Nếu không còn niềm tin, nhà văn không viết được!

Niềm tin trong văn chương và trong cuộc đời sẽ dẫn lối cho những tác phẩm bất hủ. Mất niềm tin, người cầm bút sẽ rơi vào thảm hoạ của chính mình.

Nhà thơ Vũ Quần Phương: Cần những công cụ hỗ trợ niềm tin

Tôi từ việc đi làm bác sĩ đã bỏ hết để theo văn chương, vì tin vào văn chương. Nhưng sau này tôi lại không muốn cho  con mình theo báo chí, văn chương mà đi theo toán học, vì toán học có đáp số. Tôi định hướng con cái mình tin vào những đáp số chính xác một cách tương đối ấy. 

Nói vậy để thấy mỗi một giai đoạn, một thế hệ lại có những kiểu niềm tin khác nhau, nhưng nếu nói cụ thể về nghề văn thì tôi thấy thời của tôi, nhà văn nào cũng nuôi trong mình một niềm tin lớn, tin vào sự chiến thắng cuối cùng của lẽ phải chẳng hạn.

Tôi chợt nhớ đến trường hợp nhà văn Nguyên Hồng, có lần bị phê phán, bị kiểm điểm, ông bỏ Hội Nhà văn, bỏ Hà Nội về quê ở Yên Thế (Bắc Giang) sống. Bỏ như thế là bỏ hết cả tem phiếu, dù thời bao cấp ai cũng phải sống bằng tem phiếu. Con cái ông theo bố mẹ về quê, sống khổ sở, vất vả. Nhưng tính ông ấy thế, ông ấy làm vậy để bảo vệ khí phách  và một niềm tin lớn trong lòng mình.

Thời bây giờ, lớp trẻ có vẻ khó xác lập một niềm tin căn cốt hơn thời chúng tôi. Vì thời bây giờ cởi mở, nhiều xu hướng, còn thời chúng tôi đơn giản hơn nhiều. 

Cho nên để các nhà văn trẻ xác lập được một niềm tin căn cốt nào đó, tôi nghĩ cần có những phương tiện hỗ trợ. Có những thứ, nó là phụ tùng thôi nhưng không có nó thì không làm việc được. Ví dụ như nếu không được hỗ trợ, bằng một hình thức nào đó thì nhà văn trẻ có thể sống được với nghề, tin vào nghề đến tận cùng không?

Nguyễn Du ngày xưa có câu: "Tráng sĩ bạch đầu bi hướng thiên/ Hùng tâm sinh kế lưỡng mang nhiên" (Dịch là: Tráng sĩ bạc đầu ngửng nhìn trời, lòng bi đát/ Hùng tâm, sinh kế cả hai đều mờ mịt). Nếu biết về cuộc đời lận đận với 10 người con nheo nhóc của Nguyễn Du thì đọc câu này, thấy thương Nguyễn Du vô cùng. 

Hay trong tác phẩm Đôn Kihôtê nổi tiếng, Xecvantec cũng đặt ra một tình huống rất hay: Đôn Kihôtê người cao ráo, cưỡi con ngựa rất oai hùng, muốn đi giải phóng nhân loại với một hùng tâm rất lớn, nhưng đầy tớ Sancho cưỡi con la lùn, khi nghe Đôn Kihôtê bảo sẽ đi dẹp mọi bất công trên đời, thì hỏi ngay: "Nhưng thầy ơi, chiều nay ta ăn đâu?".

Các bạn nhà văn trẻ bây giờ, tôi biết họ cũng có nhiều dự định lớn lắm, nhưng lại cũng có những mâu thuẫn lớn trong lòng. Họ vừa muốn đi tìm lý tưởng, nhưng cũng buộc phải quan tâm đến miếng ăn hàng ngày. 

Từ kinh nghiệm bản thân, tôi nghĩ rằng đã là người cầm bút thì phải luôn cố gắng nuôi nấng xây dựng một niềm tin nghề nghiệp vững vàng, và để bảo toàn nó thì trong cuộc sống phải luôn xác định được đâu là việc chính, đâu chỉ là việc phụ của mình.

Nhà thơ Hữu Việt: Khát khao định vị bản lai diện mục

Nói một cách võ đoán qua những gì tôi đọc thì các nhà văn, nhà thơ tin vào những điều mắt thấy tai nghe, tin vào hiểu biết và cảm nhận của mình, tin luôn cả cái tôi ngạo nghễ của tuổi trẻ và khát khao "định vị" bản lai diện mục mình trên văn đàn. Không có niềm tin và khát khao ấy, thì khó viết thành cái gì đáng giá lắm. 

Tôi luôn tin rằng, người cầm bút phải có niềm tin thì mới viết được. Ngay cả khi viết về sự u tối thì người ta vẫn mang niềm tin vào ngày mai tươi sáng hoặc chí ít cũng gửi gắm vào đó niềm tin ấy. Nếu cứ nhìn cuộc sống bằng con mắt tiêu cực thì đến một lúc nào đó tiêu cực sẽ đeo đẳng bạn không chịu rời. 

Trong bài thơ Cốc nước triết học của cậu bé Mattie Stepanek, thần đồng đoản mệnh người Mỹ, có những câu: "Nhìn mực nước ở lưng chừng cốc/ Có người nói: "À, phải, cốc nước này đầy một nửa rồi!"/ Nhưng một số khác khi nhìn cái cốc/ Lại cho rằng: "Ồ, không, cốc nước một nửa vơi!"/ Tôi hi vọng mình thuộc số những người/ khi nhìn vào cốc nước của tôi/ luôn thấy cốc đang đầy một nửa/ Trong cuộc sống điều này quan trọng vô cùng/ bởi nếu bạn chỉ thấy cốc nước của mình vơi đi một nửa/ thì cũng có thể nó sẽ cạn tới đáy". 

Bi quan, ai oán thì không thể có sáng kiến, sáng tạo được đâu. Vì vậy, thấy người đang bi quan, kể cả đó là người cầm bút, thì hãy vỗ vai, ấm áp động viên người ta một chút. Biết đâu mùa đông sẽ qua đi, thế chỗ cho mùa xuân về.

Nhà văn Phong Điệp: Khi đối diện cùng trang viết...

Tôi không đại diện cho các nhà văn trẻ hiện nay, nhưng tôi tin, về cơ bản mỗi nhà văn trẻ hiện nay đều có những niềm tin cho riêng mình, vì tôi nghĩ đơn giản là nếu không có niềm tin thì làm sao chúng ta có thể sống được đây?

Cá nhân tôi chưa bao giờ mất đi niềm tin trong cuộc sống. Tôi tin những điều tử tế, lương thiện vẫn hiện diện trong cuộc đời này. Tôi tin lòng tốt không bao giờ bị mất đi. Chính những niềm tin ấy là động lực giúp tôi cầm bút. 

Và, thực sự, đó không phải là niềm tin vô căn cứ mà là những cảm nhận, trải nghiệm từ chính cuộc sống của tôi, từ công việc làm báo giúp tôi có điều kiện đi nhiều nơi, tiếp xúc với nhiều số phận, giúp tôi củng cố nhận định đó của mình hơn.

Tại sao không ít những người trẻ dành cả thanh xuân của mình để đến các bản làng xa xôi dạy chữ cho trẻ em? Tại sao những bệnh nhân K giai đoạn cuối thay vì hoảng hốt, sợ hãi hay sống gấp, họ vẫn dành cho nhau sự yêu thương, chăm sóc tận tình như người ruột thịt? 

Tại sao người mẹ bị mất con vẫn đứng lên xin tha tội cho thủ phạm? Nhiều lắm, những mảnh đời, những số phận khiến tôi phải suy nghĩ, trăn trở. Khi ngồi trước trang viết, tôi muốn chuyển tải sự thật sinh động, ấm áp ấy đến với người đọc, với mong muốn làm một ngọn lửa nhỏ truyền đi những thông điệp nhân văn, giúp củng cố niềm tin yêu cuộc sống này.

Nhà văn Trần Thị Ngọc Lan: Sau trải nghiệm, niềm tin mới chín

Theo tôi, nhà văn trẻ bây giờ họ tin vào con đường họ đã đi qua. Họ tin vào những gì họ đã nhìn, đã nghe, đã thấy, đã trải nghiệm, họ tin vào những gì những người đi trước đã hé mở. Họ hào hứng đón ngọn gió mới của thời đại. Nhưng họ cũng khẩn thiết đi tìm câu trả lời cho riêng mình, về mục đích cuộc đời, giá trị, lý tưởng, lẽ sống. 

Và chỉ có một số người trả lời được những câu hỏi hóc búa đó. Tất nhiên là họ phải nương tựa và tin vào những giá trị truyền thống mà ông cha đã dạy: tình yêu, hạnh phúc, nền tảng nhân cách, lòng tự hào dân tộc, đạo lý uống nước nhớ nguồn, tư tưởng nhân văn, tình yêu cái đẹp, tôn sùng cái mới lạ, độc đáo... trên mọi phương diện. 

Nhưng hãy nhớ rằng họ không để im đâu; họ sẽ tìm cách trả lời hoặc xác nhận câu trả lời ấy có đúng với họ bây giờ không? Cho nên họ sẽ là những người sáng tạo và dũng cảm. Tôi cho rằng, nếu không có niềm tin, thì sự cầm bút của họ là vô nghĩa, họ đã đi lạc đường, và không có những tác phẩm đích thực nữa.

Như một người đi trong rừng mà không biết mình phải đi đến đâu, thì hoặc là không thể cất bước, hoặc đi loanh quanh trong trạng thái mù lòa, cứ đi bừa vào rừng rậm, nó ra sao thì ra, đến đâu thì đến! 

Nhà văn không có niềm tin là một nhà văn hỏng, là thảm họa đối với chính mình, và không nên cầm bút nữa. Nếu có niềm tin, tôi sẽ hướng độc giả đến giá trị sâu xa của nghệ thuật và nhân cách. 

Lúc ấy, chắc chắn tôi sẽ không có thời giờ cho những điều "vô bổ", "nhảm nhí" nữa! Và tất nhiên tôi hoàn toàn có thể thông qua những câu chuyện chân thật của mình để minh họa cho việc kiến tạo niềm tin đó.

Vốn dĩ niềm tin ban đầu của mỗi người, kể cả của các nhà văn trên đường dài sáng tạo, nó rất mong manh và chưa được xác nhận. Đôi khi họ phải vứt bỏ hoặc điều chỉnh những niềm tin ban đầu, để xác nhận lại niềm tin đúng đắn. 

Họ có thể tốn vài năm hay cả cuộc đời để đi tìm nó. Ai đã đi qua con đường đó, con đường kiến tạo lại niềm tin, lý tưởng, lẽ sống, mục đích sống, ý nghĩa sống thì không bao giờ quên con đường đó. Nó còn hằn sâu rành rành trong tâm trí họ. 

Vì đối với một nhà văn đích thực, đó là con đường và sự kiếm tìm quan trọng nhất. Chỉ có ai không đi tìm, mới chẳng có gì mà nhớ, và cũng chẳng có gì để lãng quên.

Trần Hoàng Thiên Kim (thực hiện)

Các tin khác

Đã theo nghề thì hãy viết đi

Đã theo nghề thì hãy viết đi

“Trước khi viết một tập tiểu thuyết mới, anh có những chuẩn bị gì?”.
Tôi thường hỏi bạn bè trong những lúc ngồi tán phét chuyện trên trời dưới đất. Có lần, nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn bảo, đại khái, chẳng chuẩn bị gì cả, cứ bắt tay vào viết, trong quá trình viết, các tình tiết xảy ra thì cân nhắc, xử lý. Cũng tựa như đứa trẻ nhảy xuống hồ, dù chưa biết bơi. Thực tế của công việc lúc ấy tự khắc khiến mình phải làm gì.

Một mỏ khai thác khoáng sản khổng lồ tại Zambia. Ảnh: First Quantum Minerals

Châu Phi với bài toán thoát “bẫy tài nguyên”

Khoáng sản châu Phi đang trở thành trung tâm của một cuộc tranh giành địa chính trị chưa từng có. Trong khi các cường quốc đổ vốn vào lục địa này, liệu châu Phi có thể tận dụng thời thế để trở thành bên hưởng lợi thực sự từ chính nguồn tài nguyên của mình hay không?

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với không ít gia đình, nỗi đau chưa thể nguôi ngoai khi có người thân hy sinh mà tên tuổi, hài cốt vẫn nằm lại nơi chiến trường xưa hoặc chưa được xác định danh tính. Những ngày này, Công an TP Đà Nẵng đang thực hiện một hành trình vô cùng đặc biệt: Thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ trong "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Về ngôi nhà của dế

Về ngôi nhà của dế

Đó là một ngôi nhà xưa thân quen cũ kỹ nằm trong ngõ Đoàn Nhữ Hài. Nhà văn Tô Hoài (1920-2014) mua ngôi nhà này (năm 1957) từ tiền giải thưởng tập “Truyện Tây Bắc”. Một thời, cánh văn trẻ chúng tôi vẫn thường rủ nhau tới ngôi nhà của Tô Hoài vì ông rất thân thiện. Giờ đây, ngôi nhà trở thành không gian lưu niệm cuộc đời và sự nghiệp văn chương Tô Hoài. Con trai ông, nhà báo Phương Vũ đặt tên Nhà lưu niệm đúng với cái tên mà mọi người vẫn gọi: Tô Hoài House (Ngôi nhà Tô Hoài).

Chương trình âm nhạc “Mây lang thang” bị cho là đã nhiều lần vi phạm bản quyền trên môi trường số

Khoảng trống bản quyền âm nhạc ở Việt Nam

Trong nhiều năm qua, thị trường âm nhạc số Việt Nam phát triển nhanh nhưng việc vi phạm sở hữu trí tuệ tràn lan. Nhiều đơn vị kiếm tiền từ hàng triệu lượt xem mà tác giả, nhạc sĩ hoặc chủ sở hữu bản ghi không hề biết tác phẩm của mình bị khai thác như thế nào.

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Trong nghề cầm bút, sống bằng con chữ, lấy chữ làm phương tiện để trình bày suy nghĩ, nhân sinh quan của mình, tôi dám quả quyết, một khi viết những trang văn tạo ra tiếng cười là điều không bao giờ dễ dàng. Chính vì thế khi nhìn lại tiến trình phát triển văn học Việt Nam, kể từ năm 1930 đến nay, ta thấy số lượng tác giả viết văn cười, trào phúng, châm biếm chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Rất ít ỏi.

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Trong vài năm gần đây, Việt Nam bắt đầu xuất hiện trong các cuộc thảo luận quốc tế như một “điểm đến mới nổi” của công nghiệp văn hóa và kinh tế sự kiện. Từ sự bùng nổ của các concert âm nhạc, chương trình giải trí thu hút hàng triệu người theo dõi, đến việc đầu tư hàng loạt nhà hát, trung tâm triển lãm và tổ hợp sáng tạo quy mô lớn, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội đặc biệt: trở thành trung tâm mới của các sự kiện văn hóa và biểu diễn trong khu vực.

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Những người yêu văn học, điện ảnh, sân khấu thì đều biết hai nhân Romeo và Juliet trong vở bi kịch của nhà văn Anh William Shakespeare. Từ trong kịch, phim, Romeo - Juliet đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho những cặp tình nhân trẻ đang trong giai đoạn chớm nở và mãnh liệt. Vì thế, đến thành phố Verona (nằm trong tỉnh cùng tên thuộc vùng Veneto, miền bắc nướcÝ) lần này, tôi quyết định đến thăm ngôi nhà của nàng Juliet.

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Năm 2025, điện ảnh Việt có 55 phim ra rạp thì năm 2026, con số này được dự báo tăng lên khoảng 70 - 80 phim. Trong bối cảnh phim Việt ra rạp ngày càng dày đặc, cuộc cạnh tranh căng thẳng giữa các phim không chỉ bằng nội dung mà còn ở khả năng giành suất chiếu và tạo hiệu ứng truyền thông ngay từ những ngày đầu ra mắt.

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Cuộc gặp gỡ mang tên "Thời tiết của ký ức" không đơn thuần là một buổi ra mắt sách. Đó là một cuộc hội ngộ đặc biệt của "ngũ vị văn chương" - 5 cá tính văn chương độc bản: Trung Trung Đỉnh, Nguyễn Trọng Tín, Phạm Ngọc Tiến, Bảo Ninh, Nguyễn Quang Lập. Nói như nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, không chỉ là trang viết, họ là "những người lưu giữ ký ức của dân tộc". Trong số 5 tác giả này, tôi ấn tượng với 3 người: Trung Trung Đỉnh, Phạm Ngọc Tiến và Nguyễn Trọng Tín.

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Sinh thời nhà thơ Xuân Diệu có "tự giới thiệu" về địa chỉ nhà của mình ở Hà Nội như sau: "Nhà tôi 24 Cột Cờ/ Ai thương thì đến, hững hờ thì qua". Còn "trung niên thi sĩ" Bùi Giáng khi về cư ngụ ở Xóm Gà (Bình Thạnh) cũng có lúc ngẫu hứng giới thiệu với các bạn văn chương rằng: "Gặp nàng, nàng ở Già Lam/ Gặp cô, cô ở Lê Quang Định đường/ Nhà thuốc tây, gái du dương/ Bốn tám hai (482) hẻm tôi thường vô ra".Với những thông tin trên ắt người yêu thơ có thể tìm ra chỗ ở của ông một cách dễ dàng. Còn nhà văn Sơn Nam do không làm thơ nên khi ai hỏi nhà của mình thì ông chỉ đáp: "Cứ đến nhà truyền truyền thống quận Gò Vấp hỏi, thì có người dẫn vào nhà".

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Với phần đông công chúng, nghệ sĩ sân khấu và điện ảnh là những người sống giữa ánh hào quang, được tôn vinh bằng tài năng và danh tiếng. Nhưng phía sau tấm màn nhung, không ít người đang đối diện với một thực tế trái ngược, thu nhập bấp bênh, lương thấp và một câu hỏi được đặt ra: liệu nghệ thuật biểu diễn có là một nghề đủ để sống?

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Ngày 25/4/2026, Kiều bào Việt tại Pháp cùng bạn bè quốc tế yêu chuộng hòa bình đã cùng tham gia Lễ đặt bia Tưởng niệm các nạn nhân Việt Nam bị nhiễm chất độc da cam trong Công viên Choisy, thuộc quận 13 thành phố Paris.

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.