Đầu xuân, nhớ bác Tiến "ảnh"

Ông là nhà nhiếp ảnh Trịnh Đình Tiến (1938-2021), hậu duệ đời thứ 10 của chúa Trịnh Căn. Cha ông là nhà tư sản dân tộc Trịnh Đình Kính, nổi tiếng giàu có, người làm ra thủy tinh màu đầu tiên ở Việt Nam, sản phẩm từng được xuất sang Pháp. Chị gái là Trịnh Thị Ngọ, nổi danh với cái tên Hanoi Hannah - phát thanh viên chương trình tiếng Anh của Đài Tiếng nói Việt Nam thời chống Mỹ. Nhưng anh em bè bạn gần gũi hay gọi thân mật là bác Tiến “ảnh”. 

1. Quen biết ông đã hơn 2 chục năm, xưng là anh em, nhưng ông hơn tôi 17 tuổi, có thể gọi là bậc anh cả. Tôi làm nghề báo, ông làm nghề ảnh, vì thế chỉ riêng về nghề cũng đã rất gần nhau. Mỗi khi cần một bức ảnh lịch sử nào đó về Hà Nội, hễ tôi gọi đến ông là thế nào cũng có được một bức cực kỳ hiếm hoi và quý giá. Thậm chí có những bức là “độc nhất vô nhị” trên đời, như bức do chính ông chụp cái cổng chào được dựng lên ở đầu phố Hàng Thiếc chào đón bộ đội ta về tiếp quản Thủ đô tháng 10/1954, khi ông mới tròn 16 tuổi. 

Trang 16: Đầu xuân nhớ bác Tiến ảnh -0
Nhà nhiếp ảnh Trịnh Đình Tiến. Ảnh: Nguyễn Đình Toán.

Danh chính ngôn thuận là phóng viên ảnh của Tạp chí Xưa và Nay, nhưng ông là “Ngân hàng ảnh lịch sử Hà Nội” của hầu hết các tòa soạn trong cả nước. Ông có một kho tư liệu ảnh vô giá, ghi lại hình ảnh của Hà Nội trải qua nhiều chục năm, về con người, cảnh sắc, phường phố, y phục, xe cộ… và những nghệ sĩ tài hoa của Hà Nội như danh họa Bùi Xuân Phái, Nguyễn Sáng…

Còn nghề kiếm sống chính của ông là… chụp ảnh dạo quanh Bờ Hồ, chụp hội nghị, mít tinh, kì cuộc kỉ niệm, chụp đám cưới đám ma, chụp sinh nhật, chụp phong cảnh, chụp chân dung anh em bè bạn, chụp những người Hà Nội mà ông gặp, yêu cũng chụp mà ghét… cũng chụp. 

Trang 16: Đầu xuân nhớ bác Tiến ảnh -0
Phố cổ Hà Nội qua góc nhìn của nhà nhiếp ảnh Trịnh Đình Tiến.

Những sáng cuối tuần đi cafe trên phố cổ, gần nhà riêng ở phố Hàng Bồ, lúc nào ông cũng ôm theo một cái túi, trong đó ngoài cái máy ảnh đương nhiên phải có, là những album ảnh ông tự chụp, đi in rồi cho vào album để tặng người bạn bè ông chụp. Rất nghèo như nhiều thợ ảnh, nhưng tôi chưa từng thấy ông nhận từ ai một đồng nhuận ảnh nào khi trao các bức ảnh cho họ. Với ông, chụp ảnh không còn là một nghề. Nó là niềm vui, niềm hạnh phúc, là Nghiệp của đời ông rồi. 

2. Ông có cha là Trịnh Đình Kính, người từng mở xưởng sản xuất thủy tinh tại phố Hàng Bồ, Hà Nội, lấy tên THỦY TINH THANH ĐỨC vào đầu thế kỷ XX với diện tích hàng ngàn mét vuông. Dần dà xưởng của cụ Kính nổi tiếng, cụ được vinh danh là “Ông vua thủy tinh Đông Dương”. Các sản phẩm thủy tinh Thanh Đức từng được xuất hàng sang Pháp và châu Âu, cụ Kính trở thành một trong những người giàu có nhất của Hà Nội bấy giờ. 

Khi đã có của để, cụ Kính đã về quê ở làng Đôn Thư, Kim Thư, Thanh Oai, Hà Đông cũ, xây dựng và trùng tu di tích đình, chùa của làng, trong đó có nâng cấp ngôi thờ tổ 9 đời của cụ là Chúa Trịnh Căn thành Thế Miếu họ Trịnh (là đền thờ vọng các chúa Trịnh duy nhất ở Hà Nội hiện nay). 

Trang 16: Đầu xuân nhớ bác Tiến ảnh -0

Năm 1945, hưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh cho Tuần lễ Vàng cứu quốc, cụ Kính Thanh Đức đã dành nhiều vàng, tiền ủng hộ Chính phủ. Năm 1955, xưởng thủy tinh Thanh Đức bị sung công, cụ Thanh Đức bị cải tạo lao động, sau được sửa sai, nhưng không trả tài sản. Các con cháu cụ Kính chỉ thu lại 100m2 ở số 65 Hàng Bồ, lâu ngày chuyển đổi tiếp, ông Trịnh Đình Tiến là con trưởng giữ hương hỏa thờ phụng nơi tầng 2 chật hẹp, tối tăm, ẩm thấp...

3. Lần cuối gặp nhau là mùa Đông năm 2020, vài tháng trước khi ông phải vào nằm Viện ung bướu rồi để mãi mãi không trở về. Hôm ấy ông đến nhà thăm tôi đang bị đau gút và khớp không đi lại nổi, chỉ nằm trên giường tiếp ông. Ông ôm theo bọc bánh rán nóng mua ở một quán bánh nổi tiếng thơm ngon ở phố Lý Nam Đế đến. Mà không chỉ hôm ấy, cứ mỗi khi đến nhà tôi chơi, bao giờ ông cũng có chút gọi là “đồng quà tấm bánh” cho gia chủ, rất nhỏ nhẹ, khiêm nhường, nhưng đúng chất thanh lịch Hà thành xưa.

Trang 16: Đầu xuân nhớ bác Tiến ảnh -0
Ngõ Hàng Hương. Ảnh: Trịnh Đình Tiến.

Hai anh em dùng bánh xong thì chuyển sang thưởng trà. Tôi đau không ngồi dậy được, ông hai tay bưng tách trà đến tận giường cho tôi nhổm dậy uống. Run rẩy vụng về thế nào đó, ông đánh đổ cả tách trà lên ga gối giường tôi. 

Tôi hét toáng lên vì nóng bỏng. Rồi cằn nhằn ông vô ý vô tứ nọ kia. Giống như mọi ông anh, người bạn khác thường yêu chiều tôi trong đời, ông chả lấy làm điều, cứ cười nhũn nhặn, luôn miệng xin lỗi bằng tiếng Tây “Pardon”, “Pardon”, như một thói quen của các bậc thượng lưu phố cổ Hà Nội xưa. 

Trang 16: Đầu xuân nhớ bác Tiến ảnh -0
Phố Cửa Nam trong dịp giải phóng Thủ đô 10/10/1954. Ảnh: Trịnh Đình Tiến.

Nhiếp ảnh gia Trịnh Đình Tiến ra đi vào hồi 2h30 sáng 5/1/2021 (tức ngày 23/11 năm Canh Tý), hưởng thọ 84 tuổi. Tính theo lịch dương, đến nay ông đã rời cõi trần tròn 4 năm. 

Hôm nay nhân đầu năm mới, tôi có đôi dòng hồi tưởng về ông, một người anh cả hiền lành và chu đáo như người mẹ; một nhà nhiếp ảnh, một người Hà Nội tài hoa, nhân ái và thân thiện.

Vũ Quốc Hùng

Các tin khác

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.

Lan man về nghề viết

Lan man về nghề viết

Thật lạ, có những câu thơ, dù chỉ đọc thoáng qua nhưng rồi lại nhớ mãi, có thế bởi tự dưng lại nhớ đến bài tứ tuyệt Vũ Hoàng Chương tặng Vũ Bằng: “Có bằng nói láo bốn mươi năm. Vũ ấy mà sao giọng vẫn văn. Hay tại đa ngôn đa báo hại. Giường tiên trời phạt chẳng cho nằm”.

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Tại phiên đấu giá Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại do Sotheby's tổ chức tại Hồng Kông vừa qua, các tác phẩm của danh họa Mai Trung Thứ và Lê Phổ đã được chốt với mức giá gần 1 triệu USD. Điều đáng nói, đây đang trở thành một xu hướng kéo dài trong nhiều năm qua. Đằng sau những con số ấn tượng ấy không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là dấu hiệu cho thấy hội họa Đông Dương đã và đang được định danh trên bản đồ toàn cầu.

Đường dài của những sáng tạo mới

Đường dài của những sáng tạo mới

Trong vài năm trở lại đây, đời sống nghệ thuật Việt Nam chứng kiến một làn sóng sáng tạo đến từ các nghệ sĩ trẻ và những đơn vị nghệ thuật độc lập. Họ không chỉ dàn dựng tác phẩm, mà còn tạo ra những“ngôn ngữ biểu đạt mới”- nơi chất liệu văn hóa Việt Nam được đặt trong sự đối thoại với tinh hoa nghệ thuật hàn lâm châu Âu.

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Đó là triển lãm "Thổ cẩm Việt Nam - những sợi chỉ kể chuyện" tại không gian triển lãm của thư viện Jean-Pierre Melville, thuộc một khu sầm uất của quận 13, Paris, một nơi vốn được xem là khu phố đặc trưng của châu Á, hội tụ và giao thoa của nhiều nền văn hóa của thành phố.

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Chỉ cần vài giây âm thanh công khai trên internet, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra một bản sao giọng nói gần như hoàn hảo, đủ để lừa dối, đủ để trục lợi và đủ để phá hủy uy tín của một nghệ sĩ được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới - Oscar lần thứ 98 đã diễn ra vào ngày 15/3/2026 theo giờ miền Đông nước Mỹ tại nhà hát Dolby ở Los Angeles. Danh hài Conan O'Brien trong vai trò người dẫn chương trình đã khuấy động bầu không khí của buổi lễ và khiến cuộc đua vốn được đánh giá là vô cùng gay cấn của năm nay trở nên “duyên dáng” đáng kể với những mảng miếng hài đặc trưng.

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, câu "Cái răng, cái tóc là gốc con người" từ lâu đã được xem như một lời nhắc nhở về việc giữ gìn và chăm sóc ngoại hình của mỗi người. Tuy nhiên, khi tra cứu trên Google, không ít người giật mình khi thấy phiên bản "Cái răng, cái tóc là góc con người" lại xuất hiện nhiều hơn: khoảng 49.800 kết quả so với 16.900 kết quả của "gốc con người".

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Dịch thuật được ví như cái cầu vô hình nối người đọc xa lạ với tác giả xa lạ không cùng ngôn ngữ. Nhờ dịch thuật mà nhiều tác phẩm văn chương Việt được ra ngoài biên giới đến với bạn đọc không cùng tiếng nói. Người dịch là cầu nối tác phẩm văn học nguyên gốc với người đọc, giúp người đọc cảm nhận được sự hay của cái đẹp và bản sắc của văn bản.

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Trí tuệ nhân tạo đang buộc ngành điện ảnh phải xem lại toàn bộ cấu trúc sản xuất vốn tồn tại hơn một thế kỷ. Khi chi phí có thể được cắt giảm, quy trình được tinh gọn và rào cản gia nhập thị trường bị hạ thấp, AI mở ra một chương mới cho điện ảnh.

Các bài hát đồng dao

Các bài hát đồng dao

LTS: Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936) là nhà báo, nhà văn, dịch giả nổi tiếng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người có công lớn trong việc hoàn thiện và phổ cập chữ Quốc ngữ. Trong 30 năm làm báo, Nguyễn Văn Vĩnh là chủ bút 7 tờ báo bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp; viết hàng nghìn bài báo thuộc nhiều lĩnh vực, nhiều thể loại, đề cập đến các vấn đề trong xã hội từ chính trị, kinh tế đến các phong tục tập quán của người dân…

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Không phải ngẫu nhiên mà những linh vật ngựa đất nung "Mã Nghênh Phúc Hỷ" màu vàng kim thường xuất hiện trên kệ trang trọng trong các gia đình để đón năm mới. Lịch sử hàng ngàn năm gắn bó với con người đã khiến ngựa trở thành một trong những người bạn thân thiết nhất. Không chỉ đơn thuần là biểu tượng của tin vui và phúc lộc, đằng sau vẻ ngoài oai vệ ấy là cả một hành trình dài làm thay đổi lịch sử loài người và vô số câu chuyện khiến chúng ta phải bất ngờ.

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Tiếng vó ngựa rộn rã trên những cung đường đèo dốc không chỉ là âm thanh của việc di chuyển, mà còn là nhịp đập văn hóa bền bỉ của đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc.

Cành đào huyền sử

Cành đào huyền sử

"Có một Thăng Long Nguyễn Huệ/ Ngựa phi trong sắc hoa đào". (Thơ Đỗ Trung Lai).

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ở Hà Nội, hiện nay có phố Bát Sứ, không những thế, còn có phố Bát Đàn. Theo “Từ điển đường phố Hà Nội” (NXB Hà Nội - 2010) do Nguyễn Viết Chúc chủ biên, thì khoảng trước năm 1890 người Pháp gọi hai phố này là rue des Tassee (phố Hàng Chén). Từ cách gọi này, ta biết bát còn gọi cái tô là đồ bằng sứ, bằng sành, đất nung dùng để đựng đồ ăn thức uống, tiếng đôi là bát đọi. Tục ngữ có câu: “Một bát một bình” nghĩa của nó là nói về vật dụng đựng cơm nước của người tu hành, về sau có thêm nghĩa phái sinh nhằm nói ai đó giữ một chí hướng, kiên trì làm theo sở nguyện của mình. Thế nhưng tại sao lại gọi đàn/ bát đàn?