Điện ảnh Việt: Gian nan nhưng đừng than vãn

So sánh với cùng kỳ những năm trước, giai đoạn cuối năm 2023, doanh thu phòng chiếu ở Việt Nam có những sụt giảm đáng kể. Từ những sụt giảm ấy, chúng ta hãy nhìn vào câu chuyện của thị trường điện ảnh và cả câu chuyện của những nhà làm phim Việt...

475 tỷ từ các suất chiếu trong nước đã khiến "Nhà bà Nữ" đi vào lịch sử điện ảnh Việt Nam khi trở thành bộ phim có doanh thu cao nhất. Chính mức doanh thu ấy đã khiến kỳ vọng vào thị trường điện ảnh lớn hơn rất nhiều, đặc biệt là với những phim có sự tham gia của Trấn Thành. Nhưng, khi "Đất rừng phương Nam" cứ ì ạch mãi sau 10 ngày đầu tưng bừng và chỉ cán đích ở mức doanh thu trên 140 tỷ, câu chuyện về "nghiệp làm phim" lại được mang ra mổ xẻ với nhiều góc nhìn khác nhau.

anh 2.jpeg -0
Cảnh trong phim ''Đất phương Nam''.

Ngay sau khi "Đất rừng phương Nam" bắt đầu có dấu hiệu chững lại ở mức doanh thu tròm trèm 140 tỷ đồng, một đạo diễn điện ảnh có tiếng đã mời một nhạc sĩ uy tín chuyên trị các nhạc phim tham gia dự án sắp tới của mình và lập tức nhận được lời than thở "Làm phim đã khó rồi còn bị "đánh" nữa, thấy nản quá". Và, cái quan điểm "vì bị đánh mà doanh thu sụt giảm" này đang được chọn là cách biện minh chủ đạo của các nhà làm phim mỗi khi không đạt kỳ vọng về doanh số.

Thực hành nghệ thuật đã vô cùng khó khăn, gian nan rồi, thực hành nghệ thuật điện ảnh còn khó khăn gấp ngàn lần. Cơ bản, đầu tư cho một dự án điện ảnh luôn rất lớn và khả năng thu hồi vốn là khá nhỏ. Nhiều phim sản xuất xong, ra rạp chỉ được dăm ngày là phải rút lui vì không thể đảm bảo doanh số cho chính hệ thống rạp chứ chưa nói đến cho phần của nhà đầu tư phim. Với nhiều tác giả điện ảnh, chỉ cần phim hòa vốn là họ đã hài lòng lắm rồi, bởi ít ra, đứa con tinh thần mà họ ấp ủ cũng đã được thành hình mà không hề gây tổn hại tài chính nào. Vậy nên, khi một phim bắt đầu cán mức lợi nhuận (sau khi đã trừ đi phần trăm cho rạp), nó là niềm hãnh diện thực sự đối với nhà sản xuất, đạo diễn và cả ê-kíp thực hiện bởi họ đã vượt khó làm được cái điều hiếm ai làm nổi ở thị trường điện ảnh Việt Nam.

Chuyện có sự khác biệt lớn giữa "Nhà bà Nữ" và "Đất rừng phương Nam" ở mảng doanh thu dù cả hai phim đều có sự tham gia rất lớn của Trấn Thành chưa bao giờ được lý giải theo cách logic nhất. Thứ nhất, hai phim khác nhau về nội dung, thể loại và cả ê-kíp sản xuất, diễn viên. Thứ hai, giai đoạn cuối 2022, đầu 2023, những tích trữ sau dịch của công chúng vẫn còn và cho phép họ có những chi tiêu xa xỉ ngoài những gì thiết yếu. Trong khi đó, càng về cuối năm 2023, các khó khăn chung của nền kinh tế đã tạo ảnh hưởng rõ rệt nhất và người dân ngày càng phải "thắt lưng buộc bụng", hạn chế chi tiêu. Chính việc hạn chế chi tiêu này đã khiến không chỉ một mình "Đất rừng phương Nam" bị ảnh hưởng doanh thu mà nhiều phim khác nữa, như "Người vợ cuối cùng" hay "Kẻ ăn hồn" cũng không đạt được mức doanh số mà lẽ ra chúng hoàn toàn có khả năng vươn tới ở một năm khác khi kinh tế khá giả.

Câu chuyện thắt chặt chi tiêu không chỉ ảnh hưởng đơn thuần lên điện ảnh mà ngay cả trong nhiều lĩnh vực khác cũng hiển thị khá rõ ràng. Thị trường sân khấu ca nhạc nhỏ sôi động năm 2022 và nửa đầu 2023 đã chững lại ở giai đoạn 6 tháng cuối năm. Các tiêu dùng xa xỉ cũng được hạn chế lại và lẽ ra, những nhà làm phim nên xem đó là nguyên nhân chính thay vì đổ lỗi cho các phê bình trái chiều.

Tuy nhiên, than vãn đã thành thói quen của giới giải trí và showbiz Việt nhiều năm qua. Mỗi khi đứng trước các phê bình, đa số nghệ sĩ, nhân vật công chúng đều cho rằng có sự "ác ý", "ghen ăn tức ở", "đố kị" mà không chịu nhận ra rằng chính bản thân sản phẩm của mình còn chưa hoàn thiện. Và, điều quan trọng là khi nhận được lời khen, họ coi đó là điều nghiễm nhiên nên khi đã quen với những gì nghiễm nhiên, họ sẽ vô cùng khó chịu trước những lời "thô mà thật".

Điện ảnh Việt: gian nan nhưng đừng than vãn -0
Một cảnh trong phim“Người vợ cuối cùng”.

Có một thực tế mà không ít nhà làm phim không chịu nhìn nhận chính là dù sụt giảm doanh thu so với kỳ vọng cũng như so sánh với các kỳ phim của những năm trước thì đa phần các phim đình đám của 2023 vẫn không lỗ. Điển hình như "Đất rừng phương Nam" chẳng hạn. Phim này đầu tư 40 tỷ, tổng tiền bán vé 140 tỷ. Theo cách phân chia hiện tại là 2 tuần đầu rạp 60%, nhà sản xuất 40%; 2 tuần kế tiếp 50-50, 2 tuần sau nữa trở đi 40-60, nếu tính quân bình 50-50, nhà sản xuất thu về 70 tỷ, có lãi 30 tỷ. Hãy thử đặt câu hỏi, doanh nghiệp nào không ước ao có một dự án kéo dài 3 năm và thu lãi 30 tỷ không? Như vậy, không hiểu nhà sản xuất còn chưa hài lòng ở điểm nào và họ còn than vãn vì lẽ gì?

Theo đuổi nghệ thuật vất vả vô cùng và nghệ thuật điện ảnh còn vất vả hơn gấp nhiều lần. Nhưng, chính trong vất vả ấy, người ta cần sự nhẫn nại hoàn thiện mình hơn là than vãn, đổ lỗi, đặc biệt là đổ lỗi tưởng tượng kiểu "tác phẩm của tôi bị vùi dập". Chính đạo diễn Trần Anh Hùng, người mới thắng giải ở Liên hoan phim Cannes 2023 với tác phẩm "Port au Feu" đã chia sẻ gần đây rằng: "Nghề chính của tôi là nghề chờ" với đại ý, để tìm kiếm được nhà đầu tư sẵn sàng đồng hành với mình, chấp nhận vượt qua chuyện lỗ lãi, đạo diễn cần kiên nhẫn thì mới có thể có được tác phẩm thành hình. Chính những người như đạo diễn Trần Anh Hùng, với thời gian giãn cách giữa 2 phim lên tới cả nửa thập kỷ, đã chứng minh rằng khi đã có ý tưởng tốt, chắc chắn sẽ có ngày tác phẩm được đầu tư.

Trong khi đó, ở Việt Nam hiện nay, đa số những nhà làm phim chỉ chú trọng doanh thu, ăn khách mà bỏ qua tính nghệ thuật. Đến khi nhận được các góp ý, phê bình, họ sử dụng chính các góp ý, phê bình ấy làm lý cớ để biện minh cho thất bại (nếu có) về doanh thu. Họ quên mất rằng, áp lực mỗi năm làm một phim sẽ khó có thể mang lại được tác phẩm tốt bởi khó có thể có ý tưởng tốt nào được nuôi dưỡng chỉ trong thời hạn ngắn như vậy. Và, nhắc thêm lời của đạo diễn Trần Anh Hùng rằng, "một nền điện ảnh chỉ có phim giải trí thì chưa đủ là nền điện ảnh tốt", chúng ta nên nhìn thận trọng hơn vào thị trường điện ảnh Việt Nam hôm nay khi có quá nhiều sản phẩm giải trí và ngày một thưa vắng tác phẩm nghệ thuật.

Năm 2024 chắc chắn sẽ có nhiều dự án điện ảnh được ra mắt khán giả và có lẽ, cái vòng lặp "sự thống trị của giải trí" vẫn chưa được xóa bỏ. Ừ thì chúng ta tạm chấp nhận ở giai đoạn xã hội tiêu thụ như hôm nay, con người ta cần giải trí nhiều hơn, song những nhà làm phim cũng nên tự cân nhắc lại chính hành động và phát ngôn của mình mỗi khi nhận được kết quả phản hồi từ khán giả. Nhu cầu của khán giả thể hiện rõ rệt qua những tấm vé họ mua cũng như qua các bình luận về một sản phẩm điện ảnh sau khi họ thưởng thức nó.

Các phản hồi đó nên là kim chỉ nam cho những nhà sản xuất phim định hướng các dự án sau này của mình thay vì lấy chúng ra để than vãn về cái khó khăn của nghề làm phim. Bất kỳ nghề nào cũng có gian nan riêng của nó. Thậm chí, có những nghề buộc người làm nghề phải trả giá bằng máu và nước mắt. Nhưng, đó là nước mắt được họ giấu vào trong chứ không phải trưng trổ ra ngoài than thở với thiên hạ trong vai diễn của những nạn nhân hoàn hảo.

Một nền điện ảnh muốn tiến bộ rất cần sự tự trọng. Và, một khi có sự tự trọng, không ai than vãn mỗi lúc gặp gian nan bao giờ.

Văn Đoàn

Các tin khác

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

“Việc nhẹ, lương cao”, “thế giới tự do”, “không cần lao động vẫn có cuộc sống sung túc, được bảo lãnh đi định cư tại các nước thứ ba như Mỹ, Canada, Australia”... Đó là những lời dụ dỗ khiến một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên tin theo và di cư bất hợp pháp sang Thái Lan mong được “đổi đời”.

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Trong đời sống âm nhạc, nhiều tác phẩm ra đời theo “đơn đặt hàng” hay yêu cầu, mong muốn nào đó không phải là điều xa lạ. Nhưng vượt ra khỏi mục tiêu ban đầu, nhiều tác phẩm đã ghi dấu ấn bền vững trong lòng công chúng. Đơn đặt hàng - tưởng chừng là khuôn khổ - lại giống như chiếc khung để nhạc sĩ vẽ lên những bức tranh âm nhạc sống động và nhiều điều thú vị.

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Trần Đại Thắng chưa bao giờ thực sự rời sông Đà. Dòng sông ấy vẫn lững lờ trong từng trang sách anh làm, trong mùi giấy in thoang thoảng, trong cả những đêm khuya anh ngồi viết lại chính đời mình. Từ cậu bé 6 tuổi mê mẩn ngắm những cuốn sách Nga trong một hiệu sách bên kia dòng sông Đà đến người dựng nên Đông A Books, Thắng chỉ làm một việc, giữ cho sách không trở thành một thứ thoáng qua. Cuốn "Tôi kể" dày 500 trang không phải lời kết. Chỉ là một lần nữa, anh lật giở ký ức, để xem tất cả những chi tiết nhỏ bé anh đã dành cả đời chăm chút, liệu có đủ nặng để níu lại một chút gì đó giữa dòng đời đang trôi quá vội.

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Sau gần một thập kỷ hoạt động trên không gian mạng, hệ thống phát sóng bóng đá lậu Xôi Lạc TV vừa bị Cơ quan công an triệt phá, khởi tố hàng chục đối tượng liên quan. Đằng sau những đường link xem bóng đá miễn phí tưởng chừng vô hại là cả một "hệ sinh thái" web lậu vận hành theo kiểu "đầu rắn nhiều thân", gắn chặt với quảng cáo cá cược và dòng tiền ngầm có quy mô lớn.

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Tôi quyết định làm chuyến “du lịch bụi” đến Hà Lan vào những ngày cuối năm 2025. Với tôi, đây thật sự là chuyến đi đáng nhớ, bởi Hà Lan không chỉ có kênh đào thơ mộng, cối xay gió, cánh đồng hoa Tulip rực rỡ, văn hóa xe đạp độc đáo mà còn là mảnh đất có nhiều điều để khám phá.

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Năm 2025, lịch sử và âm nhạc cùng lúc tìm được đường trở lại đời sống đương đại. Những bộ phim chiến tranh như "Mưa đỏ" đã lập kỷ lục doanh thu phòng vé với doanh thu trên 700 tỷ đồng; các chương trình Đại nhạc hội quy mô lớn thắp sáng không gian công cộng bằng cảm xúc tập thể, concert "Tổ quốc trong tim" thu hút 50.000 khán giả, Concert "Rạng rỡ Việt Nam" sau vài giờ mở bán đã cháy vé, cho thấy dư địa để phát triển công nghiệp văn hóa rất lớn. Vấn đề là làm thế nào để biến những khoảnh khắc bùng nổ ấy thành một chiến lược phát triển bền vững cho ngành công nghiệp văn hoá Việt Nam.

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị không ngừng leo thang, một mô hình hợp tác độc đáo đang hình thành ngay tại trung tâm châu Âu. Thủ đô London của nước Anh sắp trở thành thành phố đầu tiên trên thế giới chứng kiến xe tự lái của hai gã khổng lồ công nghệ đến từ Mỹ và Trung Quốc cùng vận hành. Sự hiện diện song hành này không đơn thuần là một cuộc đua công nghệ, mà còn mở ra một lối đi mới, nơi những đối thủ toàn cầu cùng phát triển dưới một khung pháp lý chung, mang đến hy vọng về khả năng phối hợp trong một lĩnh vực then chốt của tương lai.

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Năm 2001, khán giả đã hồi hộp dõi theo những pha hành động và đấu trí trong bộ phim Oceans Eleven (11 tên cướp thế kỷ) về một vụ cướp casino được dàn dựng tinh vi đến mức hoàn hảo ở Los Angeles. Và cuối năm 2025, khi nước Đức đang yên bình tận hưởng kỳ nghỉ lễ Giáng sinh, một vụ cướp ngân hàng táo bạo, với những tình tiết ly kỳ như phim điện ảnh, đã khiến người ta không khỏi bàng hoàng.

Khi chim bỏ đường bay

Khi chim bỏ đường bay

Có thể gọi vụ hủy chương trình “Về đây bốn cánh chim trời” hôm 28/12 vừa qua là “vụ bể show thế kỷ” bởi nó chưa từng có tiền lệ ở Việt Nam. Hệ lụy của nó là tranh cãi kéo dài, gay gắt giữa bên bênh vực và bên công kích các nghệ sĩ đã tham gia “đình công”.

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Năm 2025 của điện ảnh thế giới mở ra với tâm thế bất an. Hollywood, biểu tượng của nền công nghiệp điện ảnh toàn cầu tiếp tục đối mặt chu kỳ suy giảm doanh thu, sự bế tắc của dòng phim trung cấp, chi phí sản xuất leo thang và tình trạng phụ thuộc quá mức vào các thương hiệu cũ. Thị phần phòng vé phim Hollywood đang giảm dần so với 2 thập kỷ trước, nhất là ở các thị trường châu Á, nơi khán giả trẻ chuyển sang nội dung bản địa và dịch vụ trực tuyến.

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Bắt nguồn từ một câu hỏi thắc mắc trên diễn đàn mạng xã hội của một vài sinh viên, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội Phạm Văn Long cùng 2 cấp dưới bị khởi tố hành vi "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ", với cáo buộc đã "ăn chặn" tiền hỗ trợ tham gia phục vụ sự kiện A80 của sinh viên. Số tiền được cho là bị xà xẻo ấy không lớn (chỉ hơn 200 triệu) nhưng thứ mất đi lại lớn hơn nhiều lần.

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Trong bối cảnh Bitcoin và các tài sản kỹ thuật số khác liên tục tăng giá, những ví tiền số trở thành “kho vàng di động”, đây không đơn thuần là dạng tống tiền truyền thống nữa. Tội phạm kết hợp giữa công nghệ và thủ đoạn tàn ác truyền thống để chiếm đoạt những khối tài sản ảo. Chúng sử dụng kỹ thuật doxxing (thu thập và tiết lộ thông tin cá nhân trên mạng), khai thác mạng xã hội, truy vết on-chain, rồi chuyển sang hành vi bạo lực ngoài đời thực để bắt cóc, khống chế và ép nạn nhân mở ví, tiết lộ mật khẩu crypto hoặc buộc gia đình nạn nhân chuyển tiền.

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Sáng sớm 19/10, bốn tên cướp cải trang thành công nhân xây dựng đã thực hiện một vụ cướp được lên kế hoạch tỉ mỉ tại Bảo tàng Louvre ở thủ đô Paris (Pháp). Chỉ trong vòng chưa đầy 10 phút, chúng đã cuỗm đi 8 món đồ từ bộ sưu tập Trang sức Hoàng gia Pháp - những món đồ nổi tiếng với ý nghĩa lịch sử và tổng giá trị ước tính lên tới 88 triệu euro. Mặc dù một vài nghi phạm đã bị bắt giữ, công tố viên Paris Laure Beccuau vẫn mô tả hoạt động này "rất có thể là hành động của tội phạm có tổ chức".

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Sau khi Hoàng Hường - người được mệnh danh là "nữ hoàng" thực phẩm chức năng bị bắt, cơ quan điều tra tiếp tục bắt một mắt xích quan trọng trong "đế chế" Hoàng Hường, đó là Nguyễn Thị Tường An, người không livestream, không xuất hiện trên truyền thông nhưng được dư luận cho rằng, vai trò của Tường An cực kì quan trọng trong hệ thống của Hoàng Hường.

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Trên sân khấu lớn, Jack97 bước ra hào hoa như một “công tử” miền Tây, để rồi cậu ca sĩ ấy “tông cửa mồm” ném một câu “dồn cửa tai” của khán giả: “Lào gì cũng tôn”. Lập tức, video ấy tràn lan trên mạng, kéo theo phản ứng giận dữ của rất nhiều người…

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Đò dọc phải tránh đò ngang

Ngụ cư phải tránh dân làng cho xa

"Đò" là từ "độ" tiếng Hán - Việt chuyển qua tiếng Việt, theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ. Khi ai đó bảo: "Thành công rồi, việc này có trời độ", ta hiểu là do trời ủng hộ giúp đỡ, chứ không hẳn hiểu theo nghĩa độ/ đò là chở qua sông.

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Trong báo cáo dài hơn 200 trang mới được công bố, Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) và Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ xác định Prince Holding Group (Prince Group) - đế chế kinh doanh trải khắp thế giới của ông trùm lừa đảo Chen Zhi, là một tổ chức tội phạm xuyên quốc gia. Không chỉ vận hành hàng loạt trại lừa đảo quy mô lớn ở Campuchia và Myanmar, Prince Group còn rửa hàng trăm triệu USD tiền bẩn qua hệ thống ngân hàng Hàn Quốc, fintech Singapore, bất động sản Dubai và quỹ đầu tư ở London (Anh).

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Có những kẻ từng được ca ngợi là “người mở đường cho kỷ nguyên khởi nghiệp”, nhưng khi bức màn rơi xuống, người ta mới nhận ra đó không phải người mở đường mà là kẻ đào hố. Đào Minh Phú, trong nhiều năm, được nhắc đến như hình mẫu của một “doanh nhân 4.0”: năng động, sắc sảo, nói đâu trúng đó.

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã yêu cầu sáp nhập, giải thể các cơ sở giáo dục đại học không đạt chuẩn; nghiên cứu chuyển một số trường đại học về địa phương quản lý để đáp ứng tốt hơn yêu cầu đào tạo nhân lực của địa phương...