Những đôi tai dưới chân tường Berlin

Đó là một trong những thất bại nặng nề nhất, suốt lịch sử đầy chiến công của ngành tình báo Liên Xô. 

"Kế hoạch Vàng" (Operation Gold) - chiến dịch hợp tác giữa Cục Tình báo trung ương Hoa Kỳ (CIA) và Cục tình báo mật Vương quốc Anh (MI-6) đã chỉ có thể bị phát giác một cách muộn màng, cho dù nó được tiến hành theo cách tương đối mạo hiểm là nghe lén, để thu thập những thông tin quan trọng ngay ở phần đất mà Hồng quân kiểm soát: Đông Berlin.

Tiến thoái lưỡng nan

Tháng 4-1956, một đường dây điện thoại nối Đông Berlin với Moskva bị trục trặc. Công tác sửa chữa được tiến hành, và đòi hỏi phải được tiến hành gấp rút, với công tác kiểm tra kỹ càng những đoạn nằm dưới lòng đất. 

Trong lúc thực thi nhiệm vụ này, ngày 21-4-1956, những người lính thông tin của Hồng quân bất ngờ phát hiện một đoạn dây cáp ngầm có thêm đầu mối nối. Lần theo đường dây, họ bất ngờ phát hiện một đường ngầm khổng lồ.

Công binh và cả lính xung kích (của Hồng quân và CHDC Đức) lập tức có mặt tại hiện trường. Họ sử dụng một lượng lớn thuốc nổ để mở đường, và rồi bước chân vào những căn phòng chất đầy các thiết bị kỹ thuật hiện đại. Khi đó, trong đường hầm vẫn còn vài người, nhưng họ đã kịp tẩu thoát về hướng Tây Berlin, qua một lối thoát bí mật.

Không còn nghi ngờ gì nữa, đây là một hệ thống "nghe trộm" được xây dựng công phu, bởi những kẻ thù từ bên kia "bức màn sắt" (thuật ngữ chỉ tình trạng chia rẽ thế giới thành hai phe, sau Đại chiến thế giới lần thứ hai).

George Blake bên mẹ của mình, khi còn chưa bị phát hiện.
George Blake bên mẹ của mình, khi còn chưa bị phát hiện.

Các nhà lãnh đạo Xôviết lập tức đăng đàn, lên án những gì đã tìm thấy là "sự chà đạp lên luật pháp quốc tế", và là "hành động của lũ gangster". CIA không chối bỏ trách nhiệm. Với họ, những gì đã thu được xứng đáng với cái giá phải trả. 

Song, đó là câu chuyện đến với công chúng ở phía Đông bức tường Berlin, vào thời điểm ấy. Còn ở phía Tây, như tờ Daily Mail (Anh) tiết lộ năm 2017, ngày 21-4-1956 ấy chỉ là thời điểm được Liên Xô chọn, để chính thức triệt tiêu các công trình trong đường hầm của "Kế hoạch Vàng". 

Bởi thực ra, cơ quan tình báo Liên Xô đã biết được rằng mình "bị dẫn trước" từ khá lâu, và dường như điều này có một phần nguyên nhân từ sự tự mãn cũng như chủ quan của họ.

Một "con chuột chũi" (từ lóng chỉ điệp viên hai mang), tên là George Blake, nhân viên của MI-6, người có cảm tình với chủ nghĩa cộng sản, đã sớm cảnh báo phía Liên Xô về hệ thống nghe lén khổng lồ này, "ngay từ khi những vốc đất đầu tiên được âm thầm chuyển đi". Tuy nhiên, không hiểu sao, những tin tức ấy lại không được coi trọng đúng mức.

Daily Mail lý giải rằng Liên Xô cũng như CHDC Đức (Đông Đức) làm thế để tránh cho sự việc bung vỡ quá lớn. Nhưng có lẽ, cách giải thích này tương đối thiếu cơ sở. Nhìn vào những gì mà CIA và MI-6 thu được, sẽ là quá mạo hiểm để "Kế hoạch Vàng" ung dung triển khai suốt chừng ấy thời gian.

Xem ra, sự lơ là và thiếu sáng suốt có vẻ là nguyên nhân hợp lý hơn. Và theo một hướng phân tích khác, Liên Xô cố tình công bố rằng họ đã biết về những hoạt động nghe trộm này từ lâu, rồi "tương kế tựu kế", phát đi khá nhiều thông tin giả nhằm đánh lừa địch thủ. Dù sao, đó cũng là một cách "gỡ gạc thể diện" có thể chấp nhận.

Ở hai phía của Bức màn sắt

"Kế hoạch Vàng" bắt đầu dưới hình thức xây dựng những nhà kho và các trạm thông tin điện đài ở tây Berlin. Toàn bộ công việc này được công binh Mỹ đảm nhiệm. 

Cơ quan an ninh Liên Xô (KGB) lúc đầu cũng có chú ý tới những công trình ấy, nhưng rồi nhanh chóng bỏ qua. Có thể, công đoạn ngụy trang kỹ càng, dựa trên nhu cầu có thật về việc triển khai các cơ sở hạ tầng quân sự của Mỹ, đã khiến lời cảnh báo của George Blake bị bỏ qua.

Từ địa điểm đầu tiên, một căn nhà kho nằm ở quận Neukoelln/Rudow (Tây Berlin), công binh Mỹ đào sâu xuống 7m. Trong lòng đất, họ tiếp tục hướng về phía một trạm thông tin quan trọng của Liên Xô ở bên kia giới tuyến, đã được chỉ điểm bởi Reinhard Gehlen, một sĩ quan quân đội Đức Quốc Xã cũ. 

Gehlen cũng như CIA hay MI6 đều dễ dàng dự đoán được rằng Hồng quân sẽ tận dụng trạm thông tin có sẵn ấy để phục vụ những nhiệm vụ mới.

Hàng tấn đất đá được đóng thùng kỹ lưỡng, để chuyển khỏi các "nhà kho" hay "trạm thông tin" mà không đập vào mắt bất cứ ai hiếu kỳ. Và rồi, những đường hầm tiếp tục vươn sâu vào lãnh thổ Đông Đức, tiếp cận mạng lưới đường dây điện thoại của phía bên kia.

Giới tuyến chia đôi thành phố Berlin, trước khi có Bức tường Berlin.
Giới tuyến chia đôi thành phố Berlin, trước khi có Bức tường Berlin.

Chính thức hoạt động từ tháng 2 năm 1955, nhưng ngay cuối năm 1954, "Kế hoạch Vàng" đã thu thập được một tin tức vô giá: Bộ chỉ huy Hồng quân Liên Xô truyền đạt chỉ thị của Điện Kremlin, "yêu cầu Hồng quân trú đóng tại Đông Đức duy trì kỷ luật cao, duy trì quan hệ phối hợp hài hòa với chính quyền sở tại, nhằm cải thiện quan hệ với Tây Đức". 

Điều này có nghĩa là có rất ít khả năng Liên Xô và Đông Đức bất ngờ tấn công quân sự Tây Đức. Ngoài ra, còn khá nhiều ý đồ chiến lược (như bố trí các thiết bị quân sự hiện đại hay điều chuyển các đơn vị binh sĩ) bị phương Tây nghe được.

Đó chính xác là những gì các nhà lãnh đạo phương Tây muốn có, và là lý do để họ phác thảo đại kế hoạch này ngay từ những năm 1948-1949. 

Trước khi Đại chiến thế giới lần thứ hai kết thúc với sự sụp đổ của nước Đức Quốc xã (cũng như nước Nhật Bản quân phiệt), phe Đồng Minh đã bộc lộ những dấu hiệu rạn nứt, để rồi cả thế giới cũng bị chia rẽ theo họ. 

Cuộc cạnh tranh ảnh hưởng giữa hai phe tác động đến mọi quốc gia trên thế giới, mà đỉnh điểm là việc xây dựng Bức tường Berlin hữu hình năm 1961. Trong sự ganh đua đó, mọi thông tin tình báo quan trọng đều quý như vàng - hàm ý của cái tên "Operation Gold".

Cũng nhờ sự hiện diện của Bức tường Berlin, những huyền thoại về "Kế hoạch Vàng" (với những đường hầm nằm lấp dưới chân) lại càng trở nên bí ẩn, mà cho đến gần đây mới bắt đầu được hé lộ. Quân đội Liên Xô, năm 1961 ấy, tổ chức họp báo quốc tế công bố những gì đã bị khám phá, và coi đó là một thắng lợi lớn trong chiến tranh phản gián. 

Trong đường hầm kiên cố của "Kế hoạch Vàng".
Trong đường hầm kiên cố của "Kế hoạch Vàng".

Ngược lại, phương Tây lưu truyền những tin đồn rằng Hồng quân mới chỉ phát hiện được một phần hệ thống đường hầm, và vẫn còn những cơ sở nghe lén tiếp tục hoạt động đến mãi về sau này. Những câu chuyện cứ được kể theo hai hướng, ở hai phía của thế giới như vậy.

Có điều, mọi chuyện có thể xem là đã khép lại trên phương diện truyền thông chính thống, ngày 21-4-1956 đó. Thật "ngẫu nhiên", công binh Liên Xô lại tiến vào đường hầm đúng thời điểm Tổng Bí thư Nikita Khrushchev công du tới nước Anh, và hội kiến với Nữ hoàng Elizabeth đệ nhị tại cung điện Windsor. Một "món quà" đầy ẩn ý, trên phương diện ngoại giao chăng?

* Tổng cộng chiều dài các đường hầm trong "Kế hoạch Vàng" là khoảng 450m. Các đường hầm rộng tới 1,8m, đều được bọc thép kiên cố, và có thể chịu được trọng lượng của một xe tăng 60 tấn tràn qua.

* Suốt thời gian hoạt động trong hai năm 1954-1955, "Kế hoạch Vàng" đã mang về cho CIA cũng như MI-6 tổng cộng khoảng 50.000 đoạn băng ghi âm, 443.000 đoạn hội thoại được giải mã hoàn chỉnh, thu được từ 40.000 giờ điện thoại, trong khoảng 6 triệu giờ thông tin hỗn hợp trên sóng.

* George Blake, điệp viên hai mang, bị phát hiện năm 1961, và bị kết án 42 năm tù giam. Song, năm 1966, ông vượt ngục thành công và trốn sang Liên Xô. Hiện tại, ông 97 tuổi.

* Để thực hiện "Kế hoạch Vàng", nước Mỹ và nước Anh đã bỏ ra 6,5 triệu USD, chi phí tương đương với 2 máy bay do thám Lookheed U-2. 

Phi Hổ

Các tin khác

Đã theo nghề thì hãy viết đi

Đã theo nghề thì hãy viết đi

“Trước khi viết một tập tiểu thuyết mới, anh có những chuẩn bị gì?”.
Tôi thường hỏi bạn bè trong những lúc ngồi tán phét chuyện trên trời dưới đất. Có lần, nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn bảo, đại khái, chẳng chuẩn bị gì cả, cứ bắt tay vào viết, trong quá trình viết, các tình tiết xảy ra thì cân nhắc, xử lý. Cũng tựa như đứa trẻ nhảy xuống hồ, dù chưa biết bơi. Thực tế của công việc lúc ấy tự khắc khiến mình phải làm gì.

Một mỏ khai thác khoáng sản khổng lồ tại Zambia. Ảnh: First Quantum Minerals

Châu Phi với bài toán thoát “bẫy tài nguyên”

Khoáng sản châu Phi đang trở thành trung tâm của một cuộc tranh giành địa chính trị chưa từng có. Trong khi các cường quốc đổ vốn vào lục địa này, liệu châu Phi có thể tận dụng thời thế để trở thành bên hưởng lợi thực sự từ chính nguồn tài nguyên của mình hay không?

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với không ít gia đình, nỗi đau chưa thể nguôi ngoai khi có người thân hy sinh mà tên tuổi, hài cốt vẫn nằm lại nơi chiến trường xưa hoặc chưa được xác định danh tính. Những ngày này, Công an TP Đà Nẵng đang thực hiện một hành trình vô cùng đặc biệt: Thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ trong "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Về ngôi nhà của dế

Về ngôi nhà của dế

Đó là một ngôi nhà xưa thân quen cũ kỹ nằm trong ngõ Đoàn Nhữ Hài. Nhà văn Tô Hoài (1920-2014) mua ngôi nhà này (năm 1957) từ tiền giải thưởng tập “Truyện Tây Bắc”. Một thời, cánh văn trẻ chúng tôi vẫn thường rủ nhau tới ngôi nhà của Tô Hoài vì ông rất thân thiện. Giờ đây, ngôi nhà trở thành không gian lưu niệm cuộc đời và sự nghiệp văn chương Tô Hoài. Con trai ông, nhà báo Phương Vũ đặt tên Nhà lưu niệm đúng với cái tên mà mọi người vẫn gọi: Tô Hoài House (Ngôi nhà Tô Hoài).

Chương trình âm nhạc “Mây lang thang” bị cho là đã nhiều lần vi phạm bản quyền trên môi trường số

Khoảng trống bản quyền âm nhạc ở Việt Nam

Trong nhiều năm qua, thị trường âm nhạc số Việt Nam phát triển nhanh nhưng việc vi phạm sở hữu trí tuệ tràn lan. Nhiều đơn vị kiếm tiền từ hàng triệu lượt xem mà tác giả, nhạc sĩ hoặc chủ sở hữu bản ghi không hề biết tác phẩm của mình bị khai thác như thế nào.

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Trong nghề cầm bút, sống bằng con chữ, lấy chữ làm phương tiện để trình bày suy nghĩ, nhân sinh quan của mình, tôi dám quả quyết, một khi viết những trang văn tạo ra tiếng cười là điều không bao giờ dễ dàng. Chính vì thế khi nhìn lại tiến trình phát triển văn học Việt Nam, kể từ năm 1930 đến nay, ta thấy số lượng tác giả viết văn cười, trào phúng, châm biếm chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Rất ít ỏi.

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Trong vài năm gần đây, Việt Nam bắt đầu xuất hiện trong các cuộc thảo luận quốc tế như một “điểm đến mới nổi” của công nghiệp văn hóa và kinh tế sự kiện. Từ sự bùng nổ của các concert âm nhạc, chương trình giải trí thu hút hàng triệu người theo dõi, đến việc đầu tư hàng loạt nhà hát, trung tâm triển lãm và tổ hợp sáng tạo quy mô lớn, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội đặc biệt: trở thành trung tâm mới của các sự kiện văn hóa và biểu diễn trong khu vực.

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Những người yêu văn học, điện ảnh, sân khấu thì đều biết hai nhân Romeo và Juliet trong vở bi kịch của nhà văn Anh William Shakespeare. Từ trong kịch, phim, Romeo - Juliet đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho những cặp tình nhân trẻ đang trong giai đoạn chớm nở và mãnh liệt. Vì thế, đến thành phố Verona (nằm trong tỉnh cùng tên thuộc vùng Veneto, miền bắc nướcÝ) lần này, tôi quyết định đến thăm ngôi nhà của nàng Juliet.

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Năm 2025, điện ảnh Việt có 55 phim ra rạp thì năm 2026, con số này được dự báo tăng lên khoảng 70 - 80 phim. Trong bối cảnh phim Việt ra rạp ngày càng dày đặc, cuộc cạnh tranh căng thẳng giữa các phim không chỉ bằng nội dung mà còn ở khả năng giành suất chiếu và tạo hiệu ứng truyền thông ngay từ những ngày đầu ra mắt.

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Cuộc gặp gỡ mang tên "Thời tiết của ký ức" không đơn thuần là một buổi ra mắt sách. Đó là một cuộc hội ngộ đặc biệt của "ngũ vị văn chương" - 5 cá tính văn chương độc bản: Trung Trung Đỉnh, Nguyễn Trọng Tín, Phạm Ngọc Tiến, Bảo Ninh, Nguyễn Quang Lập. Nói như nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, không chỉ là trang viết, họ là "những người lưu giữ ký ức của dân tộc". Trong số 5 tác giả này, tôi ấn tượng với 3 người: Trung Trung Đỉnh, Phạm Ngọc Tiến và Nguyễn Trọng Tín.

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Sinh thời nhà thơ Xuân Diệu có "tự giới thiệu" về địa chỉ nhà của mình ở Hà Nội như sau: "Nhà tôi 24 Cột Cờ/ Ai thương thì đến, hững hờ thì qua". Còn "trung niên thi sĩ" Bùi Giáng khi về cư ngụ ở Xóm Gà (Bình Thạnh) cũng có lúc ngẫu hứng giới thiệu với các bạn văn chương rằng: "Gặp nàng, nàng ở Già Lam/ Gặp cô, cô ở Lê Quang Định đường/ Nhà thuốc tây, gái du dương/ Bốn tám hai (482) hẻm tôi thường vô ra".Với những thông tin trên ắt người yêu thơ có thể tìm ra chỗ ở của ông một cách dễ dàng. Còn nhà văn Sơn Nam do không làm thơ nên khi ai hỏi nhà của mình thì ông chỉ đáp: "Cứ đến nhà truyền truyền thống quận Gò Vấp hỏi, thì có người dẫn vào nhà".

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Với phần đông công chúng, nghệ sĩ sân khấu và điện ảnh là những người sống giữa ánh hào quang, được tôn vinh bằng tài năng và danh tiếng. Nhưng phía sau tấm màn nhung, không ít người đang đối diện với một thực tế trái ngược, thu nhập bấp bênh, lương thấp và một câu hỏi được đặt ra: liệu nghệ thuật biểu diễn có là một nghề đủ để sống?

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Ngày 25/4/2026, Kiều bào Việt tại Pháp cùng bạn bè quốc tế yêu chuộng hòa bình đã cùng tham gia Lễ đặt bia Tưởng niệm các nạn nhân Việt Nam bị nhiễm chất độc da cam trong Công viên Choisy, thuộc quận 13 thành phố Paris.

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.