Góc nhìn tích cực về chú “ngựa sắt”

Theo một nhịp điệu nào đó lặp đi lặp lại thì sẽ có ý kiến chuyên gia đưa ý kiến nên loại bỏ xe máy để tạo sự văn minh trong đô thị.

15/06/2025 13:23

Hà Nội: Không thay đổi lộ trình hạn chế xe máy tại các quận nội đô

Thoạt nghe rất có lý, bởi nhìn rừng xe máy bạt ngàn cũng ớn thật. Giờ cao điểm, nhìn từ ô tô máy lạnh lại càng ái ngại cho người đi xe máy, nhất là mỗi khi có va chạm. Chi bằng học tập các nước tiên tiến, phát triển giao thông công cộng, loại bỏ xe máy để người dân an toàn hơn.

Tiêu chí để áp dụng cải cách gì cũng cần tìm sự phù hợp với đời sống Việt Nam. Tại những quốc gia tiên tiến dùng nhiều xe bus, tàu điện ngầm thì họ đến công sở hết bao lâu? Tưởng như không còn gì phải bàn, nhưng vẫn có những con số khảo sát khiến ta giật mình.

Theo dữ liệu từ Numbeo (một nền tảng cập nhật dữ liệu mở tổng quát, nhanh, ra đời từ 2009 được sử dụng phổ biến trong truyền thông quốc tế như Forbes, Business Insider… thường trích dẫn), thời gian di chuyển tới nơi làm việc trung bình ở TP. Hồ Chí Minh là 32 phút, trong đó người sử dụng xe máy mất khoảng 28,4 phút cho mỗi chuyến đi, nhanh hơn so với các phương tiện khác như ô tô (32 phút) hay xe bus (67,8 phút). Người dân TP. Hồ Chí Minh sử dụng xe máy cho các chuyến đi trong khoảng cách từ 5 tới 10 km chiếm tỷ lệ cao nhất, với thời gian di chuyển trung bình khoảng 15 - 20 phút, nhanh hơn so với ô tô (25 - 30 phút) và xe bus (30 - 40 phút) trong cùng quãng đường.

Tham khảo một số thành phố từ gần đến xa. Người dân Bangkok có thời gian đi làm khoảng 54 phút. Dân Tokyo có thời gian đến công sở hết 52 phút. Dân Seoul đi làm tốn 73,9 phút. Dân New York đến công sở mất 40,1phút. Dân London đến công sở mất 37,5 phút. Cũng có một số người dân mất đến 2 giờ di chuyển. Dân Paris đến công sở tốn từ 32 phút tới 1 giờ. Tại Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ), 52% người dân sử dụng giao thông công cộng tới công sở hết 77 phút.

Hoàn cảnh Hà Nội, nếu chuyển đổi hoàn toàn sang phương tiện công cộng thì chưa thể, bởi các tuyến tàu điện còn quá ít, chưa hoàn thiện. Tuyến Cát Linh - Hà Đông ghi nhận số ngày phục vụ khách cao nhất là ngày 2/9/2023 với 55.980 lượt khách. Hãy so sánh với các tuyến tàu điện Tokyo là hơn 9 triệu lượt khách trong 1 ngày.

Một số chuyên gia khẳng định cần chuyển sang ô tô cho văn minh. Phương án này cũng mạo hiểm. Nếu số lượng ô tô cứ tăng 10% mỗi năm như ta biết thì hạ tầng đường sá oằn vai không gánh nổi. Mỗi độc giả hãy tự khảo sát bằng mắt thường tại bất cứ nơi giao lộ chờ đèn giao thông nào, sẽ thấy, các ô tô có từ 2 người trở lên thường là taxi và xe bus. Các xe đi không, phần lớn là xe 4 chỗ, 7 chỗ, 16 chỗ… Rất lãng phí.

Về diện tích chiếm chỗ, hãy xem một chiếc xe nhỏ như xe Sedan tốn chỗ mức nào. Xe dài khoảng 4,9m, rộng 1,84m, chiếm xấp xỉ 9m². Với không gian di chuyển an toàn, Sedan thực tế chiếm khoảng 12 tới 15m². Xe máy phổ thông dài khoảng 1,9m, rộng 0,7m diện tích xấp xỉ 1,3m². Khi lưu thông, mỗi xe máy tính cả khoảng cách an toàn thì chiếm khoảng 2,5m². Vậy một ô tô chiếm gấp 6 lần xe máy. Xe Sedan kín chỗ từ 4 - 5 người, còn 6 xe máy chở không phạm quy định là 12 người. Như vậy, lượng chuyên chở người xe máy lớn hơn nhưng chuyên chở hàng thì không bằng ô tô.

Xe máy có thể tụ vào, tán ra, “chảy” như dòng sông trên xa lộ, bởi dễ dàng đảo hướng bẻ cua, xuyên ngõ như dòng suối nhỏ. Ô tô thì tiến thoái lưỡng nan. Trong điều kiện hiện thời thì chỉ xe máy mới len lỏi vào những ngõ nhỏ phố nhỏ, nơi mà bus lớn và sedan không vào được. Hà Nội chỉ có bus lớn, chưa có bus nhỏ đi phố nhỏ nên hành khách xuống xe phải đi bộ hoặc bắt xe ôm còn xa mới tới đích.

Tại thành phố Đông Hưng, Trung Quốc, người ta lưu hành loại bus nhỏ 4 bánh, lớn gấp rưỡi xe tuk tuk, sàn trống. Trên đó có chồng ghế nhựa kiểu trà đá. Khách lên tự lấy ghế ngồi. Xe này len lỏi mọi phố nhỏ, giải quyết phần lớn nhu cầu đi lại. Hẻm dài thì vẫn có xe ôm.

Trong hoàn cảnh chờ phương tiện công cộng phát triển thì xe máy vẫn là giải pháp tích cực cho giao thông. Vấn đề là giải quyết khí phát thải của hàng triệu “con ngựa sắt”. Điều này nên giải quyết bằng chính sách điện hóa xe máy. Như vậy, những “con ngựa sắt” vẫn cứu được người lưu thông bằng sự khéo léo vốn có và không khí sẽ trong lành trở lại. Về lâu dài thì xử lý pin cũng là một vấn đề không dễ. Nhưng công nghệ tiến bộ từng ngày nên cứ tin vào một giải pháp tương lai.