Đại học “bốn chấm không”

Tháng trước, tôi được mời tham dự và trình bày tại một hội thảo có chủ đề rất thời thượng “giáo dục đại học trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0”. 

Tôi đã phải trả lời thành thực với ban tổ chức là “tôi không hiểu cách mạng công nghiệp 4.0” là gì cả. Nhưng, tôi biết giáo dục đại học trên thế giới đang có những xu hướng như thế nào. Và, nếu bắt buộc phải có “4.0” trong tiêu đề bài trình bày thì tôi cũng có thể đáp ứng. Nhưng, tôi nói trước, “bốn chấm không” của tôi có thể chả liên quan gì đến “4.0” mà mọi người vẫn hay nhắc tới.  

Không thứ nhất - Thư viện không có sách

Trong môi trường đại học hiện đại, những cuốn sách “truyền thống” bản cứng không còn nhiều ý nghĩa. Và vì vậy, hình ảnh những giá sách cao vút, chạy dài xen kẽ với các bàn đọc - nơi có các cô cậu sinh viên cắm mặt học bài (nhất là vào giai đoạn ôn thi) cũng sẽ không hoặc ít còn phổ biến như xưa. Sách ở thời đại ngày nay, nói chung đã được “điện tử hóa” ở dạng online. 

Vì vậy, những giá sách truyền thống nếu còn, thì cũng chỉ là những hình ảnh mang tính biểu tượng của truyền thống (chả nhẽ thư viện lại không bày cuốn sách nào). Thư viện hiện đại cần những công năng và không gian khác với ngày xưa. 

Ví dụ, chúng ta sẽ thấy những dãy bàn được sắp sẵn những chiếc tablet (máy tính bảng), nơi giảng viên và sinh viên có thể sử dụng để truy cập và đọc sách ở dạng online, trên các kho dữ liệu từ nhiều nơi trên thế giới. Sách online không chỉ ưu việt hơn sách bản cứng ở khía cạnh dễ lưu trữ, dễ truy cập mà còn bởi tính dễ cập nhật. 

Nếu như trước kia, việc cập nhật một cuốn sách là việc rất tốn nguồn lực thì việc cập nhật sách trên phiên bản điện tử lại dễ dàng hơn rất nhiều. Điều này cũng đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cuộc sống, xã hội và kinh tế biến động không ngừng ngày nay.

Hình ảnh những giá sách cao vút sẽ chỉ còn mang tính biểu tượng đối với thư viện đại học.
Hình ảnh những giá sách cao vút sẽ chỉ còn mang tính biểu tượng đối với thư viện đại học.

Không thứ hai - Không có đại giảng đường

Hình ảnh về những đại giảng đường, với sinh viên ngồi trên các bàn học được xếp cao dần như trong rạp hát, với giáo sư ở vị trí trung tâm, đằng sau là những tấm bảng lớn có thể đẩy lên hoặc đẩy ngang trong hình dung của nhiều người cũng sẽ dần biến mất và không còn phổ biến. 

Nguyên nhân là bởi những giảng đường như vậy vốn sinh ra để phục vụ các giờ lý thuyết dành cho số lượng lớn sinh viên đã và sẽ bị thay thế bởi các bài giảng online - mà sinh viên hoàn toàn có thể học trước ở nhà. 

Việc đến trường, vì vậy, hầu như chỉ dành cho các buổi thực hành, thực tập, trong các phòng học nhỏ hơn nhưng đa năng hơn. Bàn ghế, thay vì chốt cố định thành các hàng sẽ được thay thế bằng các bàn nhỏ, có bánh xe, dễ dàng di chuyển và sắp xếp phục vụ học nhóm. Bảng viết thay vì treo ở một hướng trên bục giảng thì có thể sẽ được treo xung quanh lớp, giúp các nhóm sử dụng được ngay khi cần.

Bước chân vào giảng đường ở các đại học hiện đại hiện nay, đôi khi chúng ta sẽ có cảm giác mình đang ở trong... công sở hoặc chỗ làm việc. 

Ví dụ, nhiều khoa về du lịch - lữ hành biến luôn lớp học thành quầy lễ tân như tại khách sạn để sinh viên có thể thực hành, thực tập về lễ tân như tại một khách sạn thực sự. 

Tương tự, sinh viên ngành tài chính có thể sẽ có những trải nghiệm tại lớp học được sắp xếp như một sàn chứng khoán thực sự và rất nhiều khi, thay vì phải làm bài kiểm tra, sinh viên sẽ được “chơi chứng khoán” tại một sàn giả lập, điểm thi cuối kỳ cũng chính là số “tiền ảo” mà sinh viên đó kiếm được trong suốt kỳ học tại sàn chứng khoán ảo đó.

Không thứ ba - Không biết giảng viên ở đâu

Mô hình học tập mà việc học trên lớp chủ yếu là thực tập và việc học lý thuyết được thực hiện tại nhà thông qua các bài giảng online cũng sẽ làm chúng ta đôi khi... không nhìn thấy giảng viên đâu. 

Tại lớp học truyền thống, khi tham quan một lớp học, ta sẽ nhìn thấy giảng viên đứng ở bục giảng và giảng bài cho sinh viên ngồi phía dưới. Nhưng, với mô hình mới, chúng ta có thể thấy nhiều nhóm nhỏ đang trao đổi, thảo luận với nhau, bảng học ở khắp nơi trong cả lớp cũng khiến chúng ta không biết đâu là bục giảng. 

Cũng có thể ta sẽ bắt gặp một người đang đứng trình bày cho một nhóm ngồi nghe nhưng hãy cẩn thận, người đó hoàn toàn có thể là một sinh viên đang giảng lại bài cho bạn học và giảng viên, khi đó, lại đang ngồi phía dưới, đóng vai trò hướng dẫn, góp ý cho sinh viên khi cần thiết.

Sinh viên Đại học Phú Xuân (Huế) giảng bài cho nhau tại giảng đường theo mô hình “learning office”, với nhiều bảng được đặt xung quanh lớp học nhằm thuận tiện cho việc trao đổi, thảo luận nhóm.
Sinh viên Đại học Phú Xuân (Huế) giảng bài cho nhau tại giảng đường theo mô hình “learning office”, với nhiều bảng được đặt xung quanh lớp học nhằm thuận tiện cho việc trao đổi, thảo luận nhóm.

Không thứ tư - Không cần lấy bằng cũng được

Tại mô hình học truyền thống, việc nhập học rồi tốt nghiệp, ra trường lấy bằng là mục tiêu quan trọng nhất của sinh viên. Trong nền giáo dục đại học mới, sinh viên nhập học để học lấy kiến thức, kỹ năng theo nhu cầu của từng người, khi cảm thấy đủ thì họ hoàn toàn có thể... dừng lại để đi làm. 

Khi cần, họ quay lại học tiếp. Việc lấy bằng, thực tế chỉ là vấn đề hình thức khi người học đã tích lũy đủ tín chỉ và để tiếp tục bước lên bậc học cao hơn (nếu cần) bởi doanh nghiệp khi đó cũng không quan trọng vấn đề bằng cấp nữa.

Đại học Việt đã “bốn chấm không” chưa?

Về cơ bản, đại học Việt Nam vẫn “chậm pha” so với thế giới. Nghĩ đến đại học Việt, chúng ta vẫn nghĩ đến những thư viện chất đầy sách, với những giảng đường lớn, thầy giảng - trò chép và sinh viên đã nhập học là phải lấy bằng. 

Mặc dù vậy, chúng ta cũng đã có những trường hợp tiếp cận được với xu hướng “bốn chấm không”. 

Theo thống kê mà tôi được biết, đã có khoảng 10% (hơn 20 trường) đại học ở Việt Nam có thư viện điện tử kết nối với nguồn dữ liệu quốc tế. Việc đổi mới chương trình, phương pháp giảng dạy cũng đã được triển khai tùy mức độ, cả “từ trên xuống” (các chương trình của nhà nước) hay “từ dưới lên” (do các trường đại học tự thực hiện) theo hướng online hóa bài giảng, lấy người học làm trung tâm, kết hợp đào tạo trong nhà trường với thực tập tại doanh nghiệp. 

Mô hình lớp học, vì vậy, cũng được xoay chuyển theo hướng “không giảng đường” hay “không giảng viên” như phân tích ở trên. Việc đi học, phải lấy bằng mặc dù vẫn là tâm lý nặng nề nói chung nhưng việc không nhất thiết hoàn thành chương trình học của sinh viên ngày nay cũng không phải là điều gì quá thảm họa trong mắt của nhà trường cũng như chính bản thân người học nữa.

Thực vậy, đại học “bốn chấm không” là xu hướng bắt buộc, không thể đảo lộn, nếu như bản thân trường đại học không muốn bị thải loại và “không” còn là một mắt xích quan trọng trong cả nền kinh tế - văn hóa - xã hội của đất nước nữa.

Phạm Hiệp

Các tin khác

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

“Việc nhẹ, lương cao”, “thế giới tự do”, “không cần lao động vẫn có cuộc sống sung túc, được bảo lãnh đi định cư tại các nước thứ ba như Mỹ, Canada, Australia”... Đó là những lời dụ dỗ khiến một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên tin theo và di cư bất hợp pháp sang Thái Lan mong được “đổi đời”.

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Trong đời sống âm nhạc, nhiều tác phẩm ra đời theo “đơn đặt hàng” hay yêu cầu, mong muốn nào đó không phải là điều xa lạ. Nhưng vượt ra khỏi mục tiêu ban đầu, nhiều tác phẩm đã ghi dấu ấn bền vững trong lòng công chúng. Đơn đặt hàng - tưởng chừng là khuôn khổ - lại giống như chiếc khung để nhạc sĩ vẽ lên những bức tranh âm nhạc sống động và nhiều điều thú vị.

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Trần Đại Thắng chưa bao giờ thực sự rời sông Đà. Dòng sông ấy vẫn lững lờ trong từng trang sách anh làm, trong mùi giấy in thoang thoảng, trong cả những đêm khuya anh ngồi viết lại chính đời mình. Từ cậu bé 6 tuổi mê mẩn ngắm những cuốn sách Nga trong một hiệu sách bên kia dòng sông Đà đến người dựng nên Đông A Books, Thắng chỉ làm một việc, giữ cho sách không trở thành một thứ thoáng qua. Cuốn "Tôi kể" dày 500 trang không phải lời kết. Chỉ là một lần nữa, anh lật giở ký ức, để xem tất cả những chi tiết nhỏ bé anh đã dành cả đời chăm chút, liệu có đủ nặng để níu lại một chút gì đó giữa dòng đời đang trôi quá vội.

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Sau gần một thập kỷ hoạt động trên không gian mạng, hệ thống phát sóng bóng đá lậu Xôi Lạc TV vừa bị Cơ quan công an triệt phá, khởi tố hàng chục đối tượng liên quan. Đằng sau những đường link xem bóng đá miễn phí tưởng chừng vô hại là cả một "hệ sinh thái" web lậu vận hành theo kiểu "đầu rắn nhiều thân", gắn chặt với quảng cáo cá cược và dòng tiền ngầm có quy mô lớn.

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Tôi quyết định làm chuyến “du lịch bụi” đến Hà Lan vào những ngày cuối năm 2025. Với tôi, đây thật sự là chuyến đi đáng nhớ, bởi Hà Lan không chỉ có kênh đào thơ mộng, cối xay gió, cánh đồng hoa Tulip rực rỡ, văn hóa xe đạp độc đáo mà còn là mảnh đất có nhiều điều để khám phá.

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Năm 2025, lịch sử và âm nhạc cùng lúc tìm được đường trở lại đời sống đương đại. Những bộ phim chiến tranh như "Mưa đỏ" đã lập kỷ lục doanh thu phòng vé với doanh thu trên 700 tỷ đồng; các chương trình Đại nhạc hội quy mô lớn thắp sáng không gian công cộng bằng cảm xúc tập thể, concert "Tổ quốc trong tim" thu hút 50.000 khán giả, Concert "Rạng rỡ Việt Nam" sau vài giờ mở bán đã cháy vé, cho thấy dư địa để phát triển công nghiệp văn hóa rất lớn. Vấn đề là làm thế nào để biến những khoảnh khắc bùng nổ ấy thành một chiến lược phát triển bền vững cho ngành công nghiệp văn hoá Việt Nam.

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị không ngừng leo thang, một mô hình hợp tác độc đáo đang hình thành ngay tại trung tâm châu Âu. Thủ đô London của nước Anh sắp trở thành thành phố đầu tiên trên thế giới chứng kiến xe tự lái của hai gã khổng lồ công nghệ đến từ Mỹ và Trung Quốc cùng vận hành. Sự hiện diện song hành này không đơn thuần là một cuộc đua công nghệ, mà còn mở ra một lối đi mới, nơi những đối thủ toàn cầu cùng phát triển dưới một khung pháp lý chung, mang đến hy vọng về khả năng phối hợp trong một lĩnh vực then chốt của tương lai.

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Năm 2001, khán giả đã hồi hộp dõi theo những pha hành động và đấu trí trong bộ phim Oceans Eleven (11 tên cướp thế kỷ) về một vụ cướp casino được dàn dựng tinh vi đến mức hoàn hảo ở Los Angeles. Và cuối năm 2025, khi nước Đức đang yên bình tận hưởng kỳ nghỉ lễ Giáng sinh, một vụ cướp ngân hàng táo bạo, với những tình tiết ly kỳ như phim điện ảnh, đã khiến người ta không khỏi bàng hoàng.

Khi chim bỏ đường bay

Khi chim bỏ đường bay

Có thể gọi vụ hủy chương trình “Về đây bốn cánh chim trời” hôm 28/12 vừa qua là “vụ bể show thế kỷ” bởi nó chưa từng có tiền lệ ở Việt Nam. Hệ lụy của nó là tranh cãi kéo dài, gay gắt giữa bên bênh vực và bên công kích các nghệ sĩ đã tham gia “đình công”.

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Năm 2025 của điện ảnh thế giới mở ra với tâm thế bất an. Hollywood, biểu tượng của nền công nghiệp điện ảnh toàn cầu tiếp tục đối mặt chu kỳ suy giảm doanh thu, sự bế tắc của dòng phim trung cấp, chi phí sản xuất leo thang và tình trạng phụ thuộc quá mức vào các thương hiệu cũ. Thị phần phòng vé phim Hollywood đang giảm dần so với 2 thập kỷ trước, nhất là ở các thị trường châu Á, nơi khán giả trẻ chuyển sang nội dung bản địa và dịch vụ trực tuyến.

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Bắt nguồn từ một câu hỏi thắc mắc trên diễn đàn mạng xã hội của một vài sinh viên, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội Phạm Văn Long cùng 2 cấp dưới bị khởi tố hành vi "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ", với cáo buộc đã "ăn chặn" tiền hỗ trợ tham gia phục vụ sự kiện A80 của sinh viên. Số tiền được cho là bị xà xẻo ấy không lớn (chỉ hơn 200 triệu) nhưng thứ mất đi lại lớn hơn nhiều lần.

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Trong bối cảnh Bitcoin và các tài sản kỹ thuật số khác liên tục tăng giá, những ví tiền số trở thành “kho vàng di động”, đây không đơn thuần là dạng tống tiền truyền thống nữa. Tội phạm kết hợp giữa công nghệ và thủ đoạn tàn ác truyền thống để chiếm đoạt những khối tài sản ảo. Chúng sử dụng kỹ thuật doxxing (thu thập và tiết lộ thông tin cá nhân trên mạng), khai thác mạng xã hội, truy vết on-chain, rồi chuyển sang hành vi bạo lực ngoài đời thực để bắt cóc, khống chế và ép nạn nhân mở ví, tiết lộ mật khẩu crypto hoặc buộc gia đình nạn nhân chuyển tiền.

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Sáng sớm 19/10, bốn tên cướp cải trang thành công nhân xây dựng đã thực hiện một vụ cướp được lên kế hoạch tỉ mỉ tại Bảo tàng Louvre ở thủ đô Paris (Pháp). Chỉ trong vòng chưa đầy 10 phút, chúng đã cuỗm đi 8 món đồ từ bộ sưu tập Trang sức Hoàng gia Pháp - những món đồ nổi tiếng với ý nghĩa lịch sử và tổng giá trị ước tính lên tới 88 triệu euro. Mặc dù một vài nghi phạm đã bị bắt giữ, công tố viên Paris Laure Beccuau vẫn mô tả hoạt động này "rất có thể là hành động của tội phạm có tổ chức".

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Sau khi Hoàng Hường - người được mệnh danh là "nữ hoàng" thực phẩm chức năng bị bắt, cơ quan điều tra tiếp tục bắt một mắt xích quan trọng trong "đế chế" Hoàng Hường, đó là Nguyễn Thị Tường An, người không livestream, không xuất hiện trên truyền thông nhưng được dư luận cho rằng, vai trò của Tường An cực kì quan trọng trong hệ thống của Hoàng Hường.

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Trên sân khấu lớn, Jack97 bước ra hào hoa như một “công tử” miền Tây, để rồi cậu ca sĩ ấy “tông cửa mồm” ném một câu “dồn cửa tai” của khán giả: “Lào gì cũng tôn”. Lập tức, video ấy tràn lan trên mạng, kéo theo phản ứng giận dữ của rất nhiều người…

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Đò dọc phải tránh đò ngang

Ngụ cư phải tránh dân làng cho xa

"Đò" là từ "độ" tiếng Hán - Việt chuyển qua tiếng Việt, theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ. Khi ai đó bảo: "Thành công rồi, việc này có trời độ", ta hiểu là do trời ủng hộ giúp đỡ, chứ không hẳn hiểu theo nghĩa độ/ đò là chở qua sông.

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Trong báo cáo dài hơn 200 trang mới được công bố, Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) và Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ xác định Prince Holding Group (Prince Group) - đế chế kinh doanh trải khắp thế giới của ông trùm lừa đảo Chen Zhi, là một tổ chức tội phạm xuyên quốc gia. Không chỉ vận hành hàng loạt trại lừa đảo quy mô lớn ở Campuchia và Myanmar, Prince Group còn rửa hàng trăm triệu USD tiền bẩn qua hệ thống ngân hàng Hàn Quốc, fintech Singapore, bất động sản Dubai và quỹ đầu tư ở London (Anh).

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Có những kẻ từng được ca ngợi là “người mở đường cho kỷ nguyên khởi nghiệp”, nhưng khi bức màn rơi xuống, người ta mới nhận ra đó không phải người mở đường mà là kẻ đào hố. Đào Minh Phú, trong nhiều năm, được nhắc đến như hình mẫu của một “doanh nhân 4.0”: năng động, sắc sảo, nói đâu trúng đó.

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã yêu cầu sáp nhập, giải thể các cơ sở giáo dục đại học không đạt chuẩn; nghiên cứu chuyển một số trường đại học về địa phương quản lý để đáp ứng tốt hơn yêu cầu đào tạo nhân lực của địa phương...