Ai sẽ nói về nghệ thuật?

Kết thúc tháng 9 bằng một kỷ niệm đẹp mà có lẽ đáng gọi là dấu ấn lớn nhất trong cuộc đời mình, cảm giác lâng lâng của tôi như vẫn còn nguyên vẹn. Việc vở opera mà tôi tham gia trong tư cách đồng tác giả sáng tác đã được công diễn ở Nhà hát Lớn, Hà Nội, địa chỉ vốn chỉ cách căn nhà ấu thơ của tôi năm phút đi bộ, như một tưởng thưởng cho hơn 3 năm miệt mài lao động cùng người anh, người thầy, nhạc sĩ Trần Mạnh Hùng.

Có ai ngờ rằng cái tòa kiến trúc lẫy lừng ấy, nơi được xem là thánh đường nghệ thuật, lại là chốn tôi được ra mắt tác phẩm mà mình tham gia sáng tác. Và những tràng pháo tay của khán giả, lời động viên, chúc mừng của những đồng nghiệp, những lời động viên của Hoàng thái tử và Vương phi Nhật Bản càng giữ cho chúng tôi động lực hơn trong chặng đường khó khăn vô vàn: đi tìm chính mình trong nghệ thuật.

384392513_1708378266334140_7377577193469290022_n.jpg -0
Trên các trang báo mạng hàng ngày, nhan nhản những bài báo kiểu này

Lục lại ký ức mạng, tôi khá bất ngờ khi đọc được những dòng mình chia sẻ cách đây 8 năm về một bộ phim cũng nói về nghệ thuật, phim "The Soloist" (2009). Cuốn phim kể về cuộc đời của một nhân vật có thật, Nathaniel Ayers, và sự góp mặt của một nhà báo phê bình âm nhạc của tờ Los Angeles Times - Steve Lopez. Đại khái, Nathaniel bị tâm thần phân liệt. Ông chơi đàn trên phố, ông là người vô gia cư. Lopez nhận ra tài năng của Nathaniel, tìm hiểu về cuộc đời của ông và cố gắng giúp đỡ người đàn ông không nhận được ưu ái của số phận ấy. Giữa họ đã nảy sinh một tình bạn, có cả sóng gió, có cả những chữa lành.

Nhưng không chỉ Lopez mang lại sự thay đổi cho Nathaniel mà ngược lại, cũng chính Nathaniel đã thay đổi Lopez, một người cũng đi qua những thời khắc buồn nhất của đời sống. Cả cuốn phim ấy, thứ toát lên là tinh thần dấn thân của một nhà báo phê bình nghệ thuật. Thứ Lopez tìm ở Nathaniel không chỉ là một câu chuyện đủ sức ăn khách một vài kỳ cho một tờ báo. Thứ Lopez tìm còn là cách để phát triển một tài năng xứng tầm và làm mọi cách để tài năng ấy có thể có cơ hội trong nghề, bất chấp việc đó khó khăn đến nhường nào.

Sau khi xem cuốn phim này, tôi đã viết trên facebook của mình rằng "Xem xong phim "The Soloist", càng hiểu hơn một xã hội mặt bằng dân trí cao là như thế nào. Điển hình, phải là người yêu âm nhạc, hiểu âm nhạc thì một nhà báo như Lopez mới có thêm động lực để đi đến tận cùng như thế với một Nathaniel-Ayers-người-điên. Ở nước mình, trong toàn bộ những phóng viên văn hóa văn nghệ, có ai có được cảm thấu âm nhạc bằng phân nửa Lopez không?". Câu hỏi ấy của tôi, 8 năm trước, tới giờ vẫn còn nguyên đó, chưa thể nào trả lời.

Vở opera của chúng tôi công diễn xong, báo chí cũng viết về nó rất nhiều. Song, những gì tôi đọc được đa số na ná nhau, theo một khuôn mẫu từ thông cáo báo chí. Cách đây vài hôm, người anh thân thiết của tôi, nhạc sĩ Đức Trí, cũng có một đêm concert ở Hà Nội với lượng vé 4.000 chiếc được bán sạch từ sớm. Cả trước lẫn buổi diễn, tôi cũng cố gắng kiếm tìm xem có bao nhiêu bài báo viết về một đêm nhạc giàu tính nghệ thuật như thế. Và kết quả thì vẫn giống như những concert nằm trong chuỗi "Musique de Salon" mà anh miệt mài xây dựng suốt hơn 1 năm qua.

Người ta có thể rất cần anh mỗi khi kiếm tìm một ý kiến giàu tính chuyên môn; người ta có thể rất yêu thích các bài hits mà anh viết. Nhưng không hiểu tại sao, người ta lại ít viết những bài báo nghiêm túc về những chương trình nghiêm túc mà anh làm trong khi đó, họ sẵn sàng viết rất nhiều về những chương trình giải trí tạp nham vô bổ. Thậm chí, số lượng các bài viết theo kiểu "hôm nay ngôi sao A mặc gì"; "soi ngoại hình không tì vết của bạn trai/bạn gái sao B"… nằm trong các chuyên mục "Văn hóa văn nghệ" của nhiều tờ báo còn chiếm đại đa số. Chẳng hiểu, những thứ đó có phải là văn nghệ đúng nghĩa hay không?

Hay như mấy ngày nữa thôi, huyền thoại guitar thế giới Steve Vai, người từng giành 3 giải Grammy, sẽ trình diễn ở Nhà thi đấu Nguyễn Du, TP Hồ Chí Minh, nhưng cũng chẳng có tờ báo nào buồn đưa tin về ông. Tôi có hỏi một vài đồng nghiệp báo chí, và thậm chí có người trong số họ còn đặt ngược lại câu hỏi là: "Thế ngộ nhỡ ông ấy không làm truyền thông thì sao?". Câu hỏi này làm tôi bật ngửa. Một nhà báo thì phải đi tìm câu chuyện hay chứ đâu phải chỉ ngồi đó, đợi nhân vật đến nhờ vả kiểu "bác giúp em đi truyền thông cho sự kiện này".

Và tình cờ sao, sáng nay, ngồi xem "Không gian văn hóa nghệ thuật" của VTV1, tôi nghe được chia sẻ của nhà điêu khắc Nguyễn Trường Giang trong một chuyên đề về điêu khắc. Đại ý, anh nói rằng để điêu khắc phát triển thì cũng cần thêm cả sự hỗ trợ của truyền thông. Là một người làm nghề, tôi thấu hiểu điều Nguyễn Trường Giang đã nói. Nhiều người cầm bút dường như đã bỏ quên nghệ thuật quá lâu rồi. Lý do thì rất nhiều. Nhưng tôi cho rằng, lý do cơ bản là bản thân áp lực "lượt đọc" đã khiến họ (hoặc các biên tập) chủ trương đi tìm thế giới giải trí để đưa tin. Thế giới ấy thu hút đám đông nên dễ dàng tạo ra lượt truy cập lớn hơn rất nhiều. Trong khi đó, nghệ thuật thì "hẻo lượt xem" và để viết về nghệ thuật, cần lắm sự am hiểu về nghệ thuật.

Ai sẽ nói về nghệ thuật? -0

Cách đây mấy năm, trường nhạc MPU mà Đức Trí giảng dạy và là hiệu trưởng có mở các khóa "Cảm thụ âm nhạc" và trong số những học viên tham gia, có một vài nhà báo văn hóa, văn nghệ. Tôi để ý, sau khóa học ấy, họ viết về nghệ thuật âm nhạc tốt hơn rất nhiều, mạnh dạn hơn rất nhiều. Nhưng chỉ một vài người như thế không đủ sức nặng để thay đổi bộ mặt của báo chí "văn hoá văn nghệ". Tỷ trọng các tin bài về giải trí nhảm nhí vẫn áp đảo các tin bài về nghệ thuật. Và trong những than vãn của chúng ta về sự xuống cấp thẩm mĩ, tôi tự hỏi, báo chí có phần trách nhiệm nào ở đó hay không khi vai trò khơi gợi, dẫn dắt dư luận của báo chí là cực lớn.

Hãy thử truy cập trang điện tử của các tờ báo có sức lan tỏa lớn nhất hiện nay, và vào mục "Văn hóa”, chúng ta sẽ biết báo chí chủ yếu đang nói về những câu chuyện gì? Những nghệ sĩ lớn như Steve Vai, Tommy Emmanuel (thường xuyên sang Việt Nam biểu diễn) thực tế có tầm vóc trong làng guitar thế giới không khác gì Erling Halland có tầm vóc trong bóng đá cả. Chúng ta, ở vai trò của báo chí, cần săn tìm họ cho câu chuyện của mình hay đợi họ săn tìm chúng ta để "nhờ vả"? Chắc chắn, họ sẽ không nhờ vả chúng ta bao giờ rồi. Đơn giản, với họ, chỉ cần một bài đăng trên trang facebook cá nhân cũng đủ thu hút lượng fans hùng hậu của mình mua vé xem show.

Sẽ như thế nào nếu như nhà báo Steve Lopez không viết bài về Nathaniel Ayers mà dễ dãi kiếm tìm những nhân vật giải trí sẵn sàng gây shock trên sân khấu để tạo ra câu chuyện ăn khách? Họ có thể có danh tiếng dễ dàng hơn, có thu nhập tốt hơn. Nhưng cơ bản, ở cương vị những người cảm nhận rõ trách nhiệm của cá nhân mình với nghệ thuật, với công chúng, họ luôn day dứt nếu bỏ qua một cá nhân, một câu chuyện thấm đẫm chất bi kịch của một cuộc đời nghệ thuật. Cái trách nhiệm đó mới tạo nên một nhà báo đúng nghĩa. Còn chạy theo sự hào nhoáng, điệu đà lố lăng, chúng ta sẽ chỉ có những tay bút chìm lẫn vào trong đám đông của mạng xã hội cũng lố lăng không kém của ngày hôm nay.

Ký ức cũ, câu chuyện hiện tại, tất cả vẫn còn nguyên trạng thái không thay đổi suốt chục năm qua. Và tôi cảm thấy buồn hơn khi đồng nghiệp của mình đang nhìn tôi như một kẻ kỳ dị bởi cứ cố theo đuổi những thứ ít ai đọc, ít ai xem, ít ai nghe. Đã từ lâu rồi, chúng ta vắng giọng nói của những nhà phê bình thực sự trên các diễn đàn báo chí. Phải chăng, họ sợ hãi? Hay họ lạc hậu so với thời đại? Hoặc giả họ đã không còn được mời tham gia chỉ vì những gì họ phát biểu ra quá kén người xem.

Thế thì chúng ta có nên than vãn về thế hệ trẻ hôm nay dựa trên cái gọi là "dễ dãi trong gu thẩm mĩ" hay không? Tôi nghĩ, chúng ta có lỗi…

Hà Quang Minh

Các tin khác

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

“Việc nhẹ, lương cao”, “thế giới tự do”, “không cần lao động vẫn có cuộc sống sung túc, được bảo lãnh đi định cư tại các nước thứ ba như Mỹ, Canada, Australia”... Đó là những lời dụ dỗ khiến một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên tin theo và di cư bất hợp pháp sang Thái Lan mong được “đổi đời”.

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Trong đời sống âm nhạc, nhiều tác phẩm ra đời theo “đơn đặt hàng” hay yêu cầu, mong muốn nào đó không phải là điều xa lạ. Nhưng vượt ra khỏi mục tiêu ban đầu, nhiều tác phẩm đã ghi dấu ấn bền vững trong lòng công chúng. Đơn đặt hàng - tưởng chừng là khuôn khổ - lại giống như chiếc khung để nhạc sĩ vẽ lên những bức tranh âm nhạc sống động và nhiều điều thú vị.

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Trần Đại Thắng chưa bao giờ thực sự rời sông Đà. Dòng sông ấy vẫn lững lờ trong từng trang sách anh làm, trong mùi giấy in thoang thoảng, trong cả những đêm khuya anh ngồi viết lại chính đời mình. Từ cậu bé 6 tuổi mê mẩn ngắm những cuốn sách Nga trong một hiệu sách bên kia dòng sông Đà đến người dựng nên Đông A Books, Thắng chỉ làm một việc, giữ cho sách không trở thành một thứ thoáng qua. Cuốn "Tôi kể" dày 500 trang không phải lời kết. Chỉ là một lần nữa, anh lật giở ký ức, để xem tất cả những chi tiết nhỏ bé anh đã dành cả đời chăm chút, liệu có đủ nặng để níu lại một chút gì đó giữa dòng đời đang trôi quá vội.

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Sau gần một thập kỷ hoạt động trên không gian mạng, hệ thống phát sóng bóng đá lậu Xôi Lạc TV vừa bị Cơ quan công an triệt phá, khởi tố hàng chục đối tượng liên quan. Đằng sau những đường link xem bóng đá miễn phí tưởng chừng vô hại là cả một "hệ sinh thái" web lậu vận hành theo kiểu "đầu rắn nhiều thân", gắn chặt với quảng cáo cá cược và dòng tiền ngầm có quy mô lớn.

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Tôi quyết định làm chuyến “du lịch bụi” đến Hà Lan vào những ngày cuối năm 2025. Với tôi, đây thật sự là chuyến đi đáng nhớ, bởi Hà Lan không chỉ có kênh đào thơ mộng, cối xay gió, cánh đồng hoa Tulip rực rỡ, văn hóa xe đạp độc đáo mà còn là mảnh đất có nhiều điều để khám phá.

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Năm 2025, lịch sử và âm nhạc cùng lúc tìm được đường trở lại đời sống đương đại. Những bộ phim chiến tranh như "Mưa đỏ" đã lập kỷ lục doanh thu phòng vé với doanh thu trên 700 tỷ đồng; các chương trình Đại nhạc hội quy mô lớn thắp sáng không gian công cộng bằng cảm xúc tập thể, concert "Tổ quốc trong tim" thu hút 50.000 khán giả, Concert "Rạng rỡ Việt Nam" sau vài giờ mở bán đã cháy vé, cho thấy dư địa để phát triển công nghiệp văn hóa rất lớn. Vấn đề là làm thế nào để biến những khoảnh khắc bùng nổ ấy thành một chiến lược phát triển bền vững cho ngành công nghiệp văn hoá Việt Nam.

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị không ngừng leo thang, một mô hình hợp tác độc đáo đang hình thành ngay tại trung tâm châu Âu. Thủ đô London của nước Anh sắp trở thành thành phố đầu tiên trên thế giới chứng kiến xe tự lái của hai gã khổng lồ công nghệ đến từ Mỹ và Trung Quốc cùng vận hành. Sự hiện diện song hành này không đơn thuần là một cuộc đua công nghệ, mà còn mở ra một lối đi mới, nơi những đối thủ toàn cầu cùng phát triển dưới một khung pháp lý chung, mang đến hy vọng về khả năng phối hợp trong một lĩnh vực then chốt của tương lai.

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Năm 2001, khán giả đã hồi hộp dõi theo những pha hành động và đấu trí trong bộ phim Oceans Eleven (11 tên cướp thế kỷ) về một vụ cướp casino được dàn dựng tinh vi đến mức hoàn hảo ở Los Angeles. Và cuối năm 2025, khi nước Đức đang yên bình tận hưởng kỳ nghỉ lễ Giáng sinh, một vụ cướp ngân hàng táo bạo, với những tình tiết ly kỳ như phim điện ảnh, đã khiến người ta không khỏi bàng hoàng.

Khi chim bỏ đường bay

Khi chim bỏ đường bay

Có thể gọi vụ hủy chương trình “Về đây bốn cánh chim trời” hôm 28/12 vừa qua là “vụ bể show thế kỷ” bởi nó chưa từng có tiền lệ ở Việt Nam. Hệ lụy của nó là tranh cãi kéo dài, gay gắt giữa bên bênh vực và bên công kích các nghệ sĩ đã tham gia “đình công”.

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Năm 2025 của điện ảnh thế giới mở ra với tâm thế bất an. Hollywood, biểu tượng của nền công nghiệp điện ảnh toàn cầu tiếp tục đối mặt chu kỳ suy giảm doanh thu, sự bế tắc của dòng phim trung cấp, chi phí sản xuất leo thang và tình trạng phụ thuộc quá mức vào các thương hiệu cũ. Thị phần phòng vé phim Hollywood đang giảm dần so với 2 thập kỷ trước, nhất là ở các thị trường châu Á, nơi khán giả trẻ chuyển sang nội dung bản địa và dịch vụ trực tuyến.

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Bắt nguồn từ một câu hỏi thắc mắc trên diễn đàn mạng xã hội của một vài sinh viên, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội Phạm Văn Long cùng 2 cấp dưới bị khởi tố hành vi "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ", với cáo buộc đã "ăn chặn" tiền hỗ trợ tham gia phục vụ sự kiện A80 của sinh viên. Số tiền được cho là bị xà xẻo ấy không lớn (chỉ hơn 200 triệu) nhưng thứ mất đi lại lớn hơn nhiều lần.

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Trong bối cảnh Bitcoin và các tài sản kỹ thuật số khác liên tục tăng giá, những ví tiền số trở thành “kho vàng di động”, đây không đơn thuần là dạng tống tiền truyền thống nữa. Tội phạm kết hợp giữa công nghệ và thủ đoạn tàn ác truyền thống để chiếm đoạt những khối tài sản ảo. Chúng sử dụng kỹ thuật doxxing (thu thập và tiết lộ thông tin cá nhân trên mạng), khai thác mạng xã hội, truy vết on-chain, rồi chuyển sang hành vi bạo lực ngoài đời thực để bắt cóc, khống chế và ép nạn nhân mở ví, tiết lộ mật khẩu crypto hoặc buộc gia đình nạn nhân chuyển tiền.

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Sáng sớm 19/10, bốn tên cướp cải trang thành công nhân xây dựng đã thực hiện một vụ cướp được lên kế hoạch tỉ mỉ tại Bảo tàng Louvre ở thủ đô Paris (Pháp). Chỉ trong vòng chưa đầy 10 phút, chúng đã cuỗm đi 8 món đồ từ bộ sưu tập Trang sức Hoàng gia Pháp - những món đồ nổi tiếng với ý nghĩa lịch sử và tổng giá trị ước tính lên tới 88 triệu euro. Mặc dù một vài nghi phạm đã bị bắt giữ, công tố viên Paris Laure Beccuau vẫn mô tả hoạt động này "rất có thể là hành động của tội phạm có tổ chức".

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Sau khi Hoàng Hường - người được mệnh danh là "nữ hoàng" thực phẩm chức năng bị bắt, cơ quan điều tra tiếp tục bắt một mắt xích quan trọng trong "đế chế" Hoàng Hường, đó là Nguyễn Thị Tường An, người không livestream, không xuất hiện trên truyền thông nhưng được dư luận cho rằng, vai trò của Tường An cực kì quan trọng trong hệ thống của Hoàng Hường.

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Trên sân khấu lớn, Jack97 bước ra hào hoa như một “công tử” miền Tây, để rồi cậu ca sĩ ấy “tông cửa mồm” ném một câu “dồn cửa tai” của khán giả: “Lào gì cũng tôn”. Lập tức, video ấy tràn lan trên mạng, kéo theo phản ứng giận dữ của rất nhiều người…

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Đò dọc phải tránh đò ngang

Ngụ cư phải tránh dân làng cho xa

"Đò" là từ "độ" tiếng Hán - Việt chuyển qua tiếng Việt, theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ. Khi ai đó bảo: "Thành công rồi, việc này có trời độ", ta hiểu là do trời ủng hộ giúp đỡ, chứ không hẳn hiểu theo nghĩa độ/ đò là chở qua sông.

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Trong báo cáo dài hơn 200 trang mới được công bố, Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) và Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ xác định Prince Holding Group (Prince Group) - đế chế kinh doanh trải khắp thế giới của ông trùm lừa đảo Chen Zhi, là một tổ chức tội phạm xuyên quốc gia. Không chỉ vận hành hàng loạt trại lừa đảo quy mô lớn ở Campuchia và Myanmar, Prince Group còn rửa hàng trăm triệu USD tiền bẩn qua hệ thống ngân hàng Hàn Quốc, fintech Singapore, bất động sản Dubai và quỹ đầu tư ở London (Anh).

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Có những kẻ từng được ca ngợi là “người mở đường cho kỷ nguyên khởi nghiệp”, nhưng khi bức màn rơi xuống, người ta mới nhận ra đó không phải người mở đường mà là kẻ đào hố. Đào Minh Phú, trong nhiều năm, được nhắc đến như hình mẫu của một “doanh nhân 4.0”: năng động, sắc sảo, nói đâu trúng đó.

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã yêu cầu sáp nhập, giải thể các cơ sở giáo dục đại học không đạt chuẩn; nghiên cứu chuyển một số trường đại học về địa phương quản lý để đáp ứng tốt hơn yêu cầu đào tạo nhân lực của địa phương...