Sương mù và đêm đen

Nói về những tội ác của chế độ Đức Quốc xã - một trong những thứ tai ách khủng khiếp nhất mà nhân loại từng phải trải qua trong suốt chiều dài lịch sử - là điều có vẻ khá thừa thãi và nhàm chán.

Tuy vậy, cũng sẽ vẫn chỉ là sơ sài và phiến diện, nếu các câu chuyện chỉ xoay quanh người Do Thái, các trại tập trung, những phòng hơi ngạt hay những cuộc thí nghiệm "sống" trên cơ thể người. Tính áp chế tàn bạo của chế độ ấy không chỉ có vậy. Nó khiến cho sự sụp đổ của Đệ tam đế chế nước Đức trở thành một lẽ tất yếu.

Lệnh "Đêm đen và sương mù"

Đó là mệnh lệnh kinh tởm nhất, vô nhân đạo nhất và giàu tính khủng bố nhất mà Heinrich Himmler ban hành thay mặt Adolf Hitler, trên những vùng lãnh thổ bị quân đội Đức chiếm đóng ở mặt trận phía Tây - những nơi mà trên lý thuyết "không gian sinh tồn" của mình, lãnh tụ phát-xít Đức vẫn tỏ ý "nương nhẹ" hơn là ở các vùng đất phía Đông của người Nga cũng như các dân tộc Slave.

Mệnh lệnh này bắt đầu có hiệu lực ngày 7-12-1941, và nó nhắm vào những dân thường không may. Theo tác giả William L.Shirer trong cuốn "Sự trỗi dậy và suy tàn của Đế chế thứ ba", cái tên ấy đã bộc lộ ngay ý định của kẻ đứng đầu lực lượng SS: Bắt giữ những kẻ có khả năng gây nguy hại cho an ninh của Đức, nhưng không hành quyết ngay, mà khiến họ mất tích trong đêm đen và sương mù, tại một vùng hẻo lánh nào đó. Gia đình nạn nhân sẽ không thể nhận được tin tức gì về số phận của họ, ngay cả chỗ chôn xác.

Ngày 12-12-1941, thống chế Keitel ra một chỉ thị làm rõ sắc lệnh: Trên nguyên tắc, hình phạt dành cho những tội trạng chống nhà nước Đức Quốc xã là tử hình. Mọi án tù được tuyên cho những tội trạng ấy, ngay cả khổ sai hoặc chung thân, cũng đều là biểu hiện của sự yếu đuối. Hiệu quả răn đe chỉ có thể đạt được qua án tử hình, hoặc qua những hình thức mà nhân thân của can phạm cũng như dân chúng không biết được số phận của y.

Cuộc thảm sát Distomo, Hy Lạp do lính Đức thực hiện.
Cuộc thảm sát Distomo, Hy Lạp do lính Đức thực hiện.

Tháng 2-1942, Keitel - Tham mưu trưởng Bộ Chỉ huy tối cao quân lực Đức Quốc xã, nghĩa là "cận thần" gần gũi nhất, tùy viên cao cấp nhất về mặt quân sự luôn ở cạnh Hitler - mở rộng "Lệnh Đêm đen và Sương mù" (Natch und Nebel): Tám ngày sau khi can phạm bị bắt giữ, nếu không tuyên án tử hình, phải bí mật chuyển tù nhân đến Đức, để "tù nhân biến mất mà không để lại dấu tích gì" và "không ai biết tin tức gì về nơi chốn hoặc số phận của họ".

Tại Tòa án xét xử các tội phạm chiến tranh Nuremberg sau khi Đệ nhị Thế chiến kết thúc, những lớp màn bí mật được vén lên một cách dễ dàng và nhanh chóng đến không ngờ. 

William L.Shirer - người trực tiếp chứng kiến phiên tòa, sau đó bỏ ra thêm gần sáu năm nghiên cứu các tài liệu liên quan để hoàn tất tác phẩm của mình - kể lại: Otto Ohlendorf - kết thúc chiến tranh với vai trò chuyên gia ngoại thương tại Bộ Kinh tế, nhưng thực ra lại là một trong những nhân vật chủ chốt của Amt III (Cục Tình báo nội bộ) - khai rằng ông ta làm việc một năm ở Berlin, trong tư cách là người cầm đầu "Đội đặc nhiệm D". 

Người thẩm vấn - Thiếu tá Whitney R.Harris của Mỹ - hiểu rõ Đội đặc nhiệm D là gì. Ông hỏi: "Trong năm đó, anh và đội của anh đã giết bao nhiêu đàn ông, phụ nữ và trẻ em?".Ohlendorf nhún vai, trả lời không chút chần chừ: "Cỡ chín chục nghìn người!".

Đội đặc nhiệm D của Ohlendorf có địa bàn hoạt động là phía Nam Ukraine. Nhiệm vụ chính của chúng là thủ tiêu người Do Thái - với những thảm trạng kinh khủng đã được đề cập rất nhiều trên mọi phương tiện truyền thông. Nhưng bên cạnh đó, chúng còn đảm nhiệm những nhiệm vụ khác, theo kiểu "Sương mù và đêm đen".

Thống chế Wilhem Keitel.
Thống chế Wilhem Keitel.

Nỗi sợ hãi của kẻ bạo tàn

Le Phare (Hải đăng), tờ báo Pháp đóng vai trò cơ quan ngôn luận của chính phủ bù nhìn Vichy đăng bố cáo trên số ra ngày 22-10-1941: "Các can phạm hèn nhát nhận tiền của Luân Đôn và Moskva đã hạ sát chỉ huy trưởng quân sự tại Nantes. Cho đến giờ, vẫn chưa bắt được những kẻ sát nhân. Để chuộc lại tội ác này, đã có lệnh bắn 50 con tin. Sẽ bắn thêm 50 con tin nữa, nếu đến nửa đêm 23-10 vẫn không bắt được thủ phạm".

Có rất nhiều bố cáo kiểu như thế liên tục xuất hiện ở các vùng lãnh thổ bị quân đội Đức Quốc xã chiếm đóng, từ Pháp, Bỉ, Hà Lan, Na Uy, Ba Lan, Czech đến Liên Xô. Thậm chí, có hẳn một "tỷ lệ sàn" bất di bất dịch: Cứ một người Đức bị giết, thì hành quyết 100 con tin. Những con tin ấy, không phải người Do Thái, không phải các chính ủy Xô-viết, mà là những thường dân vô tội.

Trong sâu thẳm, điều này vừa thể hiện tư tưởng sắt máu nhất quán của chủ nghĩa phát-xít Đức, vừa hé lộ rằng đội quân viễn chinh có lúc gần như không thể bị ngăn chặn ấy cũng có những điểm yếu chí mạng. Và thực ra, các huyền thoại về tinh thần mã thượng quân nhân của một vài sĩ quan cao cấp nào đó được thêu dệt hay tô vẽ, thí dụ như Rommel, cũng chỉ là những ngoại lệ.

Thường dân - những con tin ưa thích của quân đội Đức
Thường dân - những con tin ưa thích của quân đội Đức

Bành trướng lãnh thổ quá nhanh, nước Đức Quốc xã không có đủ công cụ để kiểm soát thật tốt những gì đã giành được. Răn đe bằng bạo lực và khủng bố là phương thức dễ tiến hành nhất, và được áp dụng triệt để nhất. Nhưng, cho dù cố gắng hủy diệt mọi ý chí phản kháng, kháng chiến quân Pháp vẫn hoạt động mạnh mẽ, du kích Czech vẫn hành thích được tổng trấn Heydrich (người được xem là sẽ kế vị Himmler), và các lực lượng vũ trang nhân dân Liên Xô thì lại càng lúc càng giáng trả những đòn mạnh mẽ.

Cũng như sự nhầm lẫn thường gặp của đám đông là chiến tranh chỉ bao gồm những gì diễn ra trên chiến trường, các chỉ huy cấp cao của quân đội Đức cũng suy nghĩ một cách khá đơn giản, rằng khủng bố và hăm dọa có thể đem lại trật tự. Keitel, ở phiên toàn Nuremberg, khai rằng vào ngày 1-10-1941, chính y đã ra chỉ thị mật: "Quan trọng là phải bắt giữ những nhân vật có tiếng tăm, hoặc nhân thân của họ". Kế đó, tướng Von Stuelpnagel - chỉ huy ban quân quản Đức ở Pháp - cũng từng nhấn mạnh: "Bắn người càng có tiếng tăm, thì càng dễ răn đe kẻ chống đối".

Trong lịch sử chiến tranh cận đại, hiếm có đội quân nào bắt giữ con tin (nghĩa là thường dân) trên diện rộng một cách triệt để, có hệ thống và xử lý họ lạnh lùng như vậy. Đặc biệt, ở phạm vi hẹp của những vùng lãnh thổ Tây Âu, nơi Hitler vẫn "hạ cố" ghi nhận sự gần gũi về chủng tộc, những hoạt động này vẫn cứ diễn ra đều đặn. Tất cả chỉ khơi sâu thêm mối thù hận của những kẻ bị trị, và chỉ khiến công cuộc "bình định" gặp thêm nhiều trắc trở. Ở cả Đông Âu lẫn Tây Âu, cuối cùng, quân đội Đức vẫn là những kẻ bị bao vây và cô lập.

Đức Quốc xã đã không chỉ phạm những tội ác tày trời với người Do Thái. Đức Quốc xã đã gây thù chuốc oán với lòng kiêu hãnh cũng như tinh thần ái quốc của quá nhiều dân tộc.

Và như lời trăn trối ở chân giá treo cổ của Hans Frank - Toàn quyền tại Ba Lan: "Hàng nghìn năm sẽ qua đi, nhưng những tội lỗi của nước Đức (Quốc xã) sẽ không thể gột sạch"…

* Tổng cộng, Đức Quốc xã hành quyết khoảng 29.660 người Pháp, chưa kể 40.000 người "qua đời" trong các nhà giam. Số người bị hành quyết ở Ba Lan là 8.000, ở Hà Lan là khoảng 2.000. Còn ở những vùng lãnh thổ khác bị chiếm đóng, các con số này là không thể thống kê. 

* Các đội đặc nhiệm bắt đầu được Himler và Heydrich tổ chức để đi theo quân đội Đức tiến vào Ba Lan năm 1939. Sau đó, chúng phát triển nhanh chóng, đảm nhiệm "giải pháp cuối cùng", nghĩa là giết người hàng loạt. Có bốn đội đặc nhiệm như vậy (A,B,C,D), hoạt động cho đến tận khi chiến tranh sắp hạ màn. Trong đó, đội D là đội hoạt động kém hiệu quả nhất.

Đông Quân

Các tin khác

Những con đường quanh co bên hàng rào đá

Èze - xứ sở của đá

Nói tới nước Pháp, người ta thường trầm trồ trước những kiến trúc tráng lệ luôn thách thức vượt thời gian. Nhưng ẩn sau vẻ hào nhoáng ấy, vẫn có những ngôi làng cổ giữ được nét đẹp nguyên sơ, mà nếu đặt chân đến, du khách như lạc vào một vùng ký ức xưa cũ. Èze chính là một trong những ngôi làng đó.

Dăm chuyện nhặt ở Bắc Ý

Dăm chuyện nhặt ở Bắc Ý

"Đến Ý rồi mới cảm nhận được rằng chỉ một ánh nhìn thôi cũng như đã đi qua ngàn năm lịch sử". Có người lại nói nước Ý ngày nay giống như một bức tranh thêu hai mặt tuyệt mỹ. Một mặt là những lâu đài, cung điện, nhà thờ và đền đài, lăng tẩm cổ xưa, mang hơi thở ngàn năm bên cạnh các hồ lớn, dòng sông; một mặt lại là ánh đèn điện rực rỡ của thành phố hiện đại đang không ngừng chuyển động.

Đã theo nghề thì hãy viết đi

Đã theo nghề thì hãy viết đi

“Trước khi viết một tập tiểu thuyết mới, anh có những chuẩn bị gì?”.
Tôi thường hỏi bạn bè trong những lúc ngồi tán phét chuyện trên trời dưới đất. Có lần, nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn bảo, đại khái, chẳng chuẩn bị gì cả, cứ bắt tay vào viết, trong quá trình viết, các tình tiết xảy ra thì cân nhắc, xử lý. Cũng tựa như đứa trẻ nhảy xuống hồ, dù chưa biết bơi. Thực tế của công việc lúc ấy tự khắc khiến mình phải làm gì.

Một mỏ khai thác khoáng sản khổng lồ tại Zambia. Ảnh: First Quantum Minerals

Châu Phi với bài toán thoát “bẫy tài nguyên”

Khoáng sản châu Phi đang trở thành trung tâm của một cuộc tranh giành địa chính trị chưa từng có. Trong khi các cường quốc đổ vốn vào lục địa này, liệu châu Phi có thể tận dụng thời thế để trở thành bên hưởng lợi thực sự từ chính nguồn tài nguyên của mình hay không?

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với không ít gia đình, nỗi đau chưa thể nguôi ngoai khi có người thân hy sinh mà tên tuổi, hài cốt vẫn nằm lại nơi chiến trường xưa hoặc chưa được xác định danh tính. Những ngày này, Công an TP Đà Nẵng đang thực hiện một hành trình vô cùng đặc biệt: Thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ trong "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Về ngôi nhà của dế

Về ngôi nhà của dế

Đó là một ngôi nhà xưa thân quen cũ kỹ nằm trong ngõ Đoàn Nhữ Hài. Nhà văn Tô Hoài (1920-2014) mua ngôi nhà này (năm 1957) từ tiền giải thưởng tập “Truyện Tây Bắc”. Một thời, cánh văn trẻ chúng tôi vẫn thường rủ nhau tới ngôi nhà của Tô Hoài vì ông rất thân thiện. Giờ đây, ngôi nhà trở thành không gian lưu niệm cuộc đời và sự nghiệp văn chương Tô Hoài. Con trai ông, nhà báo Phương Vũ đặt tên Nhà lưu niệm đúng với cái tên mà mọi người vẫn gọi: Tô Hoài House (Ngôi nhà Tô Hoài).

Chương trình âm nhạc “Mây lang thang” bị cho là đã nhiều lần vi phạm bản quyền trên môi trường số

Khoảng trống bản quyền âm nhạc ở Việt Nam

Trong nhiều năm qua, thị trường âm nhạc số Việt Nam phát triển nhanh nhưng việc vi phạm sở hữu trí tuệ tràn lan. Nhiều đơn vị kiếm tiền từ hàng triệu lượt xem mà tác giả, nhạc sĩ hoặc chủ sở hữu bản ghi không hề biết tác phẩm của mình bị khai thác như thế nào.

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Trong nghề cầm bút, sống bằng con chữ, lấy chữ làm phương tiện để trình bày suy nghĩ, nhân sinh quan của mình, tôi dám quả quyết, một khi viết những trang văn tạo ra tiếng cười là điều không bao giờ dễ dàng. Chính vì thế khi nhìn lại tiến trình phát triển văn học Việt Nam, kể từ năm 1930 đến nay, ta thấy số lượng tác giả viết văn cười, trào phúng, châm biếm chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Rất ít ỏi.

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Trong vài năm gần đây, Việt Nam bắt đầu xuất hiện trong các cuộc thảo luận quốc tế như một “điểm đến mới nổi” của công nghiệp văn hóa và kinh tế sự kiện. Từ sự bùng nổ của các concert âm nhạc, chương trình giải trí thu hút hàng triệu người theo dõi, đến việc đầu tư hàng loạt nhà hát, trung tâm triển lãm và tổ hợp sáng tạo quy mô lớn, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội đặc biệt: trở thành trung tâm mới của các sự kiện văn hóa và biểu diễn trong khu vực.

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Những người yêu văn học, điện ảnh, sân khấu thì đều biết hai nhân Romeo và Juliet trong vở bi kịch của nhà văn Anh William Shakespeare. Từ trong kịch, phim, Romeo - Juliet đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho những cặp tình nhân trẻ đang trong giai đoạn chớm nở và mãnh liệt. Vì thế, đến thành phố Verona (nằm trong tỉnh cùng tên thuộc vùng Veneto, miền bắc nướcÝ) lần này, tôi quyết định đến thăm ngôi nhà của nàng Juliet.

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Năm 2025, điện ảnh Việt có 55 phim ra rạp thì năm 2026, con số này được dự báo tăng lên khoảng 70 - 80 phim. Trong bối cảnh phim Việt ra rạp ngày càng dày đặc, cuộc cạnh tranh căng thẳng giữa các phim không chỉ bằng nội dung mà còn ở khả năng giành suất chiếu và tạo hiệu ứng truyền thông ngay từ những ngày đầu ra mắt.

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Cuộc gặp gỡ mang tên "Thời tiết của ký ức" không đơn thuần là một buổi ra mắt sách. Đó là một cuộc hội ngộ đặc biệt của "ngũ vị văn chương" - 5 cá tính văn chương độc bản: Trung Trung Đỉnh, Nguyễn Trọng Tín, Phạm Ngọc Tiến, Bảo Ninh, Nguyễn Quang Lập. Nói như nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, không chỉ là trang viết, họ là "những người lưu giữ ký ức của dân tộc". Trong số 5 tác giả này, tôi ấn tượng với 3 người: Trung Trung Đỉnh, Phạm Ngọc Tiến và Nguyễn Trọng Tín.

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Sinh thời nhà thơ Xuân Diệu có "tự giới thiệu" về địa chỉ nhà của mình ở Hà Nội như sau: "Nhà tôi 24 Cột Cờ/ Ai thương thì đến, hững hờ thì qua". Còn "trung niên thi sĩ" Bùi Giáng khi về cư ngụ ở Xóm Gà (Bình Thạnh) cũng có lúc ngẫu hứng giới thiệu với các bạn văn chương rằng: "Gặp nàng, nàng ở Già Lam/ Gặp cô, cô ở Lê Quang Định đường/ Nhà thuốc tây, gái du dương/ Bốn tám hai (482) hẻm tôi thường vô ra".Với những thông tin trên ắt người yêu thơ có thể tìm ra chỗ ở của ông một cách dễ dàng. Còn nhà văn Sơn Nam do không làm thơ nên khi ai hỏi nhà của mình thì ông chỉ đáp: "Cứ đến nhà truyền truyền thống quận Gò Vấp hỏi, thì có người dẫn vào nhà".

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Với phần đông công chúng, nghệ sĩ sân khấu và điện ảnh là những người sống giữa ánh hào quang, được tôn vinh bằng tài năng và danh tiếng. Nhưng phía sau tấm màn nhung, không ít người đang đối diện với một thực tế trái ngược, thu nhập bấp bênh, lương thấp và một câu hỏi được đặt ra: liệu nghệ thuật biểu diễn có là một nghề đủ để sống?

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Ngày 25/4/2026, Kiều bào Việt tại Pháp cùng bạn bè quốc tế yêu chuộng hòa bình đã cùng tham gia Lễ đặt bia Tưởng niệm các nạn nhân Việt Nam bị nhiễm chất độc da cam trong Công viên Choisy, thuộc quận 13 thành phố Paris.

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.