Giáo dục cần cách mạng triệt để

Mấy năm trước, chắc không ít người trong chúng ta từng bật cười rồi sau tràng cười ấy là sự hoang mang tột độ khi xem một video ngắn điều tra kiến thức cơ bản về lịch sử của các em học sinh tiểu học tại Hà Nội mà trong đó, câu hỏi là: “Các em có biết ông vua Quang Trung và ông Nguyễn Huệ có mối quan hệ như thế nào?”. 

Một quốc gia mà không giữ gìn được giáo dục thì rất khó có cơ hội cho những hy vọng, cho tương lai.

“Ngọc bất trác bất thành khí, nhân bất học bất tri lý” điều mà ai cũng hiểu cả, cũng biết và cũng đồng tình cả.

Tôi cũng đã bật cười như thế, rồi hoang mang như thế cho đến khi con trai lớn của mình vào lớp 4, rồi lên lớp 5. Cuốn sách giáo khoa lịch sử như tôi vẫn hình dung không còn nữa. Bây giờ là một cuốn tích hợp hai môn lịch sử và địa lý. 

Trong cả năm học lớp 4, bậc tiểu học sẽ được học lịch sử từ nhà nước Văn Lang cho tới giai đoạn cuối của triều Nguyễn còn lịch sử cả năm lớp 5 các em sẽ học về các cuộc khởi nghĩa chống Pháp cho tới giai đoạn thống nhất đất nước và công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội. 

Mỗi năm học, các em được học vẻn vẹn 29 bài lịch sử, tạm chia ra thành 29 tiết. Nếu mỗi năm học kéo dài khoảng 7 tháng, trừ các khoảng nghỉ, coi như mỗi tuần có một tiết lịch sử. 

Như vậy, liệu có đủ hay không để các em có một sự đam mê cho môn học mà thực sự nhiều người không hứng thú khi còn ở dưới mái trường nhưng lại vô cùng say sưa với nó khi đã trưởng thành và đặt mình ở cương vị của những người tìm hiểu độc lập một cách thông thường?

Quay trở lại với chuyện Quang Trung - Nguyễn Huệ, trong giáo trình lịch sử lớp 4, triều đại này khá được ưu ái với 3 bài (từ bài 24 tới 26) nhưng thực tế lượng kiến thức cần xây dựng cho các em tiểu học thì không đủ. 

Bài đầu nói về câu chuyện nghĩa quân Tây Sơn tiến ra Thăng Long; bài thứ hai nói chuyện đại phá quân Thanh và bài cuối cùng là một bài mà có lẽ bất kỳ người lớn nào cũng ngạc nhiên, bài về kinh tế và văn hoá thời Tây Sơn. 

Minh họa: Lê Phương.
Minh họa: Lê Phương.

Các cháu học lớp 4, mới 9 tuổi, có cần phải biết triều đại ấy làm kinh tế thế nào hay không khi mà ở tuổi đó, chúng vẫn say mê với những câu chuyện anh hùng nhuốm màu huyền thoại. 

Và những người làm giáo dục có bao giờ đặt ra câu hỏi rằng nước Việt Nam cần các học sinh tốt nghiệp tiểu học nắm chắc, say sưa tìm hiểu, ghi nhớ được những câu chuyện lịch sử từ thời Văn Lang cho tới giai đoạn Ngô Quyền giành độc lập và chưa cần biết thêm đến lịch sử của giai đoạn sau đó hay chúng ta cần những thế hệ tốt nghiệp tiểu học có thể trả bài kiểu học vẹt nhưng hoàn toàn lớt phớt với các sự kiện lịch sử kéo dài suốt cả chiều dài lịch sử dân tộc?

Tôi không phải người soạn sách giáo khoa, và càng không có trình độ để soạn sách giáo khoa nên không dám phê phán những ai đang làm công tác ấy (mà trong đó lại đang có thầy giáo cũ của tôi, một người tôi vô cùng kính trọng). Song, đọc sách lịch sử tích hợp với địa lý của con trai mình, tôi nhớ những bài học sử của chính thế hệ chúng tôi vô cùng. 

Thời đó, tại sao chúng tôi có thể hiểu được từ “Sát Thát” là gì, giải thích cặn kẽ “thần đồng” nghĩa là gì, với ví dụ về cụ Lê Quý Đôn. Vậy mà ở thời này, khi tôi hỏi con trai mình, và các bạn học lớp 5 cùng cháu ở một ngôi trường điểm của quận 1, TP HCM, chúng hầu như chẳng biết ông Lê Quý Đôn là ai và thần đồng có ý nghĩa như thế nào chứ đừng nói đến hai từ “Sát Thát”.

Chúng ta có thể quy trách nhiệm vào ai đây khi đang có từng thế hệ học sinh được “sản xuất” ra đầy thiếu hụt về kiến thức căn bản đến thế. Và kinh khủng hơn nữa, từng thế hệ ấy lớn lên lại hụt hao thêm về giá trị đạo đức, để xã hội ngày càng trở nên hỗn loạn hơn với những vụ trò đánh trò, trò hành hung thầy và thầy thì nhục mạ, lạm dụng chính học trò của mình. 

Vẫn biết giáo dục bao gồm cả học đường lẫn gia đình nhưng thời gian các cháu ở trường luôn nhiều hơn thời gian các cháu ở nhà. Và ở trường chúng nhận được gì từ nền giáo dục hôm nay? Câu trả lời sẽ cần phải được mổ xẻ cực kỳ cụ thể.

Theo định nghĩa cổ điển nhất, giáo dục là một quá trình hấp thụ kiến thức, kỹ năng, thói quen, giá trị và niềm tin. Vậy thì ở nền giáo dục Việt Nam hiện tại, học sinh được tiếp thụ những gì? Kiến thức ư? 

Đó là một khối lượng lệch lạc bởi cái kiến thức cần và phù hợp lứa tuổi thì lại được chuyển giao cho các em không tương xứng, môn thì quá nặng nề, môn thì quá lớt phớt.

Kỹ năng? Phải thừa nhận, kỹ năng thực hành, kỹ năng mềm của học sinh hôm nay thua xa thế hệ cha anh đi trước mà chúng ta vẫn cứ đổ tại bởi sự tiện nghi trong khi chúng ta gần như đang bỏ trống các hoạt động ngoại khoá thực sự hữu ích trong công tác giáo dục. 

Giá trị chuyển giao cho các em là gì? Ai định nghĩa xác định được giá trị ấy một cách công bằng và chính xác đây? Còn niềm tin? Hình như chúng đang phải tin vào thứ chúng ta muốn chúng tin hơn là thứ niềm tin khơi gợi chính đức tin của chúng. 

Cuối cùng, chúng chỉ nhận được đúng 1 thứ: Thói quen, và rất buồn là không ít trong đó lại là những thói quen xấu do chính cách thức giáo dục của gia đình và nhà trường mang lại.

Năm 1982, vào lớp 1, vì hoàn cảnh gia đình, tôi phải vào Đà Nẵng sống với ông bà ngoại 1 năm, và học lớp 1 ở đó. Tôi còn nhớ như in giáo viên chủ nhiệm của mình, cô giáo Quỳnh và cả mái trường Trần Hưng Đạo ấy, dù chỉ học đúng 1 năm. Đơn giản, lúc đó tôi gọi cô giáo là cô và xưng là trò. 

Để rồi khi về lại Hà Nội, học tiếp lớp 2, tôi lạ lẫm ban đầu khi gọi là cô xưng em. Cách xưng hô này theo tôi không xác định được lễ nghĩa cần có của quan hệ thầy - trò. Gọi học sinh là em, cho học sinh xưng em với mình như một sự cưng nựng không cần thiết để tinh thần tôn sư nhạt nhòa dần.

Nếu bây giờ, tất cả các cấp học đều đơn giản hoá việc thi cử để xác định kiến thức đủ để lên lớp, đủ để tốt nghiệp và chế độ thi cử tự do được tạo điều kiện tối đa, có lẽ sẽ không ít phụ huynh hình thành với nhau thành từng nhóm, để con mình được học tại nhà, trong những lớp học tự tổ chức, với những giáo viên được chính phụ huynh chọn lựa và cả những kiến thức mà phụ huynh mong muốn con mình tiếp nhận được ở mỗi thời kỳ.

Khả năng ấy cho thấy niềm tin vào nền giáo dục đã cạn đi rất nhiều và trong hoàn cảnh không sáng sủa đó, ngành giáo dục chắc phải nhìn lại gấp, để tiến hành một cuộc cách mạng triệt để chứ không phải những lần cải cách theo kiểu vá lỗi mà càng vá, lại càng thấy lỗi hình thành.

Hà Quang Minh

Các tin khác

Nước Mỹ 25 năm sau ngày 11/9/2001

Nước Mỹ 25 năm sau ngày 11/9/2001

Một phần tư thế kỷ đã trôi qua kể từ buổi sáng kinh hoàng 11/9/2001, loạt hồ sơ vừa được giải mật cho thấy những cảnh báo về Osama bin Laden và al-Qaeda đã xuất hiện từ nhiều năm trước vụ tấn công, đồng thời hé lộ những hệ lụy về sức khỏe mà người dân New York và lực lượng cứu nạn phải đối mặt trong nhiều năm về sau.

Syria - ngọn lửa đang bùng lên từ khoảng trống

Syria - ngọn lửa đang bùng lên từ khoảng trống

Ngày 18/8, Đặc phái viên Mỹ về Syria kiêm nhiệm Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ Tom Barrack cảnh báo: Một sự cố quân sự ngoài ý muốn nào đó hoàn toàn có thể nhanh chóng khiến tình hình khu vực vượt khỏi tầm kiểm soát. Gần 2 năm sau ngày cựu Tổng thống Syria Bashar Al Assad rời khỏi Damascus, khoảng trống quyền lực vẫn chưa thể được lấp đầy, trong khi nguy cơ về sự xuất hiện của cuộc chiến mới lại một lần nữa bùng lên.

Châu Âu vẫn đi trên dây trong bài toán di cư

Châu Âu vẫn đi trên dây trong bài toán di cư

Gần một tháng sau làn sóng người di cư ồ ạt tràn từ Morocco vào vùng lãnh thổ hải ngoại Ceuta của Tây Ban Nha, châu Âu vẫn loay hoay với bài toán khó: kiểm soát biên giới mà không vượt qua những giới hạn pháp lý, nhân đạo và chính trị, dù các diễn ngôn từ Brussels có vẻ đã cứng rắn
hơn.

Ceuta, cuộc khủng hoảng biên giới bắt đầu từ smartphone

Ceuta, cuộc khủng hoảng biên giới bắt đầu từ smartphone

Từ một phán quyết của tòa án bị bóp méo trên mạng xã hội, những hình ảnh được diễn giải sai lệch và tin đồn lan rộng, hàng chục nghìn người đã đổ về Ceuta trong vài giờ cuối tháng 7, tạo ra một cuộc khủng hoảng tại biên giới Tây Ban Nha - Morocco.

Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Trong gần nửa thế kỷ, thông qua những thỏa thuận về dầu mỏ, tài chính và hợp tác quân sự, nhiều quốc gia Trung Đông đã dựa vào "chiếc ô an ninh" của Mỹ để tập trung phát triển kinh tế. Nhưng, một thỏa thuận quân sự mới được ký vào những ngày đầu tháng 8 này đang làm thay đổi tất cả, mở ra một giai đoạn mới, khi các quốc gia trong khu vực muốn tự bảo đảm an ninh của chính mình.

Giá trị của độc lập, tự do và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới

Giá trị của độc lập, tự do và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới

Độc lập và tự do là những giá trị có ý nghĩa đặc biệt đối với sự tồn tại, phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc và mỗi con người. Không có dân tộc nào có thể phát triển bền vững nếu không có quyền tự quyết đối với vận mệnh của mình; cũng không có xã hội tiến bộ nếu con người không được sống trong môi trường hòa bình, an toàn, có quyền làm chủ và điều kiện phát triển toàn diện. Đối với Việt Nam, độc lập, tự do là những giá trị được hình thành, hun đúc và bảo vệ qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước.

Phát huy sức mạnh văn hóa để bảo vệ an ninh Tổ quốc

Phát huy sức mạnh văn hóa để bảo vệ an ninh Tổ quốc

Ngày 5/8/2026, Bộ Công an tổ chức Hội thảo góp ý xây dựng “Đề án Phát triển văn hóa Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới”. Đề án là sự cụ thể hóa, triển khai thiết thực việc thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị trong lực lượng Công an nhân dân (CAND).

Tăng cường bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ của Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới

Tăng cường bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ của Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới

LTS: Trong kỷ nguyên mới, đặc biệt là bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, để bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, lực lượng Công an nhân dân (CAND) đứng trước yêu cầu phải phát triển theo hướng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, làm chủ khoa học - công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt mỗi cán bộ, chiến sĩ cần không ngừng nâng cao bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ.
Nhân kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống CAND, Chuyên đề ANTG Cuối tháng trân trọng giới thiệu bài viết của Trung tướng Trần Bá Thiều, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Chính trị CAND về vấn đề này.

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

“Giang hồ mạng” không phải là khái niệm pháp lý, mà là cách cộng đồng gọi những cá nhân gây dựng ảnh hưởng trên mạng xã hội bằng hình ảnh đầu gấu đầu mèo, xăm trổ ngang tàng, phát ngôn gây sốc, khoe tiền bạc, các mối quan hệ hoặc công khai chửi bới người khác bằng những lời lẽ rất vô văn hóa... Việc cơ quan điều tra khởi tố, bắt tạm giam một loạt "giang hồ mạng" như: Khánh "Sky", Hồ Văn Khoa, “Vua Quạt” Trần Đình Tiệp, vợ chồng Huấn “Hoa Hồng”, vợ chồng Phú Lê, “Tế điên" Nam Định thời gian gần đây khiến số "giang hồ mạng" khác có vẻ lo ngại sẽ tới lượt mình nên đã tìm cách thay đổi nội dung. Mạng xã hội vì thế cũng đỡ rác hẳn.

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Giữa lúc dòng chảy thương mại từ Vùng Vịnh qua eo biển Hormuz bị bóp nghẹt bởi xung đột Mỹ-Iran, một huyết mạch hàng hải khác của thế giới đang đứng trước nguy cơ bị cuốn vào vòng xoáy chiến sự. Căng thẳng Houthi - Arab Saudi tái bùng phát, cùng những cảnh báo cứng rắn từ Tehran, đang đặt eo biển Bab el-Mandeb trước nguy cơ trở thành điểm nghẽn tiếp theo, có thể đẩy cú sốc năng lượng vượt khỏi Trung Đông, lan rộng ra nền kinh tế toàn cầu.

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Trong nhiều năm sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, câu hỏi thường trực đối với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) có lẽ vẫn luôn là: Liên minh này có còn lý do để tồn tại? Thực tế thách thức lớn nhất hiện nay với một tổ chức an ninh phòng thủ 77 tuổi đời là có thể thích nghi với một thế giới nơi cạnh tranh giữa các cường quốc trở thành trạng thái thường trực, hàng loạt cuộc khủng hoảng phủ bóng không gian an ninh châu Âu - Đại Tây Dương, và thậm chí là cả sức ép từ những tranh luận về chia sẻ gánh nặng quốc phòng hay các phát biểu gây tranh cãi của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Nghị sĩ Andy Burnham chính thức được xác nhận là lãnh đạo Công đảng và trở thành Thủ tướng thứ 7 của Vương quốc Anh chỉ trong một thập niên. Với những cải cách đầy tham vọng, liệu người đàn ông đến từ Manchester này có thể tái định hình nền chính trị Anh sau một chuỗi khủng hoảng kéo dài hay không?

Vùng Vịnh lại nằm trong tầm lửa

Vùng Vịnh lại nằm trong tầm lửa

Cuộc đối đầu quân sự giữa Mỹ và Iran một lần nữa đẩy khu vực Vùng Vịnh vào trạng thái bất ổn kéo dài. Dù không phải là các bên trực tiếp khởi phát xung đột, nhiều quốc gia Arab lại đang hứng chịu những tổn thất về an ninh, kinh tế và chiến lược.

Di sản nặng nề của cuộc chiến Mỹ - Iran

Di sản nặng nề của cuộc chiến Mỹ - Iran

Bản ghi nhớ Islamabad giữa Mỹ và Iran đã khép lại 110 ngày xung đột khốc liệt. Tuy nhiên, ngừng bắn không đồng nghĩa với việc những hệ lụy của cuộc chiến kết thúc. Đằng sau tiếng súng là những thành phố tan hoang, hàng nghìn thương vong và những dư chấn kinh tế đang lan rộng vượt xa khu vực Trung Đông.

Những nút thắt phía sau Bản ghi nhớ Islamabad

Những nút thắt phía sau Bản ghi nhớ Islamabad

Tiếng súng đã lắng xuống, những siêu tàu chở dầu đầu tiên đã quay trở lại eo biển Hormuz và Trung Đông đang bước vào giai đoạn hậu chiến. Tuy nhiên, chương trình hạt nhân Iran, tình hình Lebanon và tương lai của eo biển Hormuz vẫn là những bài toán chưa tìm được lời giải cuối cùng, có thể quyết định thành bại của Bản ghi nhớ Islamabad trong thời gian tới.

Để không ai bị bỏ lại trong hành trình chuyển đổi xanh

Để không ai bị bỏ lại trong hành trình chuyển đổi xanh

Hội đồng nhân dân TP Hà Nội đã thông qua nghị quyết quy định chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện giao thông đường bộ từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang sử dụng năng lượng sạch và khuyến khích sử dụng giao thông công cộng trên địa bàn thành phố. Theo đó, thành phố hỗ trợ trực tiếp bằng tiền đối với cá nhân thuộc hộ nghèo có đăng ký “nơi cư trú” hoặc “nơi ở hiện tại” trên phần mềm quản lý VNeID thuộc địa bàn TP Hà Nội do UBND cấp xã xác nhận và chịu trách nhiệm.

Vai trò Pakistan trong việc giải quyết xung đột Iran

Vai trò Pakistan trong việc giải quyết xung đột Iran

Cuộc chiến kéo dài 3 tháng đầu năm 2026 giữa một bên là liên minh Mỹ - Israel và một bên là Cộng hòa Hồi giáo Iran đã đẩy thế giới tới bờ vực cuộc khủng hoảng năng lượng toàn diện và nguy cơ bùng nổ chiến tranh tổng lực tại Trung Đông. Giữa cơn bão lửa, sự xuất hiện của Pakistan trong vai trò kiến trúc sư trưởng cho thỏa thuận hòa bình đã đem đến cho chúng ta góc nhìn mới đầy thú vị về cách mà một quốc gia có thể góp phần xoay chuyển cục diện địa chính trị quốc tế.

Sân khấu chính trị và thể thao

Sân khấu chính trị và thể thao

Ngày hội bóng đá lớn nhất thế giới World Cup 2026 đang diễn sôi động, thu hút sự quan tâm của người hâm mộ khắp thế giới. Nhưng, không chỉ là một sự kiện thể thao, giải đấu này còn trở thành sân khấu lớn mà ở đó giới thể thao và chính trị đã bắt tay giữa những mâu thuẫn và lợi ích.

Tô đậm một vị thế mới

Tô đậm một vị thế mới

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam vừa kết thúc tốt đẹp chuyến công tác tham dự Hội nghị cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga và có các hoạt động song phương tại thành phố Kazan, Cộng hòa Tatarstan, Liên bang Nga từ ngày 16 đến 18/6/2026 theo lời mời của Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin. Đây là chuyến thăm có ý nghĩa đặc biệt, đồng thời cũng đã đạt được những kết quả tích cực, khẳng định hình ảnh Việt Nam là cầu nối tin cậy trong ASEAN, là bạn bè thủy chung, chân thành của Nga.