Dòng họ có 7 hội viên Hội Nhà văn Việt Nam

Tôi là một thành viên trong dòng họ Nguyễn Đức (xã Nghi Trung, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An), có 7 người là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam. Nhưng thực ra trong họ còn rất nhiều người giỏi văn chương mà chưa vào Hội. Trong bài báo này xin giới thiệu về họ...

Những tiền nhân danh tiếng

Thế hệ trước của 7 hội viên Hội Nhà văn Việt Nam có rất nhiều cụ nổi tiếng về văn chương, thậm chí có tên trong lịch sử. Cụ Nguyễn Đức Đồng hay chữ đỗ tú tài, cụ Nguyễn Đức Đôn đỗ cử nhân, làm Đốc giáo Hưng Nguyên… Đặc biệt có cụ Nguyễn Đức Công (ông nội nhà thơ Anh Ngọc), đỗ đầu Xứ, thường gọi là Đầu Xứ Công. Cụ không làm quan, sớm có tư tưởng cách mạng nên tham gia phong trào Đông Du, xuất dương sang Nhật cùng Phan Bội Châu và mang bí danh là Hoàng Trọng Mậu.

a1.jpg -0
Nhà văn Hoài Thanh và tác phẩm “Thi nhân Việt Nam” đã đi vào lịch sử văn học.

Năm 1912, cụ Nguyễn Đức Công tham gia sáng lập Việt Nam Quang Phục Hội, giữ chức Bí thư và ủy viên phụ trách quân sự. Cụ cùng Phan Bội Châu thảo “Việt Nam Quang Phục Quân Phương Lược”. Năm 1915, cụ chỉ huy cánh quân tấn công Pháp ở đồn Tà Lùng (Cao Bằng), nhưng không thành. Cụ bị Pháp bắt và xử tử hình năm 1916. Cụ để lại nhiều thơ văn, nổi tiếng là bài “Cảm Tác”, thời gian bị giam ở Hỏa Lò và câu đối “Tuyệt mệnh” trước khi bị xử bắn:

“Ái Quốc Hà Cô! Duy hữu tinh thần lưu bất tử

Xuất sư vị tiệp, thả tương tâm sự thác lai sinh”

Dịch nghĩa:

“Yêu nước tội gì, chỉ có tinh thần là sống mãi

Ra quân chưa thắng, xin đem tâm sự gửi thế hệ sau”

Hiện nay, tại Hà Nội, Vinh, Đà Nẵng và TP Hồ Chí Minh đều có đường mang tên Nguyễn Đức Công.

7 hội viên Hội Nhà văn Việt Nam

Nhóm 7 người gồm: nhà văn Hoài Thanh; nhà văn Hoài Chân- nguyên Giám đốc Nhà xuất bản Văn hóa; nhà thơ Thúy Bắc; nhà văn Từ Sơn (con trai cụ Hoài Thanh)- nguyên Vụ trưởng Vụ Văn hóa - Văn nghệ, Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương; dịch giả Phan Hồng Giang (con trai cụ Hoài Thanh), nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa nghệ thuật Việt Nam; nhà phê bình lý luận Nguyễn Đức Đàn, nguyên Tổng biên tập Tạp chí Nghiên cứu nghệ thuật; nhà thơ Anh Ngọc. Trong đó tiên chỉ là cụ Hoài Thanh, người nổi tiếng với tác phẩm “Thi nhân Việt Nam”.

Về tác phẩm này, nhà thơ Trần Đăng Khoa đã nói vui: “Đó là trời viết chứ không phải người viết”. Nhà thơ Huy Cận nói rằng: “Thường người ta chỉ bàn về thơ ca khi tác phẩm đã lùi về dĩ vãng, nhưng “Thi nhân Việt Nam” thì bàn về thơ đương đại, cùng song hành với Thơ mới”. “Thi nhân Việt Nam” là một trong những tác phẩm được in nhiều lần từ khi ra đời đến hôm này. Một cán bộ Viện Văn học công tác cùng ông Hoài Thanh khi ở Viện Văn học kể: ông Hoài Thanh viết văn thế nào thì nói chuyện giống vậy rất tuyệt vời.

Nhà thơ Thúy Bắc với bài thơ “Sợi nhớ sợi thương” được nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu phổ nhạc là một trong những tác phẩm hay nhất của thời kì kháng chiến. Phan Hồng Giang là dịch giả lớn về văn học Nga. Nhà thơ Anh Ngọc có nhiều bài thơ hay như: “Cây xấu hổ đường 9”, “Vị tướng già” viết về Đại tướng Võ Nguyên Giáp…

Trong họ, ông Hoài Thanh là vai chú và Anh Ngọc là vai cháu. Có một chuyện nhỏ thú vị là năm 1972, khi nhà thơ Anh Ngọc lên nhận giải Nhì với chùm thơ về Quảng Trị thì người trao là ông Hoài Thanh. Chú Hoài Thanh tủm tỉm cười nói vui: “Lâu lắm rồi chú cháu mình không gặp nhau”.  Sau này ông thường nói với mọi người trong họ: “Xuân Diệu khen thơ thằng Ngọc lắm”. 

Rồi có trường hợp “đụng hàng” như khi ông Nguyễn Đức Đàn là Hiệu trưởng trường Viết văn Nguyễn Du (giai đoạn đầu ở Quảng Bá) thì Trưởng phòng là nhà thơ Thúy Bắc. Trong họ, ông Đàn phải gọi bà Thúy Bắc là cô… Rồi còn những chuyện ngẫu nhiên thú vị như ngày 1/5/1975, nhà thơ Anh Ngọc, phóng viên báo Quân đội nhân dân, đi theo cánh quân chiến thắng vào dinh Độc Lập thì gặp ngay người em con ông chú ruột là Nguyễn Đức Giáp, khi đó là phóng viên của Thông tấn xã Giải Phóng cũng vào đây từ địa đạo Củ Chi, trụ sở của Thông tấn xã Giải Phóng. Ông Giáp đi B từ năm 1964 nên rất vui được biết tin gia đình ra sao qua Anh Ngọc.  Sau này ông Giáp về hưu ở cương vị Phó tổng giám đốc Thông tấn xã Việt Nam.

Nhưng đó chỉ là phần nổi của tảng băng, phần chìm còn nhiều người giỏi văn chương xin giới thiệu dưới đây.

Bên ngoại có ông Nguyễn Huy Nhu là cháu ngoại họ Nguyễn Đức. Ông đỗ tiến sĩ năm 27 tuổi và có tên bia trong văn miếu Huế. Ông có 2 người con là nhà văn Huy Phương và con gái là bà Thanh Hương, nguyên Tổng biên tập Báo Phụ nữ Việt Nam, vợ nhà văn Vũ Tú Nam. Một người con rể khác là giáo sư, nhà giáo nhân dân Nguyễn Đình Chú, công tác tại khoa Văn trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Ông chuyên về văn học trung đại Việt Nam, có nhiều công trình đồ sộ về Nho giáo, Phật giáo… Một người con dâu khác là nữ nhà thơ, nhà biên kịch, nguyên Cục phó Cục Điện ảnh Nguyễn Thị Hồng Ngát, vợ của dịch giả Phan Hồng Giang.

Và những người giỏi văn chương không phải hội viên Hội Nhà văn

Cụ Nguyễn Đức Vân, thân sinh giáo sư Nguyễn Đức Đàn và nhà thơ Anh Ngọc, là nhà Hán học uyên bác. Cụ từ bé do nhà nghèo, bố tham gia Cách mạng bị xử bắn, và để dành tiền cho các em ăn học nên cụ tự học những khi chăn trâu đứng nghe lỏm  ngoài lớp học. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, cụ làm Chủ tịch Việt Minh đầu tiên xã Nghi Trung, Nghi Lộc, Nghệ An. Năm 1960, cụ Vân chuyển ra công tác tại Viện Văn học.

anh ngoc.jpg -0
Nhà thơ Anh Ngọc.

Tác phẩm dịch của cụ gồm: “Hồng Lâu Mộng” (Trưởng nhóm biên dịch), “Hoàng Lê Nhất Thống Chí”, “Thơ Văn Lý Trần” (cùng nhóm), “Tùy Viên Thi Thoại”, “Thơ Văn Nguyễn Xuân Ôn”...

Một đại thụ của họ là cụ Nguyễn Đức Bính, em ruột của cụ Vân. Cụ đậu Thành Chung và được nhà thơ Nguyễn Vỹ nhận xét là một trong 4 người Việt viết văn bằng tiếng Pháp hay nhất. Nguyễn Đức Bính ra Hà Nội làm báo và chơi thân với nhà văn Ngô Tất Tố. Rồi ông bị Pháp trục xuất khỏi Hà Nội vì những bài báo có tư tưởng tiến bộ. Rời Hà Nội, Nguyễn Đức Bính về Vinh làm chủ bút 2 tờ báo: Thanh Nghệ Tĩnh tân văn và báo tiếng Pháp Le Canarđechaine (Vịt sổ lồng) kiêm hiệu trưởng trường tư thục Lễ Văn. Hai thầy giáo trẻ nhất lúc đó của trường là nhà văn Nguyễn Triệu Luật và nhà văn hóa Hữu Ngọc. Ông có những tác phẩm nổi tiếng như: “Người Cổ Nguyệt Chuyện Xuân Hương”, “Trường ca Hà Nội”, “Ngô Tất Tố như tôi đã biết”…

 Có lần tôi đến thăm người con trai nhà văn Ngô Tất Tố lấy tài liệu cho bài viết nhân dịp kỉ niệm chẵn năm ngày sinh cụ Tố, khi tôi nói là cháu cụ Nguyễn Đức Bính (ông Bính là em ruột ông nội tôi) thì anh ta tỏ ra rất xúc động, nói bài viết của cụ Bính là hay nhất trong các bài về ông Tố. Sinh thời ông Hoài Thanh từng nói: “Anh Bính tài hơn tôi”.

 Một người tài năng và sớm nổi tiếng nữa là giáo sư Nguyễn Đức Nam. Ông là chuyên gia số 1 về văn học Anh- Mỹ, giảng dạy tại trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Năm 1963, ông bảo vệ thành công luận án phó tiến sĩ về Shakespeare ở Liên Xô, tham gia biên soạn nhiều nhiều giáo trình về văn học phương Tây. Ông làm Giám đốc kiêm Tổng biên tập Nhà xuất bản Giáo dục cho đến khi mất.

Nguyễn Đức Nhật (bút danh là Nguyễn Chí Tình) cũng là cây bút tài năng. Ông là con thứ 2 của cụ Bính, sau khi đi thanh niên xung phong, ông về làm phóng viên Báo Tiền Phong. Trải qua nhiều cơ quan văn hóa, sau cùng làm Thư kí tòa soạn Tạp chí Thông tin khoa học xã hội. Ông đã xuất bản hàng chục đầu sách các thể loại thơ, văn, nghiên cứu văn hóa, bút kí …Ông  không học đại học  nhưng tự học và giỏi các ngoại ngữ Anh, Pháp, Nga …sau này khi đã ở tuổi 80 ông học thêm tiếng Tây Ban Nha.

Hiện tại hậu duệ đời thứ 8 có những người vẫn theo nghiệp văn chương nghệ thuật là: NSƯT Vũ Huy (Điện ảnh); Đạo diễn phim truyện, NSƯT Nguyễn Đức Việt (con ông Nguyễn Đức Nam) và nhà báo Nguyễn Thiên Việt (con ông Nguyễn Đức Đàn). 

Nguyễn Thiên Việt

Các tin khác

Đã theo nghề thì hãy viết đi

Đã theo nghề thì hãy viết đi

“Trước khi viết một tập tiểu thuyết mới, anh có những chuẩn bị gì?”.
Tôi thường hỏi bạn bè trong những lúc ngồi tán phét chuyện trên trời dưới đất. Có lần, nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn bảo, đại khái, chẳng chuẩn bị gì cả, cứ bắt tay vào viết, trong quá trình viết, các tình tiết xảy ra thì cân nhắc, xử lý. Cũng tựa như đứa trẻ nhảy xuống hồ, dù chưa biết bơi. Thực tế của công việc lúc ấy tự khắc khiến mình phải làm gì.

Một mỏ khai thác khoáng sản khổng lồ tại Zambia. Ảnh: First Quantum Minerals

Châu Phi với bài toán thoát “bẫy tài nguyên”

Khoáng sản châu Phi đang trở thành trung tâm của một cuộc tranh giành địa chính trị chưa từng có. Trong khi các cường quốc đổ vốn vào lục địa này, liệu châu Phi có thể tận dụng thời thế để trở thành bên hưởng lợi thực sự từ chính nguồn tài nguyên của mình hay không?

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với không ít gia đình, nỗi đau chưa thể nguôi ngoai khi có người thân hy sinh mà tên tuổi, hài cốt vẫn nằm lại nơi chiến trường xưa hoặc chưa được xác định danh tính. Những ngày này, Công an TP Đà Nẵng đang thực hiện một hành trình vô cùng đặc biệt: Thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ trong "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Về ngôi nhà của dế

Về ngôi nhà của dế

Đó là một ngôi nhà xưa thân quen cũ kỹ nằm trong ngõ Đoàn Nhữ Hài. Nhà văn Tô Hoài (1920-2014) mua ngôi nhà này (năm 1957) từ tiền giải thưởng tập “Truyện Tây Bắc”. Một thời, cánh văn trẻ chúng tôi vẫn thường rủ nhau tới ngôi nhà của Tô Hoài vì ông rất thân thiện. Giờ đây, ngôi nhà trở thành không gian lưu niệm cuộc đời và sự nghiệp văn chương Tô Hoài. Con trai ông, nhà báo Phương Vũ đặt tên Nhà lưu niệm đúng với cái tên mà mọi người vẫn gọi: Tô Hoài House (Ngôi nhà Tô Hoài).

Chương trình âm nhạc “Mây lang thang” bị cho là đã nhiều lần vi phạm bản quyền trên môi trường số

Khoảng trống bản quyền âm nhạc ở Việt Nam

Trong nhiều năm qua, thị trường âm nhạc số Việt Nam phát triển nhanh nhưng việc vi phạm sở hữu trí tuệ tràn lan. Nhiều đơn vị kiếm tiền từ hàng triệu lượt xem mà tác giả, nhạc sĩ hoặc chủ sở hữu bản ghi không hề biết tác phẩm của mình bị khai thác như thế nào.

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Trong nghề cầm bút, sống bằng con chữ, lấy chữ làm phương tiện để trình bày suy nghĩ, nhân sinh quan của mình, tôi dám quả quyết, một khi viết những trang văn tạo ra tiếng cười là điều không bao giờ dễ dàng. Chính vì thế khi nhìn lại tiến trình phát triển văn học Việt Nam, kể từ năm 1930 đến nay, ta thấy số lượng tác giả viết văn cười, trào phúng, châm biếm chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Rất ít ỏi.

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Trong vài năm gần đây, Việt Nam bắt đầu xuất hiện trong các cuộc thảo luận quốc tế như một “điểm đến mới nổi” của công nghiệp văn hóa và kinh tế sự kiện. Từ sự bùng nổ của các concert âm nhạc, chương trình giải trí thu hút hàng triệu người theo dõi, đến việc đầu tư hàng loạt nhà hát, trung tâm triển lãm và tổ hợp sáng tạo quy mô lớn, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội đặc biệt: trở thành trung tâm mới của các sự kiện văn hóa và biểu diễn trong khu vực.

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Những người yêu văn học, điện ảnh, sân khấu thì đều biết hai nhân Romeo và Juliet trong vở bi kịch của nhà văn Anh William Shakespeare. Từ trong kịch, phim, Romeo - Juliet đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho những cặp tình nhân trẻ đang trong giai đoạn chớm nở và mãnh liệt. Vì thế, đến thành phố Verona (nằm trong tỉnh cùng tên thuộc vùng Veneto, miền bắc nướcÝ) lần này, tôi quyết định đến thăm ngôi nhà của nàng Juliet.

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Năm 2025, điện ảnh Việt có 55 phim ra rạp thì năm 2026, con số này được dự báo tăng lên khoảng 70 - 80 phim. Trong bối cảnh phim Việt ra rạp ngày càng dày đặc, cuộc cạnh tranh căng thẳng giữa các phim không chỉ bằng nội dung mà còn ở khả năng giành suất chiếu và tạo hiệu ứng truyền thông ngay từ những ngày đầu ra mắt.

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Cuộc gặp gỡ mang tên "Thời tiết của ký ức" không đơn thuần là một buổi ra mắt sách. Đó là một cuộc hội ngộ đặc biệt của "ngũ vị văn chương" - 5 cá tính văn chương độc bản: Trung Trung Đỉnh, Nguyễn Trọng Tín, Phạm Ngọc Tiến, Bảo Ninh, Nguyễn Quang Lập. Nói như nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, không chỉ là trang viết, họ là "những người lưu giữ ký ức của dân tộc". Trong số 5 tác giả này, tôi ấn tượng với 3 người: Trung Trung Đỉnh, Phạm Ngọc Tiến và Nguyễn Trọng Tín.

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Sinh thời nhà thơ Xuân Diệu có "tự giới thiệu" về địa chỉ nhà của mình ở Hà Nội như sau: "Nhà tôi 24 Cột Cờ/ Ai thương thì đến, hững hờ thì qua". Còn "trung niên thi sĩ" Bùi Giáng khi về cư ngụ ở Xóm Gà (Bình Thạnh) cũng có lúc ngẫu hứng giới thiệu với các bạn văn chương rằng: "Gặp nàng, nàng ở Già Lam/ Gặp cô, cô ở Lê Quang Định đường/ Nhà thuốc tây, gái du dương/ Bốn tám hai (482) hẻm tôi thường vô ra".Với những thông tin trên ắt người yêu thơ có thể tìm ra chỗ ở của ông một cách dễ dàng. Còn nhà văn Sơn Nam do không làm thơ nên khi ai hỏi nhà của mình thì ông chỉ đáp: "Cứ đến nhà truyền truyền thống quận Gò Vấp hỏi, thì có người dẫn vào nhà".

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Với phần đông công chúng, nghệ sĩ sân khấu và điện ảnh là những người sống giữa ánh hào quang, được tôn vinh bằng tài năng và danh tiếng. Nhưng phía sau tấm màn nhung, không ít người đang đối diện với một thực tế trái ngược, thu nhập bấp bênh, lương thấp và một câu hỏi được đặt ra: liệu nghệ thuật biểu diễn có là một nghề đủ để sống?

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Ngày 25/4/2026, Kiều bào Việt tại Pháp cùng bạn bè quốc tế yêu chuộng hòa bình đã cùng tham gia Lễ đặt bia Tưởng niệm các nạn nhân Việt Nam bị nhiễm chất độc da cam trong Công viên Choisy, thuộc quận 13 thành phố Paris.

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.