Khuyến khích cây viết trẻ trong lĩnh vực phê bình văn học nghệ thuật

"Các tác phẩm được giải phản ánh sự đa dạng của đời sống lý luận phê bình trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là có những tiếng nói mới, khuyến khích những cây viết trẻ". Đó là nhận định của PGS, TS Nguyễn Thế Kỷ - Chủ tịch Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương trong đợt trao giải thưởng Lý luận phê bình Văn học nghệ thuật vừa diễn ra tại Hà Nội.

Khuyến khích những tác giả trẻ

Đây là tặng thưởng do Ban Bí thư Trung ương Đảng giao Hội đồng Lý luận, phê bình Văn học, nghệ thuật Trung ương (LLPBVHNTTƯ) tiến hành đánh giá, thẩm định và tổ chức trao tặng hằng năm. Từ năm 2012 đến nay, Hội đồng LLPBVHNTTƯ đã tổ chức 10 đợt xét chọn và trao Tặng thưởng cho các tác phẩm, công trình lý luận, phê bình chất lượng cao, khen thưởng các cơ quan xuất bản, báo chí có thành tích nổi bật trong công tác tuyên truyền, quáng bá, sáng tạo văn học, nghệ thuật "Lĩnh vực rất quan trọng và đặc biệt tinh tế của văn hóa" như Nghị quyết 23 của Bộ Chính trị đã khẳng định.

Khuyến khích cây viết trẻ trong lĩnh vực phê bình văn học nghệ thuật -0
Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Nguyễn Trọng Nghĩa và Chủ tịch Hội đồng Lý luận phê bình Văn học nghệ thuật Trung ương Nguyễn Thế  Kỷ trao tặng thưởng cho các tác giả đoạt loại B.

Theo PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, quy chế của tặng thưởng này chấp nhận sự tham gia xét giải của các ủy viên hội đồng xét tặng thưởng, các nhà khoa học tham gia chấm xét tặng thưởng. Năm nào các ủy viên, các nhà khoa học có tác phẩm gửi xét tặng thưởng sẽ không tham gia các hội đồng xét tặng thưởng này.

Tặng thưởng được trao cho các tác phẩm lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật chất lượng cao, có tính học thuật, tính mới mẻ, cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu của các tác giả khi đi vào vấn đề, hiện tượng, khuynh hướng hay trường hợp văn nghệ cụ thể, đặc biệt là đóng góp của các tác phẩm được giải đối với thực tiễn sáng tác, nghiên cứu lý luận, phê bình, quảng bá và tiếp nhận giá trị tác phẩm.

Mùa tặng thưởng năm nay cũng không có mức A mà chỉ có 4 tác phẩm được trao mức B. Tác phẩm "Phác thảo điện ảnh Việt Nam thời đổi mới và hội nhập" của bà Ngô Phương Lan - Phó Chủ tịch chuyên trách Hội đồng LLPBVHNTTƯ, được trao mức B cùng với 3 tác phẩm khác: "Neo chữ" của nhà phê bình Nguyễn Hoài Nam, "Nghệ thuật trang trí đình làng tại Bình Dương của Nguyễn Thị Ngọc Diệp, "Nguyễn Bính - Hồn dân tộc sáng bừng trên giấy điệp" của Nguyễn Sĩ Đại. 4 tác phẩm được trao mức B ở 4 lĩnh vực khác nhau, đều tôn vinh những giá trị của lý luận phê bình trong việc gìn giữ, bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc - gốc rễ của sự phát triển.

Về cuốn sách được tặng thưởng của TS Ngô Phương Lan, trước đó trong lễ ra mắt sách ở Hà Nội, PGS, TS Nguyễn Thế Kỷ đánh giá TS Ngô Phương Lan có một lối phê bình "vừa sắc sảo, vừa chừng mực", "đây là một công trình dày công và tinh tế".

Trước cuốn "Phác thảo điện ảnh Việt Nam thời đổi mới và hội nhập", TS Ngô Phương Lan từng ra mắt "Đồng hành cùng màn ảnh" (1998, Giải thưởng chính của Hội Điện ảnh Việt Nam cho công trình lý luận, phê bình), "Tính hiện đại và tính dân tộc trong điện ảnh Việt Nam" (2005, Giải Cánh diều Vàng cho công trình lý luận, phê bình của Hội Điện ảnh Việt Nam)…

"Phác thảo điện ảnh Việt Nam thời đổi mới và hội nhập" gồm hai phần nói về điện ảnh Việt Nam thời đổi mới và thời hội nhập. Tác giả Ngô Phương Lan bộc bạch bà muốn xâu chuỗi và hệ thống lại một chặng đường dài hơn 30 năm từ khi Việt Nam bước vào công cuộc đổi mới (1986) đến thời điểm hiện tại để cho ra một bức phác thảo rõ nét.

Khuyến khích cây viết trẻ trong lĩnh vực phê bình văn học nghệ thuật -2
Tác phẩm của Tiến sĩ Ngô Phương Lan.

"Phê bình là một công việc nặng nhọc. Muốn viết phê bình, phải có tác phẩm", bà chia sẻ tại buổi họp báo ra mắt sách trước đó. Ngoài những bài viết về sự phát triển, thăng trầm của điện ảnh Việt Nam hai thời kỳ trên, trong tập tiểu luận "Phác thảo điện ảnh Việt Nam thời đổi mới và hội nhập", bà cũng dành nhiều trang về điện ảnh Việt Nam trên con đường xây dựng nền công nghiệp điện ảnh, cách quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới bằng điện ảnh.

Nhà phê bình Nguyễn Hoài Nam theo đuổi cách viết giản dị, dễ hiểu trong cuốn "Neo chữ". Đây là tập hợp các bài phê bình ông đã đăng trên các báo, không phải trên các tạp chí chuyên ngành. Ông chia sẻ: "Tôi luôn cố gắng viết phê bình theo cách giản dị, dễ hiểu là vì một phần do "chất" người. Tôi yêu thích sự đơn giản. Đơn giản và hài hước được thì càng tốt. Phần khác, là do yêu cầu của công việc báo chí. Tôi đăng bài trên báo chí phổ thông chứ không đăng bài trên các tạp chí chuyên ngành, vì thế chẳng dại gì tôi lại trở nên bí hiểm khó hiểu với quảng đại công chúng độc giả, là những người mua báo, là những người đọc tiềm năng của tôi.

Theo một cách phân loại nào đó, người ta gọi đó là "phê bình báo chí", "phê bình theo phong cách báo chí" Vậy về những nhà "phê bình hàn lâm", "phê bình theo phong cách hàn lâm" thì sao? Xét cho cùng, cũng do yêu cầu công việc cả thôi".

 "Nguyễn Bính - hồn dân tộc sáng bừng trên giấy điệp" gồm phần viết về cuộc đời Nguyễn Bính và phân tích thơ Nguyễn Bính của nhà thơ Nguyễn Sĩ Đại. Cuốn sách gồm tám phần, tập trung nghiên cứu về cuộc đời, sự nghiệp và những nét độc đáo trong thơ của nhà thơ Nguyễn Bính. Tác giả Nguyễn Sĩ Đại đã khai thác một cách sâu sắc về "hồn dân tộc" trong những tác phẩm của Nguyễn Bính, đồng thời phân tích sự ảnh hưởng của ông đối với nền văn học cách mạng Việt Nam. Tác phẩm này cũng đang tham gia tranh giải tại Giải thưởng Sách quốc gia năm nay.

 Sách "Nghệ thuật trang trí đình làng tại Bình Dương" của tác giả Nguyễn Thị Ngọc Diệp nêu ra những đặc điểm nghệ thuật trang trí đình làng tại Bình Dương thông qua nghiên cứu 11 ngôi đình tiêu biểu trong tỉnh, có so sánh, đối chiếu với đình Bắc Bộ, Nam Bộ.

Ngoài 4 tác phẩm được trao mức B, Hội đồng LLPBVHNTTƯ còn tặng thưởng mức C cho 12 tác phẩm và mức khuyến khích cho 9 tác phẩm. Và trao tặng thưởng cho 18 cơ quan, đơn vị báo chí, xuất bản có thành tích nổi bật trong hoạt động tuyên truyền cho công tác lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật trong năm 2023, trong đó có Ban Chuyên đề - Báo Công an nhân dân.

Khoảng trống lý luận phê bình

Theo nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam: "Các tác phẩm lý luận phê bình đã đưa ra những vấn đề, hiện tượng, xu thế của văn học nghệ thuật và góp phần định hướng cho văn học nghệ thuật trong thời gian tới".

Khuyến khích cây viết trẻ trong lĩnh vực phê bình văn học nghệ thuật -1
“Neo chữ” của nhà phê bình Hoài Nam.

PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ cũng nhấn mạnh việc quan tâm bồi dưỡng đội ngũ phê bình lý luận trẻ để có thêm nhiều tiếng nói mới. "Trong nhiều năm qua, chúng tôi luôn chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng các cây viết trẻ, tổ chức nhiều lớp tập huấn, bồi dưỡng, hỗ trợ các cây viết trẻ xuất bản tác phẩm, cả khâu sáng tác và lý luận phê bình. Nhiều tác phẩm đã đi vào đời sống văn học nghệ thuật và được công chúng đón nhận".

Nhà thơ Nguyễn Quang Hưng cho rằng: "Bên cạnh giải thưởng thì sự hỗ trợ với các nhà văn trẻ, những nhà phê bình trẻ rất quan trọng để họ có động lực phát triển và tìm tòi, sáng tạo".

Tuy nhiên, nhìn  vào danh sách giải thưởng năm nay và thực tiễn của đời sống lý luận, phê bình văn học nước nhà vẫn thấy còn nhiều khoảng trống. Tại Tọa đàm chủ đề “Lý luận, phê bình văn học nghệ thuật từ đổi mới (1986) đến nay - những vấn đề đặt ra cần giải quyết” do Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật TP Hồ Chí Minh tổ chức mới đây, các chuyên gia nhận định, hoạt động lý luận, phê bình văn học - nghệ thuật chậm phát triển, thiếu tính học thuật, tính chiến đấu, ít tác dụng thúc đẩy sáng tác…

Hy vọng, Tặng thưởng lần này sẽ là một cú hích đối với công tác phê bình lý luận ở nước ta, để càng ngày càng đón nhận thêm nhiều tiếng nói mới, đa chiều hơn, khuyến khích người trẻ dấn thân vào địa hạt khó khăn nhưng vô cùng quan trọng này đối với đời sống văn học nghệ thuật nước nhà.

Việt Linh

Các tin khác

Đã theo nghề thì hãy viết đi

Đã theo nghề thì hãy viết đi

“Trước khi viết một tập tiểu thuyết mới, anh có những chuẩn bị gì?”.
Tôi thường hỏi bạn bè trong những lúc ngồi tán phét chuyện trên trời dưới đất. Có lần, nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn bảo, đại khái, chẳng chuẩn bị gì cả, cứ bắt tay vào viết, trong quá trình viết, các tình tiết xảy ra thì cân nhắc, xử lý. Cũng tựa như đứa trẻ nhảy xuống hồ, dù chưa biết bơi. Thực tế của công việc lúc ấy tự khắc khiến mình phải làm gì.

Một mỏ khai thác khoáng sản khổng lồ tại Zambia. Ảnh: First Quantum Minerals

Châu Phi với bài toán thoát “bẫy tài nguyên”

Khoáng sản châu Phi đang trở thành trung tâm của một cuộc tranh giành địa chính trị chưa từng có. Trong khi các cường quốc đổ vốn vào lục địa này, liệu châu Phi có thể tận dụng thời thế để trở thành bên hưởng lợi thực sự từ chính nguồn tài nguyên của mình hay không?

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với không ít gia đình, nỗi đau chưa thể nguôi ngoai khi có người thân hy sinh mà tên tuổi, hài cốt vẫn nằm lại nơi chiến trường xưa hoặc chưa được xác định danh tính. Những ngày này, Công an TP Đà Nẵng đang thực hiện một hành trình vô cùng đặc biệt: Thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ trong "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Về ngôi nhà của dế

Về ngôi nhà của dế

Đó là một ngôi nhà xưa thân quen cũ kỹ nằm trong ngõ Đoàn Nhữ Hài. Nhà văn Tô Hoài (1920-2014) mua ngôi nhà này (năm 1957) từ tiền giải thưởng tập “Truyện Tây Bắc”. Một thời, cánh văn trẻ chúng tôi vẫn thường rủ nhau tới ngôi nhà của Tô Hoài vì ông rất thân thiện. Giờ đây, ngôi nhà trở thành không gian lưu niệm cuộc đời và sự nghiệp văn chương Tô Hoài. Con trai ông, nhà báo Phương Vũ đặt tên Nhà lưu niệm đúng với cái tên mà mọi người vẫn gọi: Tô Hoài House (Ngôi nhà Tô Hoài).

Chương trình âm nhạc “Mây lang thang” bị cho là đã nhiều lần vi phạm bản quyền trên môi trường số

Khoảng trống bản quyền âm nhạc ở Việt Nam

Trong nhiều năm qua, thị trường âm nhạc số Việt Nam phát triển nhanh nhưng việc vi phạm sở hữu trí tuệ tràn lan. Nhiều đơn vị kiếm tiền từ hàng triệu lượt xem mà tác giả, nhạc sĩ hoặc chủ sở hữu bản ghi không hề biết tác phẩm của mình bị khai thác như thế nào.

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Trong nghề cầm bút, sống bằng con chữ, lấy chữ làm phương tiện để trình bày suy nghĩ, nhân sinh quan của mình, tôi dám quả quyết, một khi viết những trang văn tạo ra tiếng cười là điều không bao giờ dễ dàng. Chính vì thế khi nhìn lại tiến trình phát triển văn học Việt Nam, kể từ năm 1930 đến nay, ta thấy số lượng tác giả viết văn cười, trào phúng, châm biếm chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Rất ít ỏi.

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Trong vài năm gần đây, Việt Nam bắt đầu xuất hiện trong các cuộc thảo luận quốc tế như một “điểm đến mới nổi” của công nghiệp văn hóa và kinh tế sự kiện. Từ sự bùng nổ của các concert âm nhạc, chương trình giải trí thu hút hàng triệu người theo dõi, đến việc đầu tư hàng loạt nhà hát, trung tâm triển lãm và tổ hợp sáng tạo quy mô lớn, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội đặc biệt: trở thành trung tâm mới của các sự kiện văn hóa và biểu diễn trong khu vực.

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Những người yêu văn học, điện ảnh, sân khấu thì đều biết hai nhân Romeo và Juliet trong vở bi kịch của nhà văn Anh William Shakespeare. Từ trong kịch, phim, Romeo - Juliet đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho những cặp tình nhân trẻ đang trong giai đoạn chớm nở và mãnh liệt. Vì thế, đến thành phố Verona (nằm trong tỉnh cùng tên thuộc vùng Veneto, miền bắc nướcÝ) lần này, tôi quyết định đến thăm ngôi nhà của nàng Juliet.

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Năm 2025, điện ảnh Việt có 55 phim ra rạp thì năm 2026, con số này được dự báo tăng lên khoảng 70 - 80 phim. Trong bối cảnh phim Việt ra rạp ngày càng dày đặc, cuộc cạnh tranh căng thẳng giữa các phim không chỉ bằng nội dung mà còn ở khả năng giành suất chiếu và tạo hiệu ứng truyền thông ngay từ những ngày đầu ra mắt.

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Cuộc gặp gỡ mang tên "Thời tiết của ký ức" không đơn thuần là một buổi ra mắt sách. Đó là một cuộc hội ngộ đặc biệt của "ngũ vị văn chương" - 5 cá tính văn chương độc bản: Trung Trung Đỉnh, Nguyễn Trọng Tín, Phạm Ngọc Tiến, Bảo Ninh, Nguyễn Quang Lập. Nói như nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, không chỉ là trang viết, họ là "những người lưu giữ ký ức của dân tộc". Trong số 5 tác giả này, tôi ấn tượng với 3 người: Trung Trung Đỉnh, Phạm Ngọc Tiến và Nguyễn Trọng Tín.

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Sinh thời nhà thơ Xuân Diệu có "tự giới thiệu" về địa chỉ nhà của mình ở Hà Nội như sau: "Nhà tôi 24 Cột Cờ/ Ai thương thì đến, hững hờ thì qua". Còn "trung niên thi sĩ" Bùi Giáng khi về cư ngụ ở Xóm Gà (Bình Thạnh) cũng có lúc ngẫu hứng giới thiệu với các bạn văn chương rằng: "Gặp nàng, nàng ở Già Lam/ Gặp cô, cô ở Lê Quang Định đường/ Nhà thuốc tây, gái du dương/ Bốn tám hai (482) hẻm tôi thường vô ra".Với những thông tin trên ắt người yêu thơ có thể tìm ra chỗ ở của ông một cách dễ dàng. Còn nhà văn Sơn Nam do không làm thơ nên khi ai hỏi nhà của mình thì ông chỉ đáp: "Cứ đến nhà truyền truyền thống quận Gò Vấp hỏi, thì có người dẫn vào nhà".

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Với phần đông công chúng, nghệ sĩ sân khấu và điện ảnh là những người sống giữa ánh hào quang, được tôn vinh bằng tài năng và danh tiếng. Nhưng phía sau tấm màn nhung, không ít người đang đối diện với một thực tế trái ngược, thu nhập bấp bênh, lương thấp và một câu hỏi được đặt ra: liệu nghệ thuật biểu diễn có là một nghề đủ để sống?

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Ngày 25/4/2026, Kiều bào Việt tại Pháp cùng bạn bè quốc tế yêu chuộng hòa bình đã cùng tham gia Lễ đặt bia Tưởng niệm các nạn nhân Việt Nam bị nhiễm chất độc da cam trong Công viên Choisy, thuộc quận 13 thành phố Paris.

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.