"Mùa xuân bất diệt" của họa sĩ Lê Lam

Họa sĩ Lê Lam là một trong những đại diện tiêu biểu của nền mỹ thuật hiện thực cách mạng Việt Nam. Triển lãm "Mùa xuân bất diệt" tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam giới thiệu 90 tác phẩm đa dạng về thể loại và chất liệu của ông - một nghệ sĩ với tâm hồn chiến sĩ đã dành trọn vẹn tình yêu với Tổ quốc.

1. Họa sĩ Lê Lam tên thật là Vũ Quốc Ái, sinh năm 1931 trong một gia đình hiếu học, cha là cụ đồ nho. Mới 14 tuổi, Lê Lam đã theo cách mạng, gia nhập đội Thiếu niên Tiền phong bí mật. Sau đó, ông theo học khóa đầu tiên của Trường Cao đẳng Mỹ thuật Việt Nam (nay là Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam), hay còn gọi là Khóa Kháng chiến (1950-1954), được thành lập ở Chiến khu Việt Bắc, do họa sĩ Tô Ngọc Vân trực tiếp giảng dạy.

Sau khi tốt nghiệp Trường Cao đẳng Mỹ thuật Việt Nam, năm 1958 ông được cử đi Liên Xô tiếp tục học Đại học Mỹ thuật Quốc gia Xudukốp. Về nước, ông tham gia giảng dạy tại Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp (1964-1965). Từ ngày 2 đến 20/9/1965, Lê Lam tổ chức cuộc triển lãm tranh cá nhân ở số 10 Hàng Đào. Triển lãm đã gây xúc động với công chúng, đích thân Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã đến xem triển lãm 2 lần. Thủ tướng vui mừng viết thư tay động viên họa sĩ... Đó là niềm khích lệ lớn đối với Lê Lam.

Tác phẩm "Dừng lại" của họa sĩ Lê Lam.
Tác phẩm "Dừng lại" của họa sĩ Lê Lam.

Một giai đoạn sáng tác để lại nhiều dấu ấn trong sự nghiệp của họa sĩ Lê Lam là từ năm 1966 đến năm 1975, khi ông vào chiến trường miền Nam, đi khắp các tỉnh, thành Nam Bộ, ghi lại hàng nghìn bức ký họa và tranh khổ lớn về phong cảnh, đời sống, cuộc chiến đấu, chân dung chiến sĩ, người dân.

Nhà nghiên cứu mỹ thuật Bùi Như Hương chia sẻ: "Di sản mà họa sĩ Lê Lam để lại không chỉ là những bức tranh mà còn là biểu tượng của tinh thần yêu nước và khát vọng tự do. Nghệ thuật của ông là sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại, là lời nhắc nhở về những hy sinh to lớn của thế hệ cha ông. Triển lãm "Mùa xuân bất diệt" lần này không chỉ là dịp để tôn vinh những giá trị trường tồn ấy mà còn như một lời nhắc nhở rằng tinh thần cách mạng và khát vọng tự do của dân tộc Việt Nam sẽ mãi mãi tươi mới, như mùa xuân bất diệt trong lòng mỗi con người".

Còn họa sĩ Vũ Bạch Liên, con gái cố họa sĩ Lê Lam xúc động cho biết: "Tôi vô cùng tự hào khi là con gái của một nghệ sĩ tài hoa, hết mình cống hiến cho nghệ thuật. Phong cách làm việc đầy tự do nhưng cũng rất tỉ mẩn, kỹ lưỡng của bố đã ảnh hưởng sâu sắc đến tôi, không chỉ trong nghệ thuật mà còn trong cách nhìn nhận cuộc sống".

2. Với họa sĩ Lê Lam, ông đã thực hiện một cách trọn vẹn lời thầy Tô Ngọc Vân của mình rằng: "Nhận của nhân dân cơm áo, chúng ta trả lại nhân dân bằng hội họa". Ông đã sống cả cuộc đời với tâm thế đó. Dấu ấn lớn nhất của ông trong lịch sử mỹ thuật Việt Nam hiện đại là hàng ngàn ký họa tại chỗ, tranh cổ động, đồ họa ở chiến trường miền Nam, từ tháng 2/1966 đến năm 1974, trong đó có 2 năm ông ở Campuchia.

Theo nhà nghiên cứu Đào Mai Trang: "Trong thời gian này, ông không chỉ chiến đấu như một người lính thực thụ bằng tất cả nhiệt huyết của một người yêu nước mà còn dùng nghệ thuật hội họa để góp một tiếng nói động viên đồng bào, cổ vũ tinh thần chiến đấu của những người lính nơi tuyến đầu, vừa là đồng đội, vừa là người bảo vệ tính mạng cho ông. Ông triển lãm tranh tại chỗ, dạy bà con, bộ đội vẽ tranh những lúc tạm yên bình. Ông gửi tranh ra miền Bắc như một cách truyền tin nóng hổi tình hình miền Nam thông qua nghệ thuật.

Có khoảng thời gian, Lê Lam tham gia công tác giảng dạy về đồ họa, ký họa, tranh cổ động tại trường Văn nghệ giải phóng. Ông có mặt tại hầu khắp các vùng chiến sự. Có thể nói đây là cống hiến lớn nhất của một họa sĩ cho công cuộc bảo vệ độc lập dân tộc của đất nước, thể hiện rõ tinh thần của người cách mạng".

Điều đáng nói là ông chủ động chuyến đi sinh tử này. Ông từng kể lại: "Đầu năm 1966, tôi được cử đi Liên Xô học tiếp. Nhưng lúc này chiến trường miền Nam đang những ngày khốc liệt, đòi hỏi miền Bắc hậu phương lớn phải chi viện rất nhiều về nhân tài vật lực cho tiền tuyến. Sau nhiều đêm suy nghĩ, tôi quyết định lên gặp các đồng chí Trường Chinh, Tố Hữu, Nguyễn Văn Vịnh (Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Trưởng ban Thống nhất của Quốc hội), xin đi Nam. Nguyện vọng của tôi được đáp ứng". Cùng đi với ông chuyến ấy có nhạc sĩ Lưu Hữu Phước, Hoàng Hiệp, Thái Ly và Vĩnh Bảo. Ở chiến trường miền Nam, ông được phân công phụ trách ngành Mỹ thuật giải phóng miền Nam Việt Nam.

Trong chiến trường ác liệt đó, năm 1967 ông gặp nhân vật chị Tư Cào - người đã tay không ngăn xe địch ở Long An lúc bấy giờ, để vẽ ký họa. Sau đó ông đưa vào bức tranh cổ động vẽ chị Tư Cào hiên ngang đứng trước xe tăng địch, dưới gầm trời xám loang lổ khói bom lẫn máy bay trực thăng trên cánh đồng lúa vàng. Trên xe người lính Mỹ giương súng trước mặt chị Tư Cào. Bức tranh ghi: "Dân tộc Việt Nam chưa bao giờ chịu khuất phục". Sau này bức tranh chính thức mang tên "Dừng lại".

Bức tranh đầu tiên đó bị địch thu giữ như chiến lợi phẩm. Khi họa sĩ Lê Lam về Trung ương Cục đã vẽ lại bức tranh gửi ra Bắc. Khi tranh được triển lãm, tác giả đã rất xúc động khi được biết Bác Hồ đã đứng rất lâu trước bức tranh rồi nói: "Cái này mạnh hơn sắt thép đấy. Các chú in ra cho toàn dân và thế giới xem". Bức tranh đã gây rúng động bởi vẻ đẹp và ý chí kiên cường của người phụ nữ Việt Nam.

Ngoài bức "Dừng lại", họa sĩ Lê Lam còn có bức tranh cổ động "Bảo vệ chính quyền nhân dân" từng được in 18.000 bản. Tác phẩm "Từng giờ từng phút hướng về miền Bắc" của họa sĩ Lê Lam từng giành giải nhì tại Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1955. Ông để lại hơn 3.000 bức ký họa và nhiều tác phẩm nổi tiếng, phản ánh chân thực cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc, trong đó, tô đậm nét vẻ đẹp và ý chí kiên cường của những nữ anh hùng.

Một tác phẩm của họa sĩ Lê Lam.
Một tác phẩm của họa sĩ Lê Lam.

Sau khi đất nước thống nhất, ông dành thời gian hoàn thiện các bản ký họa thời chiến, dựng các bức tranh khổ lớn và tiếp tục vẽ nhiều chủ đề khác nhau như Truyện Kiều, Xúy Vân, những ký ức thời du học Liên Xô, những nhân vật nổi tiếng trong văn hóa và văn học Nga một thời. Ông cũng tích cực tham gia các hoạt động triển lãm cá nhân và tập thể. Năm 2016, ông được Chủ tịch nước trao tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học - Nghệ thuật, ghi nhận những đóng góp của ông cho cuộc kháng chiến đất nước bằng hội họa. Có thể nói, sự chân thành và sâu sắc trong cảm xúc dân tộc được thể hiện rõ nét trong các tác phẩm của ông đã góp phần làm nên những tác phẩm nghệ thuật sâu sắc, ý nghĩa.

"Mùa xuân bất diệt" của họa sĩ Lê Lam, nói như Họa sĩ Lương Xuân Đoàn, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam: "Triển lãm lần này không chỉ là sự kiện nghệ thuật, mà còn là dịp ý nghĩa hướng tới kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam. Đây cũng là cơ hội để thế hệ hôm nay tri ân những đóng góp to lớn của cha ông. Đặc biệt, hình ảnh người phụ nữ trong kháng chiến - một trong những chủ đề xuyên suốt sáng tác của Lê Lam - được tái hiện rõ nét qua tác phẩm "Đội quân tóc dài". Một thế hệ đã sống và cống hiến cho đất nước bằng tài năng và tình yêu đất  nước của mình".

Mỹ Hiền

Các tin khác

Đã theo nghề thì hãy viết đi

Đã theo nghề thì hãy viết đi

“Trước khi viết một tập tiểu thuyết mới, anh có những chuẩn bị gì?”.
Tôi thường hỏi bạn bè trong những lúc ngồi tán phét chuyện trên trời dưới đất. Có lần, nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn bảo, đại khái, chẳng chuẩn bị gì cả, cứ bắt tay vào viết, trong quá trình viết, các tình tiết xảy ra thì cân nhắc, xử lý. Cũng tựa như đứa trẻ nhảy xuống hồ, dù chưa biết bơi. Thực tế của công việc lúc ấy tự khắc khiến mình phải làm gì.

Một mỏ khai thác khoáng sản khổng lồ tại Zambia. Ảnh: First Quantum Minerals

Châu Phi với bài toán thoát “bẫy tài nguyên”

Khoáng sản châu Phi đang trở thành trung tâm của một cuộc tranh giành địa chính trị chưa từng có. Trong khi các cường quốc đổ vốn vào lục địa này, liệu châu Phi có thể tận dụng thời thế để trở thành bên hưởng lợi thực sự từ chính nguồn tài nguyên của mình hay không?

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với không ít gia đình, nỗi đau chưa thể nguôi ngoai khi có người thân hy sinh mà tên tuổi, hài cốt vẫn nằm lại nơi chiến trường xưa hoặc chưa được xác định danh tính. Những ngày này, Công an TP Đà Nẵng đang thực hiện một hành trình vô cùng đặc biệt: Thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ trong "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Về ngôi nhà của dế

Về ngôi nhà của dế

Đó là một ngôi nhà xưa thân quen cũ kỹ nằm trong ngõ Đoàn Nhữ Hài. Nhà văn Tô Hoài (1920-2014) mua ngôi nhà này (năm 1957) từ tiền giải thưởng tập “Truyện Tây Bắc”. Một thời, cánh văn trẻ chúng tôi vẫn thường rủ nhau tới ngôi nhà của Tô Hoài vì ông rất thân thiện. Giờ đây, ngôi nhà trở thành không gian lưu niệm cuộc đời và sự nghiệp văn chương Tô Hoài. Con trai ông, nhà báo Phương Vũ đặt tên Nhà lưu niệm đúng với cái tên mà mọi người vẫn gọi: Tô Hoài House (Ngôi nhà Tô Hoài).

Chương trình âm nhạc “Mây lang thang” bị cho là đã nhiều lần vi phạm bản quyền trên môi trường số

Khoảng trống bản quyền âm nhạc ở Việt Nam

Trong nhiều năm qua, thị trường âm nhạc số Việt Nam phát triển nhanh nhưng việc vi phạm sở hữu trí tuệ tràn lan. Nhiều đơn vị kiếm tiền từ hàng triệu lượt xem mà tác giả, nhạc sĩ hoặc chủ sở hữu bản ghi không hề biết tác phẩm của mình bị khai thác như thế nào.

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Trong nghề cầm bút, sống bằng con chữ, lấy chữ làm phương tiện để trình bày suy nghĩ, nhân sinh quan của mình, tôi dám quả quyết, một khi viết những trang văn tạo ra tiếng cười là điều không bao giờ dễ dàng. Chính vì thế khi nhìn lại tiến trình phát triển văn học Việt Nam, kể từ năm 1930 đến nay, ta thấy số lượng tác giả viết văn cười, trào phúng, châm biếm chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Rất ít ỏi.

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Trong vài năm gần đây, Việt Nam bắt đầu xuất hiện trong các cuộc thảo luận quốc tế như một “điểm đến mới nổi” của công nghiệp văn hóa và kinh tế sự kiện. Từ sự bùng nổ của các concert âm nhạc, chương trình giải trí thu hút hàng triệu người theo dõi, đến việc đầu tư hàng loạt nhà hát, trung tâm triển lãm và tổ hợp sáng tạo quy mô lớn, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội đặc biệt: trở thành trung tâm mới của các sự kiện văn hóa và biểu diễn trong khu vực.

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Những người yêu văn học, điện ảnh, sân khấu thì đều biết hai nhân Romeo và Juliet trong vở bi kịch của nhà văn Anh William Shakespeare. Từ trong kịch, phim, Romeo - Juliet đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho những cặp tình nhân trẻ đang trong giai đoạn chớm nở và mãnh liệt. Vì thế, đến thành phố Verona (nằm trong tỉnh cùng tên thuộc vùng Veneto, miền bắc nướcÝ) lần này, tôi quyết định đến thăm ngôi nhà của nàng Juliet.

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Năm 2025, điện ảnh Việt có 55 phim ra rạp thì năm 2026, con số này được dự báo tăng lên khoảng 70 - 80 phim. Trong bối cảnh phim Việt ra rạp ngày càng dày đặc, cuộc cạnh tranh căng thẳng giữa các phim không chỉ bằng nội dung mà còn ở khả năng giành suất chiếu và tạo hiệu ứng truyền thông ngay từ những ngày đầu ra mắt.

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Cuộc gặp gỡ mang tên "Thời tiết của ký ức" không đơn thuần là một buổi ra mắt sách. Đó là một cuộc hội ngộ đặc biệt của "ngũ vị văn chương" - 5 cá tính văn chương độc bản: Trung Trung Đỉnh, Nguyễn Trọng Tín, Phạm Ngọc Tiến, Bảo Ninh, Nguyễn Quang Lập. Nói như nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, không chỉ là trang viết, họ là "những người lưu giữ ký ức của dân tộc". Trong số 5 tác giả này, tôi ấn tượng với 3 người: Trung Trung Đỉnh, Phạm Ngọc Tiến và Nguyễn Trọng Tín.

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Sinh thời nhà thơ Xuân Diệu có "tự giới thiệu" về địa chỉ nhà của mình ở Hà Nội như sau: "Nhà tôi 24 Cột Cờ/ Ai thương thì đến, hững hờ thì qua". Còn "trung niên thi sĩ" Bùi Giáng khi về cư ngụ ở Xóm Gà (Bình Thạnh) cũng có lúc ngẫu hứng giới thiệu với các bạn văn chương rằng: "Gặp nàng, nàng ở Già Lam/ Gặp cô, cô ở Lê Quang Định đường/ Nhà thuốc tây, gái du dương/ Bốn tám hai (482) hẻm tôi thường vô ra".Với những thông tin trên ắt người yêu thơ có thể tìm ra chỗ ở của ông một cách dễ dàng. Còn nhà văn Sơn Nam do không làm thơ nên khi ai hỏi nhà của mình thì ông chỉ đáp: "Cứ đến nhà truyền truyền thống quận Gò Vấp hỏi, thì có người dẫn vào nhà".

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Với phần đông công chúng, nghệ sĩ sân khấu và điện ảnh là những người sống giữa ánh hào quang, được tôn vinh bằng tài năng và danh tiếng. Nhưng phía sau tấm màn nhung, không ít người đang đối diện với một thực tế trái ngược, thu nhập bấp bênh, lương thấp và một câu hỏi được đặt ra: liệu nghệ thuật biểu diễn có là một nghề đủ để sống?

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Ngày 25/4/2026, Kiều bào Việt tại Pháp cùng bạn bè quốc tế yêu chuộng hòa bình đã cùng tham gia Lễ đặt bia Tưởng niệm các nạn nhân Việt Nam bị nhiễm chất độc da cam trong Công viên Choisy, thuộc quận 13 thành phố Paris.

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.