Khuyến khích cây viết trẻ trong lĩnh vực phê bình văn học nghệ thuật

"Các tác phẩm được giải phản ánh sự đa dạng của đời sống lý luận phê bình trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là có những tiếng nói mới, khuyến khích những cây viết trẻ". Đó là nhận định của PGS, TS Nguyễn Thế Kỷ - Chủ tịch Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương trong đợt trao giải thưởng Lý luận phê bình Văn học nghệ thuật vừa diễn ra tại Hà Nội.

Khuyến khích những tác giả trẻ

Đây là tặng thưởng do Ban Bí thư Trung ương Đảng giao Hội đồng Lý luận, phê bình Văn học, nghệ thuật Trung ương (LLPBVHNTTƯ) tiến hành đánh giá, thẩm định và tổ chức trao tặng hằng năm. Từ năm 2012 đến nay, Hội đồng LLPBVHNTTƯ đã tổ chức 10 đợt xét chọn và trao Tặng thưởng cho các tác phẩm, công trình lý luận, phê bình chất lượng cao, khen thưởng các cơ quan xuất bản, báo chí có thành tích nổi bật trong công tác tuyên truyền, quáng bá, sáng tạo văn học, nghệ thuật "Lĩnh vực rất quan trọng và đặc biệt tinh tế của văn hóa" như Nghị quyết 23 của Bộ Chính trị đã khẳng định.

Khuyến khích cây viết trẻ trong lĩnh vực phê bình văn học nghệ thuật -0
Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Nguyễn Trọng Nghĩa và Chủ tịch Hội đồng Lý luận phê bình Văn học nghệ thuật Trung ương Nguyễn Thế  Kỷ trao tặng thưởng cho các tác giả đoạt loại B.

Theo PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, quy chế của tặng thưởng này chấp nhận sự tham gia xét giải của các ủy viên hội đồng xét tặng thưởng, các nhà khoa học tham gia chấm xét tặng thưởng. Năm nào các ủy viên, các nhà khoa học có tác phẩm gửi xét tặng thưởng sẽ không tham gia các hội đồng xét tặng thưởng này.

Tặng thưởng được trao cho các tác phẩm lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật chất lượng cao, có tính học thuật, tính mới mẻ, cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu của các tác giả khi đi vào vấn đề, hiện tượng, khuynh hướng hay trường hợp văn nghệ cụ thể, đặc biệt là đóng góp của các tác phẩm được giải đối với thực tiễn sáng tác, nghiên cứu lý luận, phê bình, quảng bá và tiếp nhận giá trị tác phẩm.

Mùa tặng thưởng năm nay cũng không có mức A mà chỉ có 4 tác phẩm được trao mức B. Tác phẩm "Phác thảo điện ảnh Việt Nam thời đổi mới và hội nhập" của bà Ngô Phương Lan - Phó Chủ tịch chuyên trách Hội đồng LLPBVHNTTƯ, được trao mức B cùng với 3 tác phẩm khác: "Neo chữ" của nhà phê bình Nguyễn Hoài Nam, "Nghệ thuật trang trí đình làng tại Bình Dương của Nguyễn Thị Ngọc Diệp, "Nguyễn Bính - Hồn dân tộc sáng bừng trên giấy điệp" của Nguyễn Sĩ Đại. 4 tác phẩm được trao mức B ở 4 lĩnh vực khác nhau, đều tôn vinh những giá trị của lý luận phê bình trong việc gìn giữ, bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc - gốc rễ của sự phát triển.

Về cuốn sách được tặng thưởng của TS Ngô Phương Lan, trước đó trong lễ ra mắt sách ở Hà Nội, PGS, TS Nguyễn Thế Kỷ đánh giá TS Ngô Phương Lan có một lối phê bình "vừa sắc sảo, vừa chừng mực", "đây là một công trình dày công và tinh tế".

Trước cuốn "Phác thảo điện ảnh Việt Nam thời đổi mới và hội nhập", TS Ngô Phương Lan từng ra mắt "Đồng hành cùng màn ảnh" (1998, Giải thưởng chính của Hội Điện ảnh Việt Nam cho công trình lý luận, phê bình), "Tính hiện đại và tính dân tộc trong điện ảnh Việt Nam" (2005, Giải Cánh diều Vàng cho công trình lý luận, phê bình của Hội Điện ảnh Việt Nam)…

"Phác thảo điện ảnh Việt Nam thời đổi mới và hội nhập" gồm hai phần nói về điện ảnh Việt Nam thời đổi mới và thời hội nhập. Tác giả Ngô Phương Lan bộc bạch bà muốn xâu chuỗi và hệ thống lại một chặng đường dài hơn 30 năm từ khi Việt Nam bước vào công cuộc đổi mới (1986) đến thời điểm hiện tại để cho ra một bức phác thảo rõ nét.

Khuyến khích cây viết trẻ trong lĩnh vực phê bình văn học nghệ thuật -2
Tác phẩm của Tiến sĩ Ngô Phương Lan.

"Phê bình là một công việc nặng nhọc. Muốn viết phê bình, phải có tác phẩm", bà chia sẻ tại buổi họp báo ra mắt sách trước đó. Ngoài những bài viết về sự phát triển, thăng trầm của điện ảnh Việt Nam hai thời kỳ trên, trong tập tiểu luận "Phác thảo điện ảnh Việt Nam thời đổi mới và hội nhập", bà cũng dành nhiều trang về điện ảnh Việt Nam trên con đường xây dựng nền công nghiệp điện ảnh, cách quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới bằng điện ảnh.

Nhà phê bình Nguyễn Hoài Nam theo đuổi cách viết giản dị, dễ hiểu trong cuốn "Neo chữ". Đây là tập hợp các bài phê bình ông đã đăng trên các báo, không phải trên các tạp chí chuyên ngành. Ông chia sẻ: "Tôi luôn cố gắng viết phê bình theo cách giản dị, dễ hiểu là vì một phần do "chất" người. Tôi yêu thích sự đơn giản. Đơn giản và hài hước được thì càng tốt. Phần khác, là do yêu cầu của công việc báo chí. Tôi đăng bài trên báo chí phổ thông chứ không đăng bài trên các tạp chí chuyên ngành, vì thế chẳng dại gì tôi lại trở nên bí hiểm khó hiểu với quảng đại công chúng độc giả, là những người mua báo, là những người đọc tiềm năng của tôi.

Theo một cách phân loại nào đó, người ta gọi đó là "phê bình báo chí", "phê bình theo phong cách báo chí" Vậy về những nhà "phê bình hàn lâm", "phê bình theo phong cách hàn lâm" thì sao? Xét cho cùng, cũng do yêu cầu công việc cả thôi".

 "Nguyễn Bính - hồn dân tộc sáng bừng trên giấy điệp" gồm phần viết về cuộc đời Nguyễn Bính và phân tích thơ Nguyễn Bính của nhà thơ Nguyễn Sĩ Đại. Cuốn sách gồm tám phần, tập trung nghiên cứu về cuộc đời, sự nghiệp và những nét độc đáo trong thơ của nhà thơ Nguyễn Bính. Tác giả Nguyễn Sĩ Đại đã khai thác một cách sâu sắc về "hồn dân tộc" trong những tác phẩm của Nguyễn Bính, đồng thời phân tích sự ảnh hưởng của ông đối với nền văn học cách mạng Việt Nam. Tác phẩm này cũng đang tham gia tranh giải tại Giải thưởng Sách quốc gia năm nay.

 Sách "Nghệ thuật trang trí đình làng tại Bình Dương" của tác giả Nguyễn Thị Ngọc Diệp nêu ra những đặc điểm nghệ thuật trang trí đình làng tại Bình Dương thông qua nghiên cứu 11 ngôi đình tiêu biểu trong tỉnh, có so sánh, đối chiếu với đình Bắc Bộ, Nam Bộ.

Ngoài 4 tác phẩm được trao mức B, Hội đồng LLPBVHNTTƯ còn tặng thưởng mức C cho 12 tác phẩm và mức khuyến khích cho 9 tác phẩm. Và trao tặng thưởng cho 18 cơ quan, đơn vị báo chí, xuất bản có thành tích nổi bật trong hoạt động tuyên truyền cho công tác lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật trong năm 2023, trong đó có Ban Chuyên đề - Báo Công an nhân dân.

Khoảng trống lý luận phê bình

Theo nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam: "Các tác phẩm lý luận phê bình đã đưa ra những vấn đề, hiện tượng, xu thế của văn học nghệ thuật và góp phần định hướng cho văn học nghệ thuật trong thời gian tới".

Khuyến khích cây viết trẻ trong lĩnh vực phê bình văn học nghệ thuật -1
“Neo chữ” của nhà phê bình Hoài Nam.

PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ cũng nhấn mạnh việc quan tâm bồi dưỡng đội ngũ phê bình lý luận trẻ để có thêm nhiều tiếng nói mới. "Trong nhiều năm qua, chúng tôi luôn chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng các cây viết trẻ, tổ chức nhiều lớp tập huấn, bồi dưỡng, hỗ trợ các cây viết trẻ xuất bản tác phẩm, cả khâu sáng tác và lý luận phê bình. Nhiều tác phẩm đã đi vào đời sống văn học nghệ thuật và được công chúng đón nhận".

Nhà thơ Nguyễn Quang Hưng cho rằng: "Bên cạnh giải thưởng thì sự hỗ trợ với các nhà văn trẻ, những nhà phê bình trẻ rất quan trọng để họ có động lực phát triển và tìm tòi, sáng tạo".

Tuy nhiên, nhìn  vào danh sách giải thưởng năm nay và thực tiễn của đời sống lý luận, phê bình văn học nước nhà vẫn thấy còn nhiều khoảng trống. Tại Tọa đàm chủ đề “Lý luận, phê bình văn học nghệ thuật từ đổi mới (1986) đến nay - những vấn đề đặt ra cần giải quyết” do Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật TP Hồ Chí Minh tổ chức mới đây, các chuyên gia nhận định, hoạt động lý luận, phê bình văn học - nghệ thuật chậm phát triển, thiếu tính học thuật, tính chiến đấu, ít tác dụng thúc đẩy sáng tác…

Hy vọng, Tặng thưởng lần này sẽ là một cú hích đối với công tác phê bình lý luận ở nước ta, để càng ngày càng đón nhận thêm nhiều tiếng nói mới, đa chiều hơn, khuyến khích người trẻ dấn thân vào địa hạt khó khăn nhưng vô cùng quan trọng này đối với đời sống văn học nghệ thuật nước nhà.

Việt Linh

Các tin khác

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.

Lan man về nghề viết

Lan man về nghề viết

Thật lạ, có những câu thơ, dù chỉ đọc thoáng qua nhưng rồi lại nhớ mãi, có thế bởi tự dưng lại nhớ đến bài tứ tuyệt Vũ Hoàng Chương tặng Vũ Bằng: “Có bằng nói láo bốn mươi năm. Vũ ấy mà sao giọng vẫn văn. Hay tại đa ngôn đa báo hại. Giường tiên trời phạt chẳng cho nằm”.

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Tại phiên đấu giá Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại do Sotheby's tổ chức tại Hồng Kông vừa qua, các tác phẩm của danh họa Mai Trung Thứ và Lê Phổ đã được chốt với mức giá gần 1 triệu USD. Điều đáng nói, đây đang trở thành một xu hướng kéo dài trong nhiều năm qua. Đằng sau những con số ấn tượng ấy không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là dấu hiệu cho thấy hội họa Đông Dương đã và đang được định danh trên bản đồ toàn cầu.

Đường dài của những sáng tạo mới

Đường dài của những sáng tạo mới

Trong vài năm trở lại đây, đời sống nghệ thuật Việt Nam chứng kiến một làn sóng sáng tạo đến từ các nghệ sĩ trẻ và những đơn vị nghệ thuật độc lập. Họ không chỉ dàn dựng tác phẩm, mà còn tạo ra những“ngôn ngữ biểu đạt mới”- nơi chất liệu văn hóa Việt Nam được đặt trong sự đối thoại với tinh hoa nghệ thuật hàn lâm châu Âu.

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Đó là triển lãm "Thổ cẩm Việt Nam - những sợi chỉ kể chuyện" tại không gian triển lãm của thư viện Jean-Pierre Melville, thuộc một khu sầm uất của quận 13, Paris, một nơi vốn được xem là khu phố đặc trưng của châu Á, hội tụ và giao thoa của nhiều nền văn hóa của thành phố.

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Chỉ cần vài giây âm thanh công khai trên internet, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra một bản sao giọng nói gần như hoàn hảo, đủ để lừa dối, đủ để trục lợi và đủ để phá hủy uy tín của một nghệ sĩ được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới - Oscar lần thứ 98 đã diễn ra vào ngày 15/3/2026 theo giờ miền Đông nước Mỹ tại nhà hát Dolby ở Los Angeles. Danh hài Conan O'Brien trong vai trò người dẫn chương trình đã khuấy động bầu không khí của buổi lễ và khiến cuộc đua vốn được đánh giá là vô cùng gay cấn của năm nay trở nên “duyên dáng” đáng kể với những mảng miếng hài đặc trưng.

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, câu "Cái răng, cái tóc là gốc con người" từ lâu đã được xem như một lời nhắc nhở về việc giữ gìn và chăm sóc ngoại hình của mỗi người. Tuy nhiên, khi tra cứu trên Google, không ít người giật mình khi thấy phiên bản "Cái răng, cái tóc là góc con người" lại xuất hiện nhiều hơn: khoảng 49.800 kết quả so với 16.900 kết quả của "gốc con người".

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Dịch thuật được ví như cái cầu vô hình nối người đọc xa lạ với tác giả xa lạ không cùng ngôn ngữ. Nhờ dịch thuật mà nhiều tác phẩm văn chương Việt được ra ngoài biên giới đến với bạn đọc không cùng tiếng nói. Người dịch là cầu nối tác phẩm văn học nguyên gốc với người đọc, giúp người đọc cảm nhận được sự hay của cái đẹp và bản sắc của văn bản.

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Trí tuệ nhân tạo đang buộc ngành điện ảnh phải xem lại toàn bộ cấu trúc sản xuất vốn tồn tại hơn một thế kỷ. Khi chi phí có thể được cắt giảm, quy trình được tinh gọn và rào cản gia nhập thị trường bị hạ thấp, AI mở ra một chương mới cho điện ảnh.

Các bài hát đồng dao

Các bài hát đồng dao

LTS: Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936) là nhà báo, nhà văn, dịch giả nổi tiếng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người có công lớn trong việc hoàn thiện và phổ cập chữ Quốc ngữ. Trong 30 năm làm báo, Nguyễn Văn Vĩnh là chủ bút 7 tờ báo bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp; viết hàng nghìn bài báo thuộc nhiều lĩnh vực, nhiều thể loại, đề cập đến các vấn đề trong xã hội từ chính trị, kinh tế đến các phong tục tập quán của người dân…

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Không phải ngẫu nhiên mà những linh vật ngựa đất nung "Mã Nghênh Phúc Hỷ" màu vàng kim thường xuất hiện trên kệ trang trọng trong các gia đình để đón năm mới. Lịch sử hàng ngàn năm gắn bó với con người đã khiến ngựa trở thành một trong những người bạn thân thiết nhất. Không chỉ đơn thuần là biểu tượng của tin vui và phúc lộc, đằng sau vẻ ngoài oai vệ ấy là cả một hành trình dài làm thay đổi lịch sử loài người và vô số câu chuyện khiến chúng ta phải bất ngờ.

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Tiếng vó ngựa rộn rã trên những cung đường đèo dốc không chỉ là âm thanh của việc di chuyển, mà còn là nhịp đập văn hóa bền bỉ của đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc.

Cành đào huyền sử

Cành đào huyền sử

"Có một Thăng Long Nguyễn Huệ/ Ngựa phi trong sắc hoa đào". (Thơ Đỗ Trung Lai).

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ở Hà Nội, hiện nay có phố Bát Sứ, không những thế, còn có phố Bát Đàn. Theo “Từ điển đường phố Hà Nội” (NXB Hà Nội - 2010) do Nguyễn Viết Chúc chủ biên, thì khoảng trước năm 1890 người Pháp gọi hai phố này là rue des Tassee (phố Hàng Chén). Từ cách gọi này, ta biết bát còn gọi cái tô là đồ bằng sứ, bằng sành, đất nung dùng để đựng đồ ăn thức uống, tiếng đôi là bát đọi. Tục ngữ có câu: “Một bát một bình” nghĩa của nó là nói về vật dụng đựng cơm nước của người tu hành, về sau có thêm nghĩa phái sinh nhằm nói ai đó giữ một chí hướng, kiên trì làm theo sở nguyện của mình. Thế nhưng tại sao lại gọi đàn/ bát đàn?