Cuộc chạy trốn của bông hoa hay cánh cửa của đau khổ?

Khi đậu trên cây, xu hướng tồn tại của bông hoa là gì? Nhiều nghệ sĩ đặt ra câu hỏi ấy. Nhiều thiền sư đặt ra câu hỏi ấy. Mỗi người trả lời mỗi kiểu, chẳng ai giống ai. Osho - nhà huyền môn danh tiếng Ấn Độ bảo rằng, bông hoa có xu hướng chạy trốn khỏi cái cây. Rõ ràng là cái cây sinh ra nó, nhưng đến lượt mình, nó luôn muốn chạy trốn khỏi cây. Nó muốn đi xa hơn cái cây, vượt thoát khỏi cái cây, trở thành một sinh thể độc lập, tách biệt với cái cây.

Nó có thể làm được cuộc chạy trốn vĩ đại ấy không? Được chứ! Khi con người ngắt nó khỏi cây có nghĩa là con người đã "đồng lõa" với ham muốn chạy trốn của nó - nếu bạn tin vào giả thiết chạy trốn. Khi con người cắm những bông hoa trong bình, đặt bình hoa ở nơi đẹp đẽ, trang trọng nhất trong một căn phòng thì cũng là khi con người "đồng lõa" với ham muốn phô trương vẻ đẹp một cách độc lập của nó. Nếu nói được, có thể nó sẽ nói với cái cây: Đấy, thấy không, chẳng cần một cái cây, ta vẫn sống được một mình.

Cuộc chạy trốn của bông hoa hay cánh cửa của đau khổ? -0
Ảnh: L.G

Mà, ngay cả khi những bông hoa cứ đứng im trên cây mãi mãi, chẳng ai ngắt, chẳng ai hái, chẳng ai mang về thì nó đã thực hiện một cuộc chạy trốn theo cách riêng của nó rồi: Chạy trốn bằng mùi hương. Nó không thể bay thoát khỏi cây thì hương của nó có thể làm điều ấy. Hương của nó bay xa, bay xa. Nó sẽ hí hửng. Cây sẽ ngậm ngùi.

Bạn có thấy bất công cho cây không?

Nếu bạn trả lời là "có" thì lại phải bàn tiếp: Nhưng, ngẫm nghĩ sâu xa, bông hoa có phải là độc quyền sinh trưởng của cây đâu! Cây nương đỡ hoa, cây tạo chỗ đứng cho hoa, nhưng cây không phải gốc rễ căn bản tạo nên hoa. Cái gốc rễ căn bản, đầu tiên ấy phải là một hạt mầm. Đấy là một hạt mầm cô đơn và cô độc. Nó bị/được gieo xuống đất mà không có bất cứ ràng buộc vốn có nào với đất. Nó bị bao phủ bởi một thế giới vốn không có kết nối gì với nó. Đấy là sự hy sinh thầm lặng, ghê gớm của nó để sau này tạo nên một cái cây, một bông hoa.

Vậy thì nếu có trách bông hoa phụ tình, đối tượng được quyền trách không phải là cái cây, mà phải là hạt mầm. "Tại sao ngươi bỏ ta đi?", hạt mầm có thể nói vậy. "Tại sao ngươi quên sạch những hy sinh đầu tiên, lặng thầm, cô độc của ta?", hạt mầm có thể trách móc. Lúc ấy bông hoa sẽ nói lại như thế nào?

Nếu chúng ta đặt câu hỏi này với những nhà triết học cổ đại phương Tây, câu trả lời thật đơn giản: Vì nhiệm vụ của ta không phải là cứ đứng khư khư trên một cành cây - bông hoa sẽ nói thế. Nhiệm vụ của hoa là phải làm đẹp, tỏa hương cho đời. Càng đi xa khỏi cây, bông hoa càng có cơ hội thực hiện triệt để nhiệm vụ đó. Cũng giống như hạt mưa, sở dĩ nó "chạy trốn" bầu trời để rơi xuống đất vì nhiệm vụ của nó là phải nằm trên mặt đất. Các nhà triết học cổ đại phương Tây thường có xu thế lấy mục đích cuối cùng để giải thích cho lý do đầu tiên.

Nhưng, hãy thử tưởng tượng, nếu chúng ta không hỏi những nhà triết học cổ đại phương Tây nữa, mà hỏi đức Phật thì câu trả lời của đức Phật là gì? Theo thuyết Nhân - Quả thì hạt mầm đúng là nguyên nhân đầu tiên tạo nên một bông hoa. Nhưng, nếu chỉ có mỗi hạt mầm thì chắc chắn sẽ chẳng có hoa. Khi hạt mầm nhú lên, cái cây thành hình thì cái cây ấy phải được chăm sóc. Nếu có một nhà làm vườn thiện nghệ chăm sóc, tưới tiêu thì quá tốt. Nhưng, nếu không có một nhà làm vườn thiện nghệ thì nó cũng phải được thiên nhiên chăm sóc. Thiên nhiên cho nó ánh nắng, cho nó những hạt mưa. Hạt mầm đầu tiên (nguyên nhân) phải kết hợp với nắng mưa (duyên) và đấy phải là một sự kết hợp đủ tinh tế thì cuối cùng một bông hoa (kết quả) mới thành hình.

Vậy thì ai dám bảo bông hoa là đặc quyền sở hữu của riêng hạt mầm? Trong bông hoa có nắng, trong bông hoa có đám mây. Trong bông hoa có gió, trong bông hoa có mưa, trong bông hoa có mặt trời. Nếu bông hoa được chăm sóc bởi một người làm vườn thì nó còn có tình thương và nguồn năng lượng lặng lẽ của người làm vườn đó nữa.

Rõ ràng, bông hoa không phải độc quyền sở hữu của hạt mầm, bông hoa là sự hội tụ của rất nhiều yếu tố trong trời đất, vậy thì làm sao có thể ngăn cản bông hoa lan tỏa nguồn năng lượng vốn có của mình ra trời đất. Làm sao có thể nói bông hoa chạy trốn cái cây, hay chạy trốn hạt mầm.

Ở đây, chúng ta đang thử hóa thân vào cái cây, hạt mầm để đi tới tận cùng các chiều kích của suy nghĩ mà thôi. Còn trên thực tế, cái cây có nói gì đâu, hạt mầm có nói gì đâu. Cả cái cây lẫn hạt mầm đều im lặng trước bông hoa. Mà ngay cả đức Phật cũng có lần im lặng trước bông hoa.

Đấy là lần đức Phật giảng pháp ở núi Linh Sơn, giai thoại kể rằng ngài giơ một bông hoa lên và chẳng nói gì cả. Ngài cứ thế nhìn bông hoa hàng giờ mà chẳng nói gì cả. Các đệ tử của ngài đều bồn chồn, không hiểu điều gì xảy ra, bởi trong những buổi giảng pháp trước đây, ngài có im lặng như vậy bao giờ đâu. Một sự im lặng mơ hồ, một buổi giảng pháp khác hẳn truyền thống giảng pháp vốn có của đức Phật khiến sau này nhiều người đã chủ ý cắt giai thoại này khỏi kinh điển Phật giáo. Họ cho rằng nó là một giai thoại được người đời sau tạo dựng, tô vẽ, khác xa truyền thống duy lý vốn có của đức Phật.

Riêng Osho (một lần nữa lại phải thỉnh Osho về) không tin như thế. Osho bảo, chính cái khoảnh khắc im lặng trước bông hoa là khoảnh khắc "Phật" nhất. Osho bảo, người ta có thể bỏ đi mọi kinh điển dài dòng nhưng nhất định không được bỏ đi khoảnh khắc im lặng đó. Osho bảo, hàng giờ liền im lặng nhìn bông hoa, đức Phật đã đi vào trong bông hoa.

Bạn sẽ đi vào một căn phòng, đi vào một trường học, đi vào một văn phòng, đi vào một quốc gia nhưng có bao giờ bạn đi vào một bông hoa? Nếu thực hành đi vào trong bông hoa trong nhiều giờ, nhiều ngày, nhiều năm tháng, bạn có thể thấy gì? Nếu không thấy gì, bạn sẽ kể cho người khác rằng bạn "không thấy gì". Nếu thấy một cái gì đó, bạn sẽ kể cho người khác về "một cái gì đó", có phải vậy không nào? Bạn sẽ kể. Vì nếu không kể, không nói, không chia sẻ thì bạn đã không còn là bạn nữa. Vậy thì theo bạn, đức Phật sẽ kể gì?

Trong giai thoại nói trên, đức Phật chẳng kể gì cả. Đám đệ tử nóng lòng chờ đợi ngài sẽ kể một điều gì đó. Họ đã chuẩn bị sẵn tâm lý để lắng nghe ngài rao giảng một điều gì đó. Nhưng, điều duy nhất ngài làm vẫn chỉ là lặng lẽ. Lặng lẽ và lặng lẽ. Một sự lặng lẽ tối cao.

Sự lặng lẽ kéo dài mãi cho đến khi có một nụ cười bất giác vang lên. Nụ cười ấy là của Ma Ha Ca Diếp, một người mà ở thời điểm ấy chỉ là một đệ tử vô danh tiểu tốt khi đặt cạnh những đại đệ tử trí huệ của đức Phật như Xá Lợi Phất hay Mục Kiền Liên. Nụ cười của Ma Ha Ca Diếp phá tan sự im lặng. Giai thoại kể rằng, sau nụ cười ấy, đức Phật nói: Những gì nói được ta đã trao lại cho các ngươi, những gì không nói được ta trao lại cho Ma Ha Ca Diếp.

Đức Phật đã im lặng đi vào một bông hoa. Và, bây giờ đức Phật trao lại cho Ma Ha Ca Diếp sự im lặng của mình. Đấy là sự im lặng của chân đế. Đấy là sự im lặng của bản thể tuyệt đối. Đấy là sự im lặng mà mọi giới hạn của các quy ước không thể chạm vào.

Con người có thể sinh tồn và đối thoại với nhau là nhờ các hệ quy ước, mà ngôn ngữ chính là một hệ quy ước điển hình. Nếu không có các hệ quy ước, con người đã không là con người. Nhưng, cũng vì kiến chấp vào các hệ quy ước, từ đó nảy lên những cái tâm phân biệt về sang - hèn, giàu - nghèo, cao - thấp, trên - dưới... mà con người đau khổ. Ngay cả việc nghĩ về trạng thức tồn tại của một bông hoa, rồi dùng mọi tri kiến Đông - Tây từng có để luận đàm về sự tồn tại ấy cũng có nguy cơ mở ra một cánh cửa của đau khổ.

Bông hoa có chạy trốn khỏi cái cây không?

Cái cây được quyền trách móc bông hoa không?

Hạt mầm có hy sinh oan uổng quá không?

Khi chúng ta còn đặt ra những câu hỏi đó là khi cái tâm kiến chấp của chúng ta còn dính mắc. Nó dính mắc vào đâu? Vào chính những hệ quy ước mà loài người chúng ta tưởng tượng ra. Đức Phật chỉ im lặng trước bông hoa. Ma Ha Ca Diếp đột nhiên phá lên cười trước sự im lặng bản thể đó. Và, đức Phật truyền sự im lặng bản thể cho Ma Ha Ca Diếp. Vậy là đủ!

Bạn hãy thử đi vào một bông hoa và thực hành im lặng như đức Phật. Bạn hãy tiếp tục đi vào một cành hoa, rồi đi xuống tận cùng cái hạt mầm đầu tiên tạo nên hoa. Biết đâu, sẽ có một tiếng cười khanh khách của trời đất vang bên tai bạn!

Phan Đăng

Các tin khác

Đã theo nghề thì hãy viết đi

Đã theo nghề thì hãy viết đi

“Trước khi viết một tập tiểu thuyết mới, anh có những chuẩn bị gì?”.
Tôi thường hỏi bạn bè trong những lúc ngồi tán phét chuyện trên trời dưới đất. Có lần, nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn bảo, đại khái, chẳng chuẩn bị gì cả, cứ bắt tay vào viết, trong quá trình viết, các tình tiết xảy ra thì cân nhắc, xử lý. Cũng tựa như đứa trẻ nhảy xuống hồ, dù chưa biết bơi. Thực tế của công việc lúc ấy tự khắc khiến mình phải làm gì.

Một mỏ khai thác khoáng sản khổng lồ tại Zambia. Ảnh: First Quantum Minerals

Châu Phi với bài toán thoát “bẫy tài nguyên”

Khoáng sản châu Phi đang trở thành trung tâm của một cuộc tranh giành địa chính trị chưa từng có. Trong khi các cường quốc đổ vốn vào lục địa này, liệu châu Phi có thể tận dụng thời thế để trở thành bên hưởng lợi thực sự từ chính nguồn tài nguyên của mình hay không?

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với không ít gia đình, nỗi đau chưa thể nguôi ngoai khi có người thân hy sinh mà tên tuổi, hài cốt vẫn nằm lại nơi chiến trường xưa hoặc chưa được xác định danh tính. Những ngày này, Công an TP Đà Nẵng đang thực hiện một hành trình vô cùng đặc biệt: Thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ trong "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Về ngôi nhà của dế

Về ngôi nhà của dế

Đó là một ngôi nhà xưa thân quen cũ kỹ nằm trong ngõ Đoàn Nhữ Hài. Nhà văn Tô Hoài (1920-2014) mua ngôi nhà này (năm 1957) từ tiền giải thưởng tập “Truyện Tây Bắc”. Một thời, cánh văn trẻ chúng tôi vẫn thường rủ nhau tới ngôi nhà của Tô Hoài vì ông rất thân thiện. Giờ đây, ngôi nhà trở thành không gian lưu niệm cuộc đời và sự nghiệp văn chương Tô Hoài. Con trai ông, nhà báo Phương Vũ đặt tên Nhà lưu niệm đúng với cái tên mà mọi người vẫn gọi: Tô Hoài House (Ngôi nhà Tô Hoài).

Chương trình âm nhạc “Mây lang thang” bị cho là đã nhiều lần vi phạm bản quyền trên môi trường số

Khoảng trống bản quyền âm nhạc ở Việt Nam

Trong nhiều năm qua, thị trường âm nhạc số Việt Nam phát triển nhanh nhưng việc vi phạm sở hữu trí tuệ tràn lan. Nhiều đơn vị kiếm tiền từ hàng triệu lượt xem mà tác giả, nhạc sĩ hoặc chủ sở hữu bản ghi không hề biết tác phẩm của mình bị khai thác như thế nào.

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Trong nghề cầm bút, sống bằng con chữ, lấy chữ làm phương tiện để trình bày suy nghĩ, nhân sinh quan của mình, tôi dám quả quyết, một khi viết những trang văn tạo ra tiếng cười là điều không bao giờ dễ dàng. Chính vì thế khi nhìn lại tiến trình phát triển văn học Việt Nam, kể từ năm 1930 đến nay, ta thấy số lượng tác giả viết văn cười, trào phúng, châm biếm chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Rất ít ỏi.

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Trong vài năm gần đây, Việt Nam bắt đầu xuất hiện trong các cuộc thảo luận quốc tế như một “điểm đến mới nổi” của công nghiệp văn hóa và kinh tế sự kiện. Từ sự bùng nổ của các concert âm nhạc, chương trình giải trí thu hút hàng triệu người theo dõi, đến việc đầu tư hàng loạt nhà hát, trung tâm triển lãm và tổ hợp sáng tạo quy mô lớn, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội đặc biệt: trở thành trung tâm mới của các sự kiện văn hóa và biểu diễn trong khu vực.

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Những người yêu văn học, điện ảnh, sân khấu thì đều biết hai nhân Romeo và Juliet trong vở bi kịch của nhà văn Anh William Shakespeare. Từ trong kịch, phim, Romeo - Juliet đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho những cặp tình nhân trẻ đang trong giai đoạn chớm nở và mãnh liệt. Vì thế, đến thành phố Verona (nằm trong tỉnh cùng tên thuộc vùng Veneto, miền bắc nướcÝ) lần này, tôi quyết định đến thăm ngôi nhà của nàng Juliet.

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Năm 2025, điện ảnh Việt có 55 phim ra rạp thì năm 2026, con số này được dự báo tăng lên khoảng 70 - 80 phim. Trong bối cảnh phim Việt ra rạp ngày càng dày đặc, cuộc cạnh tranh căng thẳng giữa các phim không chỉ bằng nội dung mà còn ở khả năng giành suất chiếu và tạo hiệu ứng truyền thông ngay từ những ngày đầu ra mắt.

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Cuộc gặp gỡ mang tên "Thời tiết của ký ức" không đơn thuần là một buổi ra mắt sách. Đó là một cuộc hội ngộ đặc biệt của "ngũ vị văn chương" - 5 cá tính văn chương độc bản: Trung Trung Đỉnh, Nguyễn Trọng Tín, Phạm Ngọc Tiến, Bảo Ninh, Nguyễn Quang Lập. Nói như nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, không chỉ là trang viết, họ là "những người lưu giữ ký ức của dân tộc". Trong số 5 tác giả này, tôi ấn tượng với 3 người: Trung Trung Đỉnh, Phạm Ngọc Tiến và Nguyễn Trọng Tín.

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Sinh thời nhà thơ Xuân Diệu có "tự giới thiệu" về địa chỉ nhà của mình ở Hà Nội như sau: "Nhà tôi 24 Cột Cờ/ Ai thương thì đến, hững hờ thì qua". Còn "trung niên thi sĩ" Bùi Giáng khi về cư ngụ ở Xóm Gà (Bình Thạnh) cũng có lúc ngẫu hứng giới thiệu với các bạn văn chương rằng: "Gặp nàng, nàng ở Già Lam/ Gặp cô, cô ở Lê Quang Định đường/ Nhà thuốc tây, gái du dương/ Bốn tám hai (482) hẻm tôi thường vô ra".Với những thông tin trên ắt người yêu thơ có thể tìm ra chỗ ở của ông một cách dễ dàng. Còn nhà văn Sơn Nam do không làm thơ nên khi ai hỏi nhà của mình thì ông chỉ đáp: "Cứ đến nhà truyền truyền thống quận Gò Vấp hỏi, thì có người dẫn vào nhà".

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Với phần đông công chúng, nghệ sĩ sân khấu và điện ảnh là những người sống giữa ánh hào quang, được tôn vinh bằng tài năng và danh tiếng. Nhưng phía sau tấm màn nhung, không ít người đang đối diện với một thực tế trái ngược, thu nhập bấp bênh, lương thấp và một câu hỏi được đặt ra: liệu nghệ thuật biểu diễn có là một nghề đủ để sống?

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Ngày 25/4/2026, Kiều bào Việt tại Pháp cùng bạn bè quốc tế yêu chuộng hòa bình đã cùng tham gia Lễ đặt bia Tưởng niệm các nạn nhân Việt Nam bị nhiễm chất độc da cam trong Công viên Choisy, thuộc quận 13 thành phố Paris.

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.