Đồng chí Lê Giản - Vị tư lệnh đầu tiên

Bộ sách “Người đứng đầu lực lượng Công an nhân dân qua các thời kỳ” do NXB Công an nhân dân ấn hành với tập 2 “Đồng chí Lê Giản - Vị Tư lệnh đầu tiên của lực lượng Công an nhân dân” đã cung cấp cho độc giả những thông tin quý giá về một chiến sĩ cách mạng kiên trung của Đảng. Ông cũng là người đặt những viên gạch nền móng quan trọng cho lực lượng Công an nhân dân Việt Nam.

Vượt qua “Những ngày sóng gió”

Về cuộc đời khá đặc biệt của đồng chí Lê Giản, có lẽ độc giả Việt Nam chủ yếu được tiếp cận qua cuốn hồi ký “Lê Giản - Những ngày sóng gió” (nhà văn Đắc Trung chấp bút), NXB Thanh niên và NXB Công an nhân dân ấn hành qua các năm 1985, 1987, 2003, 2005, 2025. Theo lời kể của nhà văn Đắc Trung trong bài viết “Tôi ghi hồi ký của bác Lê Giản” được in trong cuốn sách “Đồng chí Lê Giản - Vị Tư lệnh đầu tiên của lực lượng Công an nhân dân”, phải 8 năm “thử thách” sau lời gợi ý và giới thiệu người viết hồi ký của nhà văn Học Phi, thì công việc ghi hồi ký mới bắt đầu.

Trong mấy năm liền săn tìm tài liệu, đối chiếu xác minh và hơn 4 tháng ông đã “nhốt mình” trong căn phòng nhỏ hoàn thiện bản thảo, đến tháng 2/1985, bản thảo “Lê Giản - Những ngày sóng gió” được ấn hành với số lượng 1,2 vạn bản. Nhà văn Đắc Trung bộc bạch: “Cuốn sách đó không chỉ là biểu tượng tình cảm của tôi với bác Lê Giản mà đó là tất cả sự tôn kính của tôi, của thế hệ chúng tôi đối với các bậc cách mạng tiền bối, những người được Bác Hồ giáo dục, rèn luyện. Họ sống với lý tưởng cao cả, lòng yêu nước nồng nàn, kiên trung, bất khuất, sẵn sàng hi sinh cho sự nghiệp giải phóng dân tộc...”.

1790307082300-1770482751586495039-6595463085683424298-abaf9518f9df5a4a74fedf34d396e197.jpg
Chủ tịch Hồ Chí Minh với đồng chí Phạm Hùng, đồng chí Lê Giản tại Hội nghị Công an Toàn quốc lần thứ V, tháng 1/1950.

Có thể thấy, cuốn hồi ký “Lê Giản - Những ngày sóng gió” khi được viết ra với tâm thế “kể lại những sự việc đã diễn ra để cung cấp tài liệu lịch sử cho Đảng, cho Nhân dân chứ đâu vì danh vọng cá nhân...”, nên có một vị thế, giá trị vô cùng đặc biệt. Chính vì thế, cuốn sách “Đồng chí Lê Giản - Vị Tư lệnh đầu tiên của lực lượng Công an nhân dân” đã dành hơn 70 trang để trích in hồi ký “Lê Giản - Những ngày sóng gió” với giai đoạn quan trọng đồng chí Lê Giản hoạt động ở Cao Bằng cho đến khi đập tan âm mưu của Quốc dân Đảng cấu kết với thực dân Pháp phá hoại chính quyền non trẻ, mà dấu mốc là phá vụ án ở số 7, phố Ôn Như Hầu, ngày 12/7/1946.

Các bài viết quan trọng như: “Lê Giản - Quê hương, cuộc đời và sự nghiệp” của nhà văn Lê Duy Nghĩa, “Đồng chí Lê Giản với những đóng góp quan trọng xây dựng Nha Công an Trung ương và công tác Công an (1946-1952)” của Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Bình Ban - nguyên Viện trưởng Viện Lịch sử Công an, “Một chuyện về lời Bác dạy: Khôn khéo” của nhà báo Xuân Ba... đã khắc họa một cách rõ nét chân dung, nhân cách, trí tuệ của một nhà lãnh đạo tài năng.

Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Bình Ban nhận định: Cuốn sách “Đồng chí Lê Giản - Vị Tư lệnh đầu tiên của lực lượng Công an nhân dân” lần đầu tiên khắc họa khá đầy đủ về bức chân dung của vị tư lệnh ngành đầu tiên của lực lượng Công an, trong thời gian hơn 13 năm đảm nhiệm các cương vị lãnh đạo của lực lượng CAND, trong đó có gần 7 năm giữ chức vụ Giám đốc, Tổng Giám đốc Nha Công an Việt Nam (6/1946 - 9/1952) và 19 năm là Phó Chánh án Tòa án nhân dân Tối cao (1960-1979).

Thông qua những hình ảnh chọn lọc, sinh động và những câu chuyện kể, bài viết, lời tự sự, tâm sự của các thế hệ lãnh đạo công an qua các thời kỳ, các bài viết của các nhà văn, nhà khoa học, nhà sử học, con cháu đại diện gia đình,... một lần nữa làm rạng rỡ thêm bức “chân dung lãnh đạo” và cuộc đời, sự nghiệp, cống hiến, đóng góp quan trọng của đồng chí Lê Giản - Vị Tư lệnh đầu tiên của lực lượng Công an đối với sự nghiệp bảo vệ an ninh, trật tự, nhất là trong những năm đầu, những thời khắc gay cấn của lịch sử khi vận mệnh Nhà nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa non trẻ ở thế “ngàn cân treo sợi tóc”...

Trưởng thành cùng cách mạng

Chân dung “Đồng chí Lê Giản - Vị Tư lệnh đầu tiên của lực lượng Công an nhân dân” qua cuốn sách đã được tái hiện tương đối đầy đủ với góc tiếp cận vừa khoa học vừa nhân văn. Đồng chí Lê Giản sinh ra trong một gia đình có truyền thống hiếu học với tên thật là Tô Gĩ tại thôn Xuân Cầu, xã Nghĩa Trụ, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên (nay là xã Nghĩa Trụ, tỉnh Hưng Yên). Khi còn là học sinh, ông đã sớm giác ngộ cách mạng, tham gia Học sinh đoàn và Xích vệ đoàn - là những tổ chức ngoại vi của Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội.

Tháng 6/1930, đồng chí Lê Giản vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam - khi đó ông còn chưa tròn 17 tuổi, trở thành một trong những đảng viên trẻ nhất thời bấy giờ. Từ năm 1930 đến 1939, ông trải qua những năm tháng hoạt động ở Sài Gòn, Hải Phòng với nhiều lần bị mật thám Pháp bắt bớ, tra khảo nhưng không có bằng chứng nên chúng buộc phải trả tự do cho ông. Đến đầu năm 1940, do cơ sở bị lộ, ông bị chính quyền thực dân bắt giam, kết án và bị lưu đày ở Bắc Mê (Hà Giang), nhà tù Sơn La, sau đó bị đưa sang lưu đày ở đảo Madagascar vào tháng 5/1941 cùng các đồng chí Hoàng Đình Giong, Phan Bôi, Vũ Văn Địch, Nguyễn Thế Truyền.

Khi quân đội Anh chiếm lại được Madagascar, ông cùng các đồng chí của mình thể hiện nguyện vọng tham gia chống Phát xít cùng với quân Đồng minh. Ông được Cơ quan Tình báo Anh tiếp nhận và đưa sang Calcutta (Ấn Độ) huấn luyện về truyền tin để chuẩn bị về hoạt động tại Đông Dương cùng 6 đồng chí là Hoàng Đình Giong, Phan Bôi, Vũ Văn Địch, Đoàn Ngọc Rê, Nguyễn Văn Ngọc và Nguyễn Văn Phòng.

Trải qua khóa huấn luyện tình báo tại Ấn Độ, nhóm 7 người lần lượt được quân Đồng minh thả dù về lại mảnh đất quê hương. Đồng chí Lê Giản cùng đồng chí Hoàng Đình Giong nhảy dù thành công về mảnh đất Cao Bằng vào ngày 25/10/1944, may mắn gặp được đồng đội đón về căn cứ và báo cáo tổ chức. Ông tham gia nhiệm vụ xây dựng căn cứ địa ở Việt Bắc, tham gia xây dựng sân bay dã chiến Lũng Cò vào tháng 6/1945 và được coi là sân bay quốc tế đầu tiên của cách mạng Việt Nam.

1790307082208-1770482751586495039-6595463085683424298-211e5e6f7a8c01d3521be527de92ac2e.jpg
Đồng chí Lê Giản và Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong lễ sinh nhật Đại tướng 90 tuổi.

Khi trở về Hà Nội vào tháng 10/1945, ông được Chính phủ Cách mạng lâm thời Việt Nam Dân chủ cộng hòa cử giữ chức vụ Phó Giám đốc Sở Liêm phóng Bắc bộ. Sau khi hợp nhất các Sở Liêm phóng và Sở Cảnh sát thành Việt Nam Công an vụ, ông đảm nhiệm chức Phó Giám đốc, rồi Giám đốc Việt Nam Công an vụ (thay ông Nguyễn Dương từ chức sau 37 ngày làm Giám đốc). Khi tên gọi Nha Công an Việt Nam đổi thành Nha Công an Trung ương, chức vụ của ông thay đổi thành Giám đốc Nha Công an Trung ương. Trên cương vị người đứng đầu ngành Công an khi nước nhà mới giành được độc lập, đồng chí Lê Giản đã hoạt động tích cực để bảo vệ chính quyền Việt Nam Dân chủ cộng hòa non trẻ, tổ chức và bảo vệ ATK Định Hóa... Đặc biệt là với vụ án số 7, phố Ôn Như Hầu được khám phá thành công đã trở thành một mốc son đối với lịch sử của ngành và lịch sử dân tộc.

Trung tá Nguyễn Thị Hoài Thanh - Phó trưởng Ban Biên tập sách điện tử CAND chia sẻ: “Được tham gia Ban Biên soạn cuốn sách về đồng chí Lê Giản - Vị Tư lệnh đầu tiên của lực lượng CAND là một trải nghiệm đặc biệt, để lại trong chúng tôi nhiều cảm xúc. Điều gây ấn tượng sâu sắc không chỉ là những sự kiện lớn được ghi lại trong sử liệu, mà còn là những chi tiết tưởng như nhỏ bé nhưng giúp hình dung chân thực hơn về con người Lê Giản: một cán bộ tận tụy, quyết đoán, sâu sát thực tiễn và luôn đặt lợi ích của cách mạng, của đất nước và nhân dân lên trên hết. Mỗi tư liệu được tìm thấy giống như một mảnh ghép quý, giúp bức tranh về cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí ngày càng đầy đặn, rõ nét. Chúng tôi mong rằng, cuốn sách không chỉ góp phần làm sáng tỏ cuộc đời, sự nghiệp của đồng chí Lê Giản, mà còn giúp các thế hệ hôm nay hiểu hơn về những năm tháng gian lao, vẻ vang của lực lượng Công an nhân dân và thêm trân trọng những giá trị được các thế hệ đi trước vun đắp...”.

Hà Anh

Các tin khác

Thảo nguyên đỏ

Thảo nguyên đỏ

Các linh hồn của bộ tộc Zulu trên thảo nguyên bao la chắc chưa bao giờ xuống các hầm sâu trong lòng đất để thấy dưới đáy những mỏ vàng bị bỏ hoang quanh vùng này, ma quỷ không cần nhìn mặt người để nuốt chửng một linh hồn

Lan tỏa hình ảnh đẹp của người nữ Công an

Lan tỏa hình ảnh đẹp của người nữ Công an

Là một trong hai nữ chiến sĩ của lực lượng Công an nhân dân (CAND) vinh dự được Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam trao Giải thưởng Nguyễn Thị Định lần thứ 2, năm 2026, Thượng tá Nông Thị Minh Huệ - Trưởng Ban Phụ nữ Công an TP Đồng Nai là gương mặt tiêu biểu "Gần dân nhất", góp phần lan tỏa hình ảnh đẹp của nữ chiến sĩ CAND.

Hệ giá trị văn hóa và khát vọng phát triển

Hệ giá trị văn hóa và khát vọng phát triển

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ra đời trong bối cảnh đặc biệt của thế giới. Ở thời điểm này không chỉ có các cuộc xung đột về quân sự, các cuộc cạnh tranh về năng lượng, thiết bị công nghệ lõi, trí tuệ nhân tạo mà sâu xa hơn còn là sự cạnh tranh giữa các hệ giá trị và sức ảnh hưởng của nền công nghiệp văn hóa đã và đang hình thành trên các quốc gia, tạo sức lan tỏa trên không gian mạng. Tinh thần của nghị quyết đã đi vào đời sống, từ chủ trương đến hành động tạo ra sự đồng thuận và hiệu quả.

Mỹ học của hành trình chiêm nghiệm

Mỹ học của hành trình chiêm nghiệm

Có những nhà thơ đi đến tư tưởng bằng những trường ca rộng lớn, bằng những cấu trúc ngôn ngữ phức hợp, bằng những cuộc phiêu lưu dài của ký ức và lịch sử. Nhưng cũng có những nhà thơ lựa chọn con đường gần như ngược lại, càng muốn nói đến những vấn đề lớn của tồn tại, càng thu nhỏ dung lượng câu chữ, càng muốn chạm đến cái mênh mông của con người và vũ trụ, càng ép bài thơ về một khoảnh khắc, một hình ảnh, một chuyển động rất nhỏ. Trần Lê Khánh thuộc về kiểu nhà thơ thứ hai.

Thân phận con người trong "Gió chiều Hoàng Đạo"

Thân phận con người trong "Gió chiều Hoàng Đạo"

Qua số phận một gia đình Công giáo trong những biến động của lịch sử, tiểu thuyết "Gió chiều Hoàng Đạo" của nhà văn Lê Hồng Nguyên không chỉ tái hiện số phận con người trong vòng xoáy đó, mà còn chạm đến miền sâu thẳm của tình thân, đức tin, tình yêu, khát vọng về hạnh phúc và đoàn tụ sau những mất mát, đau thương...

Trong chăn mới biết có rận

Trong chăn mới biết có rận

Người dùng YouTube, TikTok và các nền tảng video online khác không còn lạ gì với phim siêu ngắn (còn gọi là phim micro) – những bộ phim dài chưa đầy 5 phút với tên gọi dài ngoằng tóm gọn toàn bộ nội dung phim. Từ cốt truyện, diễn xuất đến biên tập đều rất “cải lương”, nhưng phim micro kéo được người xem nhờ tính “nhanh, gọn, miễn phí”. Chỉ riêng tại Trung Quốc thì doanh thu từ ngành sản xuất phim micro đã vượt qua ngành điện ảnh truyền thống.

Dấu ấn hội tụ và lan tỏa

Dấu ấn hội tụ và lan tỏa

Diễn ra trong 6 ngày (từ ngày 22/10 đến 27/10, tại Hà Nội) với nhiều hoạt động sôi nổi. Với 737 tác phẩm dự thi, Liên hoan Truyền hình, Phát thanh, Điện ảnh CAND lần thứ XV, năm 2026 chủ đề "Hội tụ và lan tỏa" thực sự là nơi hội tụ trí tuệ, bản lĩnh, trách nhiệm, tình yêu nghề của những người làm báo, làm truyền thông trong và ngoài lực lượng CAND.

Quỹ đạo kỳ lạ của điện ảnh thế giới 2026

Quỹ đạo kỳ lạ của điện ảnh thế giới 2026

Suốt nhiều năm qua, không quá khó thấy những dự án thống trị phòng vé quốc tế là các bom tấn có kinh phí khổng lồ, được thực hiện bởi những đạo diễn có tên tuổi, sở hữu dàn diễn viên nổi tiếng hay được quảng bá một cách rộng khắp… Nhưng với điện ảnh 2026, một chương đoạn mới đã được mở ra, nơi các khuôn mẫu đã hết “phép màu” và không có gì là chắc chắn cả.

Thượng tá, nhà biên kịch Vũ Xuân Cải: Giữ cho mình “ngọn lửa”

Thượng tá, nhà biên kịch Vũ Xuân Cải: Giữ cho mình “ngọn lửa”

Thượng tá, nhà biên kịch Vũ Xuân Cải là một cán bộ đầu tiên được tuyển về để xây dựng Đoàn kịch Bộ Nội vụ, nay là Nhà hát kịch Công an nhân dân (CAND) từ cách đây hơn 40 năm. Tốt nghiệp ngành Đạo diễn Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội, nhưng suốt cuộc đời hoạt động nghệ thuật của mình, ông gắn bó với vai trò biên kịch và vinh dự được trao Giải thưởng Nhà nước về Văn học, Nghệ thuật năm 2022.

Chiêu mới

Chiêu mới

Vào buổi trưa một ngày nọ, có hai thanh niên dáng vẻ hung dữ bước vào cửa hàng. Họ là những người kinh doanh cùng phố, đến tìm ông chủ và nói rằng việc cửa hàng tự ý giảm giá đã vi phạm quy định của ngành kinh doanh, đồng thời yêu cầu ông chủ khôi phục mức giá cũ.

“Tổng đài đặc biệt”

“Tổng đài đặc biệt”

Thực ra, không có một phiên hiệu nào là “Tổng đài đặc biệt ” trong bộ máy tổ chức của Bộ Công an thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Nhưng, với tính chất, công việc và những con người làm việc cho bộ phận này thì có thể gọi đó là “Tổng đài đặc biệt” - nòng cốt của Phòng Thông tin vô tuyến điện báo - một đơn vị Anh hùng.

Sáng tạo văn học, nghệ thuật trong thời đại AI

Sáng tạo văn học, nghệ thuật trong thời đại AI

Nghị quyết số 80-NQ/TW (NQ 80) của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam nhấn mạnh, đề cao vai trò cực kỳ quan trọng của văn hóa, đồng thời đưa ra những đột phá về nhận thức lý luận, phù hợp với xu hướng chung của quốc tế thời hội nhập toàn cầu. Với văn học, nghệ thuật, NQ 80 mở ra cả một chân trời sáng tạo mới.

Giới điện ảnh chuyên nghiệp có ái ngại phim AI không?

Giới điện ảnh chuyên nghiệp có ái ngại phim AI không?

Phim AI đang làm mưa làm gió trên mạng xã hội, đã thôi thúc nhiều nhà điện ảnh háo hức triển khai dự án chuyển đổi ngôn ngữ công nghệ thành thẩm mỹ nghệ thuật. Thế nhưng, giới làm phim chuyên nghiệp đang có những góc nhìn khác nhau về phim AI, thậm chí có người tuyên bố khước từ đứa con lai của thành tựu công nghệ và tư duy sáng tạo.

Chủ quyền văn hóa số

Chủ quyền văn hóa số

Xây dựng chủ quyền văn hóa số theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW chính là lá chắn chiến lược để giữ gìn bản sắc, định hình bộ nhận diện dân tộc và khẳng định sức mạnh Việt Nam trên không gian mạng.

Hội Mỹ thuật Việt Nam cần những chuyển động mới

Họa sĩ Đào Quốc Huy - Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam: Chúng ta vẫn còn lãng phí nguồn lực

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam mở ra những định hướng quan trọng nhằm phát huy nguồn lực sáng tạo, xây dựng môi trường thuận lợi cho văn nghệ sĩ và đưa nghệ thuật đến gần hơn với công chúng. Phóng viên Văn nghệ Công an đã có cuộc trao đổi với họa sĩ Đào Quốc Huy, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam nhiệm kỳ 2026-2031, về những vấn đề đặt ra đối với mỹ thuật nước nhà trong giai đoạn mới.

Tia lửa

Tia lửa

Vài tia sáng cuối cùng xuyên qua tán cây leo lét. Tế bào cảm quang trong mắt bắt đầu rơi vào trạng thái mù mờ. Chỉ chút nữa thôi, đêm đen sẽ tràn tới. Bính nhận ra mình đang trong cảnh màn trời chiếu đất. Khi đó, một tia sét bất ngờ cắt ngang cơn dông, liền sau là một tiếng gầm...