Những trang viết nhân văn khắc họa hình tượng người chiến sĩ Công an

Nảy mầm xanh trên tờ báo ngành

Nhiều người từng biết Báo Công an mới (tiền thân của Báo CAND ngày nay) được đồng chí Lê Giản, Giám đốc Nha Công an Trung ương, làm chủ nhiệm phát hành số đầu tiên vào ngày 1/11/1946. Ngay trong thời gian 3 tháng chuẩn bị cho số đầu tiên, Giám đốc Lê Giản đã  “thắp đuốc” đi mời một số nhà văn, nhà báo có tên tuổi về “đầu quân” viết cho Báo Công an mới. Nào là Phạm Cao Củng, một nhà văn chuyên viết truyện trinh thám rất quen thuộc của bạn đọc báo Tiểu thuyết thứ bảy, nào là nhà văn Hoàng Công Khanh, rồi cả các nhà báo có tiếng như Tân Lang, Đại Lang, Lan Sơn, Phong Phú, Thụy Lân, Địch Trung, Đại Thanh, Lê Chi… Đây là bước đột phá có tính chất “chiêu hiền đãi sĩ” của người đứng đầu Nha Công an Trung ương cũng là người đứng đầu Báo Công an mới.

Ngay từ lúc mới ra đời, Báo Công an mới đã in những sáng tác đầu tiên của các nhà văn, tác giả. Còn gì chính trị và tình cảm hơn khi chỉ mấy trang báo nhỏ ấy, Báo Công an mới vẫn dành “đất” để in những sáng tác thơ văn về tình cảm của người Thủ đô hướng về đồng bào Nam Bộ đang anh dũng kháng chiến chống Pháp, nhân lên tình ruột thịt giữa những người trong một nước, một dân tộc. Có thể nói với những dòng thơ hướng về Nam Bộ kháng chiến, Báo Công an mới đã có công góp phần quan trọng bắt đầu hình thành nên những tác phẩm văn học đầu tiên do những nhà văn, nhà báo sáng tác, thể hiện thái độ chính trị và tâm thế vào cuộc phục vụ công cuộc kháng chiến, kiến quốc. Và như thế nói văn học Công an ra đời từ năm 1946 cũng là điều dễ hiểu.

Một điểm nhấn quan trọng của văn học Công an khi đã kịp có tác phẩm truyện vừa phản ánh chân thực và hấp dẫn chiến công vang dội của tình báo Công an nhân dân trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đó là chiến công của Tổ điệp báo A13 Công an Hà Nội đánh đắm chiến hạm AmyoDinville của quân đội Pháp trên bờ biển Sầm Sơn, Thanh Hóa năm 1950. Thật may mắn là năm 1951 xuất hiện một chiến sĩ cầm bút, đó là nhà văn Nguyễn Đình Lạp (1913 - 1952), một cán bộ Công an Hà Nội. Không chỉ có hai tiểu thuyết nổi tiếng “Ngoại ô” (1941) “Ngõ hẻm” (1943), Nguyễn Đình Lạp còn có những đóng góp quan trọng đối với văn học Việt Nam, đặc biệt là văn học hiện thực giai đoạn 1930-1945.

Năm 1946, Nguyễn Đình Lạp là một trong số những nhà văn đầu tiên gia nhập Quân đội rồi tham gia Hội Văn nghệ liên khu IV. Từ đây những sáng tác của ông đều thực hiện nhiệm vụ chính trị “Phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân”. Từ năm 1951 - 1952 ông được biệt phái công tác về Mặt trận Hà Nội, tham gia một số công tác bí mật trong ngành Công an. Truyện vừa “Chiếc valy” do ông viết lấy nguyên mẫu từ chị Nguyễn Thị Lợi, nữ chiến sĩ điệp báo trong tổ điệp báo A13 đã tình nguyện, quả cảm hy sinh đánh đắm chiến hạm AmyoDinville của Pháp trên biển Sầm Sơn, Thanh Hóa ngày 27/9/1950. Trong truyện “Chiếc valy”, Nguyễn Đình Lạp đã phản ánh sự hy sinh của nữ điệp báo Nguyễn Thị Lợi bằng hình tượng văn học thông qua nhân vật chị Lộc, truyện được xuất bản năm 1951.

Rõ ràng, sau một năm chiến sĩ điệp báo Nguyễn Thị Lợi hy sinh, nhà văn Nguyễn Đình Lạp đã nhanh nhạy cho ra mắt truyện vừa “Chiếc va ly” là thể hiện tính tiên phong của người chiến sĩ sử dụng văn nghệ là vũ khí chiến đấu. Trên cơ sở tư liệu có được, có thể coi nhà văn Nguyễn Đình Lạp là nhà văn đầu tiên của cả nước sáng tác về đề tài an ninh, trật tự của lực lượng CAND. Đáng tiếc ông mất sớm tại Thanh Hóa khi mới 39 tuổi.

Đến những tác phẩm xuất sắc “tạc tượng” người chiến sĩ Công an

Phải đến hàng chục năm sau đó, có độ lùi về thời gian, cuộc chiến đấu của lực lượng Công an chống thực dân Pháp xâm lược (1945-1954) mới được tái hiện thành công trong hàng chục tác phẩm văn học.

Có thể kể đến các tác phẩm “Những ngày sóng gió” của Lê Giản (nguyên Giám đốc Nha Công an Trung ương), viết về quãng đời hoạt động cách mạng của đồng chí và công tác, chiến đấu của lực lượng CAND những năm đầu chống Pháp 1945 - 1946; “Trinh sát Hà Nội” của Tôn Ái Nhân (do Văn Cao vẽ bìa), tác phẩm đầu tiên viết về Công an được giải thưởng văn học, giải thưởng Hồ Gươm (1981 - 1986), đã 7 lần tái bản; “Tìm em trong hoàng hôn” của Tôn Ái Nhân (NXB CAND năm 1990) viết về trinh sát Công an Hà Nội trong giai đoạn 1945 - 1950; “Đội Công an số 6” của Văn Phan viết về đội Công an số 6 tại Phát Diệm, Ninh Bình sau vụ thực dân Pháp đổ bộ chiếm Phát Diệm tàn sát cán bộ, khủng bố phong trào cách mạng, cơ sở bị tan vỡ; “Câu lạc bộ chính khách” (2 tập) của nhà văn Lê Tri Kỷ về tổ điệp báo A13 lập chiến khu giả ở Thanh Hóa để đấu tranh với bọn phản động của chế độ tay sai; “Thủ phạm vụ án Ôn Như Hầu” của nhà văn Lê Tri Kỷ viết về vụ án phố Ôn Như Hầu; “Mùa hạ khó quên” của nhà văn Nguyễn Thành Phong, tiểu thuyết viết về lực lượng CAND những năm 1945 đến 19/12/1946; “Điệp viên nhảy dù thành Giám đốc Công an Trung Bộ” của Nguyễn Văn Ngọc, nguyên Giám đốc đầu tiên của Sở Trinh sát Trung Bộ; “Đường về thành phố” của nhà văn Trần Thanh Hà, viết về Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Đình Bảy, nguyên Giám đốc Công an Bình Trị Thiên; “Trần Quốc Hương, người chỉ huy tình báo” của nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải, viết về nhà tình báo chiến lược của lực lượng Công an, người chỉ huy mạng lưới của tình báo chiến lược trong kháng chiến chống Mỹ; “Đơn tuyến”, tiểu thuyết của Nhà văn Phạm Quang Đẩu viết về nhà báo, tình báo CAND Nguyễn Đình Ngọc; “Từ Sở Công an Bắc Bộ ra đi” của Lê Tuấn, viết về những trinh sát Công an Bắc Bộ trưởng thành trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ…

Một sự kiện đáng chú ý là năm 1973 với tầm nhìn xa, đồng chí Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn đã quyết định thành lập bộ phận sáng tác thuộc Phòng Tuyên truyền Cục Công tác chính trị Bộ Công an và điều động nhà văn Lê Tri Kỷ về phụ trách. Từ  phòng sáng tác này, được sự dìu dắt, rèn văn của nhà văn Lê Tri Kỷ đã hình thành nên một lớp nhà văn đầu tiên của lực lượng Công an như: Lê Tri Kỷ, Văn Phan, Ngôn Vĩnh, Lương Sỹ Cầm, Trần Hữu Tòng, Tôn Ái Nhân; sau này có thêm Phùng Thiên Tân và Thu Trang… là những người viết văn chuyên nghiệp.

Từ những người mở đường này, đến nay lực lượng CAND đã có cả một đội ngũ thuộc Chi hội Nhà văn Công an gồm 46 hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, có số lượng đông thứ tư toàn quốc. Đây là những nhà văn có số lượng tác phẩm văn học có uy tín, được bạn đọc cả nước mến mộ, độ tuổi bao gồm ba thế hệ “tre già măng mọc”. Các nhà văn Công an đã có nhiều tác phẩm được lưu danh như: Lê Tri Kỷ, Văn Phan, Ngôn Vĩnh, Lương Sỹ Cầm, Trần Hữu Tòng, Phùng Thiên Tân, Hữu Ước, Khổng Minh Dụ, Phan Quế, Nguyễn Như Phong, Bùi Anh Tấn, Nguyễn Hồng Thái, Phạm Khải, Trần Thanh Hà, Nguyễn Xuân Hải, Lại Văn Long, Nguyễn Hồng Lam…; lớp trẻ tiêu biểu là Chu Thanh Hương, Đào Trung Hiếu, Phan Đức Lộc, Bùi Tuấn Minh… và một số nhà văn khác.

Trong nhiều năm qua, nhất là từ khi Bộ Công an và Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức giải văn học mang tên Cây bút vàng, một đội ngũ đông đảo các nhà văn ngoài ngành Công an trên toàn quốc đã thâm nhập thực tế công tác, chiến đấu của lực lượng Công an và cho ra đời nhiều tác phẩm văn học có chất lượng cao, tạo vóc dáng mới cho văn học Công an. Người đi tiên phong trong chiêu hiền đãi sĩ, giao kết sáng tác này là Trung tướng, nhà văn Hữu Ước. Với tư cách là Tổng biên tập Báo CAND, Chủ tịch Chi hội Nhà văn Công an, ông đã khuyến khích, tranh thủ mời gọi các nhà văn Việt Nam sáng tác văn học cho lực lượng Công an.

Tính đến nay, Bộ Công an đã liên tục phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức 4 cuộc thi văn học mang tên Cây bút vàng danh giá và 4 cuộc vận động sáng tác về đề tài Vì An ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống. Hầu như các nhà văn nổi tiếng của Việt Nam đều đã thâm nhập thực tế công tác, chiến đấu và đời sống của CBCS Công an, sáng tác dự thi nhiều tác phẩm văn học có giá trị cao về nội dung và nghệ thuật. Có thể kể đến tác phẩm của các nhà văn: Ma Văn Kháng, Nguyễn Khải, Nguyễn Quang Sáng, Hồ Phương, Hữu Mai, Lê Lựu, Bảo Ninh, Dương Duy Ngữ, Nguyễn Quang Thiều, Chu Lai, Phạm Quang Đẩu, Nguyễn Thị Thu Huệ, Nguyễn Xuân Thủy, Nguyễn Đình Tú… đóng góp cho văn học về đề tài Công an thêm phong phú, hấp dẫn.

Năm 2015 nhân, kỷ niệm 70 năm Ngày truyền thống CAND Việt Nam, Bộ Công an phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức xét tặng và vinh danh 18 nhà văn Việt Nam có những tác phẩm văn học xuất sắc cống hiến cho sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống. Đó là các nhà văn: Lương Sỹ Cầm, Trần Diễn, Nguyễn Xuân Đức (Xuân Đức), Mai Thanh Hải, Nguyễn Thị Ngọc Hải, Triệu Huấn, Nguyên Hùng, Ma Văn Kháng, Lê Tri Kỷ, Hữu Mai, Văn Phan, Hồ Phương, Phùng Thiên Tân, Nguyễn Quang Thiều, Hữu Ước, Ngôn Vĩnh, Đặng Thanh, Nguyễn Trần Thiết.

Văn học Công an từ những sáng tác đầu tiên đến nay đã phản ánh chân thực, sinh động, hấp dẫn cuộc đấu tranh của Công an và nhân dân trong sự nghiệp Toàn dân bảo vệ An ninh Tổ quốc. Qua những tác phẩm văn học, hình tượng người chiến sĩ Công an hiện lên sống động, dũng cảm, giàu đức hy sinh, có nhân cách và tâm hồn trong sáng hiện lên thật đẹp và dung dị, được nhân dân yêu mến và khâm phục. Nhiều hình tượng văn học đẹp ấy đã chuyển thể thành các tác phẩm điện ảnh hay sân khấu càng làm hình ảnh người chiến sĩ Công an thêm đẹp, hấp dẫn và thuyết phục.

Hàng ngàn tác phẩm, hàng vạn câu chuyện và nhân vật người chiến sĩ Công an sẽ sống mãi trong trái tim của bạn đọc, góp phần thắp sáng và lan tỏa điều tử tế, nhân văn đến tâm hồn mọi người, truyền cảm hứng để cùng chung sức, đồng lòng xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.