Giáo dục cần cách mạng triệt để

Mấy năm trước, chắc không ít người trong chúng ta từng bật cười rồi sau tràng cười ấy là sự hoang mang tột độ khi xem một video ngắn điều tra kiến thức cơ bản về lịch sử của các em học sinh tiểu học tại Hà Nội mà trong đó, câu hỏi là: “Các em có biết ông vua Quang Trung và ông Nguyễn Huệ có mối quan hệ như thế nào?”. 

Một quốc gia mà không giữ gìn được giáo dục thì rất khó có cơ hội cho những hy vọng, cho tương lai.

“Ngọc bất trác bất thành khí, nhân bất học bất tri lý” điều mà ai cũng hiểu cả, cũng biết và cũng đồng tình cả.

Tôi cũng đã bật cười như thế, rồi hoang mang như thế cho đến khi con trai lớn của mình vào lớp 4, rồi lên lớp 5. Cuốn sách giáo khoa lịch sử như tôi vẫn hình dung không còn nữa. Bây giờ là một cuốn tích hợp hai môn lịch sử và địa lý. 

Trong cả năm học lớp 4, bậc tiểu học sẽ được học lịch sử từ nhà nước Văn Lang cho tới giai đoạn cuối của triều Nguyễn còn lịch sử cả năm lớp 5 các em sẽ học về các cuộc khởi nghĩa chống Pháp cho tới giai đoạn thống nhất đất nước và công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội. 

Mỗi năm học, các em được học vẻn vẹn 29 bài lịch sử, tạm chia ra thành 29 tiết. Nếu mỗi năm học kéo dài khoảng 7 tháng, trừ các khoảng nghỉ, coi như mỗi tuần có một tiết lịch sử. 

Như vậy, liệu có đủ hay không để các em có một sự đam mê cho môn học mà thực sự nhiều người không hứng thú khi còn ở dưới mái trường nhưng lại vô cùng say sưa với nó khi đã trưởng thành và đặt mình ở cương vị của những người tìm hiểu độc lập một cách thông thường?

Quay trở lại với chuyện Quang Trung - Nguyễn Huệ, trong giáo trình lịch sử lớp 4, triều đại này khá được ưu ái với 3 bài (từ bài 24 tới 26) nhưng thực tế lượng kiến thức cần xây dựng cho các em tiểu học thì không đủ. 

Bài đầu nói về câu chuyện nghĩa quân Tây Sơn tiến ra Thăng Long; bài thứ hai nói chuyện đại phá quân Thanh và bài cuối cùng là một bài mà có lẽ bất kỳ người lớn nào cũng ngạc nhiên, bài về kinh tế và văn hoá thời Tây Sơn. 

Minh họa: Lê Phương.
Minh họa: Lê Phương.

Các cháu học lớp 4, mới 9 tuổi, có cần phải biết triều đại ấy làm kinh tế thế nào hay không khi mà ở tuổi đó, chúng vẫn say mê với những câu chuyện anh hùng nhuốm màu huyền thoại. 

Và những người làm giáo dục có bao giờ đặt ra câu hỏi rằng nước Việt Nam cần các học sinh tốt nghiệp tiểu học nắm chắc, say sưa tìm hiểu, ghi nhớ được những câu chuyện lịch sử từ thời Văn Lang cho tới giai đoạn Ngô Quyền giành độc lập và chưa cần biết thêm đến lịch sử của giai đoạn sau đó hay chúng ta cần những thế hệ tốt nghiệp tiểu học có thể trả bài kiểu học vẹt nhưng hoàn toàn lớt phớt với các sự kiện lịch sử kéo dài suốt cả chiều dài lịch sử dân tộc?

Tôi không phải người soạn sách giáo khoa, và càng không có trình độ để soạn sách giáo khoa nên không dám phê phán những ai đang làm công tác ấy (mà trong đó lại đang có thầy giáo cũ của tôi, một người tôi vô cùng kính trọng). Song, đọc sách lịch sử tích hợp với địa lý của con trai mình, tôi nhớ những bài học sử của chính thế hệ chúng tôi vô cùng. 

Thời đó, tại sao chúng tôi có thể hiểu được từ “Sát Thát” là gì, giải thích cặn kẽ “thần đồng” nghĩa là gì, với ví dụ về cụ Lê Quý Đôn. Vậy mà ở thời này, khi tôi hỏi con trai mình, và các bạn học lớp 5 cùng cháu ở một ngôi trường điểm của quận 1, TP HCM, chúng hầu như chẳng biết ông Lê Quý Đôn là ai và thần đồng có ý nghĩa như thế nào chứ đừng nói đến hai từ “Sát Thát”.

Chúng ta có thể quy trách nhiệm vào ai đây khi đang có từng thế hệ học sinh được “sản xuất” ra đầy thiếu hụt về kiến thức căn bản đến thế. Và kinh khủng hơn nữa, từng thế hệ ấy lớn lên lại hụt hao thêm về giá trị đạo đức, để xã hội ngày càng trở nên hỗn loạn hơn với những vụ trò đánh trò, trò hành hung thầy và thầy thì nhục mạ, lạm dụng chính học trò của mình. 

Vẫn biết giáo dục bao gồm cả học đường lẫn gia đình nhưng thời gian các cháu ở trường luôn nhiều hơn thời gian các cháu ở nhà. Và ở trường chúng nhận được gì từ nền giáo dục hôm nay? Câu trả lời sẽ cần phải được mổ xẻ cực kỳ cụ thể.

Theo định nghĩa cổ điển nhất, giáo dục là một quá trình hấp thụ kiến thức, kỹ năng, thói quen, giá trị và niềm tin. Vậy thì ở nền giáo dục Việt Nam hiện tại, học sinh được tiếp thụ những gì? Kiến thức ư? 

Đó là một khối lượng lệch lạc bởi cái kiến thức cần và phù hợp lứa tuổi thì lại được chuyển giao cho các em không tương xứng, môn thì quá nặng nề, môn thì quá lớt phớt.

Kỹ năng? Phải thừa nhận, kỹ năng thực hành, kỹ năng mềm của học sinh hôm nay thua xa thế hệ cha anh đi trước mà chúng ta vẫn cứ đổ tại bởi sự tiện nghi trong khi chúng ta gần như đang bỏ trống các hoạt động ngoại khoá thực sự hữu ích trong công tác giáo dục. 

Giá trị chuyển giao cho các em là gì? Ai định nghĩa xác định được giá trị ấy một cách công bằng và chính xác đây? Còn niềm tin? Hình như chúng đang phải tin vào thứ chúng ta muốn chúng tin hơn là thứ niềm tin khơi gợi chính đức tin của chúng. 

Cuối cùng, chúng chỉ nhận được đúng 1 thứ: Thói quen, và rất buồn là không ít trong đó lại là những thói quen xấu do chính cách thức giáo dục của gia đình và nhà trường mang lại.

Năm 1982, vào lớp 1, vì hoàn cảnh gia đình, tôi phải vào Đà Nẵng sống với ông bà ngoại 1 năm, và học lớp 1 ở đó. Tôi còn nhớ như in giáo viên chủ nhiệm của mình, cô giáo Quỳnh và cả mái trường Trần Hưng Đạo ấy, dù chỉ học đúng 1 năm. Đơn giản, lúc đó tôi gọi cô giáo là cô và xưng là trò. 

Để rồi khi về lại Hà Nội, học tiếp lớp 2, tôi lạ lẫm ban đầu khi gọi là cô xưng em. Cách xưng hô này theo tôi không xác định được lễ nghĩa cần có của quan hệ thầy - trò. Gọi học sinh là em, cho học sinh xưng em với mình như một sự cưng nựng không cần thiết để tinh thần tôn sư nhạt nhòa dần.

Nếu bây giờ, tất cả các cấp học đều đơn giản hoá việc thi cử để xác định kiến thức đủ để lên lớp, đủ để tốt nghiệp và chế độ thi cử tự do được tạo điều kiện tối đa, có lẽ sẽ không ít phụ huynh hình thành với nhau thành từng nhóm, để con mình được học tại nhà, trong những lớp học tự tổ chức, với những giáo viên được chính phụ huynh chọn lựa và cả những kiến thức mà phụ huynh mong muốn con mình tiếp nhận được ở mỗi thời kỳ.

Khả năng ấy cho thấy niềm tin vào nền giáo dục đã cạn đi rất nhiều và trong hoàn cảnh không sáng sủa đó, ngành giáo dục chắc phải nhìn lại gấp, để tiến hành một cuộc cách mạng triệt để chứ không phải những lần cải cách theo kiểu vá lỗi mà càng vá, lại càng thấy lỗi hình thành.

Hà Quang Minh

Các tin khác

Tô đậm một vị thế mới

Tô đậm một vị thế mới

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam vừa kết thúc tốt đẹp chuyến công tác tham dự Hội nghị cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga và có các hoạt động song phương tại thành phố Kazan, Cộng hòa Tatarstan, Liên bang Nga từ ngày 16 đến 18/6/2026 theo lời mời của Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin. Đây là chuyến thăm có ý nghĩa đặc biệt, đồng thời cũng đã đạt được những kết quả tích cực, khẳng định hình ảnh Việt Nam là cầu nối tin cậy trong ASEAN, là bạn bè thủy chung, chân thành của Nga.

Bản sắc nhân văn của báo chí trong kỷ nguyên AI

Bản sắc nhân văn của báo chí trong kỷ nguyên AI

Mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều từng khiến báo chí lo lắng về sự tồn tại của chính mình. Máy in làm thay đổi cách phổ biến tin tức. Phát thanh và truyền hình từng được dự báo sẽ khiến báo in biến mất. Internet làm rung chuyển toàn bộ mô hình vận hành truyền thống của các tòa soạn. Và, giờ đây, trí tuệ nhân tạo (AI) lại tiếp tục đặt ra câu hỏi rằng, liệu báo chí và những người làm báo có còn thật sự cần thiết khi máy móc có thể viết, tổng hợp và sản xuất nội dung với tốc độ vượt xa con người?

Niềm vui bóng đá làm lộ mặt trái xã hội Pháp

Niềm vui bóng đá làm lộ mặt trái xã hội Pháp

Tối 30/5/2026, người dân Paris vỡ òa sau chiến thắng nghẹt thở của đội bóng Paris Saint-Germain (PSG) tại đấu trường châu lục. Nhưng, thay vì một lễ ăn mừng xúc động, những thanh niên Paris lại biến nó thành một cơn ác mộng bạo lực với gạch đá và bom xăng.

El Nino “đổ thêm dầu vào lửa”

El Nino “đổ thêm dầu vào lửa”

Trong lúc thế giới vẫn chưa nguôi lo ngại trước những kỷ lục nhiệt độ liên tiếp bị phá vỡ, một cảnh báo mới từ Liên hợp quốc lại phủ thêm bóng đen lên bức tranh khí hậu toàn cầu. Hiện tượng El Nino được dự báo sắp quay trở lại với cường độ mạnh, có nguy cơ cộng hưởng với xu thế nóng lên toàn cầu để đẩy Trái đất bước vào giai đoạn thời tiết cực đoan hơn trong những năm tới.

Pháo đài Beaufort và bước ngoặt chiến lược của Israel

Pháo đài Beaufort và bước ngoặt chiến lược của Israel

Gần 3 thập kỷ sau khi rút khỏi Lebanon, quân đội Israel một lần nữa kiểm soát pháo đài Beaufort - vị trí từng là biểu tượng của cuộc chiến kéo dài giữa Tel Aviv và Hezbollah. Động thái này phản ánh sự thay đổi trong tư duy an ninh của Israel, đồng thời kéo theo những hệ lụy khôn lường với người Lebanon và an ninh khu vực.

Trung Đông chuyển động khi ảo ảnh Mỹ tan biến

Trung Đông chuyển động khi ảo ảnh Mỹ tan biến

Trong một thời gian ngắn, những cuộc tấn công nhằm vào các đô thị, trung tâm lọc hóa dầu lớn và cả các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực Trung Đông đã làm thế giới phải có cái nhìn khác hoàn toàn về vấn đề an ninh khu vực. Sự bất lực của chiếc ô an ninh Mỹ buộc các quốc gia Vùng Vịnh phải tự định đoạt vận mệnh bằng tư duy tự cường và đa phương hóa.

Xung đột Trung Đông: Loanh quanh trong bế tắc

Xung đột Trung Đông: Loanh quanh trong bế tắc

Ngày 4/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẵn sàng gặp Đại giáo chủ Iran Mojtaba Khamenei, nếu hai bên đạt được thỏa thuận hòa bình. Tuy nhiên, trên thực tế, đàm phán song phương Mỹ - Iran vẫn đang chìm trong bế tắc. Bên cạnh đó, kết quả của nó cũng sẽ còn phụ thuộc rất nhiều vào diễn biến của các cuộc thương thảo Israel - Hamas cũng như Israel - Lebanon.

Dấu ấn nước Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Dấu ấn nước Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Những ngày cuối tháng 5/2026, diễn ra liên tiếp nhiều sự kiện ngoại giao giữa Việt Nam và Thái Lan, Singapore, Philippines cũng như Đối thoại Shangri-La lần thứ 23, một diễn đàn an ninh hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Theo thông lệ, mỗi năm Đối thoại Shangri-La sẽ mời diễn giả là nguyên thủ một quốc gia có uy tín phát biểu dẫn đề. Năm 2026, vinh dự này thuộc về người đứng đầu Đảng, Nhà nước Việt Nam là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Với chủ đề: “Chủ động kiến tạo hòa bình - ổn định - phát triển trong một thế giới nhiều biến động”, bài phát biểu dẫn đề này giành được sự quan tâm, đồng tình và hoan nghênh của lãnh đạo các nước cũng như dư luận quốc tế...

Khoe kết quả test ma túy: Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Sau hàng loạt nghệ sĩ vướng vòng lao lý vì ma túy, hình ảnh giới giải trí Việt đang đối mặt với cuộc khủng hoảng niềm tin chưa từng có. Trong bối cảnh đó, nhiều ca sĩ, diễn viên đã chủ động công khai kết quả xét nghiệm ma túy âm tính để chứng minh bản thân “sạch”. Thế nhưng, liệu một tờ giấy xét nghiệm có đủ để bảo chứng cho sự trong sạch của một người nghệ sĩ hay không khi mà theo các chuyên gia, dấu vết ma túy trong cơ thể chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định?

Kỳ 1: Lai lịch một kế hoạch ngầm

Kỳ 1: Lai lịch một kế hoạch ngầm

Trong suốt 10 năm (1960 - 1970), CIA và Cơ quan Tình báo Quân đội Việt Nam Cộng hòa đã huấn luyện và tung ra miền Bắc hàng trăm gián điệp biệt kích cùng cả trăm tấn vũ khí, lương thực. Đây được coi là cuộc chiến ngầm quy mô lớn nhất sau Chiến tranh thế giới thứ 2. Tuy nhiên, quân và dân miền Bắc, với nòng cốt là lực lượng An ninh nhân dân phối hợp với lực lượng Quân đội đã tiêu diệt, bắt sống hầu hết số gián điệp biệt kích này, không những thế còn sử dụng “trò chơi nghiệp vụ” khi dùng điện đài của địch, do chính các gián điệp biệt kích bị bắt thực hiện để cung cấp tin giả cho chỉ huy ở Sài Gòn theo ý đồ của ta.

Phán quyết bị đảo ngược: Khi công lý Mỹ khoác áo thương vụ

Phán quyết bị đảo ngược: Khi công lý Mỹ khoác áo thương vụ

Một trong những vụ truy tố tội phạm kinh tế quốc tế lớn nhất lịch sử vừa khép lại không phải bằng một phán quyết của bồi thẩm đoàn, mà bằng một bức thư ngắn gọn từ các công tố viên liên bang tại Brooklyn khi Bộ Tư pháp Mỹ chính thức rút toàn bộ cáo buộc hình sự đối với tỷ phú Ấn Độ Gautam Adani.

Nguy cơ các trung tâm dữ liệu trở thành tử huyệt

Nguy cơ các trung tâm dữ liệu trở thành tử huyệt

Cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo (AI) và tiến trình số hóa toàn cầu đang tạo ra một thực thể quyền lực mới: những trung tâm dữ liệu. Không còn thuần túy là hạ tầng kỹ thuật thương mại, các "kho báu số" này đã trở thành điểm trọng yếu và nhạy cảm bậc nhất trên bản đồ địa chính trị.

Công chính sở hữu trí tuệ vì danh dự quốc gia

Công chính sở hữu trí tuệ vì danh dự quốc gia

LTS: Sau 22 năm Việt Nam tham gia Công ước Berne, lần đầu tiên Việt Nam có một vụ khởi tố đình đám liên quan đến vi phạm bản quyền âm nhạc. Nhưng vi phạm sở hữu trí tuệ (SHTT) trong âm nhạc chỉ đơn thuần loanh quanh ở chỗ chiếm dụng các quyền cơ bản của cá nhân, tổ chức khác. Vi phạm SHTT cũng không chỉ tồn tại trong lĩnh vực nghệ thuật đơn thuần. Nó đang là một trì trệ cũ cần phải được xóa bỏ vì sự phát triển và hơn hết, vì danh dự quốc gia…

Kinh tế thế giới định hình một cuộc khủng hoảng mới

Kinh tế thế giới định hình một cuộc khủng hoảng mới

Nối tiếp Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB), ngày 20/5 vừa qua, đến lượt Liên hợp quốc chính thức hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 xuống còn 2,5%. Trong bối cảnh tình hình địa chính trị và địa kinh tế vẫn đang tiếp tục diễn biến phức tạp, những kịch bản tồi tệ nhất dường như vẫn còn chưa thể đo lường hết.

Quan hệ song phương Mỹ - Trung: Phá lớp băng cũ để kiến tạo cục diện mới

Quan hệ song phương Mỹ - Trung: Phá lớp băng cũ để kiến tạo cục diện mới

Trên thực tế, chuyến công du cấp cao của Tổng thống Mỹ Donald Trump tới Trung Quốc trong 2 ngày 14 và 15/5 chưa đạt được bất cứ bước đột phá nào về những vấn đề gai góc nhất còn tồn tại giữa hai cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới, như thuế quan, sở hữu trí tuệ, công nghệ hay xung đột Trung Đông. Song, những diễn biến tiếp nối đang dần củng cố nhận định chung của giới quan sát quốc tế: Ít nhất, cuộc tiếp xúc này đã mang tới những xung lực mang tính chất "phá băng", để từ đó dần tái định hình một cục diện mới.

Không cho phép “cốc mò, cò xơi”

Không cho phép “cốc mò, cò xơi”

“Bộ Công an chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan tập trung xác minh, điều tra, khởi tố một số vụ án nghiêm trọng xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý theo quy định pháp luật; triệt phá các website và các tổ chức điều hành các website vi phạm bản quyền trực tuyến có lượng truy cập lớn, nhất là các website lưu trữ, cung cấp phim, âm nhạc, trò chơi điện tử di động, chương trình truyền hình lậu có dùng tiếng Việt và tiếng nước ngoài, nhất là tiếng Anh”...

Thượng đỉnh Trung - Nga: Trạng thái cân bằng động

Thượng đỉnh Trung - Nga: Trạng thái cân bằng động

Với những gì vừa được công bố trong tuyên bố chung ngay ngày đầu chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Nga Vladimir Putin, có lẽ, thông điệp mà ông và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình muốn nhấn mạnh không chỉ là biểu hiện bề mặt trên lớp vỏ ngôn từ, mà là những nỗ lực lâu dài nằm sâu trong ý chí của cả hai bên, về tiến trình định hình một trật tự thế giới mới.

Kinh tế chính là an ninh quốc gia

Kinh tế chính là an ninh quốc gia

LTS: Thịnh vượng luôn là điều mọi quốc gia đều mong vươn tới. Nhưng thịnh vượng đi đôi với an ninh là câu hỏi khó. Đơn giản, không quốc gia nào có thể làm giàu một mình, mà cần tương tác với nhiều đối tác khác trên thế giới. Có tương tác, ắt có những ràng buộc, thậm chí lệ thuộc. Và lệ thuộc có thể là chìa khóa để mở ra cánh cửa của mất an toàn.

OPEC: Cú “quay xe” của UAE và những vết nứt trong đế chế dầu mỏ

OPEC: Cú “quay xe” của UAE và những vết nứt trong đế chế dầu mỏ

Ngày 28/4/2026 đã đi vào lịch sử ngành năng lượng toàn cầu. Chỉ bằng một thông cáo ngắn gọn từ Bộ Năng lượng Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) - nhà sản xuất dầu lớn thứ ba trong Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) - tuyên bố sẽ chính thức rút khỏi tổ chức này cũng như liên minh OPEC+ mở rộng từ ngày 1/5/2026.