhân loại thế kỷ 21 này vẫn phải dằn vặt và đau đớn. Và đây là câu trả lời của Đức Phật: Đừng vội tin ai cả, kể cả ta. Hãy cứ lắng nghe và chiêm nghiệm, nếu thấy cái gì đúng với mình thì tin. Từ câu trả lời ý tại ngôn ngoại này, chúng ta có thể khái quát rằng: mỗi người đều có quyền tin vào những điều mình cho là đúng. Và nếu đã có quyền tin vào cái mình cho là đúng thì cũng phải có trách nhiệm tôn trọng những cái mà người khác cho là đúng.

Lịch sử phát triển tôn giáo trải qua 2 giai đoạn cơ bản: Đa thần giáo và Độc thần giáo. Ở giai đoạn đa thần giáo, nơi mà con người tin rằng có nhiều vị thần cùng ngự trị thì sự tôn trọng vào những niềm tin khác mình được thực thi rõ nét. 

Những người Tây Ban Nha đầu tiên tấn công vào những vương quốc cổ đại thuộc Mexico bây giờ luôn tôn trọng những vị thần địa phương, thậm chí trong một vài hoàn cảnh nhất định còn góp công xây dựng những ngôi đền, tôn vinh những vị thần địa phương. Ở giai đoạn này, thần thánh của dân tộc bị trị không hề bị những kẻ áp trị xua đuổi hay bóp nghẹt.

Nhưng đến giai đoạn độc thần giáo thì điều này không còn nữa vì ở giai đoạn độc thần giáo, nếu tôn trọng niềm tin của tôn giáo khác - vào một vị thần khác thì lại vô tình làm giảm đi vị thế của vị thần độc tôn của mình, trong tôn giáo mình. Niềm tin tôn giáo trong rất nhiều trường hợp là những niềm tin không cần lý lẽ. 

Nói cho chính xác thì nó đi theo những kiểu lý lẽ khác so với những lý lẽ khoa học luận. Cũng chính vì khác mà lịch sử nhân loại từng chứng kiến những nhà khoa học lỗi lạc bị kết án bởi những tòa án tôn giáo đầy bảo thủ và khắc nghiệt.

Hài hước ở chỗ, màu sắc của những “tòa án tôn giáo” kiểu như thế lại đang xuất hiện trở lại ở đâu đó trên không gian mạng hiện nay. Khi cả ngàn con người “ném đá” một cô gái chỉ vì cô gái ấy không biết “canh cua nấu với rau gì” trong một chương trình truyền hình thì đấy rõ ràng là một kiểu kết án đậm màu dị giáo. Lý lẽ của màn kết án này nằm ở chỗ: đã là con gái Việt Nam thì nhất định phải biết canh cua được nấu với những loại rau nào. Nếu không biết thì không khác gì... phạm tội (?). 

Trong câu chuyện này, cả một đám đông “kết án” một cô gái vì tin một cách cuồng ngộ vào lý lẽ của mình. Nhưng còn có những trường hợp mà mỗi đám đông tin vào một thứ lý lẽ cuồng ngộ khác nhau và để bảo vệ niềm tin cuồng ngộ ấy, hai đám đông không ngừng bút chiến - khẩu chiến rồi thóa mạ nhau trên facebook.

Khi sáng tạo ra facebook để tăng tính kết nối giữa người với người, có lẽ Mark Zukerberg không thể ngờ lại lại có lúc mình vô tình dẫn nhiều đám đông con người quay trở lại thời đỉnh cao của những niềm tin tôn giáo - những tòa án tôn giáo, theo cách này. Trong kỷ nguyên số hiện nay, thánh chiến trên facebook, ở một góc độ nào đó còn có độ sát thương khủng khiếp chẳng kém gì những cuộc thánh chiến thời Trung cổ.

Lịch sử thánh chiến với hàng loạt những cuộc va chạm niềm tin cốt lõi giữa các tôn giáo đã để lại một bài học xương máu lớn cho nhân loại. Và nhân loại văn minh không muốn nó lặp lại theo bất cứ hình thức nào. Thế nên Luật An ninh mạng mới xuất hiện ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. 

Nhưng vấn đề không chỉ là luật lệ, mà còn nằm ở một cái lõi văn hóa mà con người ở thế kỷ 21 bắt buộc phải xác lập, đó là phải biết cách tôn trọng những niềm tin khác mình.

Nếu không thể tôn trọng những niềm tin khác mình, con người sẽ bắn vào sự tồn vong của chính mình!

Phan Mỹ Chí

Các tin khác

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.

Lan man về nghề viết

Lan man về nghề viết

Thật lạ, có những câu thơ, dù chỉ đọc thoáng qua nhưng rồi lại nhớ mãi, có thế bởi tự dưng lại nhớ đến bài tứ tuyệt Vũ Hoàng Chương tặng Vũ Bằng: “Có bằng nói láo bốn mươi năm. Vũ ấy mà sao giọng vẫn văn. Hay tại đa ngôn đa báo hại. Giường tiên trời phạt chẳng cho nằm”.

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Tại phiên đấu giá Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại do Sotheby's tổ chức tại Hồng Kông vừa qua, các tác phẩm của danh họa Mai Trung Thứ và Lê Phổ đã được chốt với mức giá gần 1 triệu USD. Điều đáng nói, đây đang trở thành một xu hướng kéo dài trong nhiều năm qua. Đằng sau những con số ấn tượng ấy không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là dấu hiệu cho thấy hội họa Đông Dương đã và đang được định danh trên bản đồ toàn cầu.

Đường dài của những sáng tạo mới

Đường dài của những sáng tạo mới

Trong vài năm trở lại đây, đời sống nghệ thuật Việt Nam chứng kiến một làn sóng sáng tạo đến từ các nghệ sĩ trẻ và những đơn vị nghệ thuật độc lập. Họ không chỉ dàn dựng tác phẩm, mà còn tạo ra những“ngôn ngữ biểu đạt mới”- nơi chất liệu văn hóa Việt Nam được đặt trong sự đối thoại với tinh hoa nghệ thuật hàn lâm châu Âu.

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Đó là triển lãm "Thổ cẩm Việt Nam - những sợi chỉ kể chuyện" tại không gian triển lãm của thư viện Jean-Pierre Melville, thuộc một khu sầm uất của quận 13, Paris, một nơi vốn được xem là khu phố đặc trưng của châu Á, hội tụ và giao thoa của nhiều nền văn hóa của thành phố.

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Chỉ cần vài giây âm thanh công khai trên internet, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra một bản sao giọng nói gần như hoàn hảo, đủ để lừa dối, đủ để trục lợi và đủ để phá hủy uy tín của một nghệ sĩ được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới - Oscar lần thứ 98 đã diễn ra vào ngày 15/3/2026 theo giờ miền Đông nước Mỹ tại nhà hát Dolby ở Los Angeles. Danh hài Conan O'Brien trong vai trò người dẫn chương trình đã khuấy động bầu không khí của buổi lễ và khiến cuộc đua vốn được đánh giá là vô cùng gay cấn của năm nay trở nên “duyên dáng” đáng kể với những mảng miếng hài đặc trưng.

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, câu "Cái răng, cái tóc là gốc con người" từ lâu đã được xem như một lời nhắc nhở về việc giữ gìn và chăm sóc ngoại hình của mỗi người. Tuy nhiên, khi tra cứu trên Google, không ít người giật mình khi thấy phiên bản "Cái răng, cái tóc là góc con người" lại xuất hiện nhiều hơn: khoảng 49.800 kết quả so với 16.900 kết quả của "gốc con người".

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Dịch thuật được ví như cái cầu vô hình nối người đọc xa lạ với tác giả xa lạ không cùng ngôn ngữ. Nhờ dịch thuật mà nhiều tác phẩm văn chương Việt được ra ngoài biên giới đến với bạn đọc không cùng tiếng nói. Người dịch là cầu nối tác phẩm văn học nguyên gốc với người đọc, giúp người đọc cảm nhận được sự hay của cái đẹp và bản sắc của văn bản.

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Trí tuệ nhân tạo đang buộc ngành điện ảnh phải xem lại toàn bộ cấu trúc sản xuất vốn tồn tại hơn một thế kỷ. Khi chi phí có thể được cắt giảm, quy trình được tinh gọn và rào cản gia nhập thị trường bị hạ thấp, AI mở ra một chương mới cho điện ảnh.

Các bài hát đồng dao

Các bài hát đồng dao

LTS: Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936) là nhà báo, nhà văn, dịch giả nổi tiếng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người có công lớn trong việc hoàn thiện và phổ cập chữ Quốc ngữ. Trong 30 năm làm báo, Nguyễn Văn Vĩnh là chủ bút 7 tờ báo bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp; viết hàng nghìn bài báo thuộc nhiều lĩnh vực, nhiều thể loại, đề cập đến các vấn đề trong xã hội từ chính trị, kinh tế đến các phong tục tập quán của người dân…

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Không phải ngẫu nhiên mà những linh vật ngựa đất nung "Mã Nghênh Phúc Hỷ" màu vàng kim thường xuất hiện trên kệ trang trọng trong các gia đình để đón năm mới. Lịch sử hàng ngàn năm gắn bó với con người đã khiến ngựa trở thành một trong những người bạn thân thiết nhất. Không chỉ đơn thuần là biểu tượng của tin vui và phúc lộc, đằng sau vẻ ngoài oai vệ ấy là cả một hành trình dài làm thay đổi lịch sử loài người và vô số câu chuyện khiến chúng ta phải bất ngờ.

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Tiếng vó ngựa rộn rã trên những cung đường đèo dốc không chỉ là âm thanh của việc di chuyển, mà còn là nhịp đập văn hóa bền bỉ của đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc.

Cành đào huyền sử

Cành đào huyền sử

"Có một Thăng Long Nguyễn Huệ/ Ngựa phi trong sắc hoa đào". (Thơ Đỗ Trung Lai).

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ở Hà Nội, hiện nay có phố Bát Sứ, không những thế, còn có phố Bát Đàn. Theo “Từ điển đường phố Hà Nội” (NXB Hà Nội - 2010) do Nguyễn Viết Chúc chủ biên, thì khoảng trước năm 1890 người Pháp gọi hai phố này là rue des Tassee (phố Hàng Chén). Từ cách gọi này, ta biết bát còn gọi cái tô là đồ bằng sứ, bằng sành, đất nung dùng để đựng đồ ăn thức uống, tiếng đôi là bát đọi. Tục ngữ có câu: “Một bát một bình” nghĩa của nó là nói về vật dụng đựng cơm nước của người tu hành, về sau có thêm nghĩa phái sinh nhằm nói ai đó giữ một chí hướng, kiên trì làm theo sở nguyện của mình. Thế nhưng tại sao lại gọi đàn/ bát đàn?