Công nghệ cần cạnh tranh, ai cần Nvidia

Khi gã khổng lồ công nghệ mở rộng đầu tư

Đầu tháng 7/2025, Nvidia đã trở thành công ty đầu tiên vượt mốc 4.000 tỷ USD vốn hóa thị trường, nhờ hưởng lợi lớn từ sự bùng nổ nhu cầu về phần cứng AI để hỗ trợ các mô hình ngôn ngữ lớn. Vị thế “độc tôn” của Nvidia là điều phải thừa nhận. Nvidia chiếm từ 70% - 95% thị phần chip AI toàn cầu, trong đó các GPU H100, phần mềm CUDA và hệ sinh thái nhà phát triển đã tạo nên “hào quang” gần như bất khả xâm phạm.

Các đối thủ như AMD, Intel hoặc các start-up đều bị bỏ xa với tốc độ đổi mới và quy mô mà Nvidia tạo ra. Sự thống trị này ngày càng thu hút sự chú ý của các cơ quan quản lý tại Mỹ, khi khả năng kiểm soát và chi phối thị trường AI ngày càng tập trung vào một tập đoàn duy nhất. Việc Nvidia mở rộng sang phần mềm, dịch vụ và mua lại các công ty AI nhỏ càng dấy lên những lo ngại nối dài về cái gọi là độc quyền.

Năm 2024, Bộ Tư pháp Mỹ đã tiến hành một cuộc điều tra nhằm tìm kiếm bằng chứng về hành vi phản cạnh tranh có thể có của Nvidia. Bộ Tư pháp Mỹ thụ lý tiến hành điều tra các cáo buộc về hành vi gây cản trở cạnh tranh và áp lực của Nvidia đối với khách hàng để sử dụng sản phẩm độc quyền. Cơ quan này đã triệu tập nhiều bên liên quan nhằm thu thập bằng chứng cho thấy Nvidia áp đặt điều kiện thương mại không công bằng, lạm dụng vị thế nhằm khóa chân khách hàng và mua lại các công ty nhỏ nhằm cản đường đối thủ.

Ngày 23/7/2025, chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố kế hoạch hành động về AI (AI Action Plan), với một loạt sáng kiến và khuyến nghị chính sách để củng cố vai trò dẫn đầu toàn cầu của Mỹ trước sự bứt phá và tăng tốc của các đối thủ toàn cầu trong lĩnh vực này. Chia tách Nvidia được một số người nhận định là cách làm cổ điển để tái lập cạnh tranh. Dù vậy, thực tiễn phức tạp hiện nay đồng nghĩa với việc chia tách có thể làm suy yếu năng lực đổi mới và là bài toán không dễ thực hiện.

Khẳng định ngôi vương

Nvidia là một trong những nhà sản xuất GPU (bộ xử lý đồ họa) lớn nhất thế giới. GPU, những chip bán dẫn thực hiện các phép toán học để tạo hình ảnh, hiển thị đồ họa trên các thiết bị như máy tính cá nhân hay điện thoại thông minh, giúp xử lý khối lượng công việc đồ họa và hiển thị nội dung hình ảnh một cách nhanh chóng, hiệu quả. Có lợi thế đi đầu và thống lĩnh thị trường chip AI, Nvidia đã tăng tốc mạnh mẽ khi nhu cầu toàn cầu đột biến.

Sau khi vượt mốc 3.000 tỷ USD vào ngày 18/6/2024, trước khi tạm thời giảm nhẹ xuống dưới ngưỡng này vào cuối tháng 8 cùng năm, Nvidia đã liên tục bứt phá với đà tăng trưởng mạnh mẽ. Tính đến tháng 5/2025, Nvidia trở thành công ty niêm yết lớn thứ hai tại Mỹ (theo giá trị vốn hóa thị trường), chỉ sau Microsoft. Vốn hóa của hãng đã đạt hơn 3.200 tỷ USD, chính thức vượt qua Apple. Trước đó, hồi giữa năm 2023, Nvidia lần đầu cán mốc 1.000 tỷ USD và thậm chí có giá trị cao hơn cả Amazon và Alphabet – công ty mẹ của Google. Chỉ trong vòng 9 tháng, số liệu ghi nhận tại thời điểm tháng 2/2024 cho thấy giá trị thị trường của Nvidia đã tăng từ 1.000 tỷ lên 2.000 tỷ USD, và họ chỉ mất thêm 3 tháng để cán mốc 3.000 tỷ vào tháng 6/2024.

Báo cáo quý I tài khóa 2025 ngày 27/4/2025 của Nvidia công bố doanh thu 44,1 tỷ USD - tăng 12% so với quý trước và tăng 69% so với cùng kỳ năm trước. Doanh thu từ mảng trung tâm dữ liệu đạt kỷ lục 39,1 tỷ USD - tăng 10% so với quý trước và tăng 74% so với năm trước. Theo hãng nghiên cứu Jon Peddie Research, Nvidia hiện chiếm tới 92% thị phần thị trường GPU cho máy tính để bàn, bỏ xa các đối thủ như AMD và Intel.

Một diễn giải đơn giản, trong khi các công ty như Apple hay Microsoft chi tiền cho AI thì Nvidia đang kiếm tiền từ AI – vì chính họ là người sản xuất những con chip vận hành. Nói cách khác, sự phát triển của AI ngày càng đòi hỏi những phần cứng có khả năng xử lý lượng năng lượng và dữ liệu cực lớn, do đó, các con chip tiên tiến của Nvidia không chỉ cần thiết cho AI, mà còn cho vũ trụ ảo (metaverse), các ngành nghề liên quan khác như ôtô - một lĩnh vực ngày càng tích hợp công nghệ hiện đại hay điện toán không gian (spatial computing).

Chip xử lý của Nvidia là “trái tim” vận hành nhiều siêu máy tính trên thế giới - vốn đòi hỏi khả năng xử lý dữ liệu khổng lồ, như công nghệ đang được các tập đoàn lớn như Meta sử dụng trong hệ thống AI Research SuperCluster để huấn luyện các mô hình AI phức tạp. Càng nhiều dữ liệu, càng cần nhiều GPU, và nhu cầu này sẽ tiếp tục leo thang khi các mô hình AI phát triển.

Nhu cầu dành cho AI tạo sinh hiện chưa có dấu hiệu chững lại, và Nvidia được đánh giá là đang ở vị thế lý tưởng để tiếp tục tăng trưởng khi các hệ thống mới liên tục được triển khai. Theo Bloomberg Intelligence, ngành công nghiệp AI được dự báo sẽ tăng trưởng trung bình 42% mỗi năm trong vòng 10 năm tới. Riêng thị trường AI tạo sinh có thể đạt giá trị 1.300 tỷ USD vào năm 2032.

Thị trường game là khách hàng lớn của mảng đồ họa Nvidia. Các trò chơi hiện đại cần card đồ họa mạnh mẽ để xử lý hình ảnh độ phân giải cao, đặc biệt trong bối cảnh game ngày càng chuyển từ console sang điện toán đám mây. GPU chơi game của Nvidia như GeForce RTX 4070 giúp các trò chơi vận hành mượt mà, sắc nét và tốc độ cao hơn.

Nvidia cũng chiếm lĩnh một phần không nhỏ trong lĩnh vực tiền mã hóa. Các thợ đào tiền kỹ thuật số đã sử dụng card đồ họa của Nvidia để khai thác token - quá trình đòi hỏi hiệu suất xử lý cực cao. Khi cơn sốt tiền mã hóa bùng nổ, nhu cầu cho card Nvidia đã tăng đột biến.

Cuộc giằng co giữa đổi mới và thể chế

Thị trường AI tạo sinh được kỳ vọng sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh, nhưng đồng thời, các quy định và chính sách quản lý cũng sẽ ngày càng được siết chặt. Các hạn chế thương mại của Mỹ đối với chip bán dẫn tiên tiến xuất khẩu sang Trung Quốc cũng đang tác động rõ rệt đến đà tăng trưởng bởi đây là một trong những thị trường trung tâm dữ liệu lớn của Nvidia. Nhiều đối thủ đã tung ra các sản phẩm chip cạnh tranh - như dòng GPU Instinct MI200 của AMD, hay bộ vi xử lý thế hệ 5 Intel Xeon dành cho trung tâm dữ liệu. Nhiều doanh nghiệp không muốn phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất sẽ xu hướng thử nghiệm các lựa chọn thay thế.

Dù sao đi nữa khi câu chuyện chia tách được nhắc đến, người ta khó tránh khỏi những băn khoăn về tác động sẽ có đối với người tiêu dùng, doanh ng.hiệp và hệ sinh thái đổi mới. Nếu Nvidia bị chia tách, giá chip AI dự kiến sẽ có những biến động nhất định trong ngắn hạn. Việc tái cấu trúc có thể tạo ra chi phí phát sinh và làm gián đoạn dây chuyền sản xuất, khiến giá thành chip biến động. Tuy nhiên, mục tiêu chính của việc chia tách là tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh, khiến giá chip về dài hạn có xu hướng ổn định hoặc giảm nhẹ. Phân tán quyền lực thị trường sẽ tạo điều kiện để nhiều doanh nghiệp tiếp cận công nghệ AI với giá hợp lý hơn, tránh việc một công ty thống trị và “ép giá”.

Nvidia giữ vai trò trung tâm trong hệ sinh thái công nghệ AI toàn cầu với quyền kiểm soát mạnh mẽ từ phần cứng chip GPU đến nền tảng phần mềm CUDA, làm phát sinh rủi ro tập trung dữ liệu và quyền lực vào vài doanh nghiệp lớn. Việc chia tách Nvidia có thể mang lại lợi ích đáng kể cho các doanh nghiệp nhỏ và startup trong lĩnh vực công nghệ. Các doanh nghiệp nhỏ sẽ có nhiều lựa chọn hơn về nguồn cung chip AI, không còn bị ràng buộc vào “hệ sinh thái đóng” do Nvidia kiểm soát. Cạnh tranh gia tăng cũng kích thích môi trường đổi mới sáng tạo đa dạng, giúp các công ty nhỏ dễ dàng phát triển những giải pháp độc lập và đột phá.

Tuy nhiên, phải cùng lúc nhìn nhận việc mất đi sức mạnh quy mô và sự tập trung nghiên cứu phát triển của Nvidia có thể làm chậm tốc độ đổi mới, khiến các doanh nghiệp nhỏ phải nỗ lực hơn trong việc tiếp cận những công nghệ mới, ít được hỗ trợ về mặt kỹ thuật và tài chính. Sự phân tán cũng có thể đồng thời làm mất đi khả năng đầu tư đột phá quy mô lớn trong lĩnh vực nghiên cứu và phát triển, trì hoãn đáng kể tốc độ cải tiến công nghệ trong dài hạn.

Người tiêu dùng cuối có khả năng được hưởng lợi từ môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn khi giá cả trở nên hợp lý và đa dạng sản phẩm tăng lên. Nhưng nếu việc chia tách làm chậm đà đổi mới công nghệ, các tiến bộ quan trọng trong AI - vốn hứa hẹn thay đổi nhiều mặt đời sống - cũng sẽ đến muộn hơn. Điều này đặt ra câu hỏi về cân bằng giữa việc kiểm soát quyền lực thị trường và đảm bảo tốc độ phát triển công nghệ tối ưu để phục vụ xã hội.

Những yếu tố này đặt ra bài toán kiểm soát và điều tiết của các nhà chức trách, trong đó nhấn mạnh tới đòi hỏi về tăng cường giám sát, đảm bảo minh bạch về giá và tránh các hình thức áp đặt độc quyền, tạo điều kiện cạnh tranh công bằng; tăng cường các chính sách tạo điều kiện cho phát triển mở và đa dạng hóa hệ sinh thái, giảm thiểu sự phụ thuộc vào một nền tảng duy nhất; tích cực hỗ trợ và khuyến khích các startup và doanh nghiệp nhỏ thông qua các chính sách hỗ trợ tài chính, kỹ thuật cũng như cơ chế thị trường để duy trì sự sống còn của cạnh tranh đa cực. Và tất nhiên, mọi lựa chọn đều cần được cân nhắc thận trọng về được - mất, ở đây là bài toán chia tách đối với những “tượng đài” như Nvidia.