"Mùa xuân bất diệt" của họa sĩ Lê Lam

Họa sĩ Lê Lam là một trong những đại diện tiêu biểu của nền mỹ thuật hiện thực cách mạng Việt Nam. Triển lãm "Mùa xuân bất diệt" tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam giới thiệu 90 tác phẩm đa dạng về thể loại và chất liệu của ông - một nghệ sĩ với tâm hồn chiến sĩ đã dành trọn vẹn tình yêu với Tổ quốc.

1. Họa sĩ Lê Lam tên thật là Vũ Quốc Ái, sinh năm 1931 trong một gia đình hiếu học, cha là cụ đồ nho. Mới 14 tuổi, Lê Lam đã theo cách mạng, gia nhập đội Thiếu niên Tiền phong bí mật. Sau đó, ông theo học khóa đầu tiên của Trường Cao đẳng Mỹ thuật Việt Nam (nay là Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam), hay còn gọi là Khóa Kháng chiến (1950-1954), được thành lập ở Chiến khu Việt Bắc, do họa sĩ Tô Ngọc Vân trực tiếp giảng dạy.

Sau khi tốt nghiệp Trường Cao đẳng Mỹ thuật Việt Nam, năm 1958 ông được cử đi Liên Xô tiếp tục học Đại học Mỹ thuật Quốc gia Xudukốp. Về nước, ông tham gia giảng dạy tại Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp (1964-1965). Từ ngày 2 đến 20/9/1965, Lê Lam tổ chức cuộc triển lãm tranh cá nhân ở số 10 Hàng Đào. Triển lãm đã gây xúc động với công chúng, đích thân Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã đến xem triển lãm 2 lần. Thủ tướng vui mừng viết thư tay động viên họa sĩ... Đó là niềm khích lệ lớn đối với Lê Lam.

Tác phẩm "Dừng lại" của họa sĩ Lê Lam.
Tác phẩm "Dừng lại" của họa sĩ Lê Lam.

Một giai đoạn sáng tác để lại nhiều dấu ấn trong sự nghiệp của họa sĩ Lê Lam là từ năm 1966 đến năm 1975, khi ông vào chiến trường miền Nam, đi khắp các tỉnh, thành Nam Bộ, ghi lại hàng nghìn bức ký họa và tranh khổ lớn về phong cảnh, đời sống, cuộc chiến đấu, chân dung chiến sĩ, người dân.

Nhà nghiên cứu mỹ thuật Bùi Như Hương chia sẻ: "Di sản mà họa sĩ Lê Lam để lại không chỉ là những bức tranh mà còn là biểu tượng của tinh thần yêu nước và khát vọng tự do. Nghệ thuật của ông là sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại, là lời nhắc nhở về những hy sinh to lớn của thế hệ cha ông. Triển lãm "Mùa xuân bất diệt" lần này không chỉ là dịp để tôn vinh những giá trị trường tồn ấy mà còn như một lời nhắc nhở rằng tinh thần cách mạng và khát vọng tự do của dân tộc Việt Nam sẽ mãi mãi tươi mới, như mùa xuân bất diệt trong lòng mỗi con người".

Còn họa sĩ Vũ Bạch Liên, con gái cố họa sĩ Lê Lam xúc động cho biết: "Tôi vô cùng tự hào khi là con gái của một nghệ sĩ tài hoa, hết mình cống hiến cho nghệ thuật. Phong cách làm việc đầy tự do nhưng cũng rất tỉ mẩn, kỹ lưỡng của bố đã ảnh hưởng sâu sắc đến tôi, không chỉ trong nghệ thuật mà còn trong cách nhìn nhận cuộc sống".

2. Với họa sĩ Lê Lam, ông đã thực hiện một cách trọn vẹn lời thầy Tô Ngọc Vân của mình rằng: "Nhận của nhân dân cơm áo, chúng ta trả lại nhân dân bằng hội họa". Ông đã sống cả cuộc đời với tâm thế đó. Dấu ấn lớn nhất của ông trong lịch sử mỹ thuật Việt Nam hiện đại là hàng ngàn ký họa tại chỗ, tranh cổ động, đồ họa ở chiến trường miền Nam, từ tháng 2/1966 đến năm 1974, trong đó có 2 năm ông ở Campuchia.

Theo nhà nghiên cứu Đào Mai Trang: "Trong thời gian này, ông không chỉ chiến đấu như một người lính thực thụ bằng tất cả nhiệt huyết của một người yêu nước mà còn dùng nghệ thuật hội họa để góp một tiếng nói động viên đồng bào, cổ vũ tinh thần chiến đấu của những người lính nơi tuyến đầu, vừa là đồng đội, vừa là người bảo vệ tính mạng cho ông. Ông triển lãm tranh tại chỗ, dạy bà con, bộ đội vẽ tranh những lúc tạm yên bình. Ông gửi tranh ra miền Bắc như một cách truyền tin nóng hổi tình hình miền Nam thông qua nghệ thuật.

Có khoảng thời gian, Lê Lam tham gia công tác giảng dạy về đồ họa, ký họa, tranh cổ động tại trường Văn nghệ giải phóng. Ông có mặt tại hầu khắp các vùng chiến sự. Có thể nói đây là cống hiến lớn nhất của một họa sĩ cho công cuộc bảo vệ độc lập dân tộc của đất nước, thể hiện rõ tinh thần của người cách mạng".

Điều đáng nói là ông chủ động chuyến đi sinh tử này. Ông từng kể lại: "Đầu năm 1966, tôi được cử đi Liên Xô học tiếp. Nhưng lúc này chiến trường miền Nam đang những ngày khốc liệt, đòi hỏi miền Bắc hậu phương lớn phải chi viện rất nhiều về nhân tài vật lực cho tiền tuyến. Sau nhiều đêm suy nghĩ, tôi quyết định lên gặp các đồng chí Trường Chinh, Tố Hữu, Nguyễn Văn Vịnh (Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Trưởng ban Thống nhất của Quốc hội), xin đi Nam. Nguyện vọng của tôi được đáp ứng". Cùng đi với ông chuyến ấy có nhạc sĩ Lưu Hữu Phước, Hoàng Hiệp, Thái Ly và Vĩnh Bảo. Ở chiến trường miền Nam, ông được phân công phụ trách ngành Mỹ thuật giải phóng miền Nam Việt Nam.

Trong chiến trường ác liệt đó, năm 1967 ông gặp nhân vật chị Tư Cào - người đã tay không ngăn xe địch ở Long An lúc bấy giờ, để vẽ ký họa. Sau đó ông đưa vào bức tranh cổ động vẽ chị Tư Cào hiên ngang đứng trước xe tăng địch, dưới gầm trời xám loang lổ khói bom lẫn máy bay trực thăng trên cánh đồng lúa vàng. Trên xe người lính Mỹ giương súng trước mặt chị Tư Cào. Bức tranh ghi: "Dân tộc Việt Nam chưa bao giờ chịu khuất phục". Sau này bức tranh chính thức mang tên "Dừng lại".

Bức tranh đầu tiên đó bị địch thu giữ như chiến lợi phẩm. Khi họa sĩ Lê Lam về Trung ương Cục đã vẽ lại bức tranh gửi ra Bắc. Khi tranh được triển lãm, tác giả đã rất xúc động khi được biết Bác Hồ đã đứng rất lâu trước bức tranh rồi nói: "Cái này mạnh hơn sắt thép đấy. Các chú in ra cho toàn dân và thế giới xem". Bức tranh đã gây rúng động bởi vẻ đẹp và ý chí kiên cường của người phụ nữ Việt Nam.

Ngoài bức "Dừng lại", họa sĩ Lê Lam còn có bức tranh cổ động "Bảo vệ chính quyền nhân dân" từng được in 18.000 bản. Tác phẩm "Từng giờ từng phút hướng về miền Bắc" của họa sĩ Lê Lam từng giành giải nhì tại Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1955. Ông để lại hơn 3.000 bức ký họa và nhiều tác phẩm nổi tiếng, phản ánh chân thực cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc, trong đó, tô đậm nét vẻ đẹp và ý chí kiên cường của những nữ anh hùng.

Một tác phẩm của họa sĩ Lê Lam.
Một tác phẩm của họa sĩ Lê Lam.

Sau khi đất nước thống nhất, ông dành thời gian hoàn thiện các bản ký họa thời chiến, dựng các bức tranh khổ lớn và tiếp tục vẽ nhiều chủ đề khác nhau như Truyện Kiều, Xúy Vân, những ký ức thời du học Liên Xô, những nhân vật nổi tiếng trong văn hóa và văn học Nga một thời. Ông cũng tích cực tham gia các hoạt động triển lãm cá nhân và tập thể. Năm 2016, ông được Chủ tịch nước trao tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học - Nghệ thuật, ghi nhận những đóng góp của ông cho cuộc kháng chiến đất nước bằng hội họa. Có thể nói, sự chân thành và sâu sắc trong cảm xúc dân tộc được thể hiện rõ nét trong các tác phẩm của ông đã góp phần làm nên những tác phẩm nghệ thuật sâu sắc, ý nghĩa.

"Mùa xuân bất diệt" của họa sĩ Lê Lam, nói như Họa sĩ Lương Xuân Đoàn, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam: "Triển lãm lần này không chỉ là sự kiện nghệ thuật, mà còn là dịp ý nghĩa hướng tới kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam. Đây cũng là cơ hội để thế hệ hôm nay tri ân những đóng góp to lớn của cha ông. Đặc biệt, hình ảnh người phụ nữ trong kháng chiến - một trong những chủ đề xuyên suốt sáng tác của Lê Lam - được tái hiện rõ nét qua tác phẩm "Đội quân tóc dài". Một thế hệ đã sống và cống hiến cho đất nước bằng tài năng và tình yêu đất  nước của mình".

Mỹ Hiền

Các tin khác

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.

Lan man về nghề viết

Lan man về nghề viết

Thật lạ, có những câu thơ, dù chỉ đọc thoáng qua nhưng rồi lại nhớ mãi, có thế bởi tự dưng lại nhớ đến bài tứ tuyệt Vũ Hoàng Chương tặng Vũ Bằng: “Có bằng nói láo bốn mươi năm. Vũ ấy mà sao giọng vẫn văn. Hay tại đa ngôn đa báo hại. Giường tiên trời phạt chẳng cho nằm”.

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Tại phiên đấu giá Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại do Sotheby's tổ chức tại Hồng Kông vừa qua, các tác phẩm của danh họa Mai Trung Thứ và Lê Phổ đã được chốt với mức giá gần 1 triệu USD. Điều đáng nói, đây đang trở thành một xu hướng kéo dài trong nhiều năm qua. Đằng sau những con số ấn tượng ấy không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là dấu hiệu cho thấy hội họa Đông Dương đã và đang được định danh trên bản đồ toàn cầu.

Đường dài của những sáng tạo mới

Đường dài của những sáng tạo mới

Trong vài năm trở lại đây, đời sống nghệ thuật Việt Nam chứng kiến một làn sóng sáng tạo đến từ các nghệ sĩ trẻ và những đơn vị nghệ thuật độc lập. Họ không chỉ dàn dựng tác phẩm, mà còn tạo ra những“ngôn ngữ biểu đạt mới”- nơi chất liệu văn hóa Việt Nam được đặt trong sự đối thoại với tinh hoa nghệ thuật hàn lâm châu Âu.

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Đó là triển lãm "Thổ cẩm Việt Nam - những sợi chỉ kể chuyện" tại không gian triển lãm của thư viện Jean-Pierre Melville, thuộc một khu sầm uất của quận 13, Paris, một nơi vốn được xem là khu phố đặc trưng của châu Á, hội tụ và giao thoa của nhiều nền văn hóa của thành phố.

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Chỉ cần vài giây âm thanh công khai trên internet, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra một bản sao giọng nói gần như hoàn hảo, đủ để lừa dối, đủ để trục lợi và đủ để phá hủy uy tín của một nghệ sĩ được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới - Oscar lần thứ 98 đã diễn ra vào ngày 15/3/2026 theo giờ miền Đông nước Mỹ tại nhà hát Dolby ở Los Angeles. Danh hài Conan O'Brien trong vai trò người dẫn chương trình đã khuấy động bầu không khí của buổi lễ và khiến cuộc đua vốn được đánh giá là vô cùng gay cấn của năm nay trở nên “duyên dáng” đáng kể với những mảng miếng hài đặc trưng.

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, câu "Cái răng, cái tóc là gốc con người" từ lâu đã được xem như một lời nhắc nhở về việc giữ gìn và chăm sóc ngoại hình của mỗi người. Tuy nhiên, khi tra cứu trên Google, không ít người giật mình khi thấy phiên bản "Cái răng, cái tóc là góc con người" lại xuất hiện nhiều hơn: khoảng 49.800 kết quả so với 16.900 kết quả của "gốc con người".

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Dịch thuật được ví như cái cầu vô hình nối người đọc xa lạ với tác giả xa lạ không cùng ngôn ngữ. Nhờ dịch thuật mà nhiều tác phẩm văn chương Việt được ra ngoài biên giới đến với bạn đọc không cùng tiếng nói. Người dịch là cầu nối tác phẩm văn học nguyên gốc với người đọc, giúp người đọc cảm nhận được sự hay của cái đẹp và bản sắc của văn bản.

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Trí tuệ nhân tạo đang buộc ngành điện ảnh phải xem lại toàn bộ cấu trúc sản xuất vốn tồn tại hơn một thế kỷ. Khi chi phí có thể được cắt giảm, quy trình được tinh gọn và rào cản gia nhập thị trường bị hạ thấp, AI mở ra một chương mới cho điện ảnh.

Các bài hát đồng dao

Các bài hát đồng dao

LTS: Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936) là nhà báo, nhà văn, dịch giả nổi tiếng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người có công lớn trong việc hoàn thiện và phổ cập chữ Quốc ngữ. Trong 30 năm làm báo, Nguyễn Văn Vĩnh là chủ bút 7 tờ báo bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp; viết hàng nghìn bài báo thuộc nhiều lĩnh vực, nhiều thể loại, đề cập đến các vấn đề trong xã hội từ chính trị, kinh tế đến các phong tục tập quán của người dân…

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Không phải ngẫu nhiên mà những linh vật ngựa đất nung "Mã Nghênh Phúc Hỷ" màu vàng kim thường xuất hiện trên kệ trang trọng trong các gia đình để đón năm mới. Lịch sử hàng ngàn năm gắn bó với con người đã khiến ngựa trở thành một trong những người bạn thân thiết nhất. Không chỉ đơn thuần là biểu tượng của tin vui và phúc lộc, đằng sau vẻ ngoài oai vệ ấy là cả một hành trình dài làm thay đổi lịch sử loài người và vô số câu chuyện khiến chúng ta phải bất ngờ.

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Tiếng vó ngựa rộn rã trên những cung đường đèo dốc không chỉ là âm thanh của việc di chuyển, mà còn là nhịp đập văn hóa bền bỉ của đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc.

Cành đào huyền sử

Cành đào huyền sử

"Có một Thăng Long Nguyễn Huệ/ Ngựa phi trong sắc hoa đào". (Thơ Đỗ Trung Lai).

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ở Hà Nội, hiện nay có phố Bát Sứ, không những thế, còn có phố Bát Đàn. Theo “Từ điển đường phố Hà Nội” (NXB Hà Nội - 2010) do Nguyễn Viết Chúc chủ biên, thì khoảng trước năm 1890 người Pháp gọi hai phố này là rue des Tassee (phố Hàng Chén). Từ cách gọi này, ta biết bát còn gọi cái tô là đồ bằng sứ, bằng sành, đất nung dùng để đựng đồ ăn thức uống, tiếng đôi là bát đọi. Tục ngữ có câu: “Một bát một bình” nghĩa của nó là nói về vật dụng đựng cơm nước của người tu hành, về sau có thêm nghĩa phái sinh nhằm nói ai đó giữ một chí hướng, kiên trì làm theo sở nguyện của mình. Thế nhưng tại sao lại gọi đàn/ bát đàn?