Đại bàng gãy vuốt

Không phải là Black Hawk Down nổi tiếng. Và cũng khác với những hình tượng người hùng Mỹ trong hàng loạt siêu phẩm Hollywood quen thuộc.

Đây là câu chuyện về một thất bại đau đớn, đoạn kết của một kế hoạch điên rồ mà quân đội Mỹ đã phải trải qua vào ngày 25-4-1980 - kế hoạch mang tên Eagle Claw (Móng vuốt đại bàng).

Khởi nguồn từ biến động

Đó là những ngày sấm động, nối tiếp âm vang rung chuyển của cuộc Cách mạng Hồi giáo Iran - một trong những cường quốc hàng đầu của thế giới Hồi giáo.

Tháng 1-1979, quốc vương Iran Shah Mohammad Reza Pahlavi bị lật đổ, và chạy sang Mỹ lưu vong. 

Ngày 4-11-1979, được sự chấp thuận của vị thủ lĩnh tinh thần tối cao - Giáo chủ Ayatollah Ruhollah Khomeini,  một nhóm đông đảo sinh viên Iran đã tràn vào đại sứ quán Mỹ, bắt làm con tin 66 công dân Mỹ (các nhà ngoại giao, nhân viên sứ quán, điệp viên CIA, lính Mỹ canh gác sứ quán…) nhằm gây sức ép buộc chính phủ Mỹ phải đồng ý cho dẫn độ vị quốc vương bị phế truất trở về nước, để chịu xét xử về những tội ác mà ông bị cáo buộc đã thực hiện trong thời gian trị vì.

Chính quyền Iran mới cho rằng việc nước Mỹ đồng ý cho cựu hoàng Pahlavi được tị nạn là đồng lõa với những hành động tàn bạo từng xảy ra trong quá khứ, và đòi hỏi thay đổi hiện trạng đó. Ngược lại, dĩ nhiên, với vị thế của mình, nước Mỹ từ chối đáp ứng yêu cầu này. 

Tàn tích của chiếc EC-130.
Tàn tích của chiếc EC-130.

Ông chủ Nhà trắng khi đó, tổng thống Jimmy Carter, nhấn mạnh rằng các con tin là "nạn nhân của chủ nghĩa khủng bố và tình trạng vô chính phủ", đồng thời khẳng định: "Chúng ta sẽ không nhân nhượng với trò tống tiền".  

Không có gì đáng ngạc nhiên khi mọi nỗ lực đàm phán ngoại giao nhằm giải cứu các con tin đều thất bại, khi cả hai phía cứng rắn đến vậy. Cũng không có gì đáng ngạc nhiên, khi Tổng thống Jimmy Carter ra lệnh cho quân đội dưới quyền mình thực hiện một nhiệm vụ giải cứu, từ lực lượng bao gồm các tàu chiến USS Nimiz và USS Coral Sea đang tuần tra trong Vịnh Oman.

Và đó chính là khởi điểm của một thất bại cay đắng, cũng là một bài học với cái giá cắt cổ để có được những cuộc tập kích như lần tiêu diệt trùm khủng bố Bin Laden sau này.

Tham vọng quá lớn. Và tổn thất cũng vậy.

Hoàng hôn ngày 25-4-1980, trong ánh mặt trời đỏ khé, 8 máy bay trực thăng CH-53D xuất kích từ hàng không mẫu hạm USS Nimitz. Điểm đến của phi đội ấy là sa mạc muối Dascht-i-Kawir, cách đó 6 giờ bay, một trong những địa điểm hoang vắng nhất thế giới. 

Tại đây, từ ngày 1-4-1980, các chuyên viên Mỹ đã có mặt tại một sân bay bỏ hoang nằm trong địa phận tỉnh South Khorasan. Họ sửa chữa đường băng, lắp đèn hồng ngoại, tập kết nhiên liệu dự phòng và biến nó thành bãi đáp đầu tiên (Desert One) cho phi đội tập kích.

Điểm đến thứ hai (Desert Two) cũng được chuẩn bị song song. Đó là những hầm mỏ khai thác muối cũ nằm cách Tehran 80km. Các máy bay trực thăng sẽ được cất giấu tại đây, đợi lực lượng đặc nhiệm Delta Force hoàn thành nhiệm vụ, đón các con tin ra biển. Các phi đội tiêm kích trên hai chiến hạm sẵn sàng tiếp ứng.

Kế hoạch này, Eagle Claw, được đặt dưới sự chỉ huy của Thiếu tướng lục quân James B.Vaught; có sự tham gia của cả Delta Force lẫn Cục tình báo trung ương Mỹ (CIA), trong vai trò cung cấp thông tin. Xét trên cả độ tinh nhuệ của Delta Force lẫn tiến trình chuẩn bị kỹ càng, cộng thêm sự vượt trội về khí tài quân sự, khả năng thành công của chiến dịch là hoàn toàn không nhỏ.

Vấn đề là, tất cả cũng hoàn toàn có thể "xuống sông xuống biển", chỉ bởi vài chi tiết bất ngờ.

Đầu tiên, đường băng bị cát lún phủ dày, khiến các máy bay vận tải C-130 chở nhiên liệu và thiết bị tới Desert One gặp một chút trục trặc lúc hạ cánh. 

Sau đó, trong 8 chiếc trực thăng CH-53D của phi đội tấn công, một chiếc bị nứt cánh quạt, phải bỏ lại trong sa mạc. Một chiếc khác tiếp tục bị hỏng khi gặp bão cát, và buộc phải quay lại. Một chiếc nữa có vấn đề với hệ thống thủy lực, nhưng vẫn có thể cố gắng duy trì. Nghĩa là, khi đến Desert Two, phi đội chỉ còn 6 chiếc - mức tối thiểu để thực hiện nhiệm vụ, theo đánh giá của giới quân sự.

Được báo cáo, giới chức Mỹ nhận định rằng không thể mạo hiểm tiếp tục hành động. Eagle Claw xem như bị bỏ dở, và các biệt đội được lệnh quay về. 

Éo le thay, khi cất cánh để trở lại, trong cuống quít, đến lượt một chiếc CH-53D nữa va vào máy bay vận tải tiếp liệu EC-130, khiến cả hai cùng nổ tung. Tám phi công Mỹ thiệt mạng cả thảy (chỉ còn duy nhất 1 người của cả hai phi hành đoàn sống sót), khi thậm chí các lực lượng phòng vệ Iran còn chưa có động tĩnh gì.

Những gì Delta Force phải bỏ lại tại Desert Two.
Những gì Delta Force phải bỏ lại tại Desert Two.

Chỉ sau tiếng nổ long trời lở đất đó, binh sĩ Iran mới dồn về Desert Two. Đoán được điều đó, tất cả các đội biệt kích lẫn nhân viên hậu cần của Mỹ không đợi tiếp nhiên liệu cho trực thăng, mà lên hết máy bay vận tải để trở về nhanh nhất có thể. 

Họ bỏ lại những chiếc CH-53D, mà có những chiếc vẫn còn phục vụ quân đội Iran đến tận bây giờ. Họ bỏ lại cả một số tài liệu quên không tiêu hủy, để đối thủ có thêm phương tiện rêu rao và nhạo báng những kế hoạch ấy. Họ bỏ lại xác của hai chiếc máy bay cháy đen - hình ảnh mà hôm sau có mặt trên trang nhất của mọi hãng thông tấn, mọi tờ báo lớn trên thế giới, như một lời chế nhạo đầy cay đắng.

Chưa bao giờ, Không lực Hoa Kỳ và biệt kích Mỹ bị hạ nhục đến mức độ ấy, kể cả khi đối đầu lưới lửa phòng không cùng những phi công thượng thặng của quân chủng phòng không - không quân Việt Nam. Họ đã thất bại, bằng cách tự bắn vào chân mình, khi chưa kịp bắt tay vào làm bất cứ điều gì.

Mối hận xương tủy

Chẳng còn cách nào khác, Tổng thống Mỹ Jimmy Carter phải muối mặt điều đình với phía Iran. Thông qua vai trò trung gian hòa giải của Algeria (trong bối cảnh Iran cần giảm bớt kẻ thù khi vướng vào cuộc chiến tranh với Iraq, từ tháng 9-1980), cuối cùng, đến tận ngày 20-1-1981, tất cả các con tin mới được trả tự do, nhưng không phải theo cách mà Jimmy Carter mong muốn. 

Uy tín xuống thấp thảm hại từ sự vụ này, Jimmy Carter thất cử cuối năm 1980, và Ronald Reegan (xuất thân là một tài tử điện ảnh) thay thế ông trong vai trò Tổng thống Mỹ. Vài phút sau khi Jimmy Carter chính thức kết thúc nhiệm kỳ, các con tin được cho phép lên đường trở về nhà.

Cuộc khủng hoảng con tin đó từng được xem là biểu tượng cho xung đột giữa các nền văn hóa. Nhưng, ở bình diện hẹp hơn, nó trở thành mối thù hận thâm căn cố đế giữa hai quốc gia. 

Và cả thế giới biết đến thảm bại này, rất nhanh chóng.
Và cả thế giới biết đến thảm bại này, rất nhanh chóng.

Việc nước Mỹ luôn cố gắng xem Iran là kẻ thù, gắn Iran vào "trục ma quỷ", gọi Iran là "quốc gia khủng bố", gây sức ép trên mọi phương diện và không ngại ngần áp đặt các biện pháp trừng phạt… suốt những năm qua là những di chứng của một thứ vết thương không bao giờ lành miệng. 

Thỏa thuận lịch sử về hạt nhân (JCPOA) tưởng chừng đã có thể xóa mờ sự thù địch ấy, thì khi thay thế cựu tổng thống Barack Obama ở Nhà trắng, đương kim tổnhg thống Mỹ Donald Trump lại khơi dậy tất cả.

Nằm giữa kỷ nguyên Chiến tranh Việt Nam với vụ 11-9-2001, Eagle Claw là một trong những điểm nhấn ấn tượng nhất, tô đậm những khía cạnh dễ tổn thương nhất, khuất lấp trong hình hài của một gã khổng lồ…

* Đội đặc nhiệm Delta Force tham gia chiến dịch lên tới 120 người, cùng 15 lái xe người Iran (hoặc người Mỹ gốc Iran). Theo kế hoạch, họ sẽ bất thần tập kích nơi giam giữ các con tin, đưa họ tới sân vận động để các trực thăng dễ dàng bốc đi.

* Sau khi bắt giữ tổng cộng 66 công dân Mỹ ngày 4-11-1979, đến ngày 17-11-1979, Giáo chủ Khomeini bày tỏ thiện chí bằng cách phóng thích các con tin nữ cũng như gốc Bắc Phi, "chỉ còn" giữ 52 người. Sau cuộc tập kích bất thành, các con tin được giam giữ phân tán khắp nơi trên lãnh thổ Iran.

Phi Hồ

Các tin khác

Đã theo nghề thì hãy viết đi

Đã theo nghề thì hãy viết đi

“Trước khi viết một tập tiểu thuyết mới, anh có những chuẩn bị gì?”.
Tôi thường hỏi bạn bè trong những lúc ngồi tán phét chuyện trên trời dưới đất. Có lần, nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn bảo, đại khái, chẳng chuẩn bị gì cả, cứ bắt tay vào viết, trong quá trình viết, các tình tiết xảy ra thì cân nhắc, xử lý. Cũng tựa như đứa trẻ nhảy xuống hồ, dù chưa biết bơi. Thực tế của công việc lúc ấy tự khắc khiến mình phải làm gì.

Một mỏ khai thác khoáng sản khổng lồ tại Zambia. Ảnh: First Quantum Minerals

Châu Phi với bài toán thoát “bẫy tài nguyên”

Khoáng sản châu Phi đang trở thành trung tâm của một cuộc tranh giành địa chính trị chưa từng có. Trong khi các cường quốc đổ vốn vào lục địa này, liệu châu Phi có thể tận dụng thời thế để trở thành bên hưởng lợi thực sự từ chính nguồn tài nguyên của mình hay không?

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với không ít gia đình, nỗi đau chưa thể nguôi ngoai khi có người thân hy sinh mà tên tuổi, hài cốt vẫn nằm lại nơi chiến trường xưa hoặc chưa được xác định danh tính. Những ngày này, Công an TP Đà Nẵng đang thực hiện một hành trình vô cùng đặc biệt: Thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ trong "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Về ngôi nhà của dế

Về ngôi nhà của dế

Đó là một ngôi nhà xưa thân quen cũ kỹ nằm trong ngõ Đoàn Nhữ Hài. Nhà văn Tô Hoài (1920-2014) mua ngôi nhà này (năm 1957) từ tiền giải thưởng tập “Truyện Tây Bắc”. Một thời, cánh văn trẻ chúng tôi vẫn thường rủ nhau tới ngôi nhà của Tô Hoài vì ông rất thân thiện. Giờ đây, ngôi nhà trở thành không gian lưu niệm cuộc đời và sự nghiệp văn chương Tô Hoài. Con trai ông, nhà báo Phương Vũ đặt tên Nhà lưu niệm đúng với cái tên mà mọi người vẫn gọi: Tô Hoài House (Ngôi nhà Tô Hoài).

Chương trình âm nhạc “Mây lang thang” bị cho là đã nhiều lần vi phạm bản quyền trên môi trường số

Khoảng trống bản quyền âm nhạc ở Việt Nam

Trong nhiều năm qua, thị trường âm nhạc số Việt Nam phát triển nhanh nhưng việc vi phạm sở hữu trí tuệ tràn lan. Nhiều đơn vị kiếm tiền từ hàng triệu lượt xem mà tác giả, nhạc sĩ hoặc chủ sở hữu bản ghi không hề biết tác phẩm của mình bị khai thác như thế nào.

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Trong nghề cầm bút, sống bằng con chữ, lấy chữ làm phương tiện để trình bày suy nghĩ, nhân sinh quan của mình, tôi dám quả quyết, một khi viết những trang văn tạo ra tiếng cười là điều không bao giờ dễ dàng. Chính vì thế khi nhìn lại tiến trình phát triển văn học Việt Nam, kể từ năm 1930 đến nay, ta thấy số lượng tác giả viết văn cười, trào phúng, châm biếm chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Rất ít ỏi.

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Trong vài năm gần đây, Việt Nam bắt đầu xuất hiện trong các cuộc thảo luận quốc tế như một “điểm đến mới nổi” của công nghiệp văn hóa và kinh tế sự kiện. Từ sự bùng nổ của các concert âm nhạc, chương trình giải trí thu hút hàng triệu người theo dõi, đến việc đầu tư hàng loạt nhà hát, trung tâm triển lãm và tổ hợp sáng tạo quy mô lớn, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội đặc biệt: trở thành trung tâm mới của các sự kiện văn hóa và biểu diễn trong khu vực.

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Những người yêu văn học, điện ảnh, sân khấu thì đều biết hai nhân Romeo và Juliet trong vở bi kịch của nhà văn Anh William Shakespeare. Từ trong kịch, phim, Romeo - Juliet đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho những cặp tình nhân trẻ đang trong giai đoạn chớm nở và mãnh liệt. Vì thế, đến thành phố Verona (nằm trong tỉnh cùng tên thuộc vùng Veneto, miền bắc nướcÝ) lần này, tôi quyết định đến thăm ngôi nhà của nàng Juliet.

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Năm 2025, điện ảnh Việt có 55 phim ra rạp thì năm 2026, con số này được dự báo tăng lên khoảng 70 - 80 phim. Trong bối cảnh phim Việt ra rạp ngày càng dày đặc, cuộc cạnh tranh căng thẳng giữa các phim không chỉ bằng nội dung mà còn ở khả năng giành suất chiếu và tạo hiệu ứng truyền thông ngay từ những ngày đầu ra mắt.

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Cuộc gặp gỡ mang tên "Thời tiết của ký ức" không đơn thuần là một buổi ra mắt sách. Đó là một cuộc hội ngộ đặc biệt của "ngũ vị văn chương" - 5 cá tính văn chương độc bản: Trung Trung Đỉnh, Nguyễn Trọng Tín, Phạm Ngọc Tiến, Bảo Ninh, Nguyễn Quang Lập. Nói như nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, không chỉ là trang viết, họ là "những người lưu giữ ký ức của dân tộc". Trong số 5 tác giả này, tôi ấn tượng với 3 người: Trung Trung Đỉnh, Phạm Ngọc Tiến và Nguyễn Trọng Tín.

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Sinh thời nhà thơ Xuân Diệu có "tự giới thiệu" về địa chỉ nhà của mình ở Hà Nội như sau: "Nhà tôi 24 Cột Cờ/ Ai thương thì đến, hững hờ thì qua". Còn "trung niên thi sĩ" Bùi Giáng khi về cư ngụ ở Xóm Gà (Bình Thạnh) cũng có lúc ngẫu hứng giới thiệu với các bạn văn chương rằng: "Gặp nàng, nàng ở Già Lam/ Gặp cô, cô ở Lê Quang Định đường/ Nhà thuốc tây, gái du dương/ Bốn tám hai (482) hẻm tôi thường vô ra".Với những thông tin trên ắt người yêu thơ có thể tìm ra chỗ ở của ông một cách dễ dàng. Còn nhà văn Sơn Nam do không làm thơ nên khi ai hỏi nhà của mình thì ông chỉ đáp: "Cứ đến nhà truyền truyền thống quận Gò Vấp hỏi, thì có người dẫn vào nhà".

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Với phần đông công chúng, nghệ sĩ sân khấu và điện ảnh là những người sống giữa ánh hào quang, được tôn vinh bằng tài năng và danh tiếng. Nhưng phía sau tấm màn nhung, không ít người đang đối diện với một thực tế trái ngược, thu nhập bấp bênh, lương thấp và một câu hỏi được đặt ra: liệu nghệ thuật biểu diễn có là một nghề đủ để sống?

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Ngày 25/4/2026, Kiều bào Việt tại Pháp cùng bạn bè quốc tế yêu chuộng hòa bình đã cùng tham gia Lễ đặt bia Tưởng niệm các nạn nhân Việt Nam bị nhiễm chất độc da cam trong Công viên Choisy, thuộc quận 13 thành phố Paris.

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.