Những đôi tai dưới chân tường Berlin

Đó là một trong những thất bại nặng nề nhất, suốt lịch sử đầy chiến công của ngành tình báo Liên Xô. 

"Kế hoạch Vàng" (Operation Gold) - chiến dịch hợp tác giữa Cục Tình báo trung ương Hoa Kỳ (CIA) và Cục tình báo mật Vương quốc Anh (MI-6) đã chỉ có thể bị phát giác một cách muộn màng, cho dù nó được tiến hành theo cách tương đối mạo hiểm là nghe lén, để thu thập những thông tin quan trọng ngay ở phần đất mà Hồng quân kiểm soát: Đông Berlin.

Tiến thoái lưỡng nan

Tháng 4-1956, một đường dây điện thoại nối Đông Berlin với Moskva bị trục trặc. Công tác sửa chữa được tiến hành, và đòi hỏi phải được tiến hành gấp rút, với công tác kiểm tra kỹ càng những đoạn nằm dưới lòng đất. 

Trong lúc thực thi nhiệm vụ này, ngày 21-4-1956, những người lính thông tin của Hồng quân bất ngờ phát hiện một đoạn dây cáp ngầm có thêm đầu mối nối. Lần theo đường dây, họ bất ngờ phát hiện một đường ngầm khổng lồ.

Công binh và cả lính xung kích (của Hồng quân và CHDC Đức) lập tức có mặt tại hiện trường. Họ sử dụng một lượng lớn thuốc nổ để mở đường, và rồi bước chân vào những căn phòng chất đầy các thiết bị kỹ thuật hiện đại. Khi đó, trong đường hầm vẫn còn vài người, nhưng họ đã kịp tẩu thoát về hướng Tây Berlin, qua một lối thoát bí mật.

Không còn nghi ngờ gì nữa, đây là một hệ thống "nghe trộm" được xây dựng công phu, bởi những kẻ thù từ bên kia "bức màn sắt" (thuật ngữ chỉ tình trạng chia rẽ thế giới thành hai phe, sau Đại chiến thế giới lần thứ hai).

George Blake bên mẹ của mình, khi còn chưa bị phát hiện.
George Blake bên mẹ của mình, khi còn chưa bị phát hiện.

Các nhà lãnh đạo Xôviết lập tức đăng đàn, lên án những gì đã tìm thấy là "sự chà đạp lên luật pháp quốc tế", và là "hành động của lũ gangster". CIA không chối bỏ trách nhiệm. Với họ, những gì đã thu được xứng đáng với cái giá phải trả. 

Song, đó là câu chuyện đến với công chúng ở phía Đông bức tường Berlin, vào thời điểm ấy. Còn ở phía Tây, như tờ Daily Mail (Anh) tiết lộ năm 2017, ngày 21-4-1956 ấy chỉ là thời điểm được Liên Xô chọn, để chính thức triệt tiêu các công trình trong đường hầm của "Kế hoạch Vàng". 

Bởi thực ra, cơ quan tình báo Liên Xô đã biết được rằng mình "bị dẫn trước" từ khá lâu, và dường như điều này có một phần nguyên nhân từ sự tự mãn cũng như chủ quan của họ.

Một "con chuột chũi" (từ lóng chỉ điệp viên hai mang), tên là George Blake, nhân viên của MI-6, người có cảm tình với chủ nghĩa cộng sản, đã sớm cảnh báo phía Liên Xô về hệ thống nghe lén khổng lồ này, "ngay từ khi những vốc đất đầu tiên được âm thầm chuyển đi". Tuy nhiên, không hiểu sao, những tin tức ấy lại không được coi trọng đúng mức.

Daily Mail lý giải rằng Liên Xô cũng như CHDC Đức (Đông Đức) làm thế để tránh cho sự việc bung vỡ quá lớn. Nhưng có lẽ, cách giải thích này tương đối thiếu cơ sở. Nhìn vào những gì mà CIA và MI-6 thu được, sẽ là quá mạo hiểm để "Kế hoạch Vàng" ung dung triển khai suốt chừng ấy thời gian.

Xem ra, sự lơ là và thiếu sáng suốt có vẻ là nguyên nhân hợp lý hơn. Và theo một hướng phân tích khác, Liên Xô cố tình công bố rằng họ đã biết về những hoạt động nghe trộm này từ lâu, rồi "tương kế tựu kế", phát đi khá nhiều thông tin giả nhằm đánh lừa địch thủ. Dù sao, đó cũng là một cách "gỡ gạc thể diện" có thể chấp nhận.

Ở hai phía của Bức màn sắt

"Kế hoạch Vàng" bắt đầu dưới hình thức xây dựng những nhà kho và các trạm thông tin điện đài ở tây Berlin. Toàn bộ công việc này được công binh Mỹ đảm nhiệm. 

Cơ quan an ninh Liên Xô (KGB) lúc đầu cũng có chú ý tới những công trình ấy, nhưng rồi nhanh chóng bỏ qua. Có thể, công đoạn ngụy trang kỹ càng, dựa trên nhu cầu có thật về việc triển khai các cơ sở hạ tầng quân sự của Mỹ, đã khiến lời cảnh báo của George Blake bị bỏ qua.

Từ địa điểm đầu tiên, một căn nhà kho nằm ở quận Neukoelln/Rudow (Tây Berlin), công binh Mỹ đào sâu xuống 7m. Trong lòng đất, họ tiếp tục hướng về phía một trạm thông tin quan trọng của Liên Xô ở bên kia giới tuyến, đã được chỉ điểm bởi Reinhard Gehlen, một sĩ quan quân đội Đức Quốc Xã cũ. 

Gehlen cũng như CIA hay MI6 đều dễ dàng dự đoán được rằng Hồng quân sẽ tận dụng trạm thông tin có sẵn ấy để phục vụ những nhiệm vụ mới.

Hàng tấn đất đá được đóng thùng kỹ lưỡng, để chuyển khỏi các "nhà kho" hay "trạm thông tin" mà không đập vào mắt bất cứ ai hiếu kỳ. Và rồi, những đường hầm tiếp tục vươn sâu vào lãnh thổ Đông Đức, tiếp cận mạng lưới đường dây điện thoại của phía bên kia.

Giới tuyến chia đôi thành phố Berlin, trước khi có Bức tường Berlin.
Giới tuyến chia đôi thành phố Berlin, trước khi có Bức tường Berlin.

Chính thức hoạt động từ tháng 2 năm 1955, nhưng ngay cuối năm 1954, "Kế hoạch Vàng" đã thu thập được một tin tức vô giá: Bộ chỉ huy Hồng quân Liên Xô truyền đạt chỉ thị của Điện Kremlin, "yêu cầu Hồng quân trú đóng tại Đông Đức duy trì kỷ luật cao, duy trì quan hệ phối hợp hài hòa với chính quyền sở tại, nhằm cải thiện quan hệ với Tây Đức". 

Điều này có nghĩa là có rất ít khả năng Liên Xô và Đông Đức bất ngờ tấn công quân sự Tây Đức. Ngoài ra, còn khá nhiều ý đồ chiến lược (như bố trí các thiết bị quân sự hiện đại hay điều chuyển các đơn vị binh sĩ) bị phương Tây nghe được.

Đó chính xác là những gì các nhà lãnh đạo phương Tây muốn có, và là lý do để họ phác thảo đại kế hoạch này ngay từ những năm 1948-1949. 

Trước khi Đại chiến thế giới lần thứ hai kết thúc với sự sụp đổ của nước Đức Quốc xã (cũng như nước Nhật Bản quân phiệt), phe Đồng Minh đã bộc lộ những dấu hiệu rạn nứt, để rồi cả thế giới cũng bị chia rẽ theo họ. 

Cuộc cạnh tranh ảnh hưởng giữa hai phe tác động đến mọi quốc gia trên thế giới, mà đỉnh điểm là việc xây dựng Bức tường Berlin hữu hình năm 1961. Trong sự ganh đua đó, mọi thông tin tình báo quan trọng đều quý như vàng - hàm ý của cái tên "Operation Gold".

Cũng nhờ sự hiện diện của Bức tường Berlin, những huyền thoại về "Kế hoạch Vàng" (với những đường hầm nằm lấp dưới chân) lại càng trở nên bí ẩn, mà cho đến gần đây mới bắt đầu được hé lộ. Quân đội Liên Xô, năm 1961 ấy, tổ chức họp báo quốc tế công bố những gì đã bị khám phá, và coi đó là một thắng lợi lớn trong chiến tranh phản gián. 

Trong đường hầm kiên cố của "Kế hoạch Vàng".
Trong đường hầm kiên cố của "Kế hoạch Vàng".

Ngược lại, phương Tây lưu truyền những tin đồn rằng Hồng quân mới chỉ phát hiện được một phần hệ thống đường hầm, và vẫn còn những cơ sở nghe lén tiếp tục hoạt động đến mãi về sau này. Những câu chuyện cứ được kể theo hai hướng, ở hai phía của thế giới như vậy.

Có điều, mọi chuyện có thể xem là đã khép lại trên phương diện truyền thông chính thống, ngày 21-4-1956 đó. Thật "ngẫu nhiên", công binh Liên Xô lại tiến vào đường hầm đúng thời điểm Tổng Bí thư Nikita Khrushchev công du tới nước Anh, và hội kiến với Nữ hoàng Elizabeth đệ nhị tại cung điện Windsor. Một "món quà" đầy ẩn ý, trên phương diện ngoại giao chăng?

* Tổng cộng chiều dài các đường hầm trong "Kế hoạch Vàng" là khoảng 450m. Các đường hầm rộng tới 1,8m, đều được bọc thép kiên cố, và có thể chịu được trọng lượng của một xe tăng 60 tấn tràn qua.

* Suốt thời gian hoạt động trong hai năm 1954-1955, "Kế hoạch Vàng" đã mang về cho CIA cũng như MI-6 tổng cộng khoảng 50.000 đoạn băng ghi âm, 443.000 đoạn hội thoại được giải mã hoàn chỉnh, thu được từ 40.000 giờ điện thoại, trong khoảng 6 triệu giờ thông tin hỗn hợp trên sóng.

* George Blake, điệp viên hai mang, bị phát hiện năm 1961, và bị kết án 42 năm tù giam. Song, năm 1966, ông vượt ngục thành công và trốn sang Liên Xô. Hiện tại, ông 97 tuổi.

* Để thực hiện "Kế hoạch Vàng", nước Mỹ và nước Anh đã bỏ ra 6,5 triệu USD, chi phí tương đương với 2 máy bay do thám Lookheed U-2. 

Phi Hổ

Các tin khác

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.

Lan man về nghề viết

Lan man về nghề viết

Thật lạ, có những câu thơ, dù chỉ đọc thoáng qua nhưng rồi lại nhớ mãi, có thế bởi tự dưng lại nhớ đến bài tứ tuyệt Vũ Hoàng Chương tặng Vũ Bằng: “Có bằng nói láo bốn mươi năm. Vũ ấy mà sao giọng vẫn văn. Hay tại đa ngôn đa báo hại. Giường tiên trời phạt chẳng cho nằm”.

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Tại phiên đấu giá Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại do Sotheby's tổ chức tại Hồng Kông vừa qua, các tác phẩm của danh họa Mai Trung Thứ và Lê Phổ đã được chốt với mức giá gần 1 triệu USD. Điều đáng nói, đây đang trở thành một xu hướng kéo dài trong nhiều năm qua. Đằng sau những con số ấn tượng ấy không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là dấu hiệu cho thấy hội họa Đông Dương đã và đang được định danh trên bản đồ toàn cầu.

Đường dài của những sáng tạo mới

Đường dài của những sáng tạo mới

Trong vài năm trở lại đây, đời sống nghệ thuật Việt Nam chứng kiến một làn sóng sáng tạo đến từ các nghệ sĩ trẻ và những đơn vị nghệ thuật độc lập. Họ không chỉ dàn dựng tác phẩm, mà còn tạo ra những“ngôn ngữ biểu đạt mới”- nơi chất liệu văn hóa Việt Nam được đặt trong sự đối thoại với tinh hoa nghệ thuật hàn lâm châu Âu.

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Đó là triển lãm "Thổ cẩm Việt Nam - những sợi chỉ kể chuyện" tại không gian triển lãm của thư viện Jean-Pierre Melville, thuộc một khu sầm uất của quận 13, Paris, một nơi vốn được xem là khu phố đặc trưng của châu Á, hội tụ và giao thoa của nhiều nền văn hóa của thành phố.

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Chỉ cần vài giây âm thanh công khai trên internet, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra một bản sao giọng nói gần như hoàn hảo, đủ để lừa dối, đủ để trục lợi và đủ để phá hủy uy tín của một nghệ sĩ được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới - Oscar lần thứ 98 đã diễn ra vào ngày 15/3/2026 theo giờ miền Đông nước Mỹ tại nhà hát Dolby ở Los Angeles. Danh hài Conan O'Brien trong vai trò người dẫn chương trình đã khuấy động bầu không khí của buổi lễ và khiến cuộc đua vốn được đánh giá là vô cùng gay cấn của năm nay trở nên “duyên dáng” đáng kể với những mảng miếng hài đặc trưng.

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, câu "Cái răng, cái tóc là gốc con người" từ lâu đã được xem như một lời nhắc nhở về việc giữ gìn và chăm sóc ngoại hình của mỗi người. Tuy nhiên, khi tra cứu trên Google, không ít người giật mình khi thấy phiên bản "Cái răng, cái tóc là góc con người" lại xuất hiện nhiều hơn: khoảng 49.800 kết quả so với 16.900 kết quả của "gốc con người".

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Dịch thuật được ví như cái cầu vô hình nối người đọc xa lạ với tác giả xa lạ không cùng ngôn ngữ. Nhờ dịch thuật mà nhiều tác phẩm văn chương Việt được ra ngoài biên giới đến với bạn đọc không cùng tiếng nói. Người dịch là cầu nối tác phẩm văn học nguyên gốc với người đọc, giúp người đọc cảm nhận được sự hay của cái đẹp và bản sắc của văn bản.

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Trí tuệ nhân tạo đang buộc ngành điện ảnh phải xem lại toàn bộ cấu trúc sản xuất vốn tồn tại hơn một thế kỷ. Khi chi phí có thể được cắt giảm, quy trình được tinh gọn và rào cản gia nhập thị trường bị hạ thấp, AI mở ra một chương mới cho điện ảnh.

Các bài hát đồng dao

Các bài hát đồng dao

LTS: Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936) là nhà báo, nhà văn, dịch giả nổi tiếng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người có công lớn trong việc hoàn thiện và phổ cập chữ Quốc ngữ. Trong 30 năm làm báo, Nguyễn Văn Vĩnh là chủ bút 7 tờ báo bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp; viết hàng nghìn bài báo thuộc nhiều lĩnh vực, nhiều thể loại, đề cập đến các vấn đề trong xã hội từ chính trị, kinh tế đến các phong tục tập quán của người dân…

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Không phải ngẫu nhiên mà những linh vật ngựa đất nung "Mã Nghênh Phúc Hỷ" màu vàng kim thường xuất hiện trên kệ trang trọng trong các gia đình để đón năm mới. Lịch sử hàng ngàn năm gắn bó với con người đã khiến ngựa trở thành một trong những người bạn thân thiết nhất. Không chỉ đơn thuần là biểu tượng của tin vui và phúc lộc, đằng sau vẻ ngoài oai vệ ấy là cả một hành trình dài làm thay đổi lịch sử loài người và vô số câu chuyện khiến chúng ta phải bất ngờ.

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Tiếng vó ngựa rộn rã trên những cung đường đèo dốc không chỉ là âm thanh của việc di chuyển, mà còn là nhịp đập văn hóa bền bỉ của đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc.

Cành đào huyền sử

Cành đào huyền sử

"Có một Thăng Long Nguyễn Huệ/ Ngựa phi trong sắc hoa đào". (Thơ Đỗ Trung Lai).

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ở Hà Nội, hiện nay có phố Bát Sứ, không những thế, còn có phố Bát Đàn. Theo “Từ điển đường phố Hà Nội” (NXB Hà Nội - 2010) do Nguyễn Viết Chúc chủ biên, thì khoảng trước năm 1890 người Pháp gọi hai phố này là rue des Tassee (phố Hàng Chén). Từ cách gọi này, ta biết bát còn gọi cái tô là đồ bằng sứ, bằng sành, đất nung dùng để đựng đồ ăn thức uống, tiếng đôi là bát đọi. Tục ngữ có câu: “Một bát một bình” nghĩa của nó là nói về vật dụng đựng cơm nước của người tu hành, về sau có thêm nghĩa phái sinh nhằm nói ai đó giữ một chí hướng, kiên trì làm theo sở nguyện của mình. Thế nhưng tại sao lại gọi đàn/ bát đàn?