Còn quân bài nào vẫn đang úp mặt?

Những mảnh ghép vừa vặn

Trong bài phát biểu mang chủ đề "Sự phục hồi giấc mơ Mỹ (The Renewal of the American Dream)" kéo dài 100 phút trước lưỡng viện Quốc hội Mỹ - tâm điểm chú ý của truyền thông thế giới - sáng 5/3 (giờ Việt Nam), đề cập lĩnh vực đối ngoại, Tổng thống Donald Trump một lần nữa khẳng định cách tiếp cận của mình, nhằm chấm dứt cuộc xung đột quân sự khốc liệt giữa Nga và Ukraine. 

"Hàng triệu người Ukraine và Nga đã bị giết hoặc bị thương một cách vô nghĩa trong cuộc xung đột tàn khốc này, mà chưa thấy hồi kết", ông Donald Trump tuyên bố, đồng thời cho biết ông đã "làm việc không mệt mỏi" để thúc đẩy thỏa thuận đình chiến. Tổng thống Mỹ nhấn mạnh: Dù những người thiệt mạng trong cuộc xung đột không phải là công dân Mỹ nhưng ông vẫn muốn chấm dứt cảnh đổ máu. 

Ông Trump cũng chỉ trích các đồng minh châu Âu, cáo buộc họ chi nhiều tiền hơn để mua năng lượng từ Nga, thay vì hỗ trợ Kiev. Thực tế, điều này cũng đã được hỗ trợ làm sáng tỏ bởi Fox News, với việc hé lộ số liệu chi tiết: Liên minh châu Âu (EU) đã chi 23 tỷ USD để mua dầu khí từ Nga, trong khi chỉ viện trợ cho Ukraine khoảng 19,6 tỷ USD trong suốt 3 năm chiến tranh diễn ra, bất chấp việc chính Ủy ban châu ÂU (EC) liên tiếp áp đặt lệnh trừng phạt lên các sản phẩm năng lượng xuất khẩu của Nga. 

Bên cạnh đó, Tổng thống Mỹ cho rằng, khoản tài trợ của Mỹ cho Ukraine là quá lớn so với mức độ rủi ro mà Washington thực sự phải đối mặt. "Mỹ đã gửi hàng trăm tỷ USD để hỗ trợ Ukraine phòng thủ... Các vị muốn tiếp tục làm điều đó trong 5 năm nữa hay sao?", ông Donald Trump đặt ra một câu hỏi tu từ cho toàn thể Quốc hội Mỹ, và cũng có thể xem là một thông điệp hàm chứa lập trường của ông, gửi đến toàn thế giới - một thế giới đang chăm chú theo dõi để nắm bắt những thông điệp như thế từ ông. 

Trước đó, Tổng thống Donald Trump đã ra lệnh đình chỉ tất cả viện trợ quân sự cho Ukraine, ngay sau cuộc hội kiến vô tiền khoáng hậu với ông Zelensky. Động thái này đã được chính tờ The Kiev Independent xác nhận ngày 4/3, với việc dẫn lời một quan chức cấp cao của Bộ Quốc phòng Mỹ nói với Bloomberg rằng tất cả hỗ trợ quân sự cho Ukraine đã bị tạm dừng triển khai, bao gồm cả các lô vũ khí đang được vận chuyển trên máy bay và tàu thủy, cũng như các thiết bị đang chờ chuyển giao ở Ba Lan. Một ngày sau, đích thân Giám đốc Cục Tình báo Liên bang Mỹ (CIA) John Ratcliffe công bố với báo giới: "Tổng thống Trump đã có một câu hỏi nghiêm túc, về việc liệu Tổng thống Zelensky có cam kết với tiến trình hòa bình hay không, và ông ấy đã nói hãy tạm dừng".

Những diễn biến liên quan đến xung đột vũ trang ở Ukraine cứ nối nhau xuất hiện, một cách đầy logic, bắt đầu từ cương lĩnh tranh cử của Donald Trump vào năm ngoái, đến việc Tổng thống Zelensky phạm phải một sai lầm nghiêm trọng là sang Mỹ, đến "bang chiến địa" Pennsylvania (nơi ông Trump vừa bị ám sát hụt trước đó không lâu) để sát cánh cùng ứng viên đảng Dân chủ Kamala Harris (và do đó, bị phe Cộng hòa cáo buộc can thiệp vào bầu cử Mỹ), qua chiến thắng vang dội của Donald Trump trong cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ, tới những động thái gấp rút đến chóng mặt trên tiến trình "hâm nóng" lại mối quan hệ song phương Nga - Mỹ, thông qua các cuộc tiếp xúc song phương (mà cả Ukraine lẫn EU đều không được mời đại diện tham dự). 

Tuy nhiên, điều đáng lưu ý là đây: Ngay sau khi Tổng thống Zelensky công khai bày tỏ trên mạng xã hội X rằng ông "lấy làm tiếc" về cuộc tranh cãi ở Nhà Trắng và khẳng định: "Tôi và đội ngũ của mình sẵn sàng làm việc dưới sự lãnh đạo mạnh mẽ của Tổng thống Trump để đạt được một nền hòa bình lâu dài", hay "Ukraine sẵn sàng ký kết (các thỏa thuận liên quan đến khai thác khoáng sản và an ninh) bất cứ lúc nào và dưới bất kỳ hình thức thuận tiện nào. Chúng tôi coi thỏa thuận này là một bước tiến tới an ninh lớn hơn, với những cơ cấu bảo đảm an ninh vững chắc, và tôi thực sự hy vọng nó sẽ hoạt động hiệu quả" - như một cách "cầu hòa", thì cũng trong ngày 5/3, Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ, ông Mike Waltz hé lộ: Tổng thống Donald Trump có thể xem xét khôi phục viện trợ cho Ukraine, nếu cuộc đàm phán hòa bình được sắp xếp và các biện pháp xây dựng lòng tin giữa hai bên được thực hiện. 

Hòa bình có thực sự đã nằm trong tầm tay? 

Có vẻ như trong một cái nhìn lướt qua, với những gì đã diễn ra trên thực tế (tính đến khi bài viết này lên khuôn), sẽ không có gì cản được ông Trump thực hiện lời hứa chấm dứt chiến tranh, trong cương lĩnh tranh cử của mình. Dù vậy, có thể thấy: Nỗ lực áp đặt ý chí lên các chủ thể liên quan tới cuộc xung đột mà ông Trump thực hiện vẫn đã, đang và sẽ còn vấp phải không ít trở lực.
Câu chuyện cãi vã ở phòng Bầu dục là một thí dụ. Theo những hé lộ từ NBC News, thực ra, ông Trump cũng như Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đều đã tỏ ra hết sức kiên nhẫn suốt 30 phút, cho tới khi câu chuyện đột ngột chạm tới "điểm sôi".

Vậy, câu hỏi đặt ra là: Vì sao Tổng thống Ukraine Zelensky lại căng thẳng và kích động đến thế? Câu trả lời, cũng có thể, nằm ở cách Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula Von der Leyen chạy tới ôm và chia sẻ với ông, như truyền thông quốc tế ghi lại được. Nó cũng có thể lẩn khuất trong chuyện Tổng thống Zelensky không trở về Kiev ngay, mà máy bay của ông lại hướng đến London, nơi ông tay bắt mặt mừng với Thủ tướng Anh Keir Starmer để nhận thêm một khoản vay trị giá khoảng 3 tỷ USD.

Đến đây, chúng ta sẽ quay về thời điểm đang được kỳ vọng sẽ trở thành bước ngoặt, ngày 5/3, khi nhà lãnh đạo Ukraine phác thảo lộ trình hòa bình, với những ý tưởng hoàn toàn khác so với các bản "Kế hoạch chiến thắng" mà ông trình bày suốt 3 năm qua. 

Theo đó, ông Zelensky viết: "Chúng tôi sẵn sàng hành động nhanh chóng để chấm dứt chiến tranh và những giai đoạn đầu tiên có thể là trao đổi tù binh, thỏa thuận ngừng bắn trên không - cấm tên lửa, máy bay không người lái tầm xa, bom nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng và dân sự - cũng như lệnh ngừng bắn trên biển ngay lập tức, nếu Liên bang Nga cũng làm như vậy".

Cùng lúc, tờ Daily Mail tiết lộ: Ông Zelensky cùng Thủ tướng Anh Keir Starmer và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron (2 nhà lãnh đạo châu Âu ủng hộ Ukraine nhiệt thành nhất) có kế hoạch sớm quay lại Washington để trình bày cụ thể hơn về kế hoạch hòa bình với ông chủ Nhà Trắng. Cả 3 người, trong những chuyến công du sang Mỹ gần nhất, đều không đạt được những gì họ mong muốn. Thậm chí, Thủ tướng Anh còn phải chịu đựng một câu hỏi mang tính "sát thương": "Theo ông, nếu không có nước Mỹ, một mình nước Anh có thể giúp Ukraine chiến đấu với Nga không?".

Cho đến hiện tại, cho dù mâu thuẫn quan điểm tương đối sâu sắc, những tuyên bố từ cả London, Paris, Brussels hay Kiev vẫn đều xác định: Mọi dự án đều rất khó trở thành hiện thực nếu không có sự ủng hộ và tham gia từ Washington. Chúng ta có thể thấy: Các thành viên châu Âu của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đã bắt đầu nghiêm túc đề cập đến chuyện tăng chi phí quốc phòng - chính xác là điều ông Donald Trump đòi hỏi, từ nhiệm kỳ tổng thống trước. 
Đây có thể xem là một thắng lợi bước đầu của đương kim Tổng thống Mỹ.

Nhưng, trên thực tế, đối tượng chính mà ông hướng đến, như sự đe dọa đến lợi ích và an ninh của nước Mỹ, có phải là châu Âu không? Chắc chắn là không. Thậm chí, việc kìm hãm tầm ảnh hưởng của kình địch lớn nhất đối với nước Mỹ trên lĩnh vực kinh tế - Trung Quốc - cũng chưa chắc đã là mục tiêu tối thượng.

Thực tế, với những hành động quyết liệt mà Bộ Hiệu quả Chính phủ do tỷ phú Elon Musk đứng đầu đang thực hiện, khái niệm "tát cạn đầm lầy ở Washington" (các thế lực ngầm thủ cựu và đen tối) dường như đang mỗi lúc lại được hình dung rõ ràng hơn. Có lẽ đó mới là căn nguyên đích thực. Từ góc nhìn này, cuộc chiến tại Ukraine một lần nữa lại mang dáng dấp của một công cụ nối dài nhằm giải quyết các xung đột chính trị bằng phương thức khác.

Không chỉ vậy, cho dù lập luận của ông Trump khá thuyết phục (và cũng có thể là giải pháp khả thi nhất trong thời điểm hiện tại), rằng: Chuyện ký kết được thỏa thuận khoáng sản và cả thỏa thuận hòa bình, để nước Mỹ có lợi ích kinh tế hiện hữu tại Ukraine, sẽ khiến nước Nga phải "e dè" nếu muốn tiến hành bất cứ hoạt động quân sự nào trong tương lai; và bên cạnh đó, Tổng thống Nga Vladimir Putin cũng đã bày tỏ sẵn sàng mời nước Mỹ cùng hợp tác kinh tế, thì Moscow cũng vẫn rất cẩn trọng. 

Ngày 5/3, theo RT, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov đánh giá: "Nhìn chung, thái độ (chuyển biến lập trường của ông Zelensky) là tích cực, nhưng một số chi tiết vẫn chưa thay đổi". Ông cũng lưu ý, một cách đầy ẩn ý: "Lệnh cấm pháp lý đối với việc Tổng thống Ukraine tổ chức đàm phán với phía Liên bang Nga vẫn còn hiệu lực" - có nghĩa là phía Nga không thừa nhận vị thế lãnh đạo Ukraine của ông Zelensky là hợp pháp.

Trong khi đó, theo TASS, Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Liên bang Nga, cựu Tổng thống Dmitry Medvedev nhận định: "Điều này có nghĩa là ngay khi thỏa thuận được ký kết, việc cung cấp vũ khí của Mỹ có thể sẽ được nối lại". Chưa đầy một ngày sau, Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ Mike Waltz đã chứng minh nhận định đó là chuẩn xác. Ai dám chắc, quân đội Nga đã sẵn sàng ngừng những bước tiến của mình hay chưa?