Để người “ngồi đợi” thành người “đi câu…”

Cách đây ít ngày, Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định bãi bỏ chính sách hỗ trợ trực tiếp cho người dân thuộc hộ nghèo ở những vùng khó khăn.

Tôi không phải là một hộ nghèo, nhưng do thường xuyên thực hiện các hoạt động từ thiện ở những vùng sâu vùng xa, tiếp xúc nhiều với người nghèo ở những khu vực này, tôi thấy quyết định này có phần vội vã. 

Có đến với những người nghèo, ăn với họ, ở cùng họ, sống và sẻ chia với họ mới thấy rằng khoản tiền hỗ trợ hằng năm của Nhà nước dù không lớn nhưng cũng giúp họ rất nhiều trong việc tổ chức đời sống của mình và gia đình mình. 

Theo Tòa soạn, trong một bối cảnh như vậy, quyết định của Thủ tướng Chính phủ đã thật sự hợp tình hợp lý hay chưa?

(Bạn đọc Hoài Nam - Hà Nội)

Tôi nhớ là cách đây vài năm, ở Thanh Hóa từng diễn ra câu chuyện Nhà nước hỗ trợ trâu cho các hộ nghèo phát triển kinh tế. Nhưng không hiểu sao mà con trâu cứ bị "kẹt" mãi ở nhà một ông chủ tịch xã, chứ không đến được với người nghèo. 

Câu chuyện này có lẽ điển hình cho việc rất nhiều chính sách tốt đẹp, nhân văn của chúng ta thực ra lại không đạt được hiệu quả cuối cùng như chúng ta mong muốn. Nhưng nếu vì thế mà lại vội vàng khai tử những chính sách tốt đẹp, nhân văn thì có cái gì đó không ổn. 

Tại sao lại xóa bỏ tiền hỗ trợ người nghèo, mà không giám sát việc chuyển tiền tới tay họ, để đồng tiền ấy đích thực là của họ, và là của họ một cách trọn vẹn?

(Bạn đọc Nguyễn Thị Ninh - Quảng Nam)

Thay vì hỗ trợ tiền, Nhà nước có thể hỗ trợ 50% giống, thuốc trừ sâu... để người dân có điều kiện canh tác, sản xuất.
Thay vì hỗ trợ tiền, Nhà nước có thể hỗ trợ 50% giống, thuốc trừ sâu... để người dân có điều kiện canh tác, sản xuất.

Quý độc giả thân mến!

Trong một tuần vừa qua, chúng tôi liên tiếp nhận được những câu hỏi, những thắc mắc liên quan đến một quyết định rất mới và rất nóng của Thủ tướng Chính phủ: Bãi bỏ quyết định 102 về việc hỗ trợ trực tiếp cho những người dân thuộc hộ nghèo ở những vùng khó khăn. 

Cũng dễ hiểu, vì với đất nước chúng ta, những khái niệm như "người nghèo" - "hộ nghèo" vẫn luôn tạo được một sự quan tâm đặc biệt, không chỉ với bản thân những "người nghèo", mà với cả dư luận xã hội nói chung.

Thực tế là từ ngày 1-1-2010, Quyết định 102 về chính sách hỗ trợ cho người nghèo đã được triển khai với hai điểm cơ bản:

- Hỗ trợ 80.000  đồng/ người/ năm ở xã khu vực II, xã biên giới, xã bãi ngang, hải đảo...

- Hỗ trợ 100.000 đồng/ người/ năm ở xã khu vực III.

Theo Tiến sĩ Đặng Kim Sơn, nguyên Viện trưởng Viện Chính sách chiến lược Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, một người có nhiều năm nghiên cứu, và thấu hiểu đời sống của những hộ nghèo ở các xã khu vực II và khu vực III thì mức hỗ trợ 80.000 đồng - 100.000 đồng/năm thực sự là quá nhỏ bé so với thu nhập của ngay cả những người nghèo, chứ chưa nói tới của người dân nói chung. 

Với số tiền đó, người nghèo chỉ có thể trang trải thêm cuộc sống của mình trong vài ngày, cùng lắm là vài tuần, chứ không đủ để đầu tư, sản xuất bất cứ thứ gì. 

Ở đây, chúng tôi đồng tình với quan điểm của bạn đọc Hoài Nam - Hà Nội, rằng với người nghèo thì một đồng, một hào cũng quý, nhưng nếu những chính sách của chúng ta vẫn mãi chỉ hướng đến việc giải quyết "một đồng, một hào" mang tính nhất thời, mà không thể giúp người nghèo tìm ra một con đường sáng sủa cho tương lai thì nó có phải là những chính sách mang tính căn cơ bền vững hay không?

Chúng ta đã thực hiện quyết định 102 trong suốt 8 năm, và trong 8 năm ấy đã có hơn 40 triệu lượt người nghèo được hỗ trợ, đã có một khoản tiền ngân sách từ 400 - 500 tỉ đồng/ năm được chi ra cho công việc này, nhưng tổng kết lại, chúng ta nhận thấy nó chỉ hướng đến việc giúp người nghèo đột nhiên có được một "con cá", mà chỉ là những "con cá nhỏ", chứ chưa thể giúp họ có được cái "cần câu" để đảm bảo một đời sống ổn định lâu dài, do vậy theo chúng tôi, sự thay đổi là cần thiết.

Về ý kiến của bạn đọc Nguyễn Thị Ninh (Quảng Nam), rằng có những khoản hỗ trợ người nghèo không đến được tay người nghèo, mà cứ bị kẹt lại ở tay của lãnh đạo huyện, lãnh đạo xã, thực tế điều này có thật. 

Thậm chí còn có một sự thật oái ăm hơn: có những hộ gia đình đã "chạy" lãnh đạo xã để được xác nhận hộ nghèo, để từ đó được nhận những khoản hỗ trợ mà lẽ ra phải thuộc về người khác. 

Mong rằng ngay cả việc cung cấp "cần câu" sẽ được triển khai một cách hợp lý với mỗi một đối tượng "đi câu" khác nhau, thuộc từng vùng miền, từng hộ gia đình khác nhau.
Mong rằng ngay cả việc cung cấp "cần câu" sẽ được triển khai một cách hợp lý với mỗi một đối tượng "đi câu" khác nhau, thuộc từng vùng miền, từng hộ gia đình khác nhau.

Những biểu hiện bất minh, bất công bằng trong việc triển khai chính sách như vậy là điều đã được báo chí công khai đề cập trong nhiều năm qua. Nhưng chắc chắn, đấy không phải là lý do để chúng ta khai tử một chính sách vốn đã được thực hiện trong suốt 8 năm. 

Lý do căn bản để khai tử và thay đổi như chúng tôi đã nói, nằm ở chỗ: Phải giúp người nghèo có được "cần câu", chứ không phải chỉ có những "con cá nhỏ".

Vấn đề đáng bàn tiếp theo là phải làm gì để "con cá" dần dần trở thành cái "cần câu"?

Ông Nguyễn Quang Đồng - Viện Chính sách và Phát triển truyền thông đã chia sẻ trên báo Tuổi trẻ TP Hồ Chí Minh một ý kiến rất đáng chú ý: "Thay vì chọn giải pháp hỗ trợ trực tiếp, hoàn toàn có thể hình thành các quỹ tài chính vi mô cộng đồng góp phần giảm nghèo. Kinh nghiệm xoá đói giảm nghèo ở nhiều quốc gia trên thế giới chỉ ra: hạ tầng đi đến đâu, đường giao thông đi đến đâu, chợ mọc lên ở đâu... kinh tế vùng khá lên ở đó!". 

Điều này có nghĩa là, thay vì hỗ trợ những khoản tiền trực tiếp và nhỏ giọt cho người nghèo, chúng ta cần nâng cao điều kiện sinh hoạt và cơ sở hạ tầng nói chung cho người nghèo, để khoảng cách từ "thế giới nghèo" đến "thế giới văn minh" thu hẹp lại.

Nói đến chuyện "khoảng cách", chúng tôi lại nhớ đến một câu chuyện diễn ra vào khoảng những năm 70 ở thế kỷ trước tại Hàn Quốc, khi người Hàn cũng thực hiện một phong trào xoá đói giảm nghèo quyết liệt tại các vùng nông thôn. 

Khi đó, ở mỗi khu vực đều có những lãnh đạo cộng đồng do người dân nghèo trực tiếp bầu ra, và nhóm lãnh đạo này có một đặc quyền rất lớn là được gặp gỡ tổng thống bất cứ khi nào. 

Đấy chính là một cách làm hữu hiệu để "tiếng nói người nghèo" thực sự đến được nơi cần đến, và "thế giới người nghèo" thực sự được thu hẹp lại với "thế giới người giàu" - "thế giới của những nhà lãnh đạo".

Vẫn liên quan đến chuyện biến "con cá" thành "cần câu", chúng tôi cũng rất chú ý đến quan điểm của PGS.TS Nguyễn Lê Ninh (ủy viên Ủy ban Mặt trận Tổ quốc TP HCM), đó là thay vì hỗ trợ tiền, nhà nước có thể hỗ trợ 50% giống, thuốc trừ sâu... để người dân có điều kiện canh tác, sản xuất. 

Có được hạt giống, có được thuốc trừ sâu, có được con bò... nghĩa là người dân nghèo sẽ có được những "cái cần" đầu tiên để mà hy vọng.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc cung cấp những "cái cần" cũng không thể thực hiện một cách ồ ạt, chủ quan, hình thức. Bởi mỗi một vùng miền khác nhau, một hộ gia đình khác nhau lại có những đặc điểm sinh tồn khác nhau, và do đó lại cần những "cái cần" khác nhau. 

Từng có một câu chuyện dở khóc dở cười diễn ra vào năm 2015 ở xã nghèo Bình Lãnh (Quảng Nam), khi có tới hàng chục con bò giống được phân phát cho người dân. Nhưng hai năm sau, đã có tới 17/62 hộ dân phải bán bò. Tại sao vậy? Tại vì có những hộ chỉ có hai ông bà già 70, 80 tuổi - cái tuổi mà tự nuôi mình đã khó, chứ đừng nói gì nuôi thêm một con bò. 

Vì cố nuôi, nên đã có cụ già bị bò kéo ngã, rồi bị giẫm lên tới mức suýt gãy chân. Như thế có nghĩa, mặc dù chúng ta đã cung cấp cho người nghèo cái "cần câu", nhưng vì không chịu tìm hiểu kỹ càng đặc điểm người "đi câu" mà cuối cùng chúng ta lại khiến người nghèo buộc phải bán luôn cả "cần".

Trở lại với việc bãi bỏ Quyết định 102 về việc hỗ trợ trực tiếp cho người nghèo, nhìn ở nhiều góc độ khác nhau, cân nhắc nhiều chiều lợi - hại khác nhau, chúng tôi cho rằng nó thể hiện rất rõ một tư duy: không cung cấp "con cá" mà hướng đến việc cung cấp "cần câu". 

Chỉ mong rằng ngay cả việc cung cấp "cần câu" cũng sẽ được triển khai một cách hợp lý với mỗi một đối tượng "đi câu" khác nhau, thuộc từng vùng miền, từng hộ gia đình khác nhau.

Để những người có thói quen ngồi "đợi cá" dần dần trở thành những người chủ động "đi câu" đã là một việc rất khó. Cung cấp những cái "cần câu" hợp lý để người câu có thể câu được nhiều cá nhất, thay vì phải tính đến chuyện... bán cần, lại là việc khó hơn nhiều.

Khó! Nhưng chắc chắn chúng ta phải làm bằng được!

Nhà báo Vương Trọng Tín

Các tin khác

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

“Việc nhẹ, lương cao”, “thế giới tự do”, “không cần lao động vẫn có cuộc sống sung túc, được bảo lãnh đi định cư tại các nước thứ ba như Mỹ, Canada, Australia”... Đó là những lời dụ dỗ khiến một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên tin theo và di cư bất hợp pháp sang Thái Lan mong được “đổi đời”.

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Trong đời sống âm nhạc, nhiều tác phẩm ra đời theo “đơn đặt hàng” hay yêu cầu, mong muốn nào đó không phải là điều xa lạ. Nhưng vượt ra khỏi mục tiêu ban đầu, nhiều tác phẩm đã ghi dấu ấn bền vững trong lòng công chúng. Đơn đặt hàng - tưởng chừng là khuôn khổ - lại giống như chiếc khung để nhạc sĩ vẽ lên những bức tranh âm nhạc sống động và nhiều điều thú vị.

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Trần Đại Thắng chưa bao giờ thực sự rời sông Đà. Dòng sông ấy vẫn lững lờ trong từng trang sách anh làm, trong mùi giấy in thoang thoảng, trong cả những đêm khuya anh ngồi viết lại chính đời mình. Từ cậu bé 6 tuổi mê mẩn ngắm những cuốn sách Nga trong một hiệu sách bên kia dòng sông Đà đến người dựng nên Đông A Books, Thắng chỉ làm một việc, giữ cho sách không trở thành một thứ thoáng qua. Cuốn "Tôi kể" dày 500 trang không phải lời kết. Chỉ là một lần nữa, anh lật giở ký ức, để xem tất cả những chi tiết nhỏ bé anh đã dành cả đời chăm chút, liệu có đủ nặng để níu lại một chút gì đó giữa dòng đời đang trôi quá vội.

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Sau gần một thập kỷ hoạt động trên không gian mạng, hệ thống phát sóng bóng đá lậu Xôi Lạc TV vừa bị Cơ quan công an triệt phá, khởi tố hàng chục đối tượng liên quan. Đằng sau những đường link xem bóng đá miễn phí tưởng chừng vô hại là cả một "hệ sinh thái" web lậu vận hành theo kiểu "đầu rắn nhiều thân", gắn chặt với quảng cáo cá cược và dòng tiền ngầm có quy mô lớn.

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Tôi quyết định làm chuyến “du lịch bụi” đến Hà Lan vào những ngày cuối năm 2025. Với tôi, đây thật sự là chuyến đi đáng nhớ, bởi Hà Lan không chỉ có kênh đào thơ mộng, cối xay gió, cánh đồng hoa Tulip rực rỡ, văn hóa xe đạp độc đáo mà còn là mảnh đất có nhiều điều để khám phá.

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Năm 2025, lịch sử và âm nhạc cùng lúc tìm được đường trở lại đời sống đương đại. Những bộ phim chiến tranh như "Mưa đỏ" đã lập kỷ lục doanh thu phòng vé với doanh thu trên 700 tỷ đồng; các chương trình Đại nhạc hội quy mô lớn thắp sáng không gian công cộng bằng cảm xúc tập thể, concert "Tổ quốc trong tim" thu hút 50.000 khán giả, Concert "Rạng rỡ Việt Nam" sau vài giờ mở bán đã cháy vé, cho thấy dư địa để phát triển công nghiệp văn hóa rất lớn. Vấn đề là làm thế nào để biến những khoảnh khắc bùng nổ ấy thành một chiến lược phát triển bền vững cho ngành công nghiệp văn hoá Việt Nam.

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị không ngừng leo thang, một mô hình hợp tác độc đáo đang hình thành ngay tại trung tâm châu Âu. Thủ đô London của nước Anh sắp trở thành thành phố đầu tiên trên thế giới chứng kiến xe tự lái của hai gã khổng lồ công nghệ đến từ Mỹ và Trung Quốc cùng vận hành. Sự hiện diện song hành này không đơn thuần là một cuộc đua công nghệ, mà còn mở ra một lối đi mới, nơi những đối thủ toàn cầu cùng phát triển dưới một khung pháp lý chung, mang đến hy vọng về khả năng phối hợp trong một lĩnh vực then chốt của tương lai.

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Năm 2001, khán giả đã hồi hộp dõi theo những pha hành động và đấu trí trong bộ phim Oceans Eleven (11 tên cướp thế kỷ) về một vụ cướp casino được dàn dựng tinh vi đến mức hoàn hảo ở Los Angeles. Và cuối năm 2025, khi nước Đức đang yên bình tận hưởng kỳ nghỉ lễ Giáng sinh, một vụ cướp ngân hàng táo bạo, với những tình tiết ly kỳ như phim điện ảnh, đã khiến người ta không khỏi bàng hoàng.

Khi chim bỏ đường bay

Khi chim bỏ đường bay

Có thể gọi vụ hủy chương trình “Về đây bốn cánh chim trời” hôm 28/12 vừa qua là “vụ bể show thế kỷ” bởi nó chưa từng có tiền lệ ở Việt Nam. Hệ lụy của nó là tranh cãi kéo dài, gay gắt giữa bên bênh vực và bên công kích các nghệ sĩ đã tham gia “đình công”.

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Năm 2025 của điện ảnh thế giới mở ra với tâm thế bất an. Hollywood, biểu tượng của nền công nghiệp điện ảnh toàn cầu tiếp tục đối mặt chu kỳ suy giảm doanh thu, sự bế tắc của dòng phim trung cấp, chi phí sản xuất leo thang và tình trạng phụ thuộc quá mức vào các thương hiệu cũ. Thị phần phòng vé phim Hollywood đang giảm dần so với 2 thập kỷ trước, nhất là ở các thị trường châu Á, nơi khán giả trẻ chuyển sang nội dung bản địa và dịch vụ trực tuyến.

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Bắt nguồn từ một câu hỏi thắc mắc trên diễn đàn mạng xã hội của một vài sinh viên, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội Phạm Văn Long cùng 2 cấp dưới bị khởi tố hành vi "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ", với cáo buộc đã "ăn chặn" tiền hỗ trợ tham gia phục vụ sự kiện A80 của sinh viên. Số tiền được cho là bị xà xẻo ấy không lớn (chỉ hơn 200 triệu) nhưng thứ mất đi lại lớn hơn nhiều lần.

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Trong bối cảnh Bitcoin và các tài sản kỹ thuật số khác liên tục tăng giá, những ví tiền số trở thành “kho vàng di động”, đây không đơn thuần là dạng tống tiền truyền thống nữa. Tội phạm kết hợp giữa công nghệ và thủ đoạn tàn ác truyền thống để chiếm đoạt những khối tài sản ảo. Chúng sử dụng kỹ thuật doxxing (thu thập và tiết lộ thông tin cá nhân trên mạng), khai thác mạng xã hội, truy vết on-chain, rồi chuyển sang hành vi bạo lực ngoài đời thực để bắt cóc, khống chế và ép nạn nhân mở ví, tiết lộ mật khẩu crypto hoặc buộc gia đình nạn nhân chuyển tiền.

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Sáng sớm 19/10, bốn tên cướp cải trang thành công nhân xây dựng đã thực hiện một vụ cướp được lên kế hoạch tỉ mỉ tại Bảo tàng Louvre ở thủ đô Paris (Pháp). Chỉ trong vòng chưa đầy 10 phút, chúng đã cuỗm đi 8 món đồ từ bộ sưu tập Trang sức Hoàng gia Pháp - những món đồ nổi tiếng với ý nghĩa lịch sử và tổng giá trị ước tính lên tới 88 triệu euro. Mặc dù một vài nghi phạm đã bị bắt giữ, công tố viên Paris Laure Beccuau vẫn mô tả hoạt động này "rất có thể là hành động của tội phạm có tổ chức".

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Sau khi Hoàng Hường - người được mệnh danh là "nữ hoàng" thực phẩm chức năng bị bắt, cơ quan điều tra tiếp tục bắt một mắt xích quan trọng trong "đế chế" Hoàng Hường, đó là Nguyễn Thị Tường An, người không livestream, không xuất hiện trên truyền thông nhưng được dư luận cho rằng, vai trò của Tường An cực kì quan trọng trong hệ thống của Hoàng Hường.

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Trên sân khấu lớn, Jack97 bước ra hào hoa như một “công tử” miền Tây, để rồi cậu ca sĩ ấy “tông cửa mồm” ném một câu “dồn cửa tai” của khán giả: “Lào gì cũng tôn”. Lập tức, video ấy tràn lan trên mạng, kéo theo phản ứng giận dữ của rất nhiều người…

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Đò dọc phải tránh đò ngang

Ngụ cư phải tránh dân làng cho xa

"Đò" là từ "độ" tiếng Hán - Việt chuyển qua tiếng Việt, theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ. Khi ai đó bảo: "Thành công rồi, việc này có trời độ", ta hiểu là do trời ủng hộ giúp đỡ, chứ không hẳn hiểu theo nghĩa độ/ đò là chở qua sông.

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Trong báo cáo dài hơn 200 trang mới được công bố, Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) và Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ xác định Prince Holding Group (Prince Group) - đế chế kinh doanh trải khắp thế giới của ông trùm lừa đảo Chen Zhi, là một tổ chức tội phạm xuyên quốc gia. Không chỉ vận hành hàng loạt trại lừa đảo quy mô lớn ở Campuchia và Myanmar, Prince Group còn rửa hàng trăm triệu USD tiền bẩn qua hệ thống ngân hàng Hàn Quốc, fintech Singapore, bất động sản Dubai và quỹ đầu tư ở London (Anh).

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Có những kẻ từng được ca ngợi là “người mở đường cho kỷ nguyên khởi nghiệp”, nhưng khi bức màn rơi xuống, người ta mới nhận ra đó không phải người mở đường mà là kẻ đào hố. Đào Minh Phú, trong nhiều năm, được nhắc đến như hình mẫu của một “doanh nhân 4.0”: năng động, sắc sảo, nói đâu trúng đó.

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã yêu cầu sáp nhập, giải thể các cơ sở giáo dục đại học không đạt chuẩn; nghiên cứu chuyển một số trường đại học về địa phương quản lý để đáp ứng tốt hơn yêu cầu đào tạo nhân lực của địa phương...