Cá nhân và đám đông

Làng tôi ngày xưa có ông Tú Quỳ, được gọi là "danh sĩ Quảng Nam", nhưng khoảng 100 năm nay không ai xếp tác phẩm của ông vào "thơ văn yêu nước". 

Lý do là ông phản đối các hành vi bạo lực ức hiếp dân lành của nhà yêu nước Nguyễn Duy Hiệu và phong trào Nghĩa hội chống Pháp.

Trong bài "Vè đánh đạo", Tú Quỳ đã lên án mạnh mẽ việc Nghĩa Hội giết chóc, truy sát những người theo đạo Công giáo. Đây có lẽ là tác phẩm đầu tiên, nếu không muốn nói là tác phẩm duy nhất tỏ thái độ thẳng thắn của một sĩ phu trước hành vi tàn bạo của một phong trào mệnh danh là phong trào yêu nước thế kỷ 19. Vì bài vè đó mà suýt nữa ông đã bị những người yêu nước sát hại. 

Phải đọc "Hỏa mai đánh bằng rơm con cúi, cũng đốt xong nhà dạy đạo kia…" trong Văn tế Nghĩa sĩ Cần Giuộc của Nguyễn Đình Chiểu mà chúng ta vẫn mang ra dạy cho học trò mới thấy hồi xưa diệt đạo cũng là "yêu nước". 

Ngày nay, giới nghiên cứu đã "minh oan" cho ông Tú Quỳ, Đà Nẵng cũng đã có con đường mang tên ông, nhưng nghĩ đến ông tôi vẫn sợ hãi thứ yêu nước được nâng lên thành ngọn cờ tập hợp đám đông của những người làm chính trị.

Ở phương Tây, Hitler tập hợp đám đông cũng bằng ngọn cờ yêu nước. Tuyên bố xóa bỏ hòa ước Versailles 1919 mà các nước thắng trận đã áp đặt bất công lên dân tộc Đức, tuyên bố biến nước Đức thành cường thịnh, tái vũ trang để trả thù nỗi nhục thua trận, Hitler đã khơi dậy cao độ tinh thần yêu nước của người Đức. 

Chính đám đông đã đưa Hitler lên cầm quyền và điều gì đã xảy ra thì cả thế giới đều biết.

Đó là điển hình của lòng yêu nước đặt không đúng chỗ, trở thành "vết xe đổ" trong lịch sử nhân loại. Bi kịch của nó không chỉ là bị những kẻ ác như Hitler sử dụng. 

Bi kịch của nó còn ở chỗ, đám đông đưa ra những tiêu chí, những chuẩn mực như thế nào là yêu nước và buộc mọi người phải tuân thủ, nhân danh những "điều tốt". 

Một xã hội mà ai cũng bị buộc phải làm những "điều tốt" theo chuẩn mực của đám đông, đó không phải là xã hội tự do mà là xã hội cưỡng bức. Ở nước ta, yêu nước là truyền thống lâu đời trở thành máu thịt của người dân, đó là lý do nước ta trường tồn. 

Trong nội bộ nhân dân, chẳng ai tự xưng mình yêu nước để tố cáo người khác là không yêu nước cả.

Những người theo chủ nghĩa tự do chân chính chủ trương tạo ra một xã hội, ở đó tự do cá nhân được tôn trọng. Đó là xã hội khoan dung đủ chỗ cho mọi sự khác biệt, miễn là tự do của người này không xâm phạm đến tự do của người khác. 

Chỉ có tự do cá nhân được tôn trọng thì mới có dân chủ đích thực, mới có văn minh đích thực, mới nuôi dưỡng được lòng yêu nước chân chính.

Ngày nay mạng xã hội là nơi chia sẻ thông tin, tri thức, kinh nghiệm, sở thích trong cộng đồng, nó vốn là môi trường giao lưu giữa các cá nhân tự do như bất cứ môi trường giao lưu nào trong đời thực. Nhưng môi trường này đang bị lợi dụng để "tập hợp quần chúng". 

Một đám đông đang được hình thành, trong đó phần lớn là những kẻ giấu mặt, vì môi trường ảo trên mạng xã hội có thể giấu mặt được. Họ kêu gọi yêu nước, kêu gọi dân chủ. Họ mặc định rằng, "cộng sản Việt Nam bán nước cho Trung Quốc" nên yêu nước nhất định phải chống chế độ. Họ mặc định rằng, "Nhà nước cộng sản là đàn áp dân chủ", nên đấu tranh cho dân chủ nhất định phải chống nhà nước. 

Nước ta đã xóa chế độ tập trung quan liêu bao cấp để chuyển sang kinh tế thị trường. 

Lẽ ra những người nhân danh tự do dân chủ phải ủng hộ những nỗ lực của Nhà nước tiến tới hoàn thiện cơ chế thị trường, kéo theo đó là những nỗ lực mở rộng tự do và dân chủ, chỉ phê phán tình trạng quan liêu cản trở sự vận hành của thị trường và bóp nghẹt tự do dân chủ, nhưng họ không thừa nhận bất cứ sự thật nào nếu như sự thật đó không chống lại chế độ, không chống lại nhà nước. 

Ai khác quan điểm của họ, lập tức bị họ quy kết là "bồi bút", "đĩ bút", "dư luận viên" và huy động đám đông "ném đá" tới tấp vào người đó. "Ném đá" trên mạng xã hội dĩ nhiên không làm chết ai, nhưng nếu như những người này xuất hiện ngoài đời thật và ném đá thật thì chắc chắn có nhiều người chết hoặc bị thương thật.

Biết "ném đá" trên mạng không làm chết ai, nên họ tìm cách bịa đặt, ngụy tạo những chuyện xấu xa về đời tư để bôi nhọ, khiến cho vợ chồng người thân nghi kỵ lẫn nhau, khiến cho cha mẹ con cái của những người này xấu hổ. Vì họ giấu mặt nên không ai kiện được họ, luật pháp không chế tài được họ. 

Nhiều người lương thiện tôn trọng sự thật cũng phải sợ họ, không dám động đến họ, thậm chí không dám nói trái ý họ, vì những người lương thiện này sợ mình sẽ trở thành nạn nhân bị họ bịa đặt bôi xấu. Không ít người đã phải từ bỏ mạng xã hội để sống cho an toàn.

Đó là sự rủi ro khi tham gia mạng xã hội. Nhưng tôi biết lợi ích mà mạng xã hội mang lại lớn hơn nhiều so với sự rủi ro đó. 

Hoàng Hải Vân

Các tin khác

Bắc Cực, “nguồn nhiệt” cạnh tranh đang sôi dưới lớp băng

Bắc Cực, “nguồn nhiệt” cạnh tranh đang sôi dưới lớp băng

Băng đang tan nhanh hơn và Bắc Cực cũng “hiện ra” rõ hơn trong vị thế một trung tâm mới của cạnh tranh địa chính trị, nơi các cường quốc vừa ra sức tìm kiếm lợi ích kinh tế - an ninh cho riêng mình, vừa buộc phải hợp tác để bảo vệ một trong những “điểm tựa khí hậu” mong manh nhất của Trái đất.

Tái thiết Syria: không chỉ là hàng trăm tỷ USD

Tái thiết Syria: không chỉ là hàng trăm tỷ USD

Sau hơn 13 năm xung đột, con số cần để tái thiết một Syria đổ nát, theo ước tính của Ngân hàng Thế giới (WB), có thể là 216 tỷ USD, hoặc lớn hơn rất nhiều. Nhưng với Syria, thách thức chính trị, kinh tế và an ninh đan xen chặt chẽ, và thành công của tiến trình chuyển tiếp sẽ phụ thuộc vào việc nước này có thể xây dựng được thể chế bao trùm, có tính chính danh, đồng thời ngăn chặn nguy cơ lún vào vòng xoáy bạo lực và chủ nghĩa chuyên chế hay không.

Nước Đức lúng túng trong việc trấn áp tội phạm tài chính

Nước Đức lúng túng trong việc trấn áp tội phạm tài chính

Đức - nền kinh tế lớn nhất châu Âu, đang rất lúng túng trước làn sóng tội phạm tài chính gia tăng nhanh chóng. Tình trạng nghiêm trọng đến mức Hiệp hội Thẩm phán nước này mới đây phải lên tiếng cảnh báo, nếu không sớm có hành động hiệu quả, Đức sẽ trở thành “thiên đường cho tiền bẩn”.

Giấc mộng Greenland và giới hạn quyền lực Mỹ

Giấc mộng Greenland và giới hạn quyền lực Mỹ

Greenland nhiều lần xuất hiện trong tầm ngắm chiến lược của Washington, từ những ý tưởng trao đổi lãnh thổ thời hậu Nội chiến Mỹ cho tới các toan tính địa chính trị công khai dưới thời Tổng thống Donald Trump. Ẩn sau lớp băng dày của hòn đảo là tiềm năng quân sự, nguồn tài nguyên khổng lồ và những tuyến hàng hải mới đang dần lộ diện. Nhưng cũng tại đó, tham vọng của Mỹ “va chạm” với giới hạn của tình đồng minh phương Tây, luật pháp quốc tế và của một Bắc Cực đang biến đổi nhanh hơn mọi tính toán chiến lược.

Lợn chồng, lợn mồng lợn cuống

Lợn chồng, lợn mồng lợn cuống

Trong Truyện Kiều, vì ghen nên Hoạn Thư mắng Thúy Kiều:

Con này chẳng phải thiện nhân

Chẳng phường trốn chúa thì quân lộn chồng

Ta hiểu thế nào về từ lộn trong ngữ cảnh này?

Phỏng vấn một cái chén

Phỏng vấn một cái chén

PV: Sống cùng chị Chén quá nửa đời mà chưa được phỏng vấn chị lần nào. Xin chị giới thiệu bản thân với độc giả ngắn gọn nhất có thể!

Lo cho dân sau nạn lụt năm Nhâm Thìn

Lo cho dân sau nạn lụt năm Nhâm Thìn

Mùa thu năm Nhâm Thìn 1832, miền Bắc bị lũ lụt, mùa màng thất thu, dân nghèo xiêu tán, nhiều người dân tỉnh Hà Nội phải xiêu dạt kiếm ăn vào Thanh Hóa hay ra Hải Dương, Yên Quảng. Triều đình Vua Minh Mạng đã tiến hành nhiều biện pháp cứu trợ.

Libya: khi hòa giải dân tộc kẹt giữa hai bờ quyền lực

Libya: khi hòa giải dân tộc kẹt giữa hai bờ quyền lực

Sau hơn một thập kỷ kể từ khi cựu lãnh đạo Muammar Gaddafi bị lật đổ năm 2011, Libya vẫn chưa thoát khỏi tình trạng chia cắt chính trị và bất ổn kéo dài. Quốc gia Bắc Phi này hiện tồn tại song song hai chính quyền đối lập, một là Chính phủ Đoàn kết Dân tộc (GNU) được Liên hợp quốc và cộng đồng quốc tế công nhận, có trụ sở tại Tripoli, và Chính phủ Ổn định Quốc gia (GNS) ở miền Đông, gắn với Hạ viện Libya đặt tại Tobruk.

Đừng để tàu cổ Cẩm An lại bị nhấn chìm dưới đáy biển

Đừng để tàu cổ Cẩm An lại bị nhấn chìm dưới đáy biển

Gần cuối tháng 12/2023 và đầu tháng 11/2025, vì một sự may mắn nào đó, sóng biển đã hai lần làm lộ diện một phần lớn tàu cổ Cẩm An tại khu vực biển Thịnh Mỹ, phường Hội An Tây, TP Đà Nẵng. Nhưng sự may mắn ấy chưa được cấp thẩm quyền chớp lấy bởi đang vấp phải sự lừng khừng từ nhiều phía. Nếu không chủ động nắm bắt cơ hội do sóng biển hung dữ mang lại, một ngày không xa, tàu cổ Cẩm An mang chứa trong mình nhiều điều bí ẩn về lịch sử, văn hóa… sẽ lại bị nhấn chìm dưới đáy biển.

"Nhảy dù" giữa thời bình

"Nhảy dù" giữa thời bình

Trong các lực lượng tinh nhuệ thì lực lượng nhảy dù là đứng đầu. Tiền tuyến hậu phương sẽ mơ hồ bởi lính dù luôn xuất hiện sau lưng đối phương. Lính dù phải khỏe như hổ, nhanh như sóc, gan đầy mình, thần kinh thép, trí dũng song toàn… Tiêu chuẩn tuyển chọn rất cao.

Xung quanh một di vật đá đầy bí hiểm ở di chỉ Vườn Chuối

Xung quanh một di vật đá đầy bí hiểm ở di chỉ Vườn Chuối

Sau bao năm đối diện với không ít khó khăn, thử thách, thậm chí đôi lúc suýt rơi vào nguy cơ bị "khai tử" bởi dự án xây dựng hạ tầng giao thông, đô thị, đến nay di chỉ khảo cổ học Vườn Chuối (Hà Nội) đã chính thức được định danh là di tích cấp thành phố, mở ra nhiều hướng tiếp cận mới từ góc độ nghiên cứu, bảo tồn và phát huy di sản.

Cuộc đối thoại về ký ức đô thị

Cuộc đối thoại về ký ức đô thị

Nếu họa sĩ Nguyễn Thế Sơn kể chuyện Hà Nội bằng nhiếp ảnh phù điêu thì kiến trúc sư Trần Huy Ánh tiếp cận thành phố bằng trực giác của người “khảo cổ” đô thị. Cuộc đối thoại về những ký ức đô thị trong triển lãm “Những ngã rẽ” đang diễn ra ở ngôi biệt thự Pháp cổ ở Hà Nội gợi mở nhiều suy tư về hồn cốt của đô thị, về di sản trong cơn lốc đô thị hóa hiện nay.

Nga nhận "món quà lớn" từ cựu thù

Nga nhận "món quà lớn" từ cựu thù

Mối quan hệ Nga - Syria đang bước vào một giai đoạn mới, khi chuyến thăm mới nhất của Tổng thống lâm thời Syria tới Moscow đi cùng những cam kết được đánh giá là "món quà địa chính trị" dành cho Điện Kremlin. Trong bối cảnh các cục diện quyền lực ở Trung Đông tiếp tục dịch chuyển, những thỏa thuận này không chỉ mang ý nghĩa song phương mà còn phản ánh chiến lược dài hơi của Moscow trong việc củng cố vị thế khu vực và đối trọng ảnh hưởng phương Tây.

Gaza, nơi sự thật bị chôn vùi dưới bom đạn

Gaza, nơi sự thật bị chôn vùi dưới bom đạn

Chưa từng có cuộc chiến nào trong lịch sử hiện đại lại cướp đi mạng sống của nhiều nhà báo như ở Gaza. Chỉ trong 2 năm, hơn 200 phóng viên và nhân viên truyền thông đã ngã xuống, biến vùng đất nhỏ bé ven Địa Trung Hải thành nơi nguy hiểm nhất hành tinh cho tự do báo chí. Không chỉ là chết chóc, Gaza còn là minh chứng cho một sự thật đáng sợ khác: khi nhà báo bị giết, thế giới sẽ bị tước đoạt quyền được biết.

Nước Anh có thực sự bị “xâm lược”?

Nước Anh có thực sự bị “xâm lược”?

Cuộc biểu tình với hơn 100.000 người tham gia tại London vừa qua đánh dấu bước ngoặt mới của phe cực hữu trong việc đưa vấn đề nhập cư thành trung tâm chú ý trên chính trường Anh. Mặc dù những người biểu tình khẳng định đất nước đang "bị xâm lược", nhưng đằng sau những khẩu hiệu mạnh mẽ ấy là gì? Liệu đó có phải là sự thật hay chỉ là chiến lược chính trị của một phong trào đang lớn mạnh?

Hai câu hỏi từ vụ học sinh hành hung giáo viên

Hai câu hỏi từ vụ học sinh hành hung giáo viên

"Buồn" và "shock" là những gì mà cộng đồng nhận xét về vụ nam sinh lớp 7 túm tóc, nhấn đầu cô giáo ngay trong lớp học ở trường THCS Đại Kim, Định Công, Hà Nội. Trớ trêu thay, vụ việc đó lại xảy ra ngay sau khi Thông tư 19 của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về khen thưởng và xử phạt học sinh vừa được ban hành.

Bạn thân yêu

Bạn thân yêu

Ta thường nghe câu "Đời chẳng ai cho không ai cái gì bao giờ". Thế mà có những mối quan hệ người trao đi không hy vọng gì nhận lại, bởi hoàn cảnh người nhận như tận cùng của hoạn nạn.

Phỏng vấn một KOL

Phỏng vấn một KOL

PV: Xin chào anh KOL! Anh cho độc giả một hình dung ngắn gọn về công việc của mình được chứ?