Nhớ Tết thời bao cấp

Ai đã từng sống những năm tháng của thập kỷ 70 trở về trước chắc cũng như tôi, hay nhớ về quá khứ. Cứ mỗi độ Tết đến Xuân về, tôi lại nhớ những kỷ niệm Tết xưa, nhất là những cái Tết của thời bao cấp khốn khó.

1. Thời bao cấp, cuộc sống của những người làm nhà nước như vợ chồng tôi, từ cân gạo, lạng thịt, hộp sữa tới mảnh vải may quần áo… tất tật đều trông chờ tem phiếu. Gạo bán ngày nào, thịt bán ngày nào, thịt cắt ô phiếu nào, cá cắt ô phiếu nào, mỗi nhà được mua mấy lạng, rồi thịt gì, cá gì… đều phải ghi nhớ. Vì thế, rất cần phải quen biết… một vài cô em, bà chị bán mậu dịch để còn được ưu tiên mua miếng thịt ngon, con cá tươi, bao gạo ít sạn.

Ngày thường lo cái ăn, cái mặc đã là chuyện không đơn giản. Khi Tết đến thì nỗi lo toan ấy còn tăng lên kèm theo hy vọng Tết năm nay cơ quan lo cho anh em thêm được món gì.

Nhớ Tết thời bao cấp -0
Cửa hàng mậu dịch bán hàng Tết thời bao cấp.

Ngày ấy, để có thể có được cái Tết tươm tất cho gia đình, chúng tôi phải chuẩn bị trước vài tháng, gom dần từ cân gạo nếp, cân đỗ xanh để làm sao trên bếp lửa đêm 30 có nồi bánh chưng, để cả gia đình cùng hít hà mùi khói bếp lửa, mùi của nồi nước mùi già tắm trong ngày 30 và chờ đợi được thưởng thức miếng bánh chưng cho bõ những ngày ăn cơm độn sắn - khoai... trong năm.

Thời bao cấp, có những năm nhà tôi không gói bánh chưng mà được các cô bác nông dân nơi chị dâu tôi bán thuốc gửi cho. Do mến tính tình thân thiện của nhân viên bán thuốc sơ tán tại xóm Xôi - xã Quang Trung, huyện Vụ Bản (Nam Định), nhiều nhà biết dân ở phố ăn theo tem phiếu, thiếu gạo gói bánh chưng nên họ gói cho. Bánh chưng hồi ấy phần nhân chỉ “chạy qua hàng thịt” đâu có được bánh chưng đầy thịt đỗ như bây giờ. Nhưng ăn miếng bánh chưng vẫn cảm nhận cái tình nghĩa của những người nông dân nghèo nhưng giàu tình nghĩa.

2. Nhớ Tết xưa, tôi lại nhớ kỷ niệm mà anh tôi thường đùa là "lỡ duyên vì nồi chè kho nấu đêm 29 Tết".

Ông anh trên tôi lúc đó cũng là giáo viên dạy giỏi ở một trường cấp 2 ngoại thành Nam Định, có cô giáo cùng trường mến mộ. Hai người hẹn nhau tối 29 đi chợ hoa Tết. Nhưng khốn nỗi ông anh tôi đảm nhận đứng canh nồi chè kho (chè kho được nấu bằng đỗ xanh với đường, phải khuấy liên tục cho đến khi đặc lại, chín rồi mới đổ ra đĩa, nếu không sẽ bị khê, nghĩa là sẽ bị cháy sém không đưa lên bàn thờ gia tiên được). Anh tôi mải với “nhiệm vụ” trông nồi chè kho mà lỡ hẹn với người bạn gái đang giai đoạn tìm hiểu. Còn vài lý do khác nữa nhưng anh tôi chỉ nhắc đến "Nồi chè đau khổ" thời đó.

Ngày ấy, gia đình tôi theo nếp xưa khi ba thế hệ ở cùng nhà, ăn chung 1 nồi cơm, các cụ thường bảo: Tam đại đồng đường. Vì thế Tết đến gia đình phân công từng người chuẩn bị Tết nên ai cũng biết việc mình làm và háo hức chờ đón một năm mới với nhiều hy vọng. Do ở thành phố nên sau khi đi lễ chùa đầu năm, cả nhà lại đi chúc tết hàng xóm láng giềng, chúc Tết họ hàng. Thời ấy không có ô tô, xe máy như bây giờ nên chỉ đi bộ. Nhiều nhà cũng như gia đình tôi, kéo “bầu đoàn thê tử” đi bộ trên phố, gặp đoàn nào cũng có lời chúc và lời đáp: "Chúc mừng năm mới". Một tục lệ trong những ngày Tết thật đẹp.

 Có kỷ niệm về ngày Tết thời bao cấp ở nhà của vợ tôi thường được nhắc lại là bữa cơm tất niên bao giờ cùng có món lòng lợn và món nem rán. Lòng lợn mua ở quầy mậu dịch do cô bán thịt quen biết dành cho. Các em vợ lúc đó còn nhỏ, háo hức ngồi xem bố làm lòng lợn mà vui như Tết...

Ở phố thị mùi Tết rõ hơn về không khí Tết thời bao cấp. Đó là những ngày nhộn nhịp chuẩn bị cho mâm cỗ cúng tổ tiên. Nhà tôi ở phố Trần Hưng Đạo - Nam Định, dường như đã thành thông lệ, năm nào cha tôi cũng phải mua được một bó hoa Lay ơn màu đỏ hoặc màu phớt hồng để bày trên bàn thờ gia tiên ở bên phải cùng một nhành hoa Hải đường cắm ở bên trái.

Vào những ngày 29, 30 Tết đi chợ hoa để thưởng thức không khí Tết đến Xuân về. Những năm sau 1975, hoa được chở từ các nơi đổ về thành phố Nam Định bán. Sân Quảng trường lúc đó được bố trí làm chợ hoa Tết. Nhà bạn tôi ở ven thành phố có vườn trồng hoa, năm nào hai cụ cũng ươm một vườn hoa gồm hoa Bướm, Violet, đặc biệt là hoa Thược dược. Hoa Thược dược của hai cụ trồng thường rất to và bao giờ cũng để giáp Tết mới bán; hoa Thược dược hay được cắm cùng hoa Violet trong một lọ hoa, màu tím của hoa Violet cùng với hoa Thược dược nhiều màu tạo nên những bó hoa thật rực rỡ…

Sau 40 năm đổi mới, đất nước phát triển, mỗi gia đình cũng giàu có hơn rất nhiều nên không mấy ai còn phải lo cân gạo, miếng thịt để gói bánh chưng như xưa nữa. Bây giờ, Tết đến chỉ cần một buổi đi chợ đã có thể sắm không thiếu thứ gì. Vì thế, không còn cái cảm giác vừa thấp thỏm vừa mong ngày Tết đến như xưa nữa. Nhiều nhà, vì muốn con cháu biết phong tục cổ truyền mà tổ chức gói bánh, luộc bánh chưng để con trẻ biết cái không khí chuẩn bị Tết, như một cách nhắc nhớ một thời khốn khó xưa để càng thêm quý sự đủ đầy của hôm nay.

Trần Bá Giao

Các tin khác

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.

Lan man về nghề viết

Lan man về nghề viết

Thật lạ, có những câu thơ, dù chỉ đọc thoáng qua nhưng rồi lại nhớ mãi, có thế bởi tự dưng lại nhớ đến bài tứ tuyệt Vũ Hoàng Chương tặng Vũ Bằng: “Có bằng nói láo bốn mươi năm. Vũ ấy mà sao giọng vẫn văn. Hay tại đa ngôn đa báo hại. Giường tiên trời phạt chẳng cho nằm”.

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Tại phiên đấu giá Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại do Sotheby's tổ chức tại Hồng Kông vừa qua, các tác phẩm của danh họa Mai Trung Thứ và Lê Phổ đã được chốt với mức giá gần 1 triệu USD. Điều đáng nói, đây đang trở thành một xu hướng kéo dài trong nhiều năm qua. Đằng sau những con số ấn tượng ấy không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là dấu hiệu cho thấy hội họa Đông Dương đã và đang được định danh trên bản đồ toàn cầu.

Đường dài của những sáng tạo mới

Đường dài của những sáng tạo mới

Trong vài năm trở lại đây, đời sống nghệ thuật Việt Nam chứng kiến một làn sóng sáng tạo đến từ các nghệ sĩ trẻ và những đơn vị nghệ thuật độc lập. Họ không chỉ dàn dựng tác phẩm, mà còn tạo ra những“ngôn ngữ biểu đạt mới”- nơi chất liệu văn hóa Việt Nam được đặt trong sự đối thoại với tinh hoa nghệ thuật hàn lâm châu Âu.

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Đó là triển lãm "Thổ cẩm Việt Nam - những sợi chỉ kể chuyện" tại không gian triển lãm của thư viện Jean-Pierre Melville, thuộc một khu sầm uất của quận 13, Paris, một nơi vốn được xem là khu phố đặc trưng của châu Á, hội tụ và giao thoa của nhiều nền văn hóa của thành phố.

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Chỉ cần vài giây âm thanh công khai trên internet, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra một bản sao giọng nói gần như hoàn hảo, đủ để lừa dối, đủ để trục lợi và đủ để phá hủy uy tín của một nghệ sĩ được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới - Oscar lần thứ 98 đã diễn ra vào ngày 15/3/2026 theo giờ miền Đông nước Mỹ tại nhà hát Dolby ở Los Angeles. Danh hài Conan O'Brien trong vai trò người dẫn chương trình đã khuấy động bầu không khí của buổi lễ và khiến cuộc đua vốn được đánh giá là vô cùng gay cấn của năm nay trở nên “duyên dáng” đáng kể với những mảng miếng hài đặc trưng.

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, câu "Cái răng, cái tóc là gốc con người" từ lâu đã được xem như một lời nhắc nhở về việc giữ gìn và chăm sóc ngoại hình của mỗi người. Tuy nhiên, khi tra cứu trên Google, không ít người giật mình khi thấy phiên bản "Cái răng, cái tóc là góc con người" lại xuất hiện nhiều hơn: khoảng 49.800 kết quả so với 16.900 kết quả của "gốc con người".

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Dịch thuật được ví như cái cầu vô hình nối người đọc xa lạ với tác giả xa lạ không cùng ngôn ngữ. Nhờ dịch thuật mà nhiều tác phẩm văn chương Việt được ra ngoài biên giới đến với bạn đọc không cùng tiếng nói. Người dịch là cầu nối tác phẩm văn học nguyên gốc với người đọc, giúp người đọc cảm nhận được sự hay của cái đẹp và bản sắc của văn bản.

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Trí tuệ nhân tạo đang buộc ngành điện ảnh phải xem lại toàn bộ cấu trúc sản xuất vốn tồn tại hơn một thế kỷ. Khi chi phí có thể được cắt giảm, quy trình được tinh gọn và rào cản gia nhập thị trường bị hạ thấp, AI mở ra một chương mới cho điện ảnh.

Các bài hát đồng dao

Các bài hát đồng dao

LTS: Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936) là nhà báo, nhà văn, dịch giả nổi tiếng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người có công lớn trong việc hoàn thiện và phổ cập chữ Quốc ngữ. Trong 30 năm làm báo, Nguyễn Văn Vĩnh là chủ bút 7 tờ báo bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp; viết hàng nghìn bài báo thuộc nhiều lĩnh vực, nhiều thể loại, đề cập đến các vấn đề trong xã hội từ chính trị, kinh tế đến các phong tục tập quán của người dân…

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Không phải ngẫu nhiên mà những linh vật ngựa đất nung "Mã Nghênh Phúc Hỷ" màu vàng kim thường xuất hiện trên kệ trang trọng trong các gia đình để đón năm mới. Lịch sử hàng ngàn năm gắn bó với con người đã khiến ngựa trở thành một trong những người bạn thân thiết nhất. Không chỉ đơn thuần là biểu tượng của tin vui và phúc lộc, đằng sau vẻ ngoài oai vệ ấy là cả một hành trình dài làm thay đổi lịch sử loài người và vô số câu chuyện khiến chúng ta phải bất ngờ.

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Tiếng vó ngựa rộn rã trên những cung đường đèo dốc không chỉ là âm thanh của việc di chuyển, mà còn là nhịp đập văn hóa bền bỉ của đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc.

Cành đào huyền sử

Cành đào huyền sử

"Có một Thăng Long Nguyễn Huệ/ Ngựa phi trong sắc hoa đào". (Thơ Đỗ Trung Lai).

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ở Hà Nội, hiện nay có phố Bát Sứ, không những thế, còn có phố Bát Đàn. Theo “Từ điển đường phố Hà Nội” (NXB Hà Nội - 2010) do Nguyễn Viết Chúc chủ biên, thì khoảng trước năm 1890 người Pháp gọi hai phố này là rue des Tassee (phố Hàng Chén). Từ cách gọi này, ta biết bát còn gọi cái tô là đồ bằng sứ, bằng sành, đất nung dùng để đựng đồ ăn thức uống, tiếng đôi là bát đọi. Tục ngữ có câu: “Một bát một bình” nghĩa của nó là nói về vật dụng đựng cơm nước của người tu hành, về sau có thêm nghĩa phái sinh nhằm nói ai đó giữ một chí hướng, kiên trì làm theo sở nguyện của mình. Thế nhưng tại sao lại gọi đàn/ bát đàn?