Khi điện ảnh cũng ế vì kể chuyện... cải lương

“Sáng đèn” - một bộ phim của đạo diễn Hoàng Tuấn Cường làm về số phận của nghệ thuật cải lương trước những thay đổi, biến động của cuộc sống. Bộ phim được làm khá kỹ lưỡng, xúc động, nhưng số phận của “Sáng đèn”, buồn thay, cũng giống như số phận của nghệ thuật cải lương, chẳng mấy khán giả mặn mà.

1. Suất chiếu 1h30 chiều tại Trung tâm Chiếu phim Quốc gia vỏn vẹn chỉ có… 8 khán giả, trong đó có 2 người vốn là dân cải lương. Hai chị mắt đỏ hoe vì xúc động và nhiều đồng cảm với câu chuyện của đời nghệ sĩ. “Tôi nhớ lại những ngày còn bé theo mẹ ngủ ở cánh gà, ở sân khấu chờ mẹ diễn”, chị An nói. Dù phim giản dị, mộc mạc và có nhiều điểm chạm đến cảm xúc của người xem. Nhưng thật tiếc.

Các suất chiếu tại rạp CGV không còn. Ở Hà Nội, “Sáng đèn” chỉ còn những suất chiếu rải rác tại rạp của BHD, Galaxy và Trung tâm Chiếu phim Quốc gia; chắc ít ngày nữa là phim out khỏi rạp. Theo thống kê của Box Office Việt Nam- đơn vị quan sát phòng vé độc lập, tác phẩm trung bình mỗi ngày chỉ được xếp hơn 200 suất chiếu toàn quốc. Đến trưa 28/3, doanh thu cập nhật từng ngày của “Sáng đèn” chỉ khoảng… 35 triệu đồng, thấp hơn “Muôn vị nhân gian” của đạo diễn Trần Anh Hùng.

Khi điện ảnh cũng ế vì kể chuyện... cải lương -0
Phim “Sáng đèn”.

“Sáng đèn” là câu chuyện về số phận của một bộ môn nghệ thuật đã có lịch sử hơn 100 năm, từng có thời kỳ hoàng kim và đi đến thoái trào do sự thay đổi về thị hiếu của khán giả. Gánh  hát Viễn Phương của ông Bầu (NSND Hữu Châu)- điển hình cho những gánh hát cải lương ở miền Tây phải trở thành một gánh tạp kỹ diễn tuồng xen kẽ các tiết mục xiếc, tấu hài. Từ đoàn ca cổ, hết thời phải đối diện với đời sống “gạo chợ, nước sông”. Rời sân khấu, các diễn viên, nghệ sĩ phải chạy ăn từng bữa và làm đủ công việc mưu sinh. Ban ngày, kép trẻ Cảnh Thanh (Bạch Công Khanh) đi vác gạo thuê, đào chính Kim Yến (Lê Phương) đánh bóng bàn ghế để kiếm thêm thu nhập. Gánh hát còn đối diện với việc bị giang hồ phá đám, có thành viên rời đoàn. Phân đoạn nhân vật ông bầu Hữu Châu đứng trước bàn thờ tổ nghiệp, bật khóc tuyên bố rã đoàn gợi cảm xúc lắng đọng.

Phim khiến khán giả khóc, cười trước số phận trớ trêu của các nghệ sĩ đam mê với nghề nhưng lại đúng vào thời nghệ thuật cải lương đang lâm vào cảnh “chợ chiều”, khi “cơm áo không đùa với khách thơ”. Phim còn khai thác mối tình của nhân vật Lê Phương - Cao Minh Đạt (vai Thanh Kim Yến – Phi Khanh). Đôi đào kép trẻ Bạch Công Khanh - Trúc Mây bén duyên qua những lần đóng chung tuồng cổ.

Bộ phim chưa đủ để khán giả thấy được những bước thăng trầm của nghệ thuật sân khấu nói chung và cải lương kéo dài suốt hơn 100 năm qua. Nhưng diễn xuất của dàn cast bao gồm diễn viên, nghệ sĩ gạo cội là điểm sáng nhất, thể hiện trọn vẹn những cảm xúc bi, hài, chính kịch được gửi gắm, chuyển tải cho khán giả, thoại phim không bị gồng cứng, thấy được nét mộc mạc, bình dân nhưng không kém phần sâu sắc của từng vai diễn. Nhìn chung, xem phim là cơ hội để thấy lại nghệ thuật sân khấu đã trải qua những giai đoạn thăng hoa, mai một và lửa nghề cũng như cái cách người nghệ sĩ ra sức giữ nghề, giữ cái nghiệp cầm ca, đáng trân quý như thế nào.

Khi điện ảnh cũng ế vì kể chuyện... cải lương -0
Phim “Gạo chợ nước sông” tái hiện thời hoàng kim của nghệ thuật cải lương.

Một khán giả chia sẻ: “Đây là một bộ phim đáng xem, đặc biệt là đối với những người con miền Nam, hơn cả là dân miền Tây xa quê. Xem phim nhớ nhà, nhớ quê, nhớ tuổi thơ. Đờn ca tài tử, cải lương chảy trong máu, trong huyết quản của mỗi người. Phim phục dựng quá chân thật, xúc động nhưng quá ít khán giả đi xem, đáng tiếc”.

Rõ ràng, “Sáng đèn” có nhiều hạn chế ở khâu kịch bản, nội dung rời rạc, dàn trải, màu phim được chỉnh sửa gây hiệu ứng kém tự nhiên. Đặc biệt là đoạn cuối mang tính sắp đặt vô lý,  không phản ánh được một cách sâu sắc sự thoái trào của nghệ thuật cải lương. Vì thế, dù diễn xuất của các nghệ sĩ ấn tượng cũng không cứu nổi kịch bản phim dài dòng. Điểm sáng là tuyến phụ của NSND Hồng Vân, tạo nhiều tiếng cười với vai Tư Phượng, nhà tài trợ rót tiền cho gánh hát vì thần tượng chàng kép Phi Khanh.

2. Hơn 100 năm nay, cải lương đã trở thành một phần trong văn hóa và cuộc sống đời thường của người dân Nam Bộ và lan tỏa ra phía Bắc. Bộ môn nghệ thuật này đã trở thành “nhân vật” trong nhiều phim Việt, đặc biệt các phim được sản xuất ở phía Nam. Nghệ thuật cải lương và Đờn ca tài tử trăm năm nay có lúc thịnh, có lúc suy, nhưng luôn mang đến nhiều cảm hứng với các nhà sản xuất phim.

Khi điện ảnh cũng ế vì kể chuyện... cải lương -0
Phim “Song lang” dành nhiều giải thưởng tại các liên hoan phim.

Nhìn lại lịch sử điện ảnh, từ những năm 1961, đã có bộ phim nhựa đen trắng “Bẽ bàng” chuyển thể từ vở cải lương nổi tiếng “Nửa đời hương phấn” do đạo diễn Thái Thúc Nha thực hiện. Sau năm 1975, NSND Hồng Sến đã làm tác phẩm “Đoạn cuối thiên đường” dựa theo truyện ngắn “Bàn thờ tổ của một cô đào” của nhà văn Nguyễn Quang Sáng cũng lấy câu chuyện về cải lương.

Năm 2016, khi nghệ thuật cải lương đã thoái trào, công chúng không còn mặn mà, nhưng các đạo diễn vẫn chọn cải lương làm “nhân vật” trong câu chuyện của mình. Phim “Sài Gòn anh yêu em” của đạo diễn Lý Minh Thắng đề cập đến một cặp vợ chồng nghệ sĩ cải lương mang khát vọng giữ gìn nghệ thuật cải lương trong dòng chảy của đời sống. Đến năm 2018, có 3 dự án điện ảnh về nghệ thuật cải lương là “Song lang” của đạo diễn Leon Lê, “Gạo chợ nước sông” của đạo diễn Huỳnh Tuấn Anh và “Nửa đời hương phấn” được điện ảnh hóa từ vở cải lương nổi tiếng cùng tên.

Trong đó, “Song lang” của đạo diễn Leon Lê là tác phẩm đậm chất điện ảnh, ra đời nhân dịp kỷ niệm 100 năm nghệ thuật cải lương. Tác phẩm tránh được lối mòn của nhiều phim về nghệ thuật cổ truyền là diễn giải bằng lời quá nhiều. Để mô tả không khí cải lương, đạo diễn chuyển đổi các đúp quay nhuần nhuyễn giữa cảnh sân khấu, nghệ nhân đàn, nhân viên hậu đài và phản ứng khán giả. Dù khắc họa một bộ môn nghệ thuật khác, ngôn ngữ điện ảnh của phim vẫn được duy trì nhất quán. Nhưng rất tiếc, phim ra rạp cũng èo uột, doanh thu chỉ 5 tỷ trong khi kinh phí sản xuất lên tới 20 tỷ. Tuy nhiên, ở góc độ nghệ thuật, phim dành rất nhiều giải thưởng trong và ngoài nước như giải Cánh diều Vàng 2018, giải thưởng của Hiệp hội Đạo diễn điện ảnh Úc…

 Bộ phim “Gạo chợ nước sông” của đạo diễn Huỳnh Tuấn Anh lấy cốt truyện từ “Cuối mùa nhan sắc” của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư, chuyện phim xoay quanh đời sống của nghệ sĩ cải lương trong những mùa hát tỉnh, dong thuyền đi khắp miền Tây Nam Bộ. Phim xoay quanh mối tình đời thực và mộng ảo của sân khấu và những người làm nghề hát cải lương.

Rõ ràng, cải lương vẫn là một đề tài hấp dẫn của điện ảnh khi được nhiều đạo diễn tài năng lựa chọn. Khai thác cải lương, đàn ca tài tử và những giá trị văn hóa dân tộc là một hướng đi khả quan để đưa những vẻ đẹp của văn hóa Việt đến gần với công chúng Việt, hơn thế, còn quảng bá ra thế giới. Nhưng làm thế nào để những bộ phim đó thực sự hấp dẫn, thu hút được sự quan tâm của công chúng là một bài toán khó.

Một khán giả trẻ chia sẻ về “Sáng đèn” rằng, đó là một phim rất hay, đối với một người trẻ ở thế hệ cải lương không thịnh hành, sau khi xem bộ phim này đột nhiên lại yêu thích cải lương, đi xem phim với tâm trạng không quá chờ mong và nhận là được cái kết vừa lòng. Tuy nhiên, có nhiều đoạn diễn xuất chưa tới, kịch bản dài dòng khiến khán giả trẻ sẽ không thấy hấp dẫn. “Tôi mong các rạp có thể ưu ái hơn cho một bộ phim về văn hóa dân tộc , có những suất chiếu dễ đến với khán giả. Nhà làm phim cũng cần có những thay đổi tư duy, đột phá hơn, mới mẻ hơn trong cách làm phim và quảng bá để phim đến gần với công chúng hơn”.

Điện ảnh là nghệ thuật có sức ảnh hưởng rất lớn, là cầu nối đưa văn hóa Việt đến với công chúng và đi ra thế giới. Những bộ phim làm về văn hóa dân tộc như nghệ thuật cải lương và có thể sau này, là ca trù, chèo, tuồng, sẽ rất tiếc nếu thiếu vắng khán giả.

Tôi cứ bị ám ảnh bởi hình ảnh người nghệ sĩ già Cảnh Sơn (Chí Tâm đóng) vừa chơi đàn vừa hát, đôi mắt ông sầu buồn: “Còn đây tiếng nhạc, cung đàn, còn màn nhung, còn tổ nghiệp, còn hơi sức để trên đời. Ân tình nhả tơ trọn vẹn, thác rồi còn vương mối tơ, mơ màng sân khấu cũ xưa”. Số phận của người nghệ sĩ già  hay chính là số phận của nghệ thuật cải lương và bộ phim “Sáng đèn” trong dòng chảy ồn ào của đời sống, khi khán giả phần lớn chỉ thích những “món ăn nhanh”?

Việt Linh

Các tin khác

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

“Việc nhẹ, lương cao”, “thế giới tự do”, “không cần lao động vẫn có cuộc sống sung túc, được bảo lãnh đi định cư tại các nước thứ ba như Mỹ, Canada, Australia”... Đó là những lời dụ dỗ khiến một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên tin theo và di cư bất hợp pháp sang Thái Lan mong được “đổi đời”.

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Trong đời sống âm nhạc, nhiều tác phẩm ra đời theo “đơn đặt hàng” hay yêu cầu, mong muốn nào đó không phải là điều xa lạ. Nhưng vượt ra khỏi mục tiêu ban đầu, nhiều tác phẩm đã ghi dấu ấn bền vững trong lòng công chúng. Đơn đặt hàng - tưởng chừng là khuôn khổ - lại giống như chiếc khung để nhạc sĩ vẽ lên những bức tranh âm nhạc sống động và nhiều điều thú vị.

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Trần Đại Thắng chưa bao giờ thực sự rời sông Đà. Dòng sông ấy vẫn lững lờ trong từng trang sách anh làm, trong mùi giấy in thoang thoảng, trong cả những đêm khuya anh ngồi viết lại chính đời mình. Từ cậu bé 6 tuổi mê mẩn ngắm những cuốn sách Nga trong một hiệu sách bên kia dòng sông Đà đến người dựng nên Đông A Books, Thắng chỉ làm một việc, giữ cho sách không trở thành một thứ thoáng qua. Cuốn "Tôi kể" dày 500 trang không phải lời kết. Chỉ là một lần nữa, anh lật giở ký ức, để xem tất cả những chi tiết nhỏ bé anh đã dành cả đời chăm chút, liệu có đủ nặng để níu lại một chút gì đó giữa dòng đời đang trôi quá vội.

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Sau gần một thập kỷ hoạt động trên không gian mạng, hệ thống phát sóng bóng đá lậu Xôi Lạc TV vừa bị Cơ quan công an triệt phá, khởi tố hàng chục đối tượng liên quan. Đằng sau những đường link xem bóng đá miễn phí tưởng chừng vô hại là cả một "hệ sinh thái" web lậu vận hành theo kiểu "đầu rắn nhiều thân", gắn chặt với quảng cáo cá cược và dòng tiền ngầm có quy mô lớn.

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Tôi quyết định làm chuyến “du lịch bụi” đến Hà Lan vào những ngày cuối năm 2025. Với tôi, đây thật sự là chuyến đi đáng nhớ, bởi Hà Lan không chỉ có kênh đào thơ mộng, cối xay gió, cánh đồng hoa Tulip rực rỡ, văn hóa xe đạp độc đáo mà còn là mảnh đất có nhiều điều để khám phá.

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Năm 2025, lịch sử và âm nhạc cùng lúc tìm được đường trở lại đời sống đương đại. Những bộ phim chiến tranh như "Mưa đỏ" đã lập kỷ lục doanh thu phòng vé với doanh thu trên 700 tỷ đồng; các chương trình Đại nhạc hội quy mô lớn thắp sáng không gian công cộng bằng cảm xúc tập thể, concert "Tổ quốc trong tim" thu hút 50.000 khán giả, Concert "Rạng rỡ Việt Nam" sau vài giờ mở bán đã cháy vé, cho thấy dư địa để phát triển công nghiệp văn hóa rất lớn. Vấn đề là làm thế nào để biến những khoảnh khắc bùng nổ ấy thành một chiến lược phát triển bền vững cho ngành công nghiệp văn hoá Việt Nam.

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị không ngừng leo thang, một mô hình hợp tác độc đáo đang hình thành ngay tại trung tâm châu Âu. Thủ đô London của nước Anh sắp trở thành thành phố đầu tiên trên thế giới chứng kiến xe tự lái của hai gã khổng lồ công nghệ đến từ Mỹ và Trung Quốc cùng vận hành. Sự hiện diện song hành này không đơn thuần là một cuộc đua công nghệ, mà còn mở ra một lối đi mới, nơi những đối thủ toàn cầu cùng phát triển dưới một khung pháp lý chung, mang đến hy vọng về khả năng phối hợp trong một lĩnh vực then chốt của tương lai.

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Năm 2001, khán giả đã hồi hộp dõi theo những pha hành động và đấu trí trong bộ phim Oceans Eleven (11 tên cướp thế kỷ) về một vụ cướp casino được dàn dựng tinh vi đến mức hoàn hảo ở Los Angeles. Và cuối năm 2025, khi nước Đức đang yên bình tận hưởng kỳ nghỉ lễ Giáng sinh, một vụ cướp ngân hàng táo bạo, với những tình tiết ly kỳ như phim điện ảnh, đã khiến người ta không khỏi bàng hoàng.

Khi chim bỏ đường bay

Khi chim bỏ đường bay

Có thể gọi vụ hủy chương trình “Về đây bốn cánh chim trời” hôm 28/12 vừa qua là “vụ bể show thế kỷ” bởi nó chưa từng có tiền lệ ở Việt Nam. Hệ lụy của nó là tranh cãi kéo dài, gay gắt giữa bên bênh vực và bên công kích các nghệ sĩ đã tham gia “đình công”.

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Năm 2025 của điện ảnh thế giới mở ra với tâm thế bất an. Hollywood, biểu tượng của nền công nghiệp điện ảnh toàn cầu tiếp tục đối mặt chu kỳ suy giảm doanh thu, sự bế tắc của dòng phim trung cấp, chi phí sản xuất leo thang và tình trạng phụ thuộc quá mức vào các thương hiệu cũ. Thị phần phòng vé phim Hollywood đang giảm dần so với 2 thập kỷ trước, nhất là ở các thị trường châu Á, nơi khán giả trẻ chuyển sang nội dung bản địa và dịch vụ trực tuyến.

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Bắt nguồn từ một câu hỏi thắc mắc trên diễn đàn mạng xã hội của một vài sinh viên, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội Phạm Văn Long cùng 2 cấp dưới bị khởi tố hành vi "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ", với cáo buộc đã "ăn chặn" tiền hỗ trợ tham gia phục vụ sự kiện A80 của sinh viên. Số tiền được cho là bị xà xẻo ấy không lớn (chỉ hơn 200 triệu) nhưng thứ mất đi lại lớn hơn nhiều lần.

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Trong bối cảnh Bitcoin và các tài sản kỹ thuật số khác liên tục tăng giá, những ví tiền số trở thành “kho vàng di động”, đây không đơn thuần là dạng tống tiền truyền thống nữa. Tội phạm kết hợp giữa công nghệ và thủ đoạn tàn ác truyền thống để chiếm đoạt những khối tài sản ảo. Chúng sử dụng kỹ thuật doxxing (thu thập và tiết lộ thông tin cá nhân trên mạng), khai thác mạng xã hội, truy vết on-chain, rồi chuyển sang hành vi bạo lực ngoài đời thực để bắt cóc, khống chế và ép nạn nhân mở ví, tiết lộ mật khẩu crypto hoặc buộc gia đình nạn nhân chuyển tiền.

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Sáng sớm 19/10, bốn tên cướp cải trang thành công nhân xây dựng đã thực hiện một vụ cướp được lên kế hoạch tỉ mỉ tại Bảo tàng Louvre ở thủ đô Paris (Pháp). Chỉ trong vòng chưa đầy 10 phút, chúng đã cuỗm đi 8 món đồ từ bộ sưu tập Trang sức Hoàng gia Pháp - những món đồ nổi tiếng với ý nghĩa lịch sử và tổng giá trị ước tính lên tới 88 triệu euro. Mặc dù một vài nghi phạm đã bị bắt giữ, công tố viên Paris Laure Beccuau vẫn mô tả hoạt động này "rất có thể là hành động của tội phạm có tổ chức".

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Sau khi Hoàng Hường - người được mệnh danh là "nữ hoàng" thực phẩm chức năng bị bắt, cơ quan điều tra tiếp tục bắt một mắt xích quan trọng trong "đế chế" Hoàng Hường, đó là Nguyễn Thị Tường An, người không livestream, không xuất hiện trên truyền thông nhưng được dư luận cho rằng, vai trò của Tường An cực kì quan trọng trong hệ thống của Hoàng Hường.

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Trên sân khấu lớn, Jack97 bước ra hào hoa như một “công tử” miền Tây, để rồi cậu ca sĩ ấy “tông cửa mồm” ném một câu “dồn cửa tai” của khán giả: “Lào gì cũng tôn”. Lập tức, video ấy tràn lan trên mạng, kéo theo phản ứng giận dữ của rất nhiều người…

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Đò dọc phải tránh đò ngang

Ngụ cư phải tránh dân làng cho xa

"Đò" là từ "độ" tiếng Hán - Việt chuyển qua tiếng Việt, theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ. Khi ai đó bảo: "Thành công rồi, việc này có trời độ", ta hiểu là do trời ủng hộ giúp đỡ, chứ không hẳn hiểu theo nghĩa độ/ đò là chở qua sông.

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Trong báo cáo dài hơn 200 trang mới được công bố, Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) và Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ xác định Prince Holding Group (Prince Group) - đế chế kinh doanh trải khắp thế giới của ông trùm lừa đảo Chen Zhi, là một tổ chức tội phạm xuyên quốc gia. Không chỉ vận hành hàng loạt trại lừa đảo quy mô lớn ở Campuchia và Myanmar, Prince Group còn rửa hàng trăm triệu USD tiền bẩn qua hệ thống ngân hàng Hàn Quốc, fintech Singapore, bất động sản Dubai và quỹ đầu tư ở London (Anh).

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Có những kẻ từng được ca ngợi là “người mở đường cho kỷ nguyên khởi nghiệp”, nhưng khi bức màn rơi xuống, người ta mới nhận ra đó không phải người mở đường mà là kẻ đào hố. Đào Minh Phú, trong nhiều năm, được nhắc đến như hình mẫu của một “doanh nhân 4.0”: năng động, sắc sảo, nói đâu trúng đó.

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã yêu cầu sáp nhập, giải thể các cơ sở giáo dục đại học không đạt chuẩn; nghiên cứu chuyển một số trường đại học về địa phương quản lý để đáp ứng tốt hơn yêu cầu đào tạo nhân lực của địa phương...