Ai là người đầu tiên mưu sát Adolf Hitler?

Nhắc đến những vụ mưu sát nhà độc tài phát-xít Đức - người thổi bùng ngọn lửa Đại chiến thế giới lần thứ hai, bất cứ ai cũng sẽ nghĩ đến đại tá Claus Schenk Graf Von Stauffenberg, với vụ ám sát hụt ngày 20-7-1944 nổi tiếng. 

Song, 5 năm trước đó, nếu thành công, lẽ ra Johann Georg Elser đã có thể tránh được cho nhân loại một trường tai ách.

"Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên"

Cứ như là một lời nguyền rằng Adolf Hitler chỉ có thể bị hạ sát bởi chính mình, trong cảnh bị dồn đến đường cùng, sau khi đã tàn phá cả thế giới, những tính toán của cả Georg Elser năm 1939 lẫn Von Stauffenberg năm 1944 đều chỉ thất bại trong đường tơ kẽ tóc.

Tối 8-11-1939, Quốc trưởng nước Đức Quốc xã rời nhà hàng Buergerbraeukeller - một nhà hàng lớn ở Munich, chỉ 13 phút trước khi một tiếng nổ dữ dội vang lên.

Georg Elser đã chuẩn bị cho kế hoạch của mình rất chu đáo và cẩn mật, từ một năm trước đó. 8-11-1938, ông đã tới Munich để nghiên cứu kỹ lưỡng đường đi nước bước. 

Bài diễn thuyết của Hitler đã kết thúc quá sớm so với dự định.
Bài diễn thuyết của Hitler đã kết thúc quá sớm so với dự định.

Ông theo dõi lộ trình di chuyển của các quan chức cấp cao Đức Quốc xã, xác định các khu vực có thể "ra tay". Ông đo từng chiếc cột trong nhà hàng. Ông tìm hiểu việc chạy trốn qua biên giới Thụy Sĩ. Ông thậm chí còn định xin vào làm ở Buergerbraeukeller, nhưng bị từ chối. 

Ông xin vào làm tại một công ty phá đá, để lấy thuốc nổ. Ông cất thuốc nổ, kíp và đồng hồ hẹn giờ trong một chiếc va ly hai đáy. Ông tự tay làm phần lớn các bộ phận của quả bom.

Ông tìm cách lẻn vào nhà hàng trước khi đóng cửa mỗi tối, trốn trong đó, khoan và đục chiếc cột đã chọn để biến nó thành nơi chứa bom, rồi lại ngụy trang như cũ trước khi trời sáng. Có những lần bị bắt gặp trong phòng, nhưng ông đã chống chế được. Tất cả những điều này, về sau, Elser khai đầy đủ với Gestapo. Toàn bộ công việc chuẩn bị của ông diễn ra khá lâu, trong vòng 4 tháng. 

Rạng sáng 3-11-1939, Elser lắp bom vào cột, chèn thuốc nổ. Rạng sáng 5-11, ông đặt đồng hồ hẹn giờ cho ngày 8-11. Đêm 7-11, kiểm tra lần cuối xong, ông rời Munich.

Song, thời thế đã khiến bản kế hoạch tỉ mỉ ấy trở thành vô nghĩa…

Georg Elser là ai?

Sinh năm 1903 tại Hermaringen, trong một gia đình nghèo túng, Georg Elser lớn lên trở thành một người lao động rất có ý thức về sự công bằng, một người thợ mộc khéo tay với năng khiếu khá rõ về nghệ thuật. Và hơn cả, là một chiến sĩ cánh tả.

Theo những tài liệu của Bộ Tư pháp Đế chế thứ ba (tức chính quyền Đức Quốc xã) mà nhà nghiên cứu Lothar Grunchmann phát hiện trong văn khố những năm 1960, từ khoảng năm 1928-1929, Elser đã gia nhập Liên đoàn chiến sĩ Mặt trận Đỏ của những người cộng sản. 

Cho đến cuộc bầu cử năm 1933- năm đảng Quốc xã chính thức nắm quyền, Elser đã luôn bỏ phiếu cho Đảng Cộng sản Đức (KDP). Ông cho rằng KDP là đại diện tốt nhất của giai cấp công nhân.

Thời điểm đó, Elser mới bắt đầu quan tâm đến chính trị. Song, như một người nghệ sĩ tìm thấy cảm hứng, mối quan tâm ấy nhanh chóng trở thành một sự thôi thúc mãnh liệt. Ông kiên quyết từ chối cả cách chào kiểu Quốc xã lẫn những tư tưởng mà Hitler thổi vào nước Đức. 

Ông cảm nhận được rõ ràng: Dưới sự lãnh đạo của con người này, "chiến tranh là không thể tránh khỏi", nhất là sau khi Anh và Pháp nhượng bộ trước sự hiếu chiến được thể hiện liên tiếp: Tái vũ trang quân đội, tiến vào Rhineland, sáp nhập Áo, xé nát và xóa sổ Tiệp Khắc…

Buergerbrauerkeller sau khi bom nổ.
Buergerbrauerkeller sau khi bom nổ.

Và khi nước Đức chuẩn bị tiến quân vào Ba Lan, chính thức khai mào Đại chiến thế giới lần thứ hai, kế hoạch hành thích đã được Elser phác thảo. Có điều, cũng chính bởi vì thế, kế hoạch ấy không thể thành công.

Bởi vì chiến tranh đã nổ ra, Adolf Hitler thậm chí còn định không đến phát biểu ở Buergerbrauerkeller, mà để Rodolf Hess - một lãnh đạo cao cấp khác của đảng Quốc xã - làm thay. Nhưng rồi Hitler lại đổi ý. Song, muốn trở lại Berlin sớm bằng tàu hỏa (khi không thể đi máy bay, do thời tiết xấu), Hitler cắt ngắn bài phát biểu của mình so với thường lệ. 21h07 phút, Hitler cùng các nhân vật chóp bu. 21h20, bom mới nổ.

Sự hồi sinh của ký ức

7 người thiệt mạng, toàn những "chiến hữu" cựu trào của Hitler. Bục diễn thuyết, nơi nhà độc tài vừa rời đi, trở thành đống gạch vụn. Rất nhiều người bị thương, và lệnh báo động được phát đi khẩn cấp. Các đường biên giới đều bị tăng cường kiểm tra.

Bởi vậy, dù đã đến Konstanz, Elser vẫn không thể sang được Thụy Sĩ. Ông bị bắt bởi một nhóm hải quan, và giao cho cảnh sát biên phòng Đức. 

Trong người ông lúc đó có một tấm bưu thiếp từ Buergerbrauerkeller, một huy hiệu của Liên đoàn Chiến sĩ Mặt trận Đỏ, bản phác thảo chế tạo bom cũng như một số bộ phận kích nổ. Ông muốn mang chúng đi để chứng minh với thế giới rằng mình là một chiến sĩ chống chủ nghĩa Quốc xã, nhưng ông bị phản bội bởi chính những bằng chứng đó. 

Cho dù vài ngày sau ở Munich mới có manh mối về một người thợ lạ mặt hay lảng vảng quanh khu vực bị đánh bom, thì Elser cũng không thể thoát. Bị tra tấn liên tục, 14-11-1939, ông khai nhận mình là người duy nhất chủ mưu và thực hiện vụ ám sát.

Điều bất ngờ là đến tận ngày 9-4-1945, khi chế độ Đức Quốc xã đã trong cơn hấp hối, Elser mới bị hành hình. Trước đó, ông bị tống vào trại tập trung Dachau, dưới cái tên Eller. Có lẽ, chính quyền phát-xít muốn xử tử ông vào ngày chiến thắng (theo như mong ước), để làm rõ hơn một số điều về động cơ của ông cũng như gia tăng thêm hào quang.

Trong suốt quãng thời gian ấy đến khi mọi chuyện sáng tỏ, ông đã từng bị xem là đặc vụ nước ngoài (theo truyền thông Đức Quốc xã), cũng bị nghi ngờ là "kịch bản" do Hitler dựng lên để tô đậm huyền thoại "bất khả xâm phạm" cho mình (theo hướng tuyên truyền ngược lại). 

Nhiều tin đồn vô căn cứ dấy lên quanh thân phận ấy. Người ta cảm thấy khó tin, hoặc không muốn tin, rằng có một người dám "một mình chống lại bạo chúa" (cách dùng từ của trang www.smithsonianmag.com) như vậy.

Nhưng, sự thật vẫn là sự thật. Elser không thuộc nhóm kháng chiến nào. Ông bỏ phiếu cho KDP, nhưng không phải là đảng viên. Cũng như ông là một tín đồ Thiên Chúa giáo, nhưng lại không tích cực phục vụ nhà thờ. Ông là "một người thợ mộc đơn độc", cũng là một "anh hùng nước Đức" (Die Spiegel).

Koeniggbronn, quê hương của Elser, đã xây dựng một đài tưởng niệm dành cho ông năm 1998. Trong muộn màng, những cấp cao nhất của chính quyền CHLB Đức thừa nhận: "Bang Baden-Wuerttemberg tự hào về một trong những người con vĩ đại nhất của mình. Dự buổi lễ đó, gia đình chỉ còn Leonard, em trai ông, là thành viên duy nhất. Vợ và con Elser - Manfred, đều đã qua đời.

Johann Georg Elser những năm 1930.
Johann Georg Elser những năm 1930.

Sẽ như thế nào, nếu Johann Georg Elser thành công với sứ mệnh đơn độc mà ông tự đặt ra, với tư cách là một trong những người hiếm hoi nhận chân được những hiểm họa ghê gớm của Adolf Hitler cũng như chủ nghĩa phát-xít, và làm mọi cách có thể trong khả năng để triệt tiêu hiểm họa đó?

Đó là một giả thuyết không có câu trả lời chắc chắn. Song, ở thời điểm đó, ít nhất Elser đã hành động quyết đoán và (có lẽ là) sáng suốt hơn cả các nguyên thủ quốc gia Pháp và Anh.

* 8/11/1923 là ngày đảng Quốc xã của Adolf Hitler tiến hành đảo chính lần đầu tại Munich. Hitler bị bắt, và sau đó, trong tù, đã hoàn tất cuốn "Cuộc chiến đấu của tôi" (Mein Kampf) - cơ sở lý luận của chủ nghĩa phát-xít Đức.  Do đó, đây là một lễ kỷ niệm rất quan trọng đối với nước Đức Quốc xã.

* Buergerbrauerkeller có sức chứa tới 1.800 người, là địa điểm tổ chức các hoạt động chính trị quần chúng quen thuộc đương thời.

* Theo trang www.gdw-berlin.de, đã có nhiều suy luận và phỏng đoán rằng Georg Elser là đặc vụ Anh quốc. Song, sau khi tất cả các tài liệu được giải mật, bao gồm cả các tài liệu của nhà nghiên cứu Anton Hoch công bố năm 1969, có thể kết luận chính xác rằng ông đã hành động đơn độc trên tư cách cá nhân.

* Trong bản cung của mình sau khi thất bại, Elser khẳng định: "Những quan sát của tôi cho thấy chỉ có thể thay đổi tình hình ở Đức nếu loại bỏ được giới lãnh đạo hiện nay, bao gồm Hitler, Goering và Goebbels. Theo tôi, những người khác lên nắm quyền sẽ không có những đòi hỏi quá đáng đối với nước ngoài, không xâm lược các nước khác, và sẽ chăm lo cho việc cải thiện đời sống công nhân". Một luồng tư tưởng khá giống với Von Stauffenberg về sau.

* Nhiều cuốn sách, những vở kịch, cả những bộ phim đã được sáng tác dựa trên kế hoạch mưu sát Hitler bất thành của Elser. Gần nhất, năm 2015, một serie phim truyền hình mang tên 13 phút (13 minutes) được trình chiếu tại Liên hoan phim Berlin.

Phi Hổ

Các tin khác

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.

Lan man về nghề viết

Lan man về nghề viết

Thật lạ, có những câu thơ, dù chỉ đọc thoáng qua nhưng rồi lại nhớ mãi, có thế bởi tự dưng lại nhớ đến bài tứ tuyệt Vũ Hoàng Chương tặng Vũ Bằng: “Có bằng nói láo bốn mươi năm. Vũ ấy mà sao giọng vẫn văn. Hay tại đa ngôn đa báo hại. Giường tiên trời phạt chẳng cho nằm”.

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Tại phiên đấu giá Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại do Sotheby's tổ chức tại Hồng Kông vừa qua, các tác phẩm của danh họa Mai Trung Thứ và Lê Phổ đã được chốt với mức giá gần 1 triệu USD. Điều đáng nói, đây đang trở thành một xu hướng kéo dài trong nhiều năm qua. Đằng sau những con số ấn tượng ấy không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là dấu hiệu cho thấy hội họa Đông Dương đã và đang được định danh trên bản đồ toàn cầu.

Đường dài của những sáng tạo mới

Đường dài của những sáng tạo mới

Trong vài năm trở lại đây, đời sống nghệ thuật Việt Nam chứng kiến một làn sóng sáng tạo đến từ các nghệ sĩ trẻ và những đơn vị nghệ thuật độc lập. Họ không chỉ dàn dựng tác phẩm, mà còn tạo ra những“ngôn ngữ biểu đạt mới”- nơi chất liệu văn hóa Việt Nam được đặt trong sự đối thoại với tinh hoa nghệ thuật hàn lâm châu Âu.

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Đó là triển lãm "Thổ cẩm Việt Nam - những sợi chỉ kể chuyện" tại không gian triển lãm của thư viện Jean-Pierre Melville, thuộc một khu sầm uất của quận 13, Paris, một nơi vốn được xem là khu phố đặc trưng của châu Á, hội tụ và giao thoa của nhiều nền văn hóa của thành phố.

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Chỉ cần vài giây âm thanh công khai trên internet, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra một bản sao giọng nói gần như hoàn hảo, đủ để lừa dối, đủ để trục lợi và đủ để phá hủy uy tín của một nghệ sĩ được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới - Oscar lần thứ 98 đã diễn ra vào ngày 15/3/2026 theo giờ miền Đông nước Mỹ tại nhà hát Dolby ở Los Angeles. Danh hài Conan O'Brien trong vai trò người dẫn chương trình đã khuấy động bầu không khí của buổi lễ và khiến cuộc đua vốn được đánh giá là vô cùng gay cấn của năm nay trở nên “duyên dáng” đáng kể với những mảng miếng hài đặc trưng.

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, câu "Cái răng, cái tóc là gốc con người" từ lâu đã được xem như một lời nhắc nhở về việc giữ gìn và chăm sóc ngoại hình của mỗi người. Tuy nhiên, khi tra cứu trên Google, không ít người giật mình khi thấy phiên bản "Cái răng, cái tóc là góc con người" lại xuất hiện nhiều hơn: khoảng 49.800 kết quả so với 16.900 kết quả của "gốc con người".

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Dịch thuật được ví như cái cầu vô hình nối người đọc xa lạ với tác giả xa lạ không cùng ngôn ngữ. Nhờ dịch thuật mà nhiều tác phẩm văn chương Việt được ra ngoài biên giới đến với bạn đọc không cùng tiếng nói. Người dịch là cầu nối tác phẩm văn học nguyên gốc với người đọc, giúp người đọc cảm nhận được sự hay của cái đẹp và bản sắc của văn bản.

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Trí tuệ nhân tạo đang buộc ngành điện ảnh phải xem lại toàn bộ cấu trúc sản xuất vốn tồn tại hơn một thế kỷ. Khi chi phí có thể được cắt giảm, quy trình được tinh gọn và rào cản gia nhập thị trường bị hạ thấp, AI mở ra một chương mới cho điện ảnh.

Các bài hát đồng dao

Các bài hát đồng dao

LTS: Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936) là nhà báo, nhà văn, dịch giả nổi tiếng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người có công lớn trong việc hoàn thiện và phổ cập chữ Quốc ngữ. Trong 30 năm làm báo, Nguyễn Văn Vĩnh là chủ bút 7 tờ báo bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp; viết hàng nghìn bài báo thuộc nhiều lĩnh vực, nhiều thể loại, đề cập đến các vấn đề trong xã hội từ chính trị, kinh tế đến các phong tục tập quán của người dân…

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Không phải ngẫu nhiên mà những linh vật ngựa đất nung "Mã Nghênh Phúc Hỷ" màu vàng kim thường xuất hiện trên kệ trang trọng trong các gia đình để đón năm mới. Lịch sử hàng ngàn năm gắn bó với con người đã khiến ngựa trở thành một trong những người bạn thân thiết nhất. Không chỉ đơn thuần là biểu tượng của tin vui và phúc lộc, đằng sau vẻ ngoài oai vệ ấy là cả một hành trình dài làm thay đổi lịch sử loài người và vô số câu chuyện khiến chúng ta phải bất ngờ.

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Tiếng vó ngựa rộn rã trên những cung đường đèo dốc không chỉ là âm thanh của việc di chuyển, mà còn là nhịp đập văn hóa bền bỉ của đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc.

Cành đào huyền sử

Cành đào huyền sử

"Có một Thăng Long Nguyễn Huệ/ Ngựa phi trong sắc hoa đào". (Thơ Đỗ Trung Lai).

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ở Hà Nội, hiện nay có phố Bát Sứ, không những thế, còn có phố Bát Đàn. Theo “Từ điển đường phố Hà Nội” (NXB Hà Nội - 2010) do Nguyễn Viết Chúc chủ biên, thì khoảng trước năm 1890 người Pháp gọi hai phố này là rue des Tassee (phố Hàng Chén). Từ cách gọi này, ta biết bát còn gọi cái tô là đồ bằng sứ, bằng sành, đất nung dùng để đựng đồ ăn thức uống, tiếng đôi là bát đọi. Tục ngữ có câu: “Một bát một bình” nghĩa của nó là nói về vật dụng đựng cơm nước của người tu hành, về sau có thêm nghĩa phái sinh nhằm nói ai đó giữ một chí hướng, kiên trì làm theo sở nguyện của mình. Thế nhưng tại sao lại gọi đàn/ bát đàn?