Con gái Nhà thơ Quang Dũng: Sao bố lại làm bài thơ như viết cho con vậy ?

Chị Bùi Phương Thảo, con gái nhà thơ Quang Dũng tiếp tục gửi đến Tòa soạn ANTG GT – CT bài viết nói về một bài thơ đặc biệt của cha mình. Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.

“Suối Tóc” là một trong những bài thơ của cha tôi mà tôi đọc được lần đầu tiên cách đây 43 năm khi còn là một cô bé 14 tuổi. Bài thơ in trong một ấn phẩm văn chương của Sài Gòn thời chưa giải phóng.

Đến giờ, tôi vẫn vẹn nguyên sự yêu thích và cảm xúc trong trẻo dành cho bài thơ. Hình ảnh người con gái, người “Em” trong bài đẹp quá! Nó gần gũi với sự lãng mạn của mấy đứa con gái vừa chớm trăng tròn như tôi. Tôi chép cả bài thơ vào cuốn sổ nhật kí và tự hỏi: “Sao bố lại làm bài thơ cứ như là viết cho con vậy?”: Thuở ấy em ngồi trên cửa gác/ Tóc buông hong với gió đầu thu/ Nhẹ nhàng anh đến hồn chan chứa/ Ghi vội vàng em mấy nét thơ/…

Nhà thơ Quang Dũng và cô con gái út Phương Thảo. Ảnh: L.G
Nhà thơ Quang Dũng và cô con gái út Phương Thảo. Ảnh: L.G

Hơn bốn mươi năm qua, nhiều lần tôi tự hỏi: “Bài thơ này cha tôi có viết tặng riêng ai? Ai là nguyên mẫu, là nàng thơ để có hình ảnh Em…  được cha tôi khắc họa trong “Suối tóc”. Bài thơ được cha tôi viết năm 1945, sau hơn 70 năm “Suối tóc” ra đời, với tình cảm đặc biệt dành cho bài thơ, tôi có căn cứ và linh cảm nguyên mẫu người con gái hong tóc trong đó là mối tình đầu, là người vợ đồng hành cùng ông trải qua bao thăng trầm đến phút cuối cuộc đời: Mẹ tôi! Và hơn hết, ở một góc khuất sâu thẳm, bà là người có tâm hồn thi ca đồng điệu cùng ông.

Cuối xuân năm 1942, sau một vài biến cố, cha tôi phiêu dạt lên Yên Bái, ở trọ nhà một người quen, căn nhà sát bên là nhà mẹ tôi. Mỗi ngày, chàng khách trọ trẻ tuổi dáng cao lớn, phong trần với nét mặt nghiêm buồn lại lên cửa sổ căn gác nhỏ tầng hai (trông xuống sân nhà mẹ tôi) hướng tầm mắt về phía núi xa sẫm dáng chiều và cất lên tiếng sáo giai điệu bài “Biệt ly” (nhạc sĩ Doãn Mẫn sáng tác năm 1939). Đôi lúc cao hứng chàng tuổi trẻ lại cất giọng trầm ấm ngâm vài đoạn trong “Chinh Phụ ngâm”: “Chàng tuổi trẻ vốn dòng hào kiệt”. Người con gái nhà bên (tên Thạch) cùng trạc tuổi, da trắng dáng cao dong dỏng và đặc biệt mái tóc đen dài hết lưng, vốn mê đọc sách, thuộc lòng những “Nhị độ mai”, “Cung oán ngâm khúc”, “Chinh phụ ngâm, “Tự tình Cao Bá Nhạ”, “Truyện Kiều”… Cô còn đọc mê mải cả những truyện kiếm hiệp giang hồ mã thượng… tập theo sách cả một bài 50 đường quyền! Cũng nhiều đám mai mối tham phán, thừa phán, sĩ quan... nhưng cô chưa ưng ai.

Tuyển tập thơ, họa của nhà thơ Quang Dũng. Ảnh: L.G
Tuyển tập thơ, họa của nhà thơ Quang Dũng. Ảnh: L.G

Một buổi cô sang thăm hàng xóm, hai người trẻ gặp nhau với đôi câu chuyện hỏi han xã giao rồi chàng khách trọ xuôi về Hà Nội để lại chút bâng khuâng cho người ở lại. Vài hôm sau, cô Thạch nhận được một phong thư đầu tiên của Dũng (tên người khách trọ nhà bên) với những câu trao gửi bày tỏ tình cảm như đã quen biết từ muôn kiếp trước! Những bức thư Dũng viết bằng giấy Pơluya màu hồng, mỏng tang ở góc trên có in bông hoa hồng màu xanh cứ hai, ba ngày lại được gửi tới cô Thạch với dòng chữ đầu tiên: Gửi em, mối tình đầu tiên của anh! (thật đáng tiếc sau này sợ mật thám truy đuổi cha, mẹ tôi đã dùng số thư từ ấy đun được 6 lít nước sôi!). Rồi những hẹn ước được hai người trao gửi cho đến giữa năm 1943, cha tôi từ biệt mẹ để đi xa, họ giãi bày tình cảm dành cho nhau qua những câu thơ: “Anh đi em nát cõi lòng/ Tiễn đưa có chiếc khăn hồng trao tay/ Một mai sương gió dạn dày/ Khăn này với trái tim này bên anh/ Người đi muôn dặm biên đình/ Có khăn hồng nhớ tới tình cố nhân/ Tặng khăn cho khách phong trần / Lòng em gửi đấy được gần nhớ thương”. Chàng cũng quặn lòng mà đáp lại: “Thôi người ở lại nghiệp phong trần/ Tôi nguyện dâng rồi hết tuổi xuân/ Hình bạn nơi tim tôi kính giữ/ Mặc dầu trôi nổi áng phù vân/ (bài thơ rất dài nhưng mẹ tôi chỉ giữ được đoạn này), là hai người cùng lo lắng cho nhau nhỡ chẳng còn gặp lại vì thời buổi loạn ly. Rồi họ dặn dò nhau: “Xin em hãy giữ tình chung thủy/ Muôn dặm đường xa giữ trọn đời/ Mỉm cười tôi sẽ dâng ngang mặt/ Một trái tim vàng nở trước môi”. Người ở lại đáp lời: “Cúi xin thượng đế đỡ nâng người/ Chớ để cho ai vướng phụ lời/ Với người trai trẻ phong sương ấy/ Đồng tâm hòa điệu với hồn tôi/”. Họ cùng giãi bày và làm yên lòng nhau trước lúc biệt ly: “Người đừng mong mỏi một kho tàng/  Đừng ước lầu cao giấc mộng sang/ Tôi về chỉ một hồn đơn chiếc/ Ngọc vàng là những nét phong sương/”… Dặn nhau thế thôi chứ cô Thạch chỉ mong: “Tôi không mong mỏi một kho tàng/ Không ước lầu cao giấc mộng sang/ Người về xin một hồn đơn chiếc/ Ngọc vàng là những phút bên nhau…”.

Sau thời gian đó, gia đình mẹ tôi chuyển sang ở căn nhà bên, nơi có căn gác nhỏ tầng hai mà trước đó cha tôi thường lên thổi sáo ngâm thơ bài “Biệt ly”, khúc biệt ly như đã vận vào cuộc đời hai con người với đôi tâm hồn quấn quýt nhau đến thế. Để rồi sau gần 5 năm cách biệt, trải qua nhiều sóng gió ngáng trở, cha mẹ tôi đã về ở với nhau vào một ngày mùa thu! Giản dị như chính cuộc đời của cha mẹ tôi sau này, một đám cưới cũng chỉ là trong mơ.

Thời gian và tuổi tác sẽ làm phai mờ kí ức, nhạt nhòa những lời thề thốt, không thể phủ nhận cha tôi cũng có những bóng hồng thương cảm nhất là giai đoạn sau này khi ông gặp những phiền muộn trong nghiệp văn chương. Bài thơ “Suối tóc” viết đúng trong giai đoạn cha mẹ tôi xa cách nhau, tình đang đậm đà và nhớ nhung  ăm ắp. Khung cửa sổ quen thân, hoa cau thơm, tiếng sáo dặt dìu và hình bóng ấy, mái tóc ấy… đôi tâm hồn đã trao gửi biết bao lời nồng ấm, đã được chàng thi sĩ phác họa bằng bức tranh đầy cảm xúc:

Suối tóc

Thuở ấy em ngồi trên cửa gác

Tóc buông hong với gió đầu thu

Nhẹ nhàng anh đến hồn chan chứa

Ghi vội vàng em mấy nét thơ

Em mải mơ gì dưới nắng êm

Tóc như suối mực chảy êm đềm

Hương nhẹ như là hương hoa cau

Tóc em buông suối chảy về đâu

Thiên thai em mở bừng trong gác

Đựng hết trời xanh chứa hết màu

Giờ hết em đi mùa cũng hết

Những thời hong tóc hiếm làm sao

Rộn ràng nắng mới tìm hương cũ

Ngơ ngẩn chiều đi trước gác cao

Em hãy về đây ngắm lại tranh

Sắc màu còn giữ bóng ngày xanh

Và đây suối tóc qua song cửa

Vẫn chảy êm đềm dưới nắng hanh…

Với người chỉ mong:“ Ngọc vàng là những phút bên nhau..” tôi tin rằng cô Thạch / Mẹ tôi, là nguồn cảm hứng để cha tôi viết bài thơ Suối tóc và dù có “ Em..” nào thêm nữa thì hình ảnh của mẹ vẫn sâu đậm nhất trong tác phẩm!

Những ngày thu tháng 10

Bùi Phương Thảo

Các tin khác

Đã theo nghề thì hãy viết đi

Đã theo nghề thì hãy viết đi

“Trước khi viết một tập tiểu thuyết mới, anh có những chuẩn bị gì?”.
Tôi thường hỏi bạn bè trong những lúc ngồi tán phét chuyện trên trời dưới đất. Có lần, nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn bảo, đại khái, chẳng chuẩn bị gì cả, cứ bắt tay vào viết, trong quá trình viết, các tình tiết xảy ra thì cân nhắc, xử lý. Cũng tựa như đứa trẻ nhảy xuống hồ, dù chưa biết bơi. Thực tế của công việc lúc ấy tự khắc khiến mình phải làm gì.

Một mỏ khai thác khoáng sản khổng lồ tại Zambia. Ảnh: First Quantum Minerals

Châu Phi với bài toán thoát “bẫy tài nguyên”

Khoáng sản châu Phi đang trở thành trung tâm của một cuộc tranh giành địa chính trị chưa từng có. Trong khi các cường quốc đổ vốn vào lục địa này, liệu châu Phi có thể tận dụng thời thế để trở thành bên hưởng lợi thực sự từ chính nguồn tài nguyên của mình hay không?

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với không ít gia đình, nỗi đau chưa thể nguôi ngoai khi có người thân hy sinh mà tên tuổi, hài cốt vẫn nằm lại nơi chiến trường xưa hoặc chưa được xác định danh tính. Những ngày này, Công an TP Đà Nẵng đang thực hiện một hành trình vô cùng đặc biệt: Thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ trong "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Về ngôi nhà của dế

Về ngôi nhà của dế

Đó là một ngôi nhà xưa thân quen cũ kỹ nằm trong ngõ Đoàn Nhữ Hài. Nhà văn Tô Hoài (1920-2014) mua ngôi nhà này (năm 1957) từ tiền giải thưởng tập “Truyện Tây Bắc”. Một thời, cánh văn trẻ chúng tôi vẫn thường rủ nhau tới ngôi nhà của Tô Hoài vì ông rất thân thiện. Giờ đây, ngôi nhà trở thành không gian lưu niệm cuộc đời và sự nghiệp văn chương Tô Hoài. Con trai ông, nhà báo Phương Vũ đặt tên Nhà lưu niệm đúng với cái tên mà mọi người vẫn gọi: Tô Hoài House (Ngôi nhà Tô Hoài).

Chương trình âm nhạc “Mây lang thang” bị cho là đã nhiều lần vi phạm bản quyền trên môi trường số

Khoảng trống bản quyền âm nhạc ở Việt Nam

Trong nhiều năm qua, thị trường âm nhạc số Việt Nam phát triển nhanh nhưng việc vi phạm sở hữu trí tuệ tràn lan. Nhiều đơn vị kiếm tiền từ hàng triệu lượt xem mà tác giả, nhạc sĩ hoặc chủ sở hữu bản ghi không hề biết tác phẩm của mình bị khai thác như thế nào.

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Trong nghề cầm bút, sống bằng con chữ, lấy chữ làm phương tiện để trình bày suy nghĩ, nhân sinh quan của mình, tôi dám quả quyết, một khi viết những trang văn tạo ra tiếng cười là điều không bao giờ dễ dàng. Chính vì thế khi nhìn lại tiến trình phát triển văn học Việt Nam, kể từ năm 1930 đến nay, ta thấy số lượng tác giả viết văn cười, trào phúng, châm biếm chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Rất ít ỏi.

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Trong vài năm gần đây, Việt Nam bắt đầu xuất hiện trong các cuộc thảo luận quốc tế như một “điểm đến mới nổi” của công nghiệp văn hóa và kinh tế sự kiện. Từ sự bùng nổ của các concert âm nhạc, chương trình giải trí thu hút hàng triệu người theo dõi, đến việc đầu tư hàng loạt nhà hát, trung tâm triển lãm và tổ hợp sáng tạo quy mô lớn, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội đặc biệt: trở thành trung tâm mới của các sự kiện văn hóa và biểu diễn trong khu vực.

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Những người yêu văn học, điện ảnh, sân khấu thì đều biết hai nhân Romeo và Juliet trong vở bi kịch của nhà văn Anh William Shakespeare. Từ trong kịch, phim, Romeo - Juliet đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho những cặp tình nhân trẻ đang trong giai đoạn chớm nở và mãnh liệt. Vì thế, đến thành phố Verona (nằm trong tỉnh cùng tên thuộc vùng Veneto, miền bắc nướcÝ) lần này, tôi quyết định đến thăm ngôi nhà của nàng Juliet.

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Năm 2025, điện ảnh Việt có 55 phim ra rạp thì năm 2026, con số này được dự báo tăng lên khoảng 70 - 80 phim. Trong bối cảnh phim Việt ra rạp ngày càng dày đặc, cuộc cạnh tranh căng thẳng giữa các phim không chỉ bằng nội dung mà còn ở khả năng giành suất chiếu và tạo hiệu ứng truyền thông ngay từ những ngày đầu ra mắt.

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Cuộc gặp gỡ mang tên "Thời tiết của ký ức" không đơn thuần là một buổi ra mắt sách. Đó là một cuộc hội ngộ đặc biệt của "ngũ vị văn chương" - 5 cá tính văn chương độc bản: Trung Trung Đỉnh, Nguyễn Trọng Tín, Phạm Ngọc Tiến, Bảo Ninh, Nguyễn Quang Lập. Nói như nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, không chỉ là trang viết, họ là "những người lưu giữ ký ức của dân tộc". Trong số 5 tác giả này, tôi ấn tượng với 3 người: Trung Trung Đỉnh, Phạm Ngọc Tiến và Nguyễn Trọng Tín.

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Sinh thời nhà thơ Xuân Diệu có "tự giới thiệu" về địa chỉ nhà của mình ở Hà Nội như sau: "Nhà tôi 24 Cột Cờ/ Ai thương thì đến, hững hờ thì qua". Còn "trung niên thi sĩ" Bùi Giáng khi về cư ngụ ở Xóm Gà (Bình Thạnh) cũng có lúc ngẫu hứng giới thiệu với các bạn văn chương rằng: "Gặp nàng, nàng ở Già Lam/ Gặp cô, cô ở Lê Quang Định đường/ Nhà thuốc tây, gái du dương/ Bốn tám hai (482) hẻm tôi thường vô ra".Với những thông tin trên ắt người yêu thơ có thể tìm ra chỗ ở của ông một cách dễ dàng. Còn nhà văn Sơn Nam do không làm thơ nên khi ai hỏi nhà của mình thì ông chỉ đáp: "Cứ đến nhà truyền truyền thống quận Gò Vấp hỏi, thì có người dẫn vào nhà".

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Với phần đông công chúng, nghệ sĩ sân khấu và điện ảnh là những người sống giữa ánh hào quang, được tôn vinh bằng tài năng và danh tiếng. Nhưng phía sau tấm màn nhung, không ít người đang đối diện với một thực tế trái ngược, thu nhập bấp bênh, lương thấp và một câu hỏi được đặt ra: liệu nghệ thuật biểu diễn có là một nghề đủ để sống?

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Ngày 25/4/2026, Kiều bào Việt tại Pháp cùng bạn bè quốc tế yêu chuộng hòa bình đã cùng tham gia Lễ đặt bia Tưởng niệm các nạn nhân Việt Nam bị nhiễm chất độc da cam trong Công viên Choisy, thuộc quận 13 thành phố Paris.

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.