Sương mù và đêm đen

Nói về những tội ác của chế độ Đức Quốc xã - một trong những thứ tai ách khủng khiếp nhất mà nhân loại từng phải trải qua trong suốt chiều dài lịch sử - là điều có vẻ khá thừa thãi và nhàm chán.

Tuy vậy, cũng sẽ vẫn chỉ là sơ sài và phiến diện, nếu các câu chuyện chỉ xoay quanh người Do Thái, các trại tập trung, những phòng hơi ngạt hay những cuộc thí nghiệm "sống" trên cơ thể người. Tính áp chế tàn bạo của chế độ ấy không chỉ có vậy. Nó khiến cho sự sụp đổ của Đệ tam đế chế nước Đức trở thành một lẽ tất yếu.

Lệnh "Đêm đen và sương mù"

Đó là mệnh lệnh kinh tởm nhất, vô nhân đạo nhất và giàu tính khủng bố nhất mà Heinrich Himmler ban hành thay mặt Adolf Hitler, trên những vùng lãnh thổ bị quân đội Đức chiếm đóng ở mặt trận phía Tây - những nơi mà trên lý thuyết "không gian sinh tồn" của mình, lãnh tụ phát-xít Đức vẫn tỏ ý "nương nhẹ" hơn là ở các vùng đất phía Đông của người Nga cũng như các dân tộc Slave.

Mệnh lệnh này bắt đầu có hiệu lực ngày 7-12-1941, và nó nhắm vào những dân thường không may. Theo tác giả William L.Shirer trong cuốn "Sự trỗi dậy và suy tàn của Đế chế thứ ba", cái tên ấy đã bộc lộ ngay ý định của kẻ đứng đầu lực lượng SS: Bắt giữ những kẻ có khả năng gây nguy hại cho an ninh của Đức, nhưng không hành quyết ngay, mà khiến họ mất tích trong đêm đen và sương mù, tại một vùng hẻo lánh nào đó. Gia đình nạn nhân sẽ không thể nhận được tin tức gì về số phận của họ, ngay cả chỗ chôn xác.

Ngày 12-12-1941, thống chế Keitel ra một chỉ thị làm rõ sắc lệnh: Trên nguyên tắc, hình phạt dành cho những tội trạng chống nhà nước Đức Quốc xã là tử hình. Mọi án tù được tuyên cho những tội trạng ấy, ngay cả khổ sai hoặc chung thân, cũng đều là biểu hiện của sự yếu đuối. Hiệu quả răn đe chỉ có thể đạt được qua án tử hình, hoặc qua những hình thức mà nhân thân của can phạm cũng như dân chúng không biết được số phận của y.

Cuộc thảm sát Distomo, Hy Lạp do lính Đức thực hiện.
Cuộc thảm sát Distomo, Hy Lạp do lính Đức thực hiện.

Tháng 2-1942, Keitel - Tham mưu trưởng Bộ Chỉ huy tối cao quân lực Đức Quốc xã, nghĩa là "cận thần" gần gũi nhất, tùy viên cao cấp nhất về mặt quân sự luôn ở cạnh Hitler - mở rộng "Lệnh Đêm đen và Sương mù" (Natch und Nebel): Tám ngày sau khi can phạm bị bắt giữ, nếu không tuyên án tử hình, phải bí mật chuyển tù nhân đến Đức, để "tù nhân biến mất mà không để lại dấu tích gì" và "không ai biết tin tức gì về nơi chốn hoặc số phận của họ".

Tại Tòa án xét xử các tội phạm chiến tranh Nuremberg sau khi Đệ nhị Thế chiến kết thúc, những lớp màn bí mật được vén lên một cách dễ dàng và nhanh chóng đến không ngờ. 

William L.Shirer - người trực tiếp chứng kiến phiên tòa, sau đó bỏ ra thêm gần sáu năm nghiên cứu các tài liệu liên quan để hoàn tất tác phẩm của mình - kể lại: Otto Ohlendorf - kết thúc chiến tranh với vai trò chuyên gia ngoại thương tại Bộ Kinh tế, nhưng thực ra lại là một trong những nhân vật chủ chốt của Amt III (Cục Tình báo nội bộ) - khai rằng ông ta làm việc một năm ở Berlin, trong tư cách là người cầm đầu "Đội đặc nhiệm D". 

Người thẩm vấn - Thiếu tá Whitney R.Harris của Mỹ - hiểu rõ Đội đặc nhiệm D là gì. Ông hỏi: "Trong năm đó, anh và đội của anh đã giết bao nhiêu đàn ông, phụ nữ và trẻ em?".Ohlendorf nhún vai, trả lời không chút chần chừ: "Cỡ chín chục nghìn người!".

Đội đặc nhiệm D của Ohlendorf có địa bàn hoạt động là phía Nam Ukraine. Nhiệm vụ chính của chúng là thủ tiêu người Do Thái - với những thảm trạng kinh khủng đã được đề cập rất nhiều trên mọi phương tiện truyền thông. Nhưng bên cạnh đó, chúng còn đảm nhiệm những nhiệm vụ khác, theo kiểu "Sương mù và đêm đen".

Thống chế Wilhem Keitel.
Thống chế Wilhem Keitel.

Nỗi sợ hãi của kẻ bạo tàn

Le Phare (Hải đăng), tờ báo Pháp đóng vai trò cơ quan ngôn luận của chính phủ bù nhìn Vichy đăng bố cáo trên số ra ngày 22-10-1941: "Các can phạm hèn nhát nhận tiền của Luân Đôn và Moskva đã hạ sát chỉ huy trưởng quân sự tại Nantes. Cho đến giờ, vẫn chưa bắt được những kẻ sát nhân. Để chuộc lại tội ác này, đã có lệnh bắn 50 con tin. Sẽ bắn thêm 50 con tin nữa, nếu đến nửa đêm 23-10 vẫn không bắt được thủ phạm".

Có rất nhiều bố cáo kiểu như thế liên tục xuất hiện ở các vùng lãnh thổ bị quân đội Đức Quốc xã chiếm đóng, từ Pháp, Bỉ, Hà Lan, Na Uy, Ba Lan, Czech đến Liên Xô. Thậm chí, có hẳn một "tỷ lệ sàn" bất di bất dịch: Cứ một người Đức bị giết, thì hành quyết 100 con tin. Những con tin ấy, không phải người Do Thái, không phải các chính ủy Xô-viết, mà là những thường dân vô tội.

Trong sâu thẳm, điều này vừa thể hiện tư tưởng sắt máu nhất quán của chủ nghĩa phát-xít Đức, vừa hé lộ rằng đội quân viễn chinh có lúc gần như không thể bị ngăn chặn ấy cũng có những điểm yếu chí mạng. Và thực ra, các huyền thoại về tinh thần mã thượng quân nhân của một vài sĩ quan cao cấp nào đó được thêu dệt hay tô vẽ, thí dụ như Rommel, cũng chỉ là những ngoại lệ.

Thường dân - những con tin ưa thích của quân đội Đức
Thường dân - những con tin ưa thích của quân đội Đức

Bành trướng lãnh thổ quá nhanh, nước Đức Quốc xã không có đủ công cụ để kiểm soát thật tốt những gì đã giành được. Răn đe bằng bạo lực và khủng bố là phương thức dễ tiến hành nhất, và được áp dụng triệt để nhất. Nhưng, cho dù cố gắng hủy diệt mọi ý chí phản kháng, kháng chiến quân Pháp vẫn hoạt động mạnh mẽ, du kích Czech vẫn hành thích được tổng trấn Heydrich (người được xem là sẽ kế vị Himmler), và các lực lượng vũ trang nhân dân Liên Xô thì lại càng lúc càng giáng trả những đòn mạnh mẽ.

Cũng như sự nhầm lẫn thường gặp của đám đông là chiến tranh chỉ bao gồm những gì diễn ra trên chiến trường, các chỉ huy cấp cao của quân đội Đức cũng suy nghĩ một cách khá đơn giản, rằng khủng bố và hăm dọa có thể đem lại trật tự. Keitel, ở phiên toàn Nuremberg, khai rằng vào ngày 1-10-1941, chính y đã ra chỉ thị mật: "Quan trọng là phải bắt giữ những nhân vật có tiếng tăm, hoặc nhân thân của họ". Kế đó, tướng Von Stuelpnagel - chỉ huy ban quân quản Đức ở Pháp - cũng từng nhấn mạnh: "Bắn người càng có tiếng tăm, thì càng dễ răn đe kẻ chống đối".

Trong lịch sử chiến tranh cận đại, hiếm có đội quân nào bắt giữ con tin (nghĩa là thường dân) trên diện rộng một cách triệt để, có hệ thống và xử lý họ lạnh lùng như vậy. Đặc biệt, ở phạm vi hẹp của những vùng lãnh thổ Tây Âu, nơi Hitler vẫn "hạ cố" ghi nhận sự gần gũi về chủng tộc, những hoạt động này vẫn cứ diễn ra đều đặn. Tất cả chỉ khơi sâu thêm mối thù hận của những kẻ bị trị, và chỉ khiến công cuộc "bình định" gặp thêm nhiều trắc trở. Ở cả Đông Âu lẫn Tây Âu, cuối cùng, quân đội Đức vẫn là những kẻ bị bao vây và cô lập.

Đức Quốc xã đã không chỉ phạm những tội ác tày trời với người Do Thái. Đức Quốc xã đã gây thù chuốc oán với lòng kiêu hãnh cũng như tinh thần ái quốc của quá nhiều dân tộc.

Và như lời trăn trối ở chân giá treo cổ của Hans Frank - Toàn quyền tại Ba Lan: "Hàng nghìn năm sẽ qua đi, nhưng những tội lỗi của nước Đức (Quốc xã) sẽ không thể gột sạch"…

* Tổng cộng, Đức Quốc xã hành quyết khoảng 29.660 người Pháp, chưa kể 40.000 người "qua đời" trong các nhà giam. Số người bị hành quyết ở Ba Lan là 8.000, ở Hà Lan là khoảng 2.000. Còn ở những vùng lãnh thổ khác bị chiếm đóng, các con số này là không thể thống kê. 

* Các đội đặc nhiệm bắt đầu được Himler và Heydrich tổ chức để đi theo quân đội Đức tiến vào Ba Lan năm 1939. Sau đó, chúng phát triển nhanh chóng, đảm nhiệm "giải pháp cuối cùng", nghĩa là giết người hàng loạt. Có bốn đội đặc nhiệm như vậy (A,B,C,D), hoạt động cho đến tận khi chiến tranh sắp hạ màn. Trong đó, đội D là đội hoạt động kém hiệu quả nhất.

Đông Quân

Các tin khác

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.

Lan man về nghề viết

Lan man về nghề viết

Thật lạ, có những câu thơ, dù chỉ đọc thoáng qua nhưng rồi lại nhớ mãi, có thế bởi tự dưng lại nhớ đến bài tứ tuyệt Vũ Hoàng Chương tặng Vũ Bằng: “Có bằng nói láo bốn mươi năm. Vũ ấy mà sao giọng vẫn văn. Hay tại đa ngôn đa báo hại. Giường tiên trời phạt chẳng cho nằm”.

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Tại phiên đấu giá Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại do Sotheby's tổ chức tại Hồng Kông vừa qua, các tác phẩm của danh họa Mai Trung Thứ và Lê Phổ đã được chốt với mức giá gần 1 triệu USD. Điều đáng nói, đây đang trở thành một xu hướng kéo dài trong nhiều năm qua. Đằng sau những con số ấn tượng ấy không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là dấu hiệu cho thấy hội họa Đông Dương đã và đang được định danh trên bản đồ toàn cầu.

Đường dài của những sáng tạo mới

Đường dài của những sáng tạo mới

Trong vài năm trở lại đây, đời sống nghệ thuật Việt Nam chứng kiến một làn sóng sáng tạo đến từ các nghệ sĩ trẻ và những đơn vị nghệ thuật độc lập. Họ không chỉ dàn dựng tác phẩm, mà còn tạo ra những“ngôn ngữ biểu đạt mới”- nơi chất liệu văn hóa Việt Nam được đặt trong sự đối thoại với tinh hoa nghệ thuật hàn lâm châu Âu.

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Đó là triển lãm "Thổ cẩm Việt Nam - những sợi chỉ kể chuyện" tại không gian triển lãm của thư viện Jean-Pierre Melville, thuộc một khu sầm uất của quận 13, Paris, một nơi vốn được xem là khu phố đặc trưng của châu Á, hội tụ và giao thoa của nhiều nền văn hóa của thành phố.

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Chỉ cần vài giây âm thanh công khai trên internet, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra một bản sao giọng nói gần như hoàn hảo, đủ để lừa dối, đủ để trục lợi và đủ để phá hủy uy tín của một nghệ sĩ được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới - Oscar lần thứ 98 đã diễn ra vào ngày 15/3/2026 theo giờ miền Đông nước Mỹ tại nhà hát Dolby ở Los Angeles. Danh hài Conan O'Brien trong vai trò người dẫn chương trình đã khuấy động bầu không khí của buổi lễ và khiến cuộc đua vốn được đánh giá là vô cùng gay cấn của năm nay trở nên “duyên dáng” đáng kể với những mảng miếng hài đặc trưng.

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, câu "Cái răng, cái tóc là gốc con người" từ lâu đã được xem như một lời nhắc nhở về việc giữ gìn và chăm sóc ngoại hình của mỗi người. Tuy nhiên, khi tra cứu trên Google, không ít người giật mình khi thấy phiên bản "Cái răng, cái tóc là góc con người" lại xuất hiện nhiều hơn: khoảng 49.800 kết quả so với 16.900 kết quả của "gốc con người".

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Dịch thuật được ví như cái cầu vô hình nối người đọc xa lạ với tác giả xa lạ không cùng ngôn ngữ. Nhờ dịch thuật mà nhiều tác phẩm văn chương Việt được ra ngoài biên giới đến với bạn đọc không cùng tiếng nói. Người dịch là cầu nối tác phẩm văn học nguyên gốc với người đọc, giúp người đọc cảm nhận được sự hay của cái đẹp và bản sắc của văn bản.

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Trí tuệ nhân tạo đang buộc ngành điện ảnh phải xem lại toàn bộ cấu trúc sản xuất vốn tồn tại hơn một thế kỷ. Khi chi phí có thể được cắt giảm, quy trình được tinh gọn và rào cản gia nhập thị trường bị hạ thấp, AI mở ra một chương mới cho điện ảnh.

Các bài hát đồng dao

Các bài hát đồng dao

LTS: Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936) là nhà báo, nhà văn, dịch giả nổi tiếng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người có công lớn trong việc hoàn thiện và phổ cập chữ Quốc ngữ. Trong 30 năm làm báo, Nguyễn Văn Vĩnh là chủ bút 7 tờ báo bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp; viết hàng nghìn bài báo thuộc nhiều lĩnh vực, nhiều thể loại, đề cập đến các vấn đề trong xã hội từ chính trị, kinh tế đến các phong tục tập quán của người dân…

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Không phải ngẫu nhiên mà những linh vật ngựa đất nung "Mã Nghênh Phúc Hỷ" màu vàng kim thường xuất hiện trên kệ trang trọng trong các gia đình để đón năm mới. Lịch sử hàng ngàn năm gắn bó với con người đã khiến ngựa trở thành một trong những người bạn thân thiết nhất. Không chỉ đơn thuần là biểu tượng của tin vui và phúc lộc, đằng sau vẻ ngoài oai vệ ấy là cả một hành trình dài làm thay đổi lịch sử loài người và vô số câu chuyện khiến chúng ta phải bất ngờ.

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Tiếng vó ngựa rộn rã trên những cung đường đèo dốc không chỉ là âm thanh của việc di chuyển, mà còn là nhịp đập văn hóa bền bỉ của đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc.

Cành đào huyền sử

Cành đào huyền sử

"Có một Thăng Long Nguyễn Huệ/ Ngựa phi trong sắc hoa đào". (Thơ Đỗ Trung Lai).

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ở Hà Nội, hiện nay có phố Bát Sứ, không những thế, còn có phố Bát Đàn. Theo “Từ điển đường phố Hà Nội” (NXB Hà Nội - 2010) do Nguyễn Viết Chúc chủ biên, thì khoảng trước năm 1890 người Pháp gọi hai phố này là rue des Tassee (phố Hàng Chén). Từ cách gọi này, ta biết bát còn gọi cái tô là đồ bằng sứ, bằng sành, đất nung dùng để đựng đồ ăn thức uống, tiếng đôi là bát đọi. Tục ngữ có câu: “Một bát một bình” nghĩa của nó là nói về vật dụng đựng cơm nước của người tu hành, về sau có thêm nghĩa phái sinh nhằm nói ai đó giữ một chí hướng, kiên trì làm theo sở nguyện của mình. Thế nhưng tại sao lại gọi đàn/ bát đàn?