Guồng quay mạo hiểm

"Vài phút trước, quá trình sản xuất uranium với độ làm giàu lên tới 20% đã được khởi động tại tổ hợp làm giàu uranium Fordow". Ngày 4-1, người phát ngôn Chính phủ Iran - Ali Rabeie - xác nhận với hãng thông tấn Mehr như vậy. Và cả thế giới lại nín thở chờ đợi những phản ứng từ Nhà Trắng, trong những khoảng thời gian cuối cùng trước thời điểm chuyện “thay triều đổi đại” của nước Mỹ chính thức diễn ra.

Bão tố ngày đầu năm

Trên thực tế, động thái này cũng khó có thể coi là một bất ngờ.

Ngay từ ngày 1-1, tức là trong lúc toàn thế giới đang hân hoan tống tiễn một năm 2020 đầy những biến động u ám để đón chào một năm mới 2021 chất chứa bao nhiêu lạc quan và hy vọng, Iran đã thông báo với Cơ quan Năng lượng nguyên tử Quốc tế (IAEA) về dự định “sản xuất uranium với độ làm giàu lên tới 20% mức tinh khiết, chiểu theo dự luật mà Quốc hội Iran thông qua mới đây”.

Dự luật đó kêu gọi Chính phủ Iran triển khai một số bước đi, trong đó có việc tăng cường hoạt động làm giàu uranium, trong trường hợp các quốc gia châu Âu tham gia ký kết thỏa thuận hạt nhân năm 2015 - mang tên Kế hoạch Hành động chung toàn diện (JCPOA) - không bảo vệ được các lợi ích của Tehran trước các biện pháp trừng phạt của Mỹ nhằm vào lĩnh vực năng lượng và ngân hàng. Đồng thời, Quốc hội Iran cũng yêu cầu quốc tế ngừng tất cả các cuộc thanh sát các cơ sở hạt nhân của nước này.

Tròn một năm tướng Soleimani bị sát hại, không khí bài Mỹ càng thêm sôi sục ở Iran.

Tròn một năm tướng Soleimani bị sát hại, không khí bài Mỹ càng thêm sôi sục ở Iran.

Cơ sở lập luận của họ rất rõ ràng: Bởi Mỹ áp dụng các biện pháp trừng phạt vô lý, bất công và thậm chí là ngang nhiên đơn phương rời bỏ JCPOA dưới thời Tổng thống Donald Trump (tháng 5-2018), nên Tehran cũng không có nghĩa vụ phải thực hiện đầy đủ các điều khoản cam kết.

Cùng ngày, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Saeed Khatibzadeh, tuyên bố Tehran sẽ không đàm phán về các chương trình phát triển tên lửa, cũng như năng lực phòng thủ của mình. Ông khẳng định: "Nhà nước Cộng hòa Hồi giáo Iran chưa từng và sẽ không bao giờ tiến hành đàm phán về năng lực phòng thủ. Sức mạnh quốc phòng của Iran được theo đuổi một cách độc lập dựa trên nhu cầu của đất nước. Ngoài ra, trong JCPOA và Nghị quyết 2231 của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, vấn đề tên lửa đã được đề cập và giải quyết".

Theo ông Khatibzadeh, các quan chức Mỹ tham gia các cuộc đàm phán hạt nhân giữa Iran và nhóm P5+1 (Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh, Pháp và Đức) đều nhận thức được rằng chương trình hạt nhân của Iran là hòa bình, do đó "tên lửa là một vấn đề thứ yếu". Ông nhấn mạnh: Tehran "sẽ không đàm phán lại bất kỳ điều khoản nào của JCPOA".

Đáp trả và thách thức

Ở rất nhiều khía cạnh, quả thực, những phản ứng của Tehran là tương đối dễ hiểu, nếu đặt chúng vào một chuỗi sự kiện được bắt đầu từ Washington, cho dù là trong quá khứ rất gần.

Không phải ngẫu nhiên, ngày 31-12-2020, Bộ trưởng Ngoại giao Iran Mohammad Javad Zarif đã cáo buộc Mỹ kiếm cớ tấn công Iran, đồng thời khẳng định Tehran sẽ thực hiện quyền phòng vệ của mình, cho dù không theo đuổi chiến tranh. Ông viết trên Twitter cá nhân: “(Tổng thống) Donald Trump và quân đội đã tiêu tốn hàng tỷ (USD) để đưa (các máy bay) B-52 và các đội tàu đến khu vực của chúng ta. Tình báo từ Iraq đã tiết lộ âm mưu kiếm cớ tấn công (của Mỹ). Iran không theo đuổi chiến tranh nhưng sẵn sàng và lập tức bảo vệ người dân, an ninh và các lợi ích sống còn của mình”.

Tuyên bố đó được đưa ra sau khi 2 máy bay ném bom chiến lược B-52H được Lầu Năm Góc điều tới Vùng Vịnh ngày 30-12, nhằm thể hiện "cam kết của quân đội Mỹ đối với an ninh khu vực, cũng như thể hiện năng lực vô song về triển khai nhanh chóng sức mạnh chiến đấu áp đảo trong thời gian ngắn” - động thái được cho là gửi đi "một thông điệp răn đe rõ ràng" rằng Mỹ sẵn sàng và có khả năng ứng phó với bất kỳ hành động gây hấn nào nhằm vào người Mỹ hoặc lợi ích của Mỹ. Một tuần trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo Tehran phải chịu trách nhiệm vì đã tấn công vào các cơ sở ngoại giao của Washington ở Iraq.

Đồng thời, Bộ Quốc phòng Mỹ quyết định duy trì sự hiện diện của tàu sân bay hoạt động bằng năng lượng hạt nhân USS Nimitz - tàu sân bay duy nhất của Hải quân Mỹ hoạt động ở ngoài khơi khu vực Trung Đông.

Có điều, sau khi đáp trả những đòn tâm lý từ phía Mỹ, lại đến lượt Iran gia tăng áp lực, với việc nâng độ làm giàu uranium lên tới 20%.

Trò chơi cân não

Bởi vì, không chỉ nước Mỹ, nhóm P5+1 cũng là những “người chơi” có quyền tác động để quyết định số phận của JCPOA.

Nhắc lại một chút, ngay khi có kết quả sơ bộ cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ, Tehran đã tỏ ý trông đợi rằng tổng thống đắc cử Joe Biden sẽ có thể cứu vãn JCPOA, đặc biệt là khi ông tỏ ý muốn đưa nước Mỹ trở lại với thỏa thuận lịch sử đó, ngày 13-12-2020. Tổng thống Iran - Hassan Rouhani - ngay khi đó đã “đăng đàn” phát biểu: "Iran và Mỹ đều có thể quyết định và tuyên bố rằng hai nước sẽ trở lại bối cảnh trước ngày 20-1-2017 (thời điểm ông Trump lên nắm quyền tại Mỹ)... Nếu có một ý định như vậy giữa các nhà lãnh đạo tương lai của Mỹ, tôi nghĩ rằng sẽ rất dễ dàng để giải quyết (các vấn đề khúc mắc tồn tại)".

B-52H trên bầu trời Vùng Vịnh.
B-52H trên bầu trời Vùng Vịnh.

Tuy nhiên, trong quãng thời gian còn lại trước ngày chính thức chuyển giao quyền lực, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục không ngừng gia tăng sức ép đối với Iran, về cả kinh tế lẫn quân sự. Không ít luồng dư luận quốc tế cho rằng đó cũng là một cách “làm khó” chính quyền Joe Biden - đang chờ đợi tiếp nhiệm để thay đổi các quỹ đạo chiến lược đối ngoại cũ, đặc biệt là trong bối cảnh tinh thần “bài Mỹ” tiếp tục được đẩy lên cao ở Iran, vào dịp tròn một năm tướng Qassem Soleimani bị sát hại bởi máy bay không người lái Mỹ.

Chính vì vậy, có thể xem động thái mới nhất từ Tehran là một phép “thử phản ứng” dành cho Washington. Vấn đề là, cuộc chơi không chỉ có người Mỹ.

Theo quy định của JCPOA, Iran chỉ được phép làm giàu uranium ở tỷ lệ 3,67%, thấp hơn nhiều so với mức 90% để chế tạo vũ khí hạt nhân và cũng thấp hơn mức 20% mà Iran đã thực hiện trước khi thỏa thuận được ký kết. Song, hồi tháng 11 năm ngoái, báo cáo mới nhất của IAEA cho thấy Tehran đã và đang làm giàu uranium lên mức cao hơn mức 3,67% đó. Còn hiện tại, mức 20% có nghĩa là các cam kết xem như đã bị xóa trắng.

Cho dù rất nỗ lực bảo vệ JCPOA (bởi liên quan trực tiếp đến những dự án hợp tác phát triển kinh tế trong tiến trình tái thiết Iran sau cấm vận), kể cả trong những quãng thời gian Washington tỏ ra gay gắt nhất, những cường quốc tham gia ký kết cũng rất khó chấp nhận một động thái thách thức như vậy. Chưa kể, với những tham vọng khuếch trương tầm ảnh hưởng địa chính trị riêng, họ cũng hoàn toàn có thể có những toan tính riêng và những cách phản ứng không dễ tiên liệu. Nói ngắn gọn, những cường quốc ấy cũng hoàn toàn có thể đưa ra những biện pháp răn đe hay trừng phạt, nhằm phủ định việc Tehran “kêu oan” theo cách mà họ cho là vô căn cứ.

Bối cảnh ấy đặt ra cho tất cả những người trong cuộc, từ Iran đến những “bằng hữu thân thiết” Nga hay Trung Quốc, từ Anh, Pháp, Đức tới chính nước Mỹ dưới thời một tổng thống mới (được cho là ôn hòa và mềm mỏng hơn) những bài toán hóc búa. Họ đều sẽ phải xác định được cho mình một lằn ranh mong manh trong mọi hành động, để có thể không nhân nhượng hoặc để có thể đạt được điểm thỏa hiệp cần thiết và xuống thang khi đã có được điều mình cần.

Thế nhưng, trong một bầu không khí sặc mùi thuốc súng và đầy những chồng chéo lợi ích như vậy, điều duy nhất chắc chắn chỉ có thể là việc JCPOA vẫn sẽ còn là câu chuyện dài chưa nhìn thấy hồi kết. Một guồng quay có thể đi chệch quỹ đạo bất cứ lúc nào.

Đông Phong

Các tin khác

Tô đậm một vị thế mới

Tô đậm một vị thế mới

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam vừa kết thúc tốt đẹp chuyến công tác tham dự Hội nghị cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga và có các hoạt động song phương tại thành phố Kazan, Cộng hòa Tatarstan, Liên bang Nga từ ngày 16 đến 18/6/2026 theo lời mời của Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin. Đây là chuyến thăm có ý nghĩa đặc biệt, đồng thời cũng đã đạt được những kết quả tích cực, khẳng định hình ảnh Việt Nam là cầu nối tin cậy trong ASEAN, là bạn bè thủy chung, chân thành của Nga.

Bản sắc nhân văn của báo chí trong kỷ nguyên AI

Bản sắc nhân văn của báo chí trong kỷ nguyên AI

Mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều từng khiến báo chí lo lắng về sự tồn tại của chính mình. Máy in làm thay đổi cách phổ biến tin tức. Phát thanh và truyền hình từng được dự báo sẽ khiến báo in biến mất. Internet làm rung chuyển toàn bộ mô hình vận hành truyền thống của các tòa soạn. Và, giờ đây, trí tuệ nhân tạo (AI) lại tiếp tục đặt ra câu hỏi rằng, liệu báo chí và những người làm báo có còn thật sự cần thiết khi máy móc có thể viết, tổng hợp và sản xuất nội dung với tốc độ vượt xa con người?

Niềm vui bóng đá làm lộ mặt trái xã hội Pháp

Niềm vui bóng đá làm lộ mặt trái xã hội Pháp

Tối 30/5/2026, người dân Paris vỡ òa sau chiến thắng nghẹt thở của đội bóng Paris Saint-Germain (PSG) tại đấu trường châu lục. Nhưng, thay vì một lễ ăn mừng xúc động, những thanh niên Paris lại biến nó thành một cơn ác mộng bạo lực với gạch đá và bom xăng.

El Nino “đổ thêm dầu vào lửa”

El Nino “đổ thêm dầu vào lửa”

Trong lúc thế giới vẫn chưa nguôi lo ngại trước những kỷ lục nhiệt độ liên tiếp bị phá vỡ, một cảnh báo mới từ Liên hợp quốc lại phủ thêm bóng đen lên bức tranh khí hậu toàn cầu. Hiện tượng El Nino được dự báo sắp quay trở lại với cường độ mạnh, có nguy cơ cộng hưởng với xu thế nóng lên toàn cầu để đẩy Trái đất bước vào giai đoạn thời tiết cực đoan hơn trong những năm tới.

Pháo đài Beaufort và bước ngoặt chiến lược của Israel

Pháo đài Beaufort và bước ngoặt chiến lược của Israel

Gần 3 thập kỷ sau khi rút khỏi Lebanon, quân đội Israel một lần nữa kiểm soát pháo đài Beaufort - vị trí từng là biểu tượng của cuộc chiến kéo dài giữa Tel Aviv và Hezbollah. Động thái này phản ánh sự thay đổi trong tư duy an ninh của Israel, đồng thời kéo theo những hệ lụy khôn lường với người Lebanon và an ninh khu vực.

Trung Đông chuyển động khi ảo ảnh Mỹ tan biến

Trung Đông chuyển động khi ảo ảnh Mỹ tan biến

Trong một thời gian ngắn, những cuộc tấn công nhằm vào các đô thị, trung tâm lọc hóa dầu lớn và cả các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực Trung Đông đã làm thế giới phải có cái nhìn khác hoàn toàn về vấn đề an ninh khu vực. Sự bất lực của chiếc ô an ninh Mỹ buộc các quốc gia Vùng Vịnh phải tự định đoạt vận mệnh bằng tư duy tự cường và đa phương hóa.

Xung đột Trung Đông: Loanh quanh trong bế tắc

Xung đột Trung Đông: Loanh quanh trong bế tắc

Ngày 4/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẵn sàng gặp Đại giáo chủ Iran Mojtaba Khamenei, nếu hai bên đạt được thỏa thuận hòa bình. Tuy nhiên, trên thực tế, đàm phán song phương Mỹ - Iran vẫn đang chìm trong bế tắc. Bên cạnh đó, kết quả của nó cũng sẽ còn phụ thuộc rất nhiều vào diễn biến của các cuộc thương thảo Israel - Hamas cũng như Israel - Lebanon.

Dấu ấn nước Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Dấu ấn nước Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Những ngày cuối tháng 5/2026, diễn ra liên tiếp nhiều sự kiện ngoại giao giữa Việt Nam và Thái Lan, Singapore, Philippines cũng như Đối thoại Shangri-La lần thứ 23, một diễn đàn an ninh hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Theo thông lệ, mỗi năm Đối thoại Shangri-La sẽ mời diễn giả là nguyên thủ một quốc gia có uy tín phát biểu dẫn đề. Năm 2026, vinh dự này thuộc về người đứng đầu Đảng, Nhà nước Việt Nam là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Với chủ đề: “Chủ động kiến tạo hòa bình - ổn định - phát triển trong một thế giới nhiều biến động”, bài phát biểu dẫn đề này giành được sự quan tâm, đồng tình và hoan nghênh của lãnh đạo các nước cũng như dư luận quốc tế...

Khoe kết quả test ma túy: Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Sau hàng loạt nghệ sĩ vướng vòng lao lý vì ma túy, hình ảnh giới giải trí Việt đang đối mặt với cuộc khủng hoảng niềm tin chưa từng có. Trong bối cảnh đó, nhiều ca sĩ, diễn viên đã chủ động công khai kết quả xét nghiệm ma túy âm tính để chứng minh bản thân “sạch”. Thế nhưng, liệu một tờ giấy xét nghiệm có đủ để bảo chứng cho sự trong sạch của một người nghệ sĩ hay không khi mà theo các chuyên gia, dấu vết ma túy trong cơ thể chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định?

Kỳ 1: Lai lịch một kế hoạch ngầm

Kỳ 1: Lai lịch một kế hoạch ngầm

Trong suốt 10 năm (1960 - 1970), CIA và Cơ quan Tình báo Quân đội Việt Nam Cộng hòa đã huấn luyện và tung ra miền Bắc hàng trăm gián điệp biệt kích cùng cả trăm tấn vũ khí, lương thực. Đây được coi là cuộc chiến ngầm quy mô lớn nhất sau Chiến tranh thế giới thứ 2. Tuy nhiên, quân và dân miền Bắc, với nòng cốt là lực lượng An ninh nhân dân phối hợp với lực lượng Quân đội đã tiêu diệt, bắt sống hầu hết số gián điệp biệt kích này, không những thế còn sử dụng “trò chơi nghiệp vụ” khi dùng điện đài của địch, do chính các gián điệp biệt kích bị bắt thực hiện để cung cấp tin giả cho chỉ huy ở Sài Gòn theo ý đồ của ta.

Phán quyết bị đảo ngược: Khi công lý Mỹ khoác áo thương vụ

Phán quyết bị đảo ngược: Khi công lý Mỹ khoác áo thương vụ

Một trong những vụ truy tố tội phạm kinh tế quốc tế lớn nhất lịch sử vừa khép lại không phải bằng một phán quyết của bồi thẩm đoàn, mà bằng một bức thư ngắn gọn từ các công tố viên liên bang tại Brooklyn khi Bộ Tư pháp Mỹ chính thức rút toàn bộ cáo buộc hình sự đối với tỷ phú Ấn Độ Gautam Adani.

Nguy cơ các trung tâm dữ liệu trở thành tử huyệt

Nguy cơ các trung tâm dữ liệu trở thành tử huyệt

Cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo (AI) và tiến trình số hóa toàn cầu đang tạo ra một thực thể quyền lực mới: những trung tâm dữ liệu. Không còn thuần túy là hạ tầng kỹ thuật thương mại, các "kho báu số" này đã trở thành điểm trọng yếu và nhạy cảm bậc nhất trên bản đồ địa chính trị.

Công chính sở hữu trí tuệ vì danh dự quốc gia

Công chính sở hữu trí tuệ vì danh dự quốc gia

LTS: Sau 22 năm Việt Nam tham gia Công ước Berne, lần đầu tiên Việt Nam có một vụ khởi tố đình đám liên quan đến vi phạm bản quyền âm nhạc. Nhưng vi phạm sở hữu trí tuệ (SHTT) trong âm nhạc chỉ đơn thuần loanh quanh ở chỗ chiếm dụng các quyền cơ bản của cá nhân, tổ chức khác. Vi phạm SHTT cũng không chỉ tồn tại trong lĩnh vực nghệ thuật đơn thuần. Nó đang là một trì trệ cũ cần phải được xóa bỏ vì sự phát triển và hơn hết, vì danh dự quốc gia…

Kinh tế thế giới định hình một cuộc khủng hoảng mới

Kinh tế thế giới định hình một cuộc khủng hoảng mới

Nối tiếp Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB), ngày 20/5 vừa qua, đến lượt Liên hợp quốc chính thức hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 xuống còn 2,5%. Trong bối cảnh tình hình địa chính trị và địa kinh tế vẫn đang tiếp tục diễn biến phức tạp, những kịch bản tồi tệ nhất dường như vẫn còn chưa thể đo lường hết.

Quan hệ song phương Mỹ - Trung: Phá lớp băng cũ để kiến tạo cục diện mới

Quan hệ song phương Mỹ - Trung: Phá lớp băng cũ để kiến tạo cục diện mới

Trên thực tế, chuyến công du cấp cao của Tổng thống Mỹ Donald Trump tới Trung Quốc trong 2 ngày 14 và 15/5 chưa đạt được bất cứ bước đột phá nào về những vấn đề gai góc nhất còn tồn tại giữa hai cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới, như thuế quan, sở hữu trí tuệ, công nghệ hay xung đột Trung Đông. Song, những diễn biến tiếp nối đang dần củng cố nhận định chung của giới quan sát quốc tế: Ít nhất, cuộc tiếp xúc này đã mang tới những xung lực mang tính chất "phá băng", để từ đó dần tái định hình một cục diện mới.

Không cho phép “cốc mò, cò xơi”

Không cho phép “cốc mò, cò xơi”

“Bộ Công an chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan tập trung xác minh, điều tra, khởi tố một số vụ án nghiêm trọng xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý theo quy định pháp luật; triệt phá các website và các tổ chức điều hành các website vi phạm bản quyền trực tuyến có lượng truy cập lớn, nhất là các website lưu trữ, cung cấp phim, âm nhạc, trò chơi điện tử di động, chương trình truyền hình lậu có dùng tiếng Việt và tiếng nước ngoài, nhất là tiếng Anh”...

Thượng đỉnh Trung - Nga: Trạng thái cân bằng động

Thượng đỉnh Trung - Nga: Trạng thái cân bằng động

Với những gì vừa được công bố trong tuyên bố chung ngay ngày đầu chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Nga Vladimir Putin, có lẽ, thông điệp mà ông và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình muốn nhấn mạnh không chỉ là biểu hiện bề mặt trên lớp vỏ ngôn từ, mà là những nỗ lực lâu dài nằm sâu trong ý chí của cả hai bên, về tiến trình định hình một trật tự thế giới mới.

Kinh tế chính là an ninh quốc gia

Kinh tế chính là an ninh quốc gia

LTS: Thịnh vượng luôn là điều mọi quốc gia đều mong vươn tới. Nhưng thịnh vượng đi đôi với an ninh là câu hỏi khó. Đơn giản, không quốc gia nào có thể làm giàu một mình, mà cần tương tác với nhiều đối tác khác trên thế giới. Có tương tác, ắt có những ràng buộc, thậm chí lệ thuộc. Và lệ thuộc có thể là chìa khóa để mở ra cánh cửa của mất an toàn.

OPEC: Cú “quay xe” của UAE và những vết nứt trong đế chế dầu mỏ

OPEC: Cú “quay xe” của UAE và những vết nứt trong đế chế dầu mỏ

Ngày 28/4/2026 đã đi vào lịch sử ngành năng lượng toàn cầu. Chỉ bằng một thông cáo ngắn gọn từ Bộ Năng lượng Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) - nhà sản xuất dầu lớn thứ ba trong Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) - tuyên bố sẽ chính thức rút khỏi tổ chức này cũng như liên minh OPEC+ mở rộng từ ngày 1/5/2026.