Người bằng hữu phiền phức của nước Mỹ

Chính trường nước Mỹ, cả tháng qua, không chỉ chia rẽ vì cuộc bỏ phiếu giữa nhiệm kỳ mà còn dậy sóng bởi cái tên Jamal Khashoggi. 

Tuy nhiên, có thể tin rằng bất cứ ai đảm nhiệm vị trí Tổng thống Hợp chúng quốc Hoa Kỳ vào thời điểm hiện tại cũng sẽ lâm vào cảnh "tiến thoái lưỡng nan" như đương kim tổng thống Donald Trump, khi Saudi Arabia chưa từng là một "đồng minh dễ nghe lời".

Khashoggi là ai?

Con người bị sát hại dã man trong khuôn viên Tổng lãnh sự quán Saudi Arabia tại Istanbul (cố đô Thổ Nhĩ Kỳ) hồi đầu tháng 10 ấy, con người mà cái chết làm bùng lên những phản ứng gay gắt giữa Thổ Nhĩ Kỳ với Saudi Arabia, giữa Saudi Arabia với dư luận quốc tế và cả giữa các phe phái chính trị ở một siêu cường bên kia Đại Tây Dương ấy, dĩ nhiên, không thể là một người tầm thường.

Một cách ngắn gọn, ông là ngọn cờ cấp tiến, là mối đe dọa về mặt chính trị đối với Saudi Arabia nói chung và bản thân Thái tử Mohammad bin Salman Al Saud (gọi tắt là MbS), người thừa kế ngai vàng, người hiện đang là Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Quốc phòng, Chánh án Tòa án tối cao, Chủ tịch Hội đồng Kinh tế và Phát triển - nghĩa là gương mặt quyền lực nhất Saudi Arabia. Đó cũng chính là người được (ngay cả CIA) cho rằng đã trực tiếp ra lệnh hành hình Jamal Khashoggi.

Một cái chết gây chấn động
Một cái chết gây chấn động

Jamal Khashoggi đã là một kẻ lưu vong gần như cả cuộc đời mình. Tháng 6-2017, ông chuyển tới Mỹ để cộng tác với tờ The Washigton Post, và trên cương vị là một cây bút bình luận chính trị quốc tế, ông liên tục chỉ trích chế độ chính trị Saudi Arabia cũng như cá nhân Thái tử MbS, đồng thời đòi hỏi các giá trị cấp tiến mang màu sắc phương Tây cho xã hội quê hương mình. Mới tháng 8-2018, ông còn khẳng định: "MbS đã phát đi những tín hiệu rằng mọi sự thay đổi theo chiều hướng cởi mở là không thể chấp nhận".

Trước đó, Jamal Khashoggi đã lần lượt công kích chuyện Saudi Arabia dẫn đầu cuộc phong tỏa ngoại giao đối với Qatar, những tranh chấp của Saudi Arabia với Lebanon, căng thẳng ngoại giao Saudi Arabia - Canada. 

Trước đó nữa, năm 2016, ông từng bị cấm xuất hiện trên các phương tiện truyền thông Saudi Arabia, vì chỉ trích… Tổng thống Mỹ mới đắc cử Donald Trump - người hiện không muốn nghe cuộn băng ghi âm mà CIA cung cấp ghi lại các diễn biến vụ sát hại Khashoggi.

Ông không chỉ "đắc tội" với hoàng gia nước mình hay Tổng thống Mỹ. Khashoggi là thành viên của tổ chức Anh em Hồi giáo, nghĩa là đứng ở phía đối nghịch với chính phủ Ai Cập. Ông từng cho rằng chính phủ ấy "xứng đáng bị phê phán bởi bỏ tù tới hơn 60.000 người có khuynh hướng đối lập". Ông cũng không che giấu ác cảm đối với việc Israel liên tục xây dựng các khu định cư cho người Do Thái trên phần đất mà người Arab Hồi giáo vẫn tin rằng thuộc về Palestine. Ông còn có những mối quan hệ thời trẻ với Osama bin Laden, dù đã cắt đứt sau sự kiện đau thương ngày 11-9-2001.

Với hơn 2 triệu người theo dõi trên mạng xã hội Twitter, tờ The Spectator đánh giá Jamal Khashoggi là "nhà hoạt động chính trị nổi tiếng nhất thế giới Arab". David Joel Horowitz, nhà phân tích - bình luận thời sự quốc tế nổi tiếng người Mỹ, mô tả Khashoggi là "một nhà tổ chức của Anh em Hồi giáo, một người ủng hộ thánh chiến, ủng hộ Iran, ủng hộ tổng thống ghét Do Thái Erdogan của Thổ Nhĩ Kỳ. Và cơ bản là ông ta chết như một chiến binh, ở mặt trái của cuộc chiến chống khủng bố".

Điều đó khá gần gũi với đánh giá ngắn gọn của Tổng thống Mỹ Donald Trump: "Khashoggi là một phần tử thánh chiến (jihadist)". Nhưng, đó cũng không phải lý do chính để ông thực sự khó khăn trong việc tìm kiếm một cách xử lý thích hợp đối với vấn đề này.

Truyền thống của một mối thâm giao

Rất nhiều nhà lập pháp cũng như các chính khách Mỹ, thuộc cả đảng Cộng hòa lẫn đảng Dân chủ, đã và đang lên tiếng đòi hỏi ông chủ Nhà Trắng phải có những biện pháp trừng phạt đích đáng hơn dành cho Saudi Arabia, bởi vụ sát hại mang màu sắc Trung cổ đối với Jamal Khashoggi.

Song, cho dù xác nhận với FOX rằng cuộn băng mà CIA cung cấp cho ông "là một cuộn băng kinh khủng và đầy tính bạo lực", đương kim tổng thống Mỹ vẫn khẳng định rằng "MbS nói với tôi là ông ấy không dính dáng gì đến vụ này". 

Ngoài lệnh trừng phạt cá nhân nhắm vào 17 quan chức Saudi Arabia bị cáo buộc trực tiếp, nước Mỹ vẫn chưa có thêm động thái cứng rắn thực tế nào. Và cuối cùng, bất cứ ai cũng có thể hình dung đoạn kế tiếp của câu chuyện, khi Tổng thống Mỹ xác nhận: "Chúng ta có một đồng minh, và chúng ta muốn gắn bó với đồng minh ấy theo nhiều cách tốt đẹp".

Đó là "sợi chỉ đỏ" xuyên suốt bản chất của mối quan hệ này, kể từ ngày đầu tiên được thiết lập. Nó sẽ không dễ dàng thay đổi, dù với bất cứ lý do nào.

Ngược trở lại từ năm 1935, khi Saudi Arabia mới lập quốc dưới sự dẫn dắt của vị minh quân Ibn Saud, đất nước ấy đã luôn phớt lờ các giá trị phương Tây - "ngọn cờ chính nghĩa" ưa thích của nước Mỹ. 

Trên đường chinh phạt và xây dựng đất nước, theo học giả Nguyễn Hiến Lê, Ibn Saud lập lại trật tự ở các khu vực dưới quyền mình bằng những biện pháp vô cùng khắc nghiệt: Ăn trộm lần thứ nhất bị chặt một tay, ăn trộm lần thứ hai bị chặt nốt tay kia, giết người phải đền mạng. 

Nhưng, nhờ đó, "đức hạnh là một điều bắt buộc ở Saudi Arabia", và "trên khắp cõi đó, tội sát nhân cướp bóc trong một năm ít hơn ở Paris trong một ngày", như đánh giá của Jean Paul Penez, một nhà báo người Pháp.

Ibn Saud hội kiến với Franklin Roosevelt.
Ibn Saud hội kiến với Franklin Roosevelt.

1935, Ibn Saud chính thức hất cẳng Anh - đế quốc thực dân có ảnh hưởng lớn nhất ở Trung Đông vào thời điểm đó - để hợp tác khai thác dầu mỏ với Mỹ, công ty Gulf Oil, rồi liên doanh California Arabian Standard Oil. Nhà vua tuyên bố với các đối tác: "Tôi hy vọng các ngài tới đây với tư cách các vị khách chứ không phải những kẻ xâm lăng, là những người bạn chứ không phải những ông chủ. Đất nước này, nhờ ơn Thánh Allah, đủ lớn để thỏa mãn tất cả các tham vọng, trừ tham vọng chiếm đoạt nó". Và Ibn Saud cấm tàu Mỹ chở rượu wishkey vào Saudi Arabia. Ông cấm cả việc các nhà thờ Cơ Đốc đổ chuông khi làm lễ trên đất của mình.

Có lẽ, trừ Israel, nước Mỹ chưa từng phải nhẫn nại với một "ông bạn" nào đến mức độ như vậy.

Mới đây thôi, ông chủ Nhà Trắng còn không ngại ngần vứt toẹt những lớp vỏ ngôn từ mang tính ngoại giao để chỉ trích phác thảo dự án thành lập "Quân đội riêng của châu Âu" mà Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhắc tới, theo một cách có thể nói là cay nghiệt. 

Nhưng cũng chỉ mới đây thôi, năm ngoái, Saudi Arabia mới chính thức cho phép phụ nữ được quyền lái xe - điều mà rất nhiều người dân Mỹ không thể tưởng tượng nổi. 

Hơn 80 năm qua, nước Mỹ phất cao những lá cờ "dân chủ, nhân quyền, công bằng, văn minh" ở bất cứ đâu, nhưng Saudi Arabia là ngoại lệ. Họ vẫn trị nước bằng luật lệ Hồi giáo hà khắc, như thời Ibn Saud, với tính cách độc đoán quân chủ chuyên chế của hoàng gia. Và nước Mỹ phải chấp nhận.

Điều đó xuất phát, đầu tiên và dĩ nhiên, từ trữ lượng dầu mỏ khổng lồ mà Saudi Arabia nắm giữ cũng như chia sẻ nguồn lợi với các doanh nghiệp Mỹ. Những lý tưởng sáo rỗng bị chặn đứng khi có nguy cơ gây phương hại đến "chuyện làm ăn", và người Mỹ vốn rất thực dụng.

Song, hơn thế, vị trí địa lý cũng như tầm ảnh hưởng của Saudi Arabia cũng khiến không tổng thống Mỹ nào có thể mạo hiểm dồn ép họ. Đó là quốc gia lớn nhất, là cường quốc hàng đầu của khối Hồi giáo Arab, là đất nước mang trong mình thánh địa La Mecca và có thể khống chế cả Vùng Vịnh lẫn Hồng Hải. Là đối trọng của Iran, Iraq và Syria (trước kia), vốn gần gũi với Liên Xô. Là mảnh ghép bổ sung tính đa dạng vào bàn cờ ảnh hưởng Mỹ ở Trung Đông, bên cạnh một Israel luôn bị bao vây và một Thổ Nhĩ Kỳ nhiều tham vọng.

Ở bất cứ khía cạnh nào, một đồng minh quan trọng như vậy cũng rất khó bị đụng chạm. Cả cuộc phong tỏa Qatar mà Saudi Arabia dẫn đầu, Bộ Ngoại giao Mỹ cũng chỉ có thể thực hiện những nỗ lực ngoại giao con thoi.

Vậy thì, tại sao guồng quay quen thuộc lại có thể bị tác động bởi cái chết của một cá nhân, lại là một cá nhân "nhiều vấn đề" như Jamal Khashoggi?

* Tháng 2-1945, Quốc vương Ibn Saud hội kiến Tổng thống Mỹ Franklin Roosevelt trên chiến hạm USS Quincy. Được đề nghị cho phép một số người Do Thái chạy trốn khỏi nước Đức đến lập nghiệp ở Palestine, Ibn Saud cương quyết từ chối và Roosevelt buộc phải chấp nhận.

* Trữ lượng dầu mỏ của Saudi Arabia vào khoảng 260 tỷ thùng, khoảng 20% trữ lượng có thể được kiểm chứng đến hiện tại của thế giới. 

Đông Thư

Các tin khác

Đã theo nghề thì hãy viết đi

Đã theo nghề thì hãy viết đi

“Trước khi viết một tập tiểu thuyết mới, anh có những chuẩn bị gì?”.
Tôi thường hỏi bạn bè trong những lúc ngồi tán phét chuyện trên trời dưới đất. Có lần, nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn bảo, đại khái, chẳng chuẩn bị gì cả, cứ bắt tay vào viết, trong quá trình viết, các tình tiết xảy ra thì cân nhắc, xử lý. Cũng tựa như đứa trẻ nhảy xuống hồ, dù chưa biết bơi. Thực tế của công việc lúc ấy tự khắc khiến mình phải làm gì.

Một mỏ khai thác khoáng sản khổng lồ tại Zambia. Ảnh: First Quantum Minerals

Châu Phi với bài toán thoát “bẫy tài nguyên”

Khoáng sản châu Phi đang trở thành trung tâm của một cuộc tranh giành địa chính trị chưa từng có. Trong khi các cường quốc đổ vốn vào lục địa này, liệu châu Phi có thể tận dụng thời thế để trở thành bên hưởng lợi thực sự từ chính nguồn tài nguyên của mình hay không?

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với không ít gia đình, nỗi đau chưa thể nguôi ngoai khi có người thân hy sinh mà tên tuổi, hài cốt vẫn nằm lại nơi chiến trường xưa hoặc chưa được xác định danh tính. Những ngày này, Công an TP Đà Nẵng đang thực hiện một hành trình vô cùng đặc biệt: Thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ trong "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Về ngôi nhà của dế

Về ngôi nhà của dế

Đó là một ngôi nhà xưa thân quen cũ kỹ nằm trong ngõ Đoàn Nhữ Hài. Nhà văn Tô Hoài (1920-2014) mua ngôi nhà này (năm 1957) từ tiền giải thưởng tập “Truyện Tây Bắc”. Một thời, cánh văn trẻ chúng tôi vẫn thường rủ nhau tới ngôi nhà của Tô Hoài vì ông rất thân thiện. Giờ đây, ngôi nhà trở thành không gian lưu niệm cuộc đời và sự nghiệp văn chương Tô Hoài. Con trai ông, nhà báo Phương Vũ đặt tên Nhà lưu niệm đúng với cái tên mà mọi người vẫn gọi: Tô Hoài House (Ngôi nhà Tô Hoài).

Chương trình âm nhạc “Mây lang thang” bị cho là đã nhiều lần vi phạm bản quyền trên môi trường số

Khoảng trống bản quyền âm nhạc ở Việt Nam

Trong nhiều năm qua, thị trường âm nhạc số Việt Nam phát triển nhanh nhưng việc vi phạm sở hữu trí tuệ tràn lan. Nhiều đơn vị kiếm tiền từ hàng triệu lượt xem mà tác giả, nhạc sĩ hoặc chủ sở hữu bản ghi không hề biết tác phẩm của mình bị khai thác như thế nào.

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Trong nghề cầm bút, sống bằng con chữ, lấy chữ làm phương tiện để trình bày suy nghĩ, nhân sinh quan của mình, tôi dám quả quyết, một khi viết những trang văn tạo ra tiếng cười là điều không bao giờ dễ dàng. Chính vì thế khi nhìn lại tiến trình phát triển văn học Việt Nam, kể từ năm 1930 đến nay, ta thấy số lượng tác giả viết văn cười, trào phúng, châm biếm chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Rất ít ỏi.

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Trong vài năm gần đây, Việt Nam bắt đầu xuất hiện trong các cuộc thảo luận quốc tế như một “điểm đến mới nổi” của công nghiệp văn hóa và kinh tế sự kiện. Từ sự bùng nổ của các concert âm nhạc, chương trình giải trí thu hút hàng triệu người theo dõi, đến việc đầu tư hàng loạt nhà hát, trung tâm triển lãm và tổ hợp sáng tạo quy mô lớn, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội đặc biệt: trở thành trung tâm mới của các sự kiện văn hóa và biểu diễn trong khu vực.

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Những người yêu văn học, điện ảnh, sân khấu thì đều biết hai nhân Romeo và Juliet trong vở bi kịch của nhà văn Anh William Shakespeare. Từ trong kịch, phim, Romeo - Juliet đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho những cặp tình nhân trẻ đang trong giai đoạn chớm nở và mãnh liệt. Vì thế, đến thành phố Verona (nằm trong tỉnh cùng tên thuộc vùng Veneto, miền bắc nướcÝ) lần này, tôi quyết định đến thăm ngôi nhà của nàng Juliet.

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Năm 2025, điện ảnh Việt có 55 phim ra rạp thì năm 2026, con số này được dự báo tăng lên khoảng 70 - 80 phim. Trong bối cảnh phim Việt ra rạp ngày càng dày đặc, cuộc cạnh tranh căng thẳng giữa các phim không chỉ bằng nội dung mà còn ở khả năng giành suất chiếu và tạo hiệu ứng truyền thông ngay từ những ngày đầu ra mắt.

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Cuộc gặp gỡ mang tên "Thời tiết của ký ức" không đơn thuần là một buổi ra mắt sách. Đó là một cuộc hội ngộ đặc biệt của "ngũ vị văn chương" - 5 cá tính văn chương độc bản: Trung Trung Đỉnh, Nguyễn Trọng Tín, Phạm Ngọc Tiến, Bảo Ninh, Nguyễn Quang Lập. Nói như nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, không chỉ là trang viết, họ là "những người lưu giữ ký ức của dân tộc". Trong số 5 tác giả này, tôi ấn tượng với 3 người: Trung Trung Đỉnh, Phạm Ngọc Tiến và Nguyễn Trọng Tín.

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Sinh thời nhà thơ Xuân Diệu có "tự giới thiệu" về địa chỉ nhà của mình ở Hà Nội như sau: "Nhà tôi 24 Cột Cờ/ Ai thương thì đến, hững hờ thì qua". Còn "trung niên thi sĩ" Bùi Giáng khi về cư ngụ ở Xóm Gà (Bình Thạnh) cũng có lúc ngẫu hứng giới thiệu với các bạn văn chương rằng: "Gặp nàng, nàng ở Già Lam/ Gặp cô, cô ở Lê Quang Định đường/ Nhà thuốc tây, gái du dương/ Bốn tám hai (482) hẻm tôi thường vô ra".Với những thông tin trên ắt người yêu thơ có thể tìm ra chỗ ở của ông một cách dễ dàng. Còn nhà văn Sơn Nam do không làm thơ nên khi ai hỏi nhà của mình thì ông chỉ đáp: "Cứ đến nhà truyền truyền thống quận Gò Vấp hỏi, thì có người dẫn vào nhà".

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Với phần đông công chúng, nghệ sĩ sân khấu và điện ảnh là những người sống giữa ánh hào quang, được tôn vinh bằng tài năng và danh tiếng. Nhưng phía sau tấm màn nhung, không ít người đang đối diện với một thực tế trái ngược, thu nhập bấp bênh, lương thấp và một câu hỏi được đặt ra: liệu nghệ thuật biểu diễn có là một nghề đủ để sống?

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Ngày 25/4/2026, Kiều bào Việt tại Pháp cùng bạn bè quốc tế yêu chuộng hòa bình đã cùng tham gia Lễ đặt bia Tưởng niệm các nạn nhân Việt Nam bị nhiễm chất độc da cam trong Công viên Choisy, thuộc quận 13 thành phố Paris.

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.