Đừng chuyển thể thành quá thể

Việc thơ được phổ nhạc dường như là một giải thưởng đối với thi sĩ, nhất là với những “vĩ nhân tỉnh lẻ” cho dù bài thơ đó phổ nhạc xong đắp chiếu. Có những nhạc sĩ phổ thơ như làm quà, bạ đâu phổ đấy với phương pháp “thơ đi đến đâu nhạc bâu đến đấy”.

Lại có nhạc sĩ phổ thơ xong chỉ ghi mỗi tên mình. Tác giả thơ hỏi thì lấp liếm rằng bài hát có trước bài thơ có sau. Sau thấy không trôi, nhạc sĩ bèn sửa sai, ghi tên thi sĩ khi phát hành các album sau này. Một số tác giả thơ không thấy các cuộc trao giải lớn cho ca khúc không thấy tên mình. Đồng tác giả chẳng ai nhắc tên. Cái giấy chứng nhận làm kỷ niệm cũng không nốt. Thế nên cũng có những nhà thơ không coi việc được phổ nhạc vinh dự gì. Hơn nữa, chỉ nơm nớp lo nhạc sĩ “phá” thơ.

Mà người ta cũng hay nhân danh sáng tạo để vặt đầu bẻ chân bài thơ lắm. Nhà văn Bảo Ninh từ chối việc làm phim “Nỗi buồn chiến tranh” vì không thể đồng thuận với cách sửa kịch bản của đoàn làm phim Mỹ. Nhà văn lừng danh Kundera thì tuyên bố thẳng thừng rằng, cấm chuyển thể tác phẩm của ông thành phim.

Đã khó đồng thuận với nhau sao không viết kịch bản độc lập, lại phải chuyển thể tiểu thuyết làm gì? Xin thưa, hầu hết các phim đoạt giải lớn như Oscar đều có tỷ lệ chuyển thể tiểu thuyết áp đảo. Riêng sự ăn khách của tiểu thuyết đã đỡ tiền tỉ tiếp thị. Một số đạo diễn của chúng ta phàn nàn khi làm phim về kháng chiến không có kinh phí cho quảng cáo. Xin thưa, cuộc kháng chiến oanh liệt với những con người anh hùng làm triệu người rơi lệ đã là một sự quảng cáo cho phim với giá đắt nhất rồi.

Vừa rồi người ta cho rằng phim “Đất rừng phương Nam 2023” mới ra mắt khác xa với nguyên tác của Đoàn Giỏi thì cần độc lập với cái tên thoát ly hẳn nguyên tác mới phải. Các nhà marketing không dại. Phần quảng cáo sẽ vô cùng rẻ nhờ cái tên liên đới với tiểu thuyết được hàng triệu người yêu thích từ tiểu thuyết văn học tới bộ phim nhiều tập trước đây.

Khi Cục Điện ảnh yêu cầu sửa chữa lại các chi tiết không phù hợp với lịch sử thì có một số “trí ngủ” cho rằng chớ đánh đồng phim với sách giáo khoa, lịch sử, chính trị. Nghệ thuật cần tách khỏi chính trị mới sáng tạo được. Các “trí ngủ” có biết vì sao trên phim thì quân đội Hoa Kỳ bao giờ cũng cực đẹp không? Lính Mỹ không cứu thành phố, quốc gia thì cứu trái đất với tinh thần mình vì mọi người, kết thúc có hậu, thiện thắng ác. Nghe có thấy quen quen không? Vẫn một phương pháp, mà với ta thì có vẻ “Bụt chùa nhà không thiêng”.

Nhà văn Dubravka Ugresic (Croatia) thấy rõ sự tương đồng đến vậy trong một bài tiểu luận: “Bảy chục năm đã trôi qua kể từ ngày chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa ra đời. Các nhà văn Đông Âu là những người thua thiệt nhất trong chuyện này. Tôi thực sự tiếc cho họ, bởi lẽ họ đã không có đủ tự tin để bảo vệ thứ nghệ thuật của chính họ. Họ đã quẳng vào sọt rác công sức lao động miệt mài của các nhà văn hiện thực xã hội chủ nghĩa ngày xưa mà không biết học ở họ những kỹ năng cần thiết cho một thị trường văn học. Họ đã ngược đãi và giết chết đứa con của chính họ” (trích bản do Ngô Tự Lập dịch).

Để hình ảnh quân đội long lanh thì phải có sự bắt tay giữa quân đội Mỹ và Hollywood sao cho đôi bên đều hoan hỷ. Glen Roberts là người phụ trách việc hợp tác với Hollywood của Bộ Quốc phòng Mỹ. Các kịch bản muốn hợp tác với Bộ Quốc phòng Mỹ đều phải được Roberts duyệt. Nhiệm vụ của Roberts là "lan tỏa và bảo vệ hình ảnh của các lực lượng vũ trang Mỹ". Họ thực hiện khoảng 130 dự án giải trí mỗi năm, từ phim tới các chương trình truyền hình, trò chơi điện tử… Sau chiến tranh Việt Nam, các nhà báo Mỹ không được tùy ý ra chiến trường quay chụp. Giờ thử tìm google hình ảnh quân đội Mỹ trên chiến trường Iraq, Afganistan, không thể tìm thấy những hình ảnh tiêu cực nào. Tại sao? Hỏi đã là trả lời.

Nhân danh tự do sáng tạo, thậm chí có “trí ngủ” khước từ chức năng tuyên truyền của nghệ thuật. Các “trí ngủ” lờ tịt đi rằng, nghệ thuật như điện ảnh, âm nhạc tác động trí não đầu tiên, nếu không tác động hành vi tích cực thì hoàn toàn có thể đẩy con người lùi về tiêu cực hoặc các hướng vô định.

Xin kể hầu câu chuyện Tứ diện Sở ca. Sở Bá Vương Hạng Vũ bị vây khốn ở Cai Hạ. Quân Sở cạn lương, không tiếp viện nhưng Hạng Vũ với ý chí thép kiên cường vẫn tin sẽ lật ngược thế cờ. Hàn Tín cho quân Hán hát bài dân ca nước Sở với dàn đồng ca hàng vạn người. Đêm rét thê lương, quân Sở nghe bốn bề tiếng hát làn điệu quê mình thì nhớ nhà rơi lệ. 10 vạn quân Sở rơi lệ hát theo, buông giáo và trốn sạch. Hạng Vũ ý chí thép lạnh từng chôn sống 20 vạn quân Tần không ghê tay đã thực sự sụp đổ. Kết cục tự vẫn tại Ô Giang không kể nữa. Có thuyết nói phần lời ca do Trương Lương soạn. Họ Trương thật là bậc kỳ tài, điều khiển từ xa bằng văn hóa.

Sản phẩm đại chúng càng sai lịch sử khác nào đầu độc đám đông. Vẫn là nghệ thuật, nhưng là tiên dược hay độc dược cách nhau một khoảng hẹp nhưng mơ hồ. Vì thế, nghệ sĩ ngàn lần không được mơ hồ.

Tả Từ

Các tin khác

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

“Việc nhẹ, lương cao”, “thế giới tự do”, “không cần lao động vẫn có cuộc sống sung túc, được bảo lãnh đi định cư tại các nước thứ ba như Mỹ, Canada, Australia”... Đó là những lời dụ dỗ khiến một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên tin theo và di cư bất hợp pháp sang Thái Lan mong được “đổi đời”.

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Trong đời sống âm nhạc, nhiều tác phẩm ra đời theo “đơn đặt hàng” hay yêu cầu, mong muốn nào đó không phải là điều xa lạ. Nhưng vượt ra khỏi mục tiêu ban đầu, nhiều tác phẩm đã ghi dấu ấn bền vững trong lòng công chúng. Đơn đặt hàng - tưởng chừng là khuôn khổ - lại giống như chiếc khung để nhạc sĩ vẽ lên những bức tranh âm nhạc sống động và nhiều điều thú vị.

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Trần Đại Thắng chưa bao giờ thực sự rời sông Đà. Dòng sông ấy vẫn lững lờ trong từng trang sách anh làm, trong mùi giấy in thoang thoảng, trong cả những đêm khuya anh ngồi viết lại chính đời mình. Từ cậu bé 6 tuổi mê mẩn ngắm những cuốn sách Nga trong một hiệu sách bên kia dòng sông Đà đến người dựng nên Đông A Books, Thắng chỉ làm một việc, giữ cho sách không trở thành một thứ thoáng qua. Cuốn "Tôi kể" dày 500 trang không phải lời kết. Chỉ là một lần nữa, anh lật giở ký ức, để xem tất cả những chi tiết nhỏ bé anh đã dành cả đời chăm chút, liệu có đủ nặng để níu lại một chút gì đó giữa dòng đời đang trôi quá vội.

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Sau gần một thập kỷ hoạt động trên không gian mạng, hệ thống phát sóng bóng đá lậu Xôi Lạc TV vừa bị Cơ quan công an triệt phá, khởi tố hàng chục đối tượng liên quan. Đằng sau những đường link xem bóng đá miễn phí tưởng chừng vô hại là cả một "hệ sinh thái" web lậu vận hành theo kiểu "đầu rắn nhiều thân", gắn chặt với quảng cáo cá cược và dòng tiền ngầm có quy mô lớn.

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Tôi quyết định làm chuyến “du lịch bụi” đến Hà Lan vào những ngày cuối năm 2025. Với tôi, đây thật sự là chuyến đi đáng nhớ, bởi Hà Lan không chỉ có kênh đào thơ mộng, cối xay gió, cánh đồng hoa Tulip rực rỡ, văn hóa xe đạp độc đáo mà còn là mảnh đất có nhiều điều để khám phá.

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Năm 2025, lịch sử và âm nhạc cùng lúc tìm được đường trở lại đời sống đương đại. Những bộ phim chiến tranh như "Mưa đỏ" đã lập kỷ lục doanh thu phòng vé với doanh thu trên 700 tỷ đồng; các chương trình Đại nhạc hội quy mô lớn thắp sáng không gian công cộng bằng cảm xúc tập thể, concert "Tổ quốc trong tim" thu hút 50.000 khán giả, Concert "Rạng rỡ Việt Nam" sau vài giờ mở bán đã cháy vé, cho thấy dư địa để phát triển công nghiệp văn hóa rất lớn. Vấn đề là làm thế nào để biến những khoảnh khắc bùng nổ ấy thành một chiến lược phát triển bền vững cho ngành công nghiệp văn hoá Việt Nam.

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị không ngừng leo thang, một mô hình hợp tác độc đáo đang hình thành ngay tại trung tâm châu Âu. Thủ đô London của nước Anh sắp trở thành thành phố đầu tiên trên thế giới chứng kiến xe tự lái của hai gã khổng lồ công nghệ đến từ Mỹ và Trung Quốc cùng vận hành. Sự hiện diện song hành này không đơn thuần là một cuộc đua công nghệ, mà còn mở ra một lối đi mới, nơi những đối thủ toàn cầu cùng phát triển dưới một khung pháp lý chung, mang đến hy vọng về khả năng phối hợp trong một lĩnh vực then chốt của tương lai.

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Năm 2001, khán giả đã hồi hộp dõi theo những pha hành động và đấu trí trong bộ phim Oceans Eleven (11 tên cướp thế kỷ) về một vụ cướp casino được dàn dựng tinh vi đến mức hoàn hảo ở Los Angeles. Và cuối năm 2025, khi nước Đức đang yên bình tận hưởng kỳ nghỉ lễ Giáng sinh, một vụ cướp ngân hàng táo bạo, với những tình tiết ly kỳ như phim điện ảnh, đã khiến người ta không khỏi bàng hoàng.

Khi chim bỏ đường bay

Khi chim bỏ đường bay

Có thể gọi vụ hủy chương trình “Về đây bốn cánh chim trời” hôm 28/12 vừa qua là “vụ bể show thế kỷ” bởi nó chưa từng có tiền lệ ở Việt Nam. Hệ lụy của nó là tranh cãi kéo dài, gay gắt giữa bên bênh vực và bên công kích các nghệ sĩ đã tham gia “đình công”.

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Năm 2025 của điện ảnh thế giới mở ra với tâm thế bất an. Hollywood, biểu tượng của nền công nghiệp điện ảnh toàn cầu tiếp tục đối mặt chu kỳ suy giảm doanh thu, sự bế tắc của dòng phim trung cấp, chi phí sản xuất leo thang và tình trạng phụ thuộc quá mức vào các thương hiệu cũ. Thị phần phòng vé phim Hollywood đang giảm dần so với 2 thập kỷ trước, nhất là ở các thị trường châu Á, nơi khán giả trẻ chuyển sang nội dung bản địa và dịch vụ trực tuyến.

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Bắt nguồn từ một câu hỏi thắc mắc trên diễn đàn mạng xã hội của một vài sinh viên, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội Phạm Văn Long cùng 2 cấp dưới bị khởi tố hành vi "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ", với cáo buộc đã "ăn chặn" tiền hỗ trợ tham gia phục vụ sự kiện A80 của sinh viên. Số tiền được cho là bị xà xẻo ấy không lớn (chỉ hơn 200 triệu) nhưng thứ mất đi lại lớn hơn nhiều lần.

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Trong bối cảnh Bitcoin và các tài sản kỹ thuật số khác liên tục tăng giá, những ví tiền số trở thành “kho vàng di động”, đây không đơn thuần là dạng tống tiền truyền thống nữa. Tội phạm kết hợp giữa công nghệ và thủ đoạn tàn ác truyền thống để chiếm đoạt những khối tài sản ảo. Chúng sử dụng kỹ thuật doxxing (thu thập và tiết lộ thông tin cá nhân trên mạng), khai thác mạng xã hội, truy vết on-chain, rồi chuyển sang hành vi bạo lực ngoài đời thực để bắt cóc, khống chế và ép nạn nhân mở ví, tiết lộ mật khẩu crypto hoặc buộc gia đình nạn nhân chuyển tiền.

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Sáng sớm 19/10, bốn tên cướp cải trang thành công nhân xây dựng đã thực hiện một vụ cướp được lên kế hoạch tỉ mỉ tại Bảo tàng Louvre ở thủ đô Paris (Pháp). Chỉ trong vòng chưa đầy 10 phút, chúng đã cuỗm đi 8 món đồ từ bộ sưu tập Trang sức Hoàng gia Pháp - những món đồ nổi tiếng với ý nghĩa lịch sử và tổng giá trị ước tính lên tới 88 triệu euro. Mặc dù một vài nghi phạm đã bị bắt giữ, công tố viên Paris Laure Beccuau vẫn mô tả hoạt động này "rất có thể là hành động của tội phạm có tổ chức".

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Sau khi Hoàng Hường - người được mệnh danh là "nữ hoàng" thực phẩm chức năng bị bắt, cơ quan điều tra tiếp tục bắt một mắt xích quan trọng trong "đế chế" Hoàng Hường, đó là Nguyễn Thị Tường An, người không livestream, không xuất hiện trên truyền thông nhưng được dư luận cho rằng, vai trò của Tường An cực kì quan trọng trong hệ thống của Hoàng Hường.

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Trên sân khấu lớn, Jack97 bước ra hào hoa như một “công tử” miền Tây, để rồi cậu ca sĩ ấy “tông cửa mồm” ném một câu “dồn cửa tai” của khán giả: “Lào gì cũng tôn”. Lập tức, video ấy tràn lan trên mạng, kéo theo phản ứng giận dữ của rất nhiều người…

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Đò dọc phải tránh đò ngang

Ngụ cư phải tránh dân làng cho xa

"Đò" là từ "độ" tiếng Hán - Việt chuyển qua tiếng Việt, theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ. Khi ai đó bảo: "Thành công rồi, việc này có trời độ", ta hiểu là do trời ủng hộ giúp đỡ, chứ không hẳn hiểu theo nghĩa độ/ đò là chở qua sông.

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Trong báo cáo dài hơn 200 trang mới được công bố, Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) và Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ xác định Prince Holding Group (Prince Group) - đế chế kinh doanh trải khắp thế giới của ông trùm lừa đảo Chen Zhi, là một tổ chức tội phạm xuyên quốc gia. Không chỉ vận hành hàng loạt trại lừa đảo quy mô lớn ở Campuchia và Myanmar, Prince Group còn rửa hàng trăm triệu USD tiền bẩn qua hệ thống ngân hàng Hàn Quốc, fintech Singapore, bất động sản Dubai và quỹ đầu tư ở London (Anh).

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Có những kẻ từng được ca ngợi là “người mở đường cho kỷ nguyên khởi nghiệp”, nhưng khi bức màn rơi xuống, người ta mới nhận ra đó không phải người mở đường mà là kẻ đào hố. Đào Minh Phú, trong nhiều năm, được nhắc đến như hình mẫu của một “doanh nhân 4.0”: năng động, sắc sảo, nói đâu trúng đó.

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã yêu cầu sáp nhập, giải thể các cơ sở giáo dục đại học không đạt chuẩn; nghiên cứu chuyển một số trường đại học về địa phương quản lý để đáp ứng tốt hơn yêu cầu đào tạo nhân lực của địa phương...