Người Preobrazhensky trên Quảng trường Ba Đình

Theo Bách khoa toàn thư quân đội Nga, dù tên Preobrazhensky mới được đặt cho Trung đoàn Cận vệ Độc lập số 154 cách đây hơn chục năm (theo lệnh của Tổng thống Nga Vladimir Putin), nhưng danh xưng này gắn liền với lực lượng cận vệ huyền thoại từ thời Sa hoàng Pyotr Đại đế (1672-1725).

Những người Preobrazhensky quả cảm

Pyotr Đại đế là một trong những Sa hoàng đặc biệt và nổi tiếng nhất lịch sử Nga, và đơn vị quân đội gắn liền với uy quyền của ông chính là trung đoàn Preobrazhensky. Năm 1682, cậu bé Pyotr 10 tuổi trở thành Sa hoàng sau khi Sa hoàng Fyodor III băng hà. Trên danh nghĩa là người đồng cai trị nước Nga cùng anh trai Ivan V thường đau yếu, nhưng Pyotr thực chất là con tin bị mắc kẹt trong cuộc tranh giành quyền lực đẫm máu giữa hai đại gia tộc Naryshkin và Miloslavsky.

Để tránh hai người em trai khỏi cảnh tai ương, Công chúa Sophia, chị gái Ivan V và Pyotr Đại đế, đã đưa hai người em từ Moscow đến điền trang ở ngôi làng ngoại ô Preobrazhenskoye với lý do để chăm sóc. Tại đây, Pyotr (năm 1683) đã lập ra một "đội quân vui nhộn" với lý do tập đánh trận giả và luyện võ. Dần dà, Pyotr biến trò chơi thành huấn luyện nghiêm túc, như tập bắn đại bác, công thành, thậm chí xây cả pháo đài gỗ bên bờ sông. Năm 19 tuổi, 1691, ông lựa chọn chính đơn vị mà ông tập luyện cùng ở để lập ra trung đoàn cận vệ Preobrazhensky cùng một trung đoàn cận vệ khác mang tên Semenovsky, lấy tên làng Semenovskoe gần đó. Đích thân Pyotr Đại đế đã tham gia tuyển chọn thành viên tham gia cả hai trung đoàn.

Tháng 11/1700, khi Chiến tranh Phương Bắc nổ ra, trung đoàn Preobrazhensky được thử lửa. Mùa Đông năm đó, bão tuyết phủ kín Đông Âu, trước quân đội hùng mạnh của Thụy Điển, nhiều chỉ huy đầu hàng, đến mức quân Thụy Điển đã tính đến khả năng quân Nga hoàn toàn tan rã. Nhưng khi Thụy Điển thừa thắng xông lên gần pháo đài Narva (nay là thành phố Narva, cực Đông Estonia), họ choáng váng vấp phải sự kháng cự của hai trung đoàn Semenovsky và Preobrazhensky. Những người lính Nga tự vây kín đội hình bằng rào chắn và xe ngựa, cố thủ bên trong và đẩy lùi từng đợt tấn công của Thụy Điển, bất chấp hiểm nguy. Theo ghi chép lịch sử Nga, các thành viên trung đoàn Preobrazhensky đã ở lại chiến trường đến phút cuối và khi trận chiến kết thúc, "máu những người ngã xuống ngập đến đầu gối những người đang chiến đấu". Sau này, tất cả lực lượng cận vệ Nga đều mang tất đỏ đến đầu gối, tượng trưng cho màu máu, để tưởng nhớ lòng dũng cảm của trung đoàn Preobrazhensky. Nga cuối cùng thua cuộc chiến đó, nhưng người Preobrazhensky rút khỏi Narva bằng một thỏa thuận ngừng bắn, không phải vì bỏ chạy. Và thứ duy nhất giữ lại danh dự của người Nga, cũng đồng thời trở thành nguồn cảm hứng để Pyotr Đại đế vực dậy, cải tổ quân đội Nga không gì khác ngoài sự kiên cường của trung đoàn Preobrazhensky.

Từ năm 1722, các sĩ quan thuộc trung đoàn thường được hưởng thâm niên cấp bậc cao hơn ít nhất hai cấp so với các đơn vị khác của quân đội Sa hoàng. Việc tuyển dụng lực lượng của trung đoàn giống như một hình thức khen thưởng cho những binh sĩ can đảm nhất. Suốt thế kỉ 18 và 19, bất cứ Sa hoàng nào cũng được huấn luyện quân sự bởi các thành viên trung đoàn Preobrazhensky và họ thường chỉ huy trực tiếp đơn vị.

"Tấm danh thiếp" quân đội Nga trên Quảng trường Ba Đình

Sau khi Cách mạng Tháng Mười năm 1917 thành công, trung đoàn Preobrazhensky bị giải thể vào năm 1918. Năm 1956, quân đội Liên Xô thành lập một đại đội cận vệ danh dự thực hiện các nghi lễ của quân đội. Đến năm 1979 thì thành lập Trung đoàn chỉ huy Độc lập số 154 gồm đại đội cận vệ danh dự nói trên cùng một đại đội cơ giới và các đơn vị hỗ trợ. Năm 2012, Tổng thống Vladimir Putin kêu gọi khôi phục cả hai trung đoàn huyền thoại. Năm 2013, Tổng thống Putin kí sắc lệnh khôi phục tên gọi Preobrazhensky cho Trung đoàn chỉ huy Độc lập số 154, còn tên gọi Semenovsky được đặt cho Lữ đoàn Súng trường Cơ giới Độc lập số 130. Trung đoàn chỉ huy Độc lập số 154 Preobrazhensky ngày nay được xem là "tấm danh thiếp" của lực lượng vũ trang Nga, luôn hiện diện trong các sự kiện lớn, quan trọng do Nga tổ chức trong nước và quốc tế. Đại sứ quán Nga tin tưởng, sự tham gia của các quân nhân Nga trong lễ diễu binh, diễu hành tại thủ đô Hà Nội là chỉ dấu của sự coi trọng của Nga đối với mối quan hệ hữu nghị giữa hai nước trên cơ sở kế thừa lịch sử truyền thống.

Ngày nay, trung đoàn tham gia đồn trú, bảo vệ; cử hành nghi lễ đón, tiễn các đoàn khách quốc tế, lễ đặt vòng hoa tại Ngọn lửa Vĩnh cửu trong khu tưởng niệm Mộ Chiến sĩ Vô danh bên tường Điện Kremlin; cũng như dẫn đầu các cuộc duyệt binh hùng tráng trên Quảng trường Đỏ. Số liệu của hãng thông tấn TASS cho thấy, tính đến năm 2021, Tiểu đoàn Vệ binh Danh dự thuộc trung đoàn đã tham gia 35.000 sự kiện. "Người Preobrazhensky" còn được mô tả là "những chú voi" của quân đội Nga, bởi tiếng dậm chân đặc trưng trong các cuộc diễu binh, diễu hành. Để thực hiện nhiệm vụ, trung đoàn vẫn giữ truyền thống tuyển chọn của trung đoàn Preobrazhensky lịch sử, những người trong hàng ngũ gần như toàn bộ là nam giới, có chiều cao từ 1m80 - 2m, khỏe mạnh, không mang hình xăm, không có tiền án, tiền sự. Các buổi lễ tuyên thệ của thành viên trung đoàn được tổ chức trọng thể ở Bảo tàng Chiến thắng (Moscow) nơi ghi danh hàng ngàn Anh hùng Liên Xô và Liên bang Nga.

Sải bước trên Quảng trường Ba Đình giữa thủ đô Hà Nội trong ngày đại lễ 2/9 vừa qua là 30 quân nhân Nga (3 quân nhân còn lại dự bị), chia thành các tổ đại diện cho 3 lực lượng của quân đội Nga. Trong đó, các chiến sĩ đi đầu mang quốc kỳ Liên bang Nga, kế tiếp mang quân kỳ Lục quân, tới quân kỳ lực lượng và Hàng không vũ trụ, cuối cùng là quân kỳ lực lượng Hải quân. Họ đều là những thành viên ưu tú nhất của Trung đoàn chỉ huy Độc lập số 154 Preobrazhensky, dẫn đầu bởi Trung úy Anton Mikhailov, người có vinh dự là thành viên tổ quân kỳ Nga trong hai lễ duyệt binh mừng 70 năm và 80 Ngày Chiến thắng trên Quảng trường Đỏ vào các năm 2015 và 2025.

Để chuẩn bị cho buổi lễ ở Việt Nam, các quân nhân Nga đã luyện tập tại Việt Nam khoảng gần hai tuần liên tục. Là lực lượng có tính kỷ luật cao, thường xuyên tham gia các hoạt động cấp quốc gia và quốc tế, nên tinh thần và ý thức huấn luyện, luyện tập của các quân nhân Nga rất tốt. Khi sang Việt Nam, đoàn đã nhanh chóng điều chỉnh một số khác biệt để phù hợp, như điều chỉnh tốc độ đi nghiêm. Theo quy định của Nga, các đội diễu binh thông thường của quân đội Nga bước với nhịp 120 bước/phút, chân nâng ở độ cao 15-20cm; còn riêng đội danh dự bước với nhịp từ 105-110 nhịp/phút, chân nâng ở độ cao 30-35cm ở tư thế duỗi thẳng, hoặc cao hơn. Như vậy, tốc độ cao hơn một chút so với điều lệnh của QĐND Việt Nam (hiện là 103 bước/phút, áp dụng trong diễu binh, diễu hành A80). Các thành viên đoàn Nga đều quyết tâm cao và coi đây như một thử thách mới trong quá trình rèn luyện.

Và khi xuất hiện trước công chúng trong các ngày tổng hợp luyện, tổng duyệt và buổi lễ chính thức sáng 2/9/2025, hình ảnh các quân nhân Nga từ Trung đoàn chỉ huy Độc lập số 154 Preobrazhensky đã để lại nhiều ấn tượng đẹp trong lòng nhân dân Việt Nam. Trên báo chí và mạng xã hội, những hình ảnh về các quân nhân Preobrazhensky được chia sẻ rộng rãi, đi kèm với nhiều bình luận bày tỏ tình cảm mến mộ, coi đó là "điểm nhấn đặc biệt" của cuộc diễu binh lịch sử. Một số thành viên của đoàn, như Trung úy Anton Mikhailov còn được nhiều bạn bè Việt Nam trìu mến gọi là "gương mặt đại diện cho tình hữu nghị Nga - Việt". Chính sự kết nối từ những chi tiết đời thường ấy đã khiến hình ảnh "người Preobrazhensky" không chỉ gắn với nghi lễ, danh dự, mà còn là biểu tượng của tình bạn chân thành, bền chặt giữa nhân dân hai nước Việt-Nga ngày nay.