Đại bàng gãy vuốt

Không phải là Black Hawk Down nổi tiếng. Và cũng khác với những hình tượng người hùng Mỹ trong hàng loạt siêu phẩm Hollywood quen thuộc.

Đây là câu chuyện về một thất bại đau đớn, đoạn kết của một kế hoạch điên rồ mà quân đội Mỹ đã phải trải qua vào ngày 25-4-1980 - kế hoạch mang tên Eagle Claw (Móng vuốt đại bàng).

Khởi nguồn từ biến động

Đó là những ngày sấm động, nối tiếp âm vang rung chuyển của cuộc Cách mạng Hồi giáo Iran - một trong những cường quốc hàng đầu của thế giới Hồi giáo.

Tháng 1-1979, quốc vương Iran Shah Mohammad Reza Pahlavi bị lật đổ, và chạy sang Mỹ lưu vong. 

Ngày 4-11-1979, được sự chấp thuận của vị thủ lĩnh tinh thần tối cao - Giáo chủ Ayatollah Ruhollah Khomeini,  một nhóm đông đảo sinh viên Iran đã tràn vào đại sứ quán Mỹ, bắt làm con tin 66 công dân Mỹ (các nhà ngoại giao, nhân viên sứ quán, điệp viên CIA, lính Mỹ canh gác sứ quán…) nhằm gây sức ép buộc chính phủ Mỹ phải đồng ý cho dẫn độ vị quốc vương bị phế truất trở về nước, để chịu xét xử về những tội ác mà ông bị cáo buộc đã thực hiện trong thời gian trị vì.

Chính quyền Iran mới cho rằng việc nước Mỹ đồng ý cho cựu hoàng Pahlavi được tị nạn là đồng lõa với những hành động tàn bạo từng xảy ra trong quá khứ, và đòi hỏi thay đổi hiện trạng đó. Ngược lại, dĩ nhiên, với vị thế của mình, nước Mỹ từ chối đáp ứng yêu cầu này. 

Tàn tích của chiếc EC-130.
Tàn tích của chiếc EC-130.

Ông chủ Nhà trắng khi đó, tổng thống Jimmy Carter, nhấn mạnh rằng các con tin là "nạn nhân của chủ nghĩa khủng bố và tình trạng vô chính phủ", đồng thời khẳng định: "Chúng ta sẽ không nhân nhượng với trò tống tiền".  

Không có gì đáng ngạc nhiên khi mọi nỗ lực đàm phán ngoại giao nhằm giải cứu các con tin đều thất bại, khi cả hai phía cứng rắn đến vậy. Cũng không có gì đáng ngạc nhiên, khi Tổng thống Jimmy Carter ra lệnh cho quân đội dưới quyền mình thực hiện một nhiệm vụ giải cứu, từ lực lượng bao gồm các tàu chiến USS Nimiz và USS Coral Sea đang tuần tra trong Vịnh Oman.

Và đó chính là khởi điểm của một thất bại cay đắng, cũng là một bài học với cái giá cắt cổ để có được những cuộc tập kích như lần tiêu diệt trùm khủng bố Bin Laden sau này.

Tham vọng quá lớn. Và tổn thất cũng vậy.

Hoàng hôn ngày 25-4-1980, trong ánh mặt trời đỏ khé, 8 máy bay trực thăng CH-53D xuất kích từ hàng không mẫu hạm USS Nimitz. Điểm đến của phi đội ấy là sa mạc muối Dascht-i-Kawir, cách đó 6 giờ bay, một trong những địa điểm hoang vắng nhất thế giới. 

Tại đây, từ ngày 1-4-1980, các chuyên viên Mỹ đã có mặt tại một sân bay bỏ hoang nằm trong địa phận tỉnh South Khorasan. Họ sửa chữa đường băng, lắp đèn hồng ngoại, tập kết nhiên liệu dự phòng và biến nó thành bãi đáp đầu tiên (Desert One) cho phi đội tập kích.

Điểm đến thứ hai (Desert Two) cũng được chuẩn bị song song. Đó là những hầm mỏ khai thác muối cũ nằm cách Tehran 80km. Các máy bay trực thăng sẽ được cất giấu tại đây, đợi lực lượng đặc nhiệm Delta Force hoàn thành nhiệm vụ, đón các con tin ra biển. Các phi đội tiêm kích trên hai chiến hạm sẵn sàng tiếp ứng.

Kế hoạch này, Eagle Claw, được đặt dưới sự chỉ huy của Thiếu tướng lục quân James B.Vaught; có sự tham gia của cả Delta Force lẫn Cục tình báo trung ương Mỹ (CIA), trong vai trò cung cấp thông tin. Xét trên cả độ tinh nhuệ của Delta Force lẫn tiến trình chuẩn bị kỹ càng, cộng thêm sự vượt trội về khí tài quân sự, khả năng thành công của chiến dịch là hoàn toàn không nhỏ.

Vấn đề là, tất cả cũng hoàn toàn có thể "xuống sông xuống biển", chỉ bởi vài chi tiết bất ngờ.

Đầu tiên, đường băng bị cát lún phủ dày, khiến các máy bay vận tải C-130 chở nhiên liệu và thiết bị tới Desert One gặp một chút trục trặc lúc hạ cánh. 

Sau đó, trong 8 chiếc trực thăng CH-53D của phi đội tấn công, một chiếc bị nứt cánh quạt, phải bỏ lại trong sa mạc. Một chiếc khác tiếp tục bị hỏng khi gặp bão cát, và buộc phải quay lại. Một chiếc nữa có vấn đề với hệ thống thủy lực, nhưng vẫn có thể cố gắng duy trì. Nghĩa là, khi đến Desert Two, phi đội chỉ còn 6 chiếc - mức tối thiểu để thực hiện nhiệm vụ, theo đánh giá của giới quân sự.

Được báo cáo, giới chức Mỹ nhận định rằng không thể mạo hiểm tiếp tục hành động. Eagle Claw xem như bị bỏ dở, và các biệt đội được lệnh quay về. 

Éo le thay, khi cất cánh để trở lại, trong cuống quít, đến lượt một chiếc CH-53D nữa va vào máy bay vận tải tiếp liệu EC-130, khiến cả hai cùng nổ tung. Tám phi công Mỹ thiệt mạng cả thảy (chỉ còn duy nhất 1 người của cả hai phi hành đoàn sống sót), khi thậm chí các lực lượng phòng vệ Iran còn chưa có động tĩnh gì.

Những gì Delta Force phải bỏ lại tại Desert Two.
Những gì Delta Force phải bỏ lại tại Desert Two.

Chỉ sau tiếng nổ long trời lở đất đó, binh sĩ Iran mới dồn về Desert Two. Đoán được điều đó, tất cả các đội biệt kích lẫn nhân viên hậu cần của Mỹ không đợi tiếp nhiên liệu cho trực thăng, mà lên hết máy bay vận tải để trở về nhanh nhất có thể. 

Họ bỏ lại những chiếc CH-53D, mà có những chiếc vẫn còn phục vụ quân đội Iran đến tận bây giờ. Họ bỏ lại cả một số tài liệu quên không tiêu hủy, để đối thủ có thêm phương tiện rêu rao và nhạo báng những kế hoạch ấy. Họ bỏ lại xác của hai chiếc máy bay cháy đen - hình ảnh mà hôm sau có mặt trên trang nhất của mọi hãng thông tấn, mọi tờ báo lớn trên thế giới, như một lời chế nhạo đầy cay đắng.

Chưa bao giờ, Không lực Hoa Kỳ và biệt kích Mỹ bị hạ nhục đến mức độ ấy, kể cả khi đối đầu lưới lửa phòng không cùng những phi công thượng thặng của quân chủng phòng không - không quân Việt Nam. Họ đã thất bại, bằng cách tự bắn vào chân mình, khi chưa kịp bắt tay vào làm bất cứ điều gì.

Mối hận xương tủy

Chẳng còn cách nào khác, Tổng thống Mỹ Jimmy Carter phải muối mặt điều đình với phía Iran. Thông qua vai trò trung gian hòa giải của Algeria (trong bối cảnh Iran cần giảm bớt kẻ thù khi vướng vào cuộc chiến tranh với Iraq, từ tháng 9-1980), cuối cùng, đến tận ngày 20-1-1981, tất cả các con tin mới được trả tự do, nhưng không phải theo cách mà Jimmy Carter mong muốn. 

Uy tín xuống thấp thảm hại từ sự vụ này, Jimmy Carter thất cử cuối năm 1980, và Ronald Reegan (xuất thân là một tài tử điện ảnh) thay thế ông trong vai trò Tổng thống Mỹ. Vài phút sau khi Jimmy Carter chính thức kết thúc nhiệm kỳ, các con tin được cho phép lên đường trở về nhà.

Cuộc khủng hoảng con tin đó từng được xem là biểu tượng cho xung đột giữa các nền văn hóa. Nhưng, ở bình diện hẹp hơn, nó trở thành mối thù hận thâm căn cố đế giữa hai quốc gia. 

Và cả thế giới biết đến thảm bại này, rất nhanh chóng.
Và cả thế giới biết đến thảm bại này, rất nhanh chóng.

Việc nước Mỹ luôn cố gắng xem Iran là kẻ thù, gắn Iran vào "trục ma quỷ", gọi Iran là "quốc gia khủng bố", gây sức ép trên mọi phương diện và không ngại ngần áp đặt các biện pháp trừng phạt… suốt những năm qua là những di chứng của một thứ vết thương không bao giờ lành miệng. 

Thỏa thuận lịch sử về hạt nhân (JCPOA) tưởng chừng đã có thể xóa mờ sự thù địch ấy, thì khi thay thế cựu tổng thống Barack Obama ở Nhà trắng, đương kim tổnhg thống Mỹ Donald Trump lại khơi dậy tất cả.

Nằm giữa kỷ nguyên Chiến tranh Việt Nam với vụ 11-9-2001, Eagle Claw là một trong những điểm nhấn ấn tượng nhất, tô đậm những khía cạnh dễ tổn thương nhất, khuất lấp trong hình hài của một gã khổng lồ…

* Đội đặc nhiệm Delta Force tham gia chiến dịch lên tới 120 người, cùng 15 lái xe người Iran (hoặc người Mỹ gốc Iran). Theo kế hoạch, họ sẽ bất thần tập kích nơi giam giữ các con tin, đưa họ tới sân vận động để các trực thăng dễ dàng bốc đi.

* Sau khi bắt giữ tổng cộng 66 công dân Mỹ ngày 4-11-1979, đến ngày 17-11-1979, Giáo chủ Khomeini bày tỏ thiện chí bằng cách phóng thích các con tin nữ cũng như gốc Bắc Phi, "chỉ còn" giữ 52 người. Sau cuộc tập kích bất thành, các con tin được giam giữ phân tán khắp nơi trên lãnh thổ Iran.

Phi Hồ

Các tin khác

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.

Lan man về nghề viết

Lan man về nghề viết

Thật lạ, có những câu thơ, dù chỉ đọc thoáng qua nhưng rồi lại nhớ mãi, có thế bởi tự dưng lại nhớ đến bài tứ tuyệt Vũ Hoàng Chương tặng Vũ Bằng: “Có bằng nói láo bốn mươi năm. Vũ ấy mà sao giọng vẫn văn. Hay tại đa ngôn đa báo hại. Giường tiên trời phạt chẳng cho nằm”.

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Tại phiên đấu giá Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại do Sotheby's tổ chức tại Hồng Kông vừa qua, các tác phẩm của danh họa Mai Trung Thứ và Lê Phổ đã được chốt với mức giá gần 1 triệu USD. Điều đáng nói, đây đang trở thành một xu hướng kéo dài trong nhiều năm qua. Đằng sau những con số ấn tượng ấy không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là dấu hiệu cho thấy hội họa Đông Dương đã và đang được định danh trên bản đồ toàn cầu.

Đường dài của những sáng tạo mới

Đường dài của những sáng tạo mới

Trong vài năm trở lại đây, đời sống nghệ thuật Việt Nam chứng kiến một làn sóng sáng tạo đến từ các nghệ sĩ trẻ và những đơn vị nghệ thuật độc lập. Họ không chỉ dàn dựng tác phẩm, mà còn tạo ra những“ngôn ngữ biểu đạt mới”- nơi chất liệu văn hóa Việt Nam được đặt trong sự đối thoại với tinh hoa nghệ thuật hàn lâm châu Âu.

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Đó là triển lãm "Thổ cẩm Việt Nam - những sợi chỉ kể chuyện" tại không gian triển lãm của thư viện Jean-Pierre Melville, thuộc một khu sầm uất của quận 13, Paris, một nơi vốn được xem là khu phố đặc trưng của châu Á, hội tụ và giao thoa của nhiều nền văn hóa của thành phố.

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Chỉ cần vài giây âm thanh công khai trên internet, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra một bản sao giọng nói gần như hoàn hảo, đủ để lừa dối, đủ để trục lợi và đủ để phá hủy uy tín của một nghệ sĩ được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới - Oscar lần thứ 98 đã diễn ra vào ngày 15/3/2026 theo giờ miền Đông nước Mỹ tại nhà hát Dolby ở Los Angeles. Danh hài Conan O'Brien trong vai trò người dẫn chương trình đã khuấy động bầu không khí của buổi lễ và khiến cuộc đua vốn được đánh giá là vô cùng gay cấn của năm nay trở nên “duyên dáng” đáng kể với những mảng miếng hài đặc trưng.

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, câu "Cái răng, cái tóc là gốc con người" từ lâu đã được xem như một lời nhắc nhở về việc giữ gìn và chăm sóc ngoại hình của mỗi người. Tuy nhiên, khi tra cứu trên Google, không ít người giật mình khi thấy phiên bản "Cái răng, cái tóc là góc con người" lại xuất hiện nhiều hơn: khoảng 49.800 kết quả so với 16.900 kết quả của "gốc con người".

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Dịch thuật được ví như cái cầu vô hình nối người đọc xa lạ với tác giả xa lạ không cùng ngôn ngữ. Nhờ dịch thuật mà nhiều tác phẩm văn chương Việt được ra ngoài biên giới đến với bạn đọc không cùng tiếng nói. Người dịch là cầu nối tác phẩm văn học nguyên gốc với người đọc, giúp người đọc cảm nhận được sự hay của cái đẹp và bản sắc của văn bản.

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Trí tuệ nhân tạo đang buộc ngành điện ảnh phải xem lại toàn bộ cấu trúc sản xuất vốn tồn tại hơn một thế kỷ. Khi chi phí có thể được cắt giảm, quy trình được tinh gọn và rào cản gia nhập thị trường bị hạ thấp, AI mở ra một chương mới cho điện ảnh.

Các bài hát đồng dao

Các bài hát đồng dao

LTS: Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936) là nhà báo, nhà văn, dịch giả nổi tiếng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người có công lớn trong việc hoàn thiện và phổ cập chữ Quốc ngữ. Trong 30 năm làm báo, Nguyễn Văn Vĩnh là chủ bút 7 tờ báo bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp; viết hàng nghìn bài báo thuộc nhiều lĩnh vực, nhiều thể loại, đề cập đến các vấn đề trong xã hội từ chính trị, kinh tế đến các phong tục tập quán của người dân…

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Không phải ngẫu nhiên mà những linh vật ngựa đất nung "Mã Nghênh Phúc Hỷ" màu vàng kim thường xuất hiện trên kệ trang trọng trong các gia đình để đón năm mới. Lịch sử hàng ngàn năm gắn bó với con người đã khiến ngựa trở thành một trong những người bạn thân thiết nhất. Không chỉ đơn thuần là biểu tượng của tin vui và phúc lộc, đằng sau vẻ ngoài oai vệ ấy là cả một hành trình dài làm thay đổi lịch sử loài người và vô số câu chuyện khiến chúng ta phải bất ngờ.

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Tiếng vó ngựa rộn rã trên những cung đường đèo dốc không chỉ là âm thanh của việc di chuyển, mà còn là nhịp đập văn hóa bền bỉ của đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc.

Cành đào huyền sử

Cành đào huyền sử

"Có một Thăng Long Nguyễn Huệ/ Ngựa phi trong sắc hoa đào". (Thơ Đỗ Trung Lai).

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ở Hà Nội, hiện nay có phố Bát Sứ, không những thế, còn có phố Bát Đàn. Theo “Từ điển đường phố Hà Nội” (NXB Hà Nội - 2010) do Nguyễn Viết Chúc chủ biên, thì khoảng trước năm 1890 người Pháp gọi hai phố này là rue des Tassee (phố Hàng Chén). Từ cách gọi này, ta biết bát còn gọi cái tô là đồ bằng sứ, bằng sành, đất nung dùng để đựng đồ ăn thức uống, tiếng đôi là bát đọi. Tục ngữ có câu: “Một bát một bình” nghĩa của nó là nói về vật dụng đựng cơm nước của người tu hành, về sau có thêm nghĩa phái sinh nhằm nói ai đó giữ một chí hướng, kiên trì làm theo sở nguyện của mình. Thế nhưng tại sao lại gọi đàn/ bát đàn?