Tại sao phải biến cảm hứng thành giá trị?

Một con người, một xã hội, một dân tộc không có cảm hứng sẽ không thể sáng tạo và phát triển. 

Nhưng một con người, một xã hội, một dân tộc phung phí nguồn cảm hứng, và không đủ năng lực biến cảm hứng thành giá trị nền tảng thì xét ở một khía cạnh nào đó, những nguồn cảm hứng có được rồi cũng trở nên vô nghĩa.

Biển người - đấy là điều mà chúng ta đã nói đến nhiều trong suốt những ngày qua, kể từ khi các cầu thủ Đội tuyển Việt Nam lần thứ hai nâng cao chiếc cúp vàng Đông Nam Á. 

Mà thực ra cũng chẳng phải đợi tới trận chung kết lượt về, khi chúng ta vô địch, ngay từ trước đó, sau những trận đấu ấn tượng ở vòng bảng, ở vòng bán kết, và ở cả chung kết lượt đi, hình ảnh biển người đã lặp đi lặp lại ở rất nhiều thành phố lớn trong cả nước. Biển người sau trận chung kết vì thế là một đỉnh cao, chứ không phải là sự xuất hiện đầu tiên và duy nhất. Những biển người như thế tạo nên một niềm vui khổng lồ - một sự hưng phấn khổng lồ - một nguồn cảm hứng khổng lồ. 

Cầu thủ Đội tuyển Việt Nam lần thứ hai nâng cao chiếc cúp vàng Đông Nam Á.
Cầu thủ Đội tuyển Việt Nam lần thứ hai nâng cao chiếc cúp vàng Đông Nam Á.

Tốt không? Quá tốt! Vì, nguồn cảm hứng khổng lồ ấy xích người ta lại gần nhau, để rồi dễ yêu nhau hơn, dễ tin nhau hơn - những điều mà trong đời sống thường nhật hằng ngày có thể là vô cùng càng xa xỉ.

Nhìn biển người của ngày hôm nay, tôi nhớ lại biển người của 10 năm trước, khi Đội tuyển Việt Nam cũng vô địch Đông Nam Á trên sân Mỹ Đình, và cả nước cũng nô nức ăn mừng chiến công. Và tôi lại đặc biệt chú ý đến một câu chuyện được cầu thủ Phạm Đức Huy viết lại trên facebook của mình, rằng 10 năm trước, cùng với hậu vệ Duy Mạnh, Đức Huy là một trong những chú bé nhặt bóng trên sân Mỹ Đình. 

Rằng, 10 năm trước, khi ngồi ở đó nhặt bóng cho lứa cầu thủ Công Vinh, Việt Thắng, Tấn Tài..., hai chú bé Đức Huy - Duy Mạnh mơ một ngày được khoác áo Đội tuyển Việt Nam. 

Và rằng, 10 năm trước, hai chú bé ấy lẽo đẽo chạy theo các anh ăn mừng, xin những đôi giày và những chiếc áo của các anh... Điều đó có nghĩa, cũng giống như hàng chục triệu người hâm mộ bóng đá Việt Nam khác, 10 năm trước, những chú bé như Đức Huy - Duy Mạnh cũng đã có một nguồn cảm hứng lớn lao với một chiến thắng mang tính lịch sử của nền bóng đá nước nhà.

Nhưng nguồn cảm hứng ấy không loé lên rồi tắt lịm trong lòng hai em. Trái lại, nguồn cảm hứng ấy thắp nên những giấc mơ lớn trong lòng hai em. Và có lẽ là trong những thời điểm khó khăn nhất của cuộc đời cầu thủ, hai em đã nhớ lại nguồn cảm hứng ấy, bám vào giấc mơ ấy để cố gắng vượt qua. 

Có như thế, từ hai chú bé nhặt bóng trong đêm chung kết của 10 năm trước hai em mới trở thành hai cầu thủ chiến thắng trong đêm chung kết 10 năm sau. Nói một cách hình ảnh thì Đức Huy, Duy Mạnh chính là những ví dụ điển hình của những con người biết biến cảm hứng thành giá trị.

Giáo sư Ngô Bảo Châu.
Giáo sư Ngô Bảo Châu.

Bạn hãy hỏi chính bạn xem: 10 năm trước, bạn cũng hoà vào biển người chiến thắng, cũng tắm trong một nguồn cảm hứng dạt dào sau chiến thắng phải không? Vậy thì nguồn cảm hứng ấy tồn tại bao lâu trong bạn, có giá trị như thế nào trong hành trình cuộc đời bạn, và bây giờ - 10 năm sau bạn đã trở thành một con người như thế nào? 

Nếu chúng ta biết cách biến nguồn cảm hứng thành động lực của sáng tạo thì nguồn cảm hứng đã được sử dụng một cách có ích. Còn nếu chúng ta chỉ "đánh đu" với nguồn cảm hứng, vui một thoáng rồi thôi, lên đồng một thoáng rồi lặng im vĩnh cửu thì nguồn cảm hứng - dù lớn lao, vĩ đại tới đâu cũng chỉ có giá trị chẳng khác gì một bữa nhậu đơn thuần.

Không riêng gì bóng đá, những môn thể thao khác cũng có lúc tạo ra một nguồn cảm hứng lớn lao như thế. Chiến tích giành HCV Olympic năm 2016 của xạ thủ Hoàng Xuân Vinh sau loạt bắn cuối "thần kỳ" chẳng hạn. 

Sau chiến tích ngàn năm có một ấy, cả nước lên cơn sốt. Đi đâu người ta cũng nhắc tới Hoàng Xuân Vinh, và cũng chứa chan hạnh phúc với một chiếc HCV lịch sử. Nhưng khi sự kiện này đi qua, nguồn cảm hứng lớn lao mà sự kiện này từng tạo ra đã thực sự có một vai trò như thế nào trong đời sống của mỗi chúng ta lại là điều không dễ trả lời. 

Mà cũng chẳng riêng gì thể thao, từng có những sự kiện lớn lao khác, tạo nên những nguồn cảm hứng lớn lao tương tự khác. Sự kiện giáo sư Ngô Bảo Châu đoạt huân chương Fields danh giá vào năm 2010 chẳng hạn - thời điểm ấy cả nước cũng "lên cơn sốt".

Nếu câu chuyện Hoàng Xuân Vinh tạo nên một nguồn cảm hứng cơ bắp (cho dù bắn súng không chỉ đòi hỏi cơ bắp) thì câu chuyện Ngô Bảo Châu lại khơi gợi một nguồn cảm hứng trí tuệ - một nguồn cảm hứng học thuật.

Để biết xem nguồn cảm hứng thứ hai này có được tận dụng để tạo ra những thứ giá trị học thuật lành mạnh hay không thì cứ xem những kêu gào không ngừng tăng lên về những ông/ bà tiến sĩ "đểu", hay những ông/ bà muốn thành "giáo sư" nhờ đi "tàu vét" (nhưng cuối cùng đã bị gạt lại) trong đợt xét duyệt giáo sư hồi tháng 4 năm 2018 thì rõ cả. 

Hẳn nhiên, đây đó vẫn có những trí thức thực sự lấy "nguồn cảm hứng" Ngô Bảo Châu làm sức mạnh. Họ nghĩ đến Ngô Bảo Châu trong những thời điểm khó khăn, bế tắc nhất; họ nhìn vào Ngô Bảo Châu trong những thời điểm hoang mang, dao động nhất... Và họ lao động, sáng tạo nhờ được kích hoạt từ nguồn cảm hứng mà Ngô Bảo Châu mang lại.

Có một giai thoại liên quan đến trận đánh lịch sử giải phóng Leningrad trong cuộc chiến tranh vệ quốc của người Liên Xô, rằng Stalin đã lệnh cho tất cả các thành viên thuộc dàn nhạc giao hưởng của Hồng Quân phải trở về chơi bản giao hưởng số 7 của Shostakovich để toàn quân có một nguồn hưng phấn lớn lao trước khi xung trận. 

Với giai thoại này, chúng ta hiểu, bản giao hưởng kia vốn dĩ đã tạo ra cảm hứng, và Stalin là người đã sử dụng nguồn cảm hứng đúng nơi, đúng lúc để làm nên thắng lợi. 

Có một giai thoại phương Đông cổ xưa khác, liên quan đến một lần chạy giặc của Tào Tháo. Khi ấy quân sĩ vừa mệt vừa khát khô cổ họng, nhiều người thậm chí có tư tưởng buông xuôi. 

Tào Tháo liền bảo: "Phía trước có rừng mơ". Chính nhờ nguồn cảm hứng rừng mơ mà toàn quân tăng tốc, chạy khỏi tầm bám đuổi của quân thù, dù thực tế chẳng có bất cứ rừng mơ nào cả.

VĐV Hoàng Xuân Vinh.
VĐV  Hoàng Xuân Vinh.

Tất cả những điều trên đây chứng minh rằng, cảm hứng giúp người ta thoát thân. Cảm hứng giúp người ta chiến thắng. Và cảm hứng giúp người ta sáng tạo. 

Nhà nghiên cứu văn hoá, tư tưởng Nguyễn Trần Bạt đã có một phân tích rất đáng tham khảo về mối quan hệ giữa cảm hứng và sáng tạo trong cuốn "cội nguồn cảm hứng", rằng "con người vốn sáng tạo thông qua năng lực tưởng tượng, và cảm hứng chính là chất men nuôi dưỡng năng lực tưởng tượng ấy... 

Chính cảm hứng và năng lực tưởng tượng phong phú làm nên sự đa dạng của các giá trị tinh thần, nơi mà con người có thể nhặt được sự sáng tạo ở trong bất kỳ góc tối nào của cuộc sống".

Nhìn lại một chuỗi những sự kiện đã và đang tạo ra nguồn cảm hứng cộng đồng lớn lao: chức vô địch Đông Nam Á của Đội tuyển Việt Nam, HCV bắn súng Olympic của xạ thủ Hoàng Xuân Vinh, huân chương Fields danh tiếng của Giáo sư Ngô Bảo Châu..., chúng ta có quyền tin rằng, sau những sự kiện này rồi sẽ còn có những sự kiện tương tự khác, từ đó sẽ tiếp tục sinh ra những nguồn cảm hứng ghê gớm khác. 

Có người bảo những nguồn cảm hứng như thế giống như những liều "Doping cần thiết" cho tinh thần xã hội. Tôi không thích khái niệm "Doping", vì nó cũng chỉ tạo ra những sự thăng hoa - bùng nổ nhất thời mà thôi.

Điều quan trọng cần hướng đến là phải tìm cách sử dụng và tận dụng nguồn cảm hứng ấy để tạo ra những giá trị căn cơ bền bỉ. Nếu chỉ coi những nguồn cảm hứng lớn lao này như một cơn vui thuần tuý, rồi chúng ta sẽ không thu hoạch được bất cứ điều gì. 

Nếu chỉ coi nó như một "liều Doping", chúng ta chỉ có được những thu hoạch ngắn hạn. Nhưng nếu biến nó thành giá trị, chúng ta sẽ tạo nên những nhảy vọt đường dài.

Một con người, một dân tộc mà không có được những nguồn cảm hứng vạm vỡ là một thiệt thòi. Nhưng có nguồn cảm hứng mà không thể tìm cách biến nó thành giá trị thì đấy vừa là một sự lãng phí với mình, vừa là một thiếu sót với những người đã nhọc công tạo nên nguồn cảm hứng!

Phan Mỹ Chí

Các tin khác

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

“Việc nhẹ, lương cao”, “thế giới tự do”, “không cần lao động vẫn có cuộc sống sung túc, được bảo lãnh đi định cư tại các nước thứ ba như Mỹ, Canada, Australia”... Đó là những lời dụ dỗ khiến một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên tin theo và di cư bất hợp pháp sang Thái Lan mong được “đổi đời”.

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Trong đời sống âm nhạc, nhiều tác phẩm ra đời theo “đơn đặt hàng” hay yêu cầu, mong muốn nào đó không phải là điều xa lạ. Nhưng vượt ra khỏi mục tiêu ban đầu, nhiều tác phẩm đã ghi dấu ấn bền vững trong lòng công chúng. Đơn đặt hàng - tưởng chừng là khuôn khổ - lại giống như chiếc khung để nhạc sĩ vẽ lên những bức tranh âm nhạc sống động và nhiều điều thú vị.

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Trần Đại Thắng chưa bao giờ thực sự rời sông Đà. Dòng sông ấy vẫn lững lờ trong từng trang sách anh làm, trong mùi giấy in thoang thoảng, trong cả những đêm khuya anh ngồi viết lại chính đời mình. Từ cậu bé 6 tuổi mê mẩn ngắm những cuốn sách Nga trong một hiệu sách bên kia dòng sông Đà đến người dựng nên Đông A Books, Thắng chỉ làm một việc, giữ cho sách không trở thành một thứ thoáng qua. Cuốn "Tôi kể" dày 500 trang không phải lời kết. Chỉ là một lần nữa, anh lật giở ký ức, để xem tất cả những chi tiết nhỏ bé anh đã dành cả đời chăm chút, liệu có đủ nặng để níu lại một chút gì đó giữa dòng đời đang trôi quá vội.

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Sau gần một thập kỷ hoạt động trên không gian mạng, hệ thống phát sóng bóng đá lậu Xôi Lạc TV vừa bị Cơ quan công an triệt phá, khởi tố hàng chục đối tượng liên quan. Đằng sau những đường link xem bóng đá miễn phí tưởng chừng vô hại là cả một "hệ sinh thái" web lậu vận hành theo kiểu "đầu rắn nhiều thân", gắn chặt với quảng cáo cá cược và dòng tiền ngầm có quy mô lớn.

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Tôi quyết định làm chuyến “du lịch bụi” đến Hà Lan vào những ngày cuối năm 2025. Với tôi, đây thật sự là chuyến đi đáng nhớ, bởi Hà Lan không chỉ có kênh đào thơ mộng, cối xay gió, cánh đồng hoa Tulip rực rỡ, văn hóa xe đạp độc đáo mà còn là mảnh đất có nhiều điều để khám phá.

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Năm 2025, lịch sử và âm nhạc cùng lúc tìm được đường trở lại đời sống đương đại. Những bộ phim chiến tranh như "Mưa đỏ" đã lập kỷ lục doanh thu phòng vé với doanh thu trên 700 tỷ đồng; các chương trình Đại nhạc hội quy mô lớn thắp sáng không gian công cộng bằng cảm xúc tập thể, concert "Tổ quốc trong tim" thu hút 50.000 khán giả, Concert "Rạng rỡ Việt Nam" sau vài giờ mở bán đã cháy vé, cho thấy dư địa để phát triển công nghiệp văn hóa rất lớn. Vấn đề là làm thế nào để biến những khoảnh khắc bùng nổ ấy thành một chiến lược phát triển bền vững cho ngành công nghiệp văn hoá Việt Nam.

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị không ngừng leo thang, một mô hình hợp tác độc đáo đang hình thành ngay tại trung tâm châu Âu. Thủ đô London của nước Anh sắp trở thành thành phố đầu tiên trên thế giới chứng kiến xe tự lái của hai gã khổng lồ công nghệ đến từ Mỹ và Trung Quốc cùng vận hành. Sự hiện diện song hành này không đơn thuần là một cuộc đua công nghệ, mà còn mở ra một lối đi mới, nơi những đối thủ toàn cầu cùng phát triển dưới một khung pháp lý chung, mang đến hy vọng về khả năng phối hợp trong một lĩnh vực then chốt của tương lai.

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Năm 2001, khán giả đã hồi hộp dõi theo những pha hành động và đấu trí trong bộ phim Oceans Eleven (11 tên cướp thế kỷ) về một vụ cướp casino được dàn dựng tinh vi đến mức hoàn hảo ở Los Angeles. Và cuối năm 2025, khi nước Đức đang yên bình tận hưởng kỳ nghỉ lễ Giáng sinh, một vụ cướp ngân hàng táo bạo, với những tình tiết ly kỳ như phim điện ảnh, đã khiến người ta không khỏi bàng hoàng.

Khi chim bỏ đường bay

Khi chim bỏ đường bay

Có thể gọi vụ hủy chương trình “Về đây bốn cánh chim trời” hôm 28/12 vừa qua là “vụ bể show thế kỷ” bởi nó chưa từng có tiền lệ ở Việt Nam. Hệ lụy của nó là tranh cãi kéo dài, gay gắt giữa bên bênh vực và bên công kích các nghệ sĩ đã tham gia “đình công”.

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Năm 2025 của điện ảnh thế giới mở ra với tâm thế bất an. Hollywood, biểu tượng của nền công nghiệp điện ảnh toàn cầu tiếp tục đối mặt chu kỳ suy giảm doanh thu, sự bế tắc của dòng phim trung cấp, chi phí sản xuất leo thang và tình trạng phụ thuộc quá mức vào các thương hiệu cũ. Thị phần phòng vé phim Hollywood đang giảm dần so với 2 thập kỷ trước, nhất là ở các thị trường châu Á, nơi khán giả trẻ chuyển sang nội dung bản địa và dịch vụ trực tuyến.

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Bắt nguồn từ một câu hỏi thắc mắc trên diễn đàn mạng xã hội của một vài sinh viên, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội Phạm Văn Long cùng 2 cấp dưới bị khởi tố hành vi "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ", với cáo buộc đã "ăn chặn" tiền hỗ trợ tham gia phục vụ sự kiện A80 của sinh viên. Số tiền được cho là bị xà xẻo ấy không lớn (chỉ hơn 200 triệu) nhưng thứ mất đi lại lớn hơn nhiều lần.

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Trong bối cảnh Bitcoin và các tài sản kỹ thuật số khác liên tục tăng giá, những ví tiền số trở thành “kho vàng di động”, đây không đơn thuần là dạng tống tiền truyền thống nữa. Tội phạm kết hợp giữa công nghệ và thủ đoạn tàn ác truyền thống để chiếm đoạt những khối tài sản ảo. Chúng sử dụng kỹ thuật doxxing (thu thập và tiết lộ thông tin cá nhân trên mạng), khai thác mạng xã hội, truy vết on-chain, rồi chuyển sang hành vi bạo lực ngoài đời thực để bắt cóc, khống chế và ép nạn nhân mở ví, tiết lộ mật khẩu crypto hoặc buộc gia đình nạn nhân chuyển tiền.

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Sáng sớm 19/10, bốn tên cướp cải trang thành công nhân xây dựng đã thực hiện một vụ cướp được lên kế hoạch tỉ mỉ tại Bảo tàng Louvre ở thủ đô Paris (Pháp). Chỉ trong vòng chưa đầy 10 phút, chúng đã cuỗm đi 8 món đồ từ bộ sưu tập Trang sức Hoàng gia Pháp - những món đồ nổi tiếng với ý nghĩa lịch sử và tổng giá trị ước tính lên tới 88 triệu euro. Mặc dù một vài nghi phạm đã bị bắt giữ, công tố viên Paris Laure Beccuau vẫn mô tả hoạt động này "rất có thể là hành động của tội phạm có tổ chức".

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Sau khi Hoàng Hường - người được mệnh danh là "nữ hoàng" thực phẩm chức năng bị bắt, cơ quan điều tra tiếp tục bắt một mắt xích quan trọng trong "đế chế" Hoàng Hường, đó là Nguyễn Thị Tường An, người không livestream, không xuất hiện trên truyền thông nhưng được dư luận cho rằng, vai trò của Tường An cực kì quan trọng trong hệ thống của Hoàng Hường.

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Trên sân khấu lớn, Jack97 bước ra hào hoa như một “công tử” miền Tây, để rồi cậu ca sĩ ấy “tông cửa mồm” ném một câu “dồn cửa tai” của khán giả: “Lào gì cũng tôn”. Lập tức, video ấy tràn lan trên mạng, kéo theo phản ứng giận dữ của rất nhiều người…

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Đò dọc phải tránh đò ngang

Ngụ cư phải tránh dân làng cho xa

"Đò" là từ "độ" tiếng Hán - Việt chuyển qua tiếng Việt, theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ. Khi ai đó bảo: "Thành công rồi, việc này có trời độ", ta hiểu là do trời ủng hộ giúp đỡ, chứ không hẳn hiểu theo nghĩa độ/ đò là chở qua sông.

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Trong báo cáo dài hơn 200 trang mới được công bố, Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) và Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ xác định Prince Holding Group (Prince Group) - đế chế kinh doanh trải khắp thế giới của ông trùm lừa đảo Chen Zhi, là một tổ chức tội phạm xuyên quốc gia. Không chỉ vận hành hàng loạt trại lừa đảo quy mô lớn ở Campuchia và Myanmar, Prince Group còn rửa hàng trăm triệu USD tiền bẩn qua hệ thống ngân hàng Hàn Quốc, fintech Singapore, bất động sản Dubai và quỹ đầu tư ở London (Anh).

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Có những kẻ từng được ca ngợi là “người mở đường cho kỷ nguyên khởi nghiệp”, nhưng khi bức màn rơi xuống, người ta mới nhận ra đó không phải người mở đường mà là kẻ đào hố. Đào Minh Phú, trong nhiều năm, được nhắc đến như hình mẫu của một “doanh nhân 4.0”: năng động, sắc sảo, nói đâu trúng đó.

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã yêu cầu sáp nhập, giải thể các cơ sở giáo dục đại học không đạt chuẩn; nghiên cứu chuyển một số trường đại học về địa phương quản lý để đáp ứng tốt hơn yêu cầu đào tạo nhân lực của địa phương...