Ô nhiễm không khí từ khẩu trang đến lòng người

Nhiều đô thị lớn tại Việt Nam đang trong tình trạng ô nhiễm bụi mịn PM2.5. Thứ bụi này có những mảnh kim loại nhỏ hơn đường kính sợi tóc vài chục lần, có thể ngấm trực tiếp qua mao mạch mũi, qua phổi vào máu. Theo máu, bụi PM2.5 đi khắp cơ thể, nó mắc vào đâu đủ lượng thì sẽ phát bệnh hiểm nghèo nơi ấy.

Khẩu trang chống bụi mịn PM2.5 đang là thứ hàng khan hiếm trên thị trường, khách có điều kiện tuyên bố giá nào cũng mua. Nhưng có lẽ cái giá phải trả cho ô nhiễm bắt đầu từ việc "mua" những thói quen vô trách nhiệm.

Hãy nói về hai chữ công bằng

Hà Nội, TP HCM đợt này nhiều bụi mịn PM2.5 đến mức đám đông phải kêu lên trên mạng xã hội. Kêu cũng phải thôi, các bảng xếp hạng ô nhiễm không khí đã xác định mức ô nhiễm tiến nhanh từ mức gây ảnh hưởng đến nhóm nhạy cảm đến mức nguy hiểm cho sức khoẻ, mức nguy hại và mức rất nguy hại.

Bụi mịn đã tiến quân thần tốc vào mỗi ngõ ngách của đô thị, ở mọi mốc thời gian trong ngày. Hôm nào có mưa thì bụi mịn sẽ theo mưa rơi xuống đất, không khí sẽ an toàn trở lại một thời gian ngắn, trước khi không khí lại đặc quánh vì bụi. Nhưng theo mưa, bụi mịn biến tất cả những giọt nước rơi xuống thành mưa axit. Nơi nào mưa axit "chạm" được vào thì tuổi thọ đồ đạc, nhà cửa, xe cộ sẽ giảm xuống rất nhanh.

Mưa qua, nắng lên. Những vũng nước khô đi và giao thông sẽ khiến bụi mịn cũ bay lên, bụi mịn mới sinh ra. Còn những bụi mịn đã theo mưa ngấm vào đất, vào nước ngầm sẽ tiếp tục "nhiệm vụ" của chúng. Cây cối sẽ nhiễm kim loại bụi mịn khi rễ cây hút nước. Động vật cũng bị nhiễm bụi mịn như con người qua đường ăn, uống và hít thở. Con người sử dụng rau củ, thịt cá nhiễm bụi mịn cũng tiếp tục bị nhiễm bụi mịn dạng phơi nhiễm.

Bệnh tật từ đó mà ra!

Có người đã nói các đô thị lớn ô nhiễm là kết quả "công bằng" nếu biết rằng những cư dân bị ô nhiễm ở Vĩnh Tân (Bình Thuận), Kinh Môn (Hải Dương), Duyên Hải (Trà Vinh) lâu nay cũng bị ô nhiễm. Người viết lại thấy không chút công bằng khi chính quyền Hà Nội công bố lý do bụi mịn xuất hiện là do mỗi ngày đốt 528 tấn than. Vậy thì 520 tấn than/ngày của Nhiệt điện Vĩnh Tân 4 vừa khánh thành gần gấp 24 lần thì có ý nghĩa như thế nào đối với các cư dân quanh nhiệt điện này? Và tại Vĩnh Tân có các nhà máy nhiệt điện 1, 2, 3 bên cạnh nhiệt điện Vĩnh Tân 4 theo quy hoạch.

Rất nhiều nhà máy nhiệt điện, nhà máy thép, nhà máy xi-măng, nhà máy luyện kim dùng công nghệ đốt lò với mức sử dụng than đốt ngang ngửa và thậm chí nhiều hơn Hà Nội tồn tại. Các cư dân quanh nhà máy ấy sống mòn trong nỗi đau ô nhiễm. Họ đã từng lần nào được ứng xử công bằng vì sự phát triển chung? Hay nỗi chịu đựng của các cư dân đô thị hiểu nôm na là nhà giàu đứt tay đang được truyền thông quan tâm ngang với nỗi đau "ăn mày đổ ruột" của các cư dân quanh nhà máy dùng đốt than?

Hãy nhớ lại một cột mốc đáng nhớ về môi trường tại Việt Nam: Vedan 2008. Đây là vụ xả thải lớn  bị bắt quả tang đầu tiên của Việt Nam khiến dư luận cả nước chấn động. Trước đó, Vedan đã vào Việt Nam đầu tư chính thức từ khi chưa có Luật môi trường 1993. Xử lý họ rất khó bởi pháp luật ở thời điểm phát hiện Vedan xả thải cũng cho thấy các kẽ hở để doanh nghiệp không phải đối diện với mức phạt tương xứng với hành vi họ gây ra. 270 tỉ tiền Việt đền bù chỉ là khoản tiền bé xíu so với 270 triệu đô mà Vedan thu được.

Những tưởng hậu Vedan là một cơ hội lớn để hệ thống công quyền nhìn lại và tránh một cuộc "thảm sát môi trường" không chỉ cho các dòng sông bị bức tử tương tự sông Thị Vải nói riêng và môi trường nói chung. Nhưng đến nay, những thép Formosa, nhiệt điện Vĩnh Tân, phá rừng quy mô lớn trên cả nước,... vẫn gây ra ô nhiễm không chỉ nước, đất mà cả không khí. Nghĩa là luật vẫn chưa đủ răn đe những kẻ kiếm tiền bất chấp môi trường sống quốc gia đi xuống? Tôi không cho nguyên nhân chỉ là vậy! Đã rất nhiều vụ xả thải được nhân dân làm đơn lên chính quyền địa phương nhưng chỉ nhận được sự im lặng khó hiểu.

Như vậy, trách nhiệm Nhà nước đang bị một số cán bộ thể hiện đầy tính thiếu trách nhiệm. Mặt khác, có rất nhiều cảnh báo ô nhiễm đã được gửi đến nhân dân song nhân dân vẫn có khá đông thành phần vẫn mang suy nghĩ "sống chết có số", "trời kêu ai nấy dạ". Đến khi biết rõ bệnh tật nhiều khả năng do ô nhiễm sau những vụ việc lớn như cháy thuỷ ngân nhà máy Rạng Đông thì mới cuống cuồng tìm cách đối phó muộn màng.

Nên tôi gọi tình trạng đến thở cũng khó khăn vì ô nhiễm hiện nay chính là một kết quả "công bằng" cho tất cả!

Nghĩ về lòng người

Khẩu trang chống bụi mịn đang được bán rất chạy. Những người đoán trước được xu hướng rất vui vì đơn hàng nào về cũng được tiêu thụ hết. Các đơn hàng cứ lớn dần lên sau mỗi đợt báo chí viết về ô nhiễm bụi mịn đang "tìm cách" lập những đỉnh độc hại mới hơn với chỉ số cao hơn.

Số tiền mua khẩu trang chống bụi mịn ấy sẽ giúp ích gì cho xã hội hay chính các khẩu trang ấy sau sử dụng sẽ tăng thêm lượng rác thải nhựa(?!) (Khẩu trang chống bụi mịn tuyệt đại đa số làm từ vải không dệt và thành phần vải không dệt 100% là nhựa.) Và niềm vui của người bán hàng khẩu trang chống bụi mịn bắt đầu từ nỗi lo lắng, sợ hãi bệnh tật của người mua thể hiện điều gì của xã hội ngoài nỗi bất an?

Tôi thì thấy những khó khăn mới cho an sinh xã hội với việc phải bỏ ra chi phí trang bị thêm khẩu trang chống bụi mịn cho mỗi cá nhân, mỗi gia đình. Bụi mịn ngày càng nhiều thì chỉ có các bác sĩ, y tá nhiều việc hơn trong khi hễ nhiều người bệnh hơn thì việc làm và thặng dư xã hội giảm đi. 

Những cái khẩu trang ngày càng che chắn đi khuôn mặt, những đợt gió mang bụi mịn làm con người tiết kiệm hơn lời nói. Giao tiếp xã hội có hình hài sặc sỡ hơn của khẩu trang song lại kiệm lời hơn trong khói bụi há chẳng phải việc quá đáng buồn sao?

Những ngày này khói bụi che kín mặt còn cảm nhận được. Bỗng nghĩ về những công trình nhiều nghìn tỉ nợ lỗ, những công trình gây ô nhiễm đều đồng dạng trả lời của các cấp thẩm quyền: "Đúng quy trình!".

 Lại nghĩ nếu đúng quy trình mà vẫn ô nhiễm, vẫn nợ lỗ gây thiệt hại cho nhân dân thì quy trình ấy có vấn đề gì chăng? Nó tương tự những quy trình khiến cho rừng bị phá, sông ngòi nhận các họng thải và không khí chứa đủ thứ nguồn bụi trong hiện thực cuộc sống; cuối cùng cũng chỉ là "đóng cửa bảo nhau" và nhân dân chịu trận.

Hệ thống chính trị bất kỳ quốc gia nào cũng cần chú ý cảm xúc và an sinh của nhân dân. Thì hệ thống chính trị tại nước ta cũng không thể ngoại lệ. Muốn biết cảm xúc nhân dân thì ngoài chờ các báo cáo cấp dưới thì các chính trị gia nên tìm hiểu trực tiếp từ nhân dân nhiều hơn những cuộc tiếp xúc cử tri hiện hữu. 

Muốn biết cũng dễ thôi mà. Hãy hỏi nhân dân xem nhân dân tự trang bị khẩu trang có phải vì lo lắng cho sức khoẻ của mình hay không? Và hỏi thêm nhân dân có lo lắng về việc đất nước cứ ngày càng ô nhiễm "đúng quy trình!" thì liệu cái quy trình ấy có đúng với pháp luật và lòng dân chưa? Và những ai đó đang ra sức phủ nhận ô nhiễm trong khi máy đo chuẩn Châu Âu lẫn thực tế ô nhiễm mỗi ngày đều cho thấy mức nguy hiểm cao, khiến trong tôi tồn đọng rất nhiều băn khoăn mà không lẽ cứ cãi nhau hoài vậy.

Khẩu trang che mặt là một giải pháp tình thế. Các giải pháp tình thế chỉ mang tính chịu đựng, tính "chữa cháy" mà không có tính dự đoán, dự phòng. Muốn vậy, Quốc hội và Chính phủ phải "siết" những luật hiện hữu về bảo vệ môi trường bằng cách tăng mức phạt gây ô nhiễm lên cao và có cơ chế hỗ trợ, khuyến khích các hình thái hoạt động bảo vệ môi trường. Trong quá trình ấy, vẫn sẽ có những "bóng dáng sân sau" thao túng dòng tiền quốc khố dành cho môi trường song đó vẫn là một bước đi đúng xu thế.

Đúng xu thế mới có thể tồn tại! Đó là nguyên lý chung của cuộc sống nói chung hay chế độ cai trị và cá nhân cầm quyền nói riêng, trong hoàn cảnh ô nhiễm dày đặc tại nước ta hiện nay. Lần nữa xin góp ý thẳng thắn và chân thành: Hãy hỏi trực tiếp nhân dân về mong muốn và giải pháp môi trường. Tôi tin nhân dân sẽ nói được đầy đủ về hiện thực ô nhiễm và cách giải quyết căn cơ.

Khẩu trang chống bụi mịn có thể che khuôn mặt nhân dân song khẩu trang làm sao che được lòng người? 

Mai Quốc Ấn

Các tin khác

Đã theo nghề thì hãy viết đi

Đã theo nghề thì hãy viết đi

“Trước khi viết một tập tiểu thuyết mới, anh có những chuẩn bị gì?”.
Tôi thường hỏi bạn bè trong những lúc ngồi tán phét chuyện trên trời dưới đất. Có lần, nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn bảo, đại khái, chẳng chuẩn bị gì cả, cứ bắt tay vào viết, trong quá trình viết, các tình tiết xảy ra thì cân nhắc, xử lý. Cũng tựa như đứa trẻ nhảy xuống hồ, dù chưa biết bơi. Thực tế của công việc lúc ấy tự khắc khiến mình phải làm gì.

Một mỏ khai thác khoáng sản khổng lồ tại Zambia. Ảnh: First Quantum Minerals

Châu Phi với bài toán thoát “bẫy tài nguyên”

Khoáng sản châu Phi đang trở thành trung tâm của một cuộc tranh giành địa chính trị chưa từng có. Trong khi các cường quốc đổ vốn vào lục địa này, liệu châu Phi có thể tận dụng thời thế để trở thành bên hưởng lợi thực sự từ chính nguồn tài nguyên của mình hay không?

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với không ít gia đình, nỗi đau chưa thể nguôi ngoai khi có người thân hy sinh mà tên tuổi, hài cốt vẫn nằm lại nơi chiến trường xưa hoặc chưa được xác định danh tính. Những ngày này, Công an TP Đà Nẵng đang thực hiện một hành trình vô cùng đặc biệt: Thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ trong "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Về ngôi nhà của dế

Về ngôi nhà của dế

Đó là một ngôi nhà xưa thân quen cũ kỹ nằm trong ngõ Đoàn Nhữ Hài. Nhà văn Tô Hoài (1920-2014) mua ngôi nhà này (năm 1957) từ tiền giải thưởng tập “Truyện Tây Bắc”. Một thời, cánh văn trẻ chúng tôi vẫn thường rủ nhau tới ngôi nhà của Tô Hoài vì ông rất thân thiện. Giờ đây, ngôi nhà trở thành không gian lưu niệm cuộc đời và sự nghiệp văn chương Tô Hoài. Con trai ông, nhà báo Phương Vũ đặt tên Nhà lưu niệm đúng với cái tên mà mọi người vẫn gọi: Tô Hoài House (Ngôi nhà Tô Hoài).

Chương trình âm nhạc “Mây lang thang” bị cho là đã nhiều lần vi phạm bản quyền trên môi trường số

Khoảng trống bản quyền âm nhạc ở Việt Nam

Trong nhiều năm qua, thị trường âm nhạc số Việt Nam phát triển nhanh nhưng việc vi phạm sở hữu trí tuệ tràn lan. Nhiều đơn vị kiếm tiền từ hàng triệu lượt xem mà tác giả, nhạc sĩ hoặc chủ sở hữu bản ghi không hề biết tác phẩm của mình bị khai thác như thế nào.

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Trong nghề cầm bút, sống bằng con chữ, lấy chữ làm phương tiện để trình bày suy nghĩ, nhân sinh quan của mình, tôi dám quả quyết, một khi viết những trang văn tạo ra tiếng cười là điều không bao giờ dễ dàng. Chính vì thế khi nhìn lại tiến trình phát triển văn học Việt Nam, kể từ năm 1930 đến nay, ta thấy số lượng tác giả viết văn cười, trào phúng, châm biếm chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Rất ít ỏi.

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Trong vài năm gần đây, Việt Nam bắt đầu xuất hiện trong các cuộc thảo luận quốc tế như một “điểm đến mới nổi” của công nghiệp văn hóa và kinh tế sự kiện. Từ sự bùng nổ của các concert âm nhạc, chương trình giải trí thu hút hàng triệu người theo dõi, đến việc đầu tư hàng loạt nhà hát, trung tâm triển lãm và tổ hợp sáng tạo quy mô lớn, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội đặc biệt: trở thành trung tâm mới của các sự kiện văn hóa và biểu diễn trong khu vực.

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Những người yêu văn học, điện ảnh, sân khấu thì đều biết hai nhân Romeo và Juliet trong vở bi kịch của nhà văn Anh William Shakespeare. Từ trong kịch, phim, Romeo - Juliet đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho những cặp tình nhân trẻ đang trong giai đoạn chớm nở và mãnh liệt. Vì thế, đến thành phố Verona (nằm trong tỉnh cùng tên thuộc vùng Veneto, miền bắc nướcÝ) lần này, tôi quyết định đến thăm ngôi nhà của nàng Juliet.

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Năm 2025, điện ảnh Việt có 55 phim ra rạp thì năm 2026, con số này được dự báo tăng lên khoảng 70 - 80 phim. Trong bối cảnh phim Việt ra rạp ngày càng dày đặc, cuộc cạnh tranh căng thẳng giữa các phim không chỉ bằng nội dung mà còn ở khả năng giành suất chiếu và tạo hiệu ứng truyền thông ngay từ những ngày đầu ra mắt.

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Cuộc gặp gỡ mang tên "Thời tiết của ký ức" không đơn thuần là một buổi ra mắt sách. Đó là một cuộc hội ngộ đặc biệt của "ngũ vị văn chương" - 5 cá tính văn chương độc bản: Trung Trung Đỉnh, Nguyễn Trọng Tín, Phạm Ngọc Tiến, Bảo Ninh, Nguyễn Quang Lập. Nói như nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, không chỉ là trang viết, họ là "những người lưu giữ ký ức của dân tộc". Trong số 5 tác giả này, tôi ấn tượng với 3 người: Trung Trung Đỉnh, Phạm Ngọc Tiến và Nguyễn Trọng Tín.

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Sinh thời nhà thơ Xuân Diệu có "tự giới thiệu" về địa chỉ nhà của mình ở Hà Nội như sau: "Nhà tôi 24 Cột Cờ/ Ai thương thì đến, hững hờ thì qua". Còn "trung niên thi sĩ" Bùi Giáng khi về cư ngụ ở Xóm Gà (Bình Thạnh) cũng có lúc ngẫu hứng giới thiệu với các bạn văn chương rằng: "Gặp nàng, nàng ở Già Lam/ Gặp cô, cô ở Lê Quang Định đường/ Nhà thuốc tây, gái du dương/ Bốn tám hai (482) hẻm tôi thường vô ra".Với những thông tin trên ắt người yêu thơ có thể tìm ra chỗ ở của ông một cách dễ dàng. Còn nhà văn Sơn Nam do không làm thơ nên khi ai hỏi nhà của mình thì ông chỉ đáp: "Cứ đến nhà truyền truyền thống quận Gò Vấp hỏi, thì có người dẫn vào nhà".

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Với phần đông công chúng, nghệ sĩ sân khấu và điện ảnh là những người sống giữa ánh hào quang, được tôn vinh bằng tài năng và danh tiếng. Nhưng phía sau tấm màn nhung, không ít người đang đối diện với một thực tế trái ngược, thu nhập bấp bênh, lương thấp và một câu hỏi được đặt ra: liệu nghệ thuật biểu diễn có là một nghề đủ để sống?

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Ngày 25/4/2026, Kiều bào Việt tại Pháp cùng bạn bè quốc tế yêu chuộng hòa bình đã cùng tham gia Lễ đặt bia Tưởng niệm các nạn nhân Việt Nam bị nhiễm chất độc da cam trong Công viên Choisy, thuộc quận 13 thành phố Paris.

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.