Nhẫn đành  ví dầu ví dẫu ví dâu...

Khi đọc “Việt ngữ nghiên cứu” (bản in 1955, NXB Thế giới tái bản năm 2020), ta nhận thấy Phan Khôi cũng thuộc fan hâm mộ “Truyện Kiều”. Chính ông đã phát hiện ra trong 3.254 câu thơ thơ Kiều: "Trước hết phải lấy làm lạ rằng trong Truyện Kiều không hề có chữ "nếu" một lần nào. Thì ra, có bao nhiêu chỗ theo chúng ta bây giờ đáng nói "nếu" thì Truyện Kiều đều nói dầu hay dẫu cả. Hình như về thời đại Nguyễn Du, trong tiếng ta chưa có chữ "nếu" hay có rồi mà chưa được thông dụng?".

Nghi vấn của cha đẻ “Tình già”, nay, ta có thể trả lời được ngay, thời đó từ "nếu" đã xuất hiện: "Nếu: Nếu có sự làm vậy: Nếu việc như vậy", ngoài ra còn có nghĩa khác, nay hoàn toàn đã biến mất: "Nếu: Từ, bởi cái đó, bởi cái ấy. Nếu ngày đẻ ra: Từ ngày nó sinh ra" - “Từ điển Việt-Bồ-La” (1651) giải thích. Và, từ điển này cũng cho biết: "Dầu mà, dù mà: Dù mà, dầu mà. Cùng một nghĩa".

lon.jpg -0
Con trâu trong tranh dân gian.

Ngoài các từ cùng nghĩa này, còn có thêm từ khác nữa. Từ gì vậy? Ta hãy lấy tập thơ nôm khuyết danh “Thiên Nam ngữ lục” làm cứ liệu khảo sát. Tác phẩm này viết bằng thể thơ lục bát, dài 8.136 câu, 2 bài thơ Nôm thất ngôn bát cú, ngoài ra còn có 31 bài thơ và sấm ngữ viết bằng chữ Hán, chưa xác định cụ thể được viết trong năm nào. Ta hãy đọc những câu: "Nhẫn đành nước chẳng đao binh/ Loan xa thánh giá về thành Hoa Lư/ (…)/ Song dầu phúc đức mẹ còn/ Sông nhẫn lở mòn, cát lại bồi ra".

"Nhẫn" cũng hàm nghĩa như dầu, dù, ví như… Tuy nhiên "nhẫn" không chỉ có nghĩa đó, chẳng hạn, trong “Quốc âm thi tập” của Nguyễn Trãi có những câu như: "Còn có một lòng âu việc nước/ Đêm đêm thức nhẫn nẻo sơ chung".

"Nhẫn" ở đây hàm nghĩa đến, cho đến. Ta nhớ lúc Thúy Kiều sau lúc quyết định bán mình chuộc cha, đêm ấy, nàng đã thức sáng đêm khiến Thúy Vân ôn tồn gặng hỏi: "Cớ chi ngồi nhẫn tàn canh?". Rõ ràng "nhẫn" có nhiều nghĩa, tiếc thay “Từ điển từ Việt cổ” (NXB Văn hóa Thông tin - 2001) của Nguyễn Ngọc San, Đinh Văn Thiện chỉ ghi nhận mỗi nghĩa "Tới khi, tới lúc" - với văn liệu như "Nguyệt bao nhiêu kiếp nhẫn nay". "Lòng xuân nhẫn động ắt khôn gìn", "Nhẫn thấy Ngu công tua xá hỏi" (Quốc âm thi tập) v.v…

Có một điều lạ là “Từ điển Việt-Bồ-La” dù ghi nhận "nhẫn" theo nghĩa “Từ điển từ Việt cổ” giải thích nhưng lại ghi "nhễn": "Nhễn nay: cho đến bây giờ, đến nay. Cùng một nghĩa". Từ bao giờ người Việt không sử dụng từ "nhễn" nữa? Thật không dễ dàng trả lời. Riêng từ "nhẫn" theo nghĩa này còn tại đến giữa thế kỷ XIX, bằng chứng là “Việt Nam tự điển” (1931) còn ghi nhận: "Nhẫn: Đến. Từ ấy nhẫn nay".

Nhân bàn về từ "nhẫn", thật thú vị, khi ta lại còn tìm thấy dấu vết của từ "nhẩn" (dấu hỏi) lại đồng nghĩa với từ "nhển" (dấu hỏi). Tra lại từ điển tiếng Việt hiện nay, ta không tìm thấy từ "nhển". Không có là phải rồi, nay, người Việt gọi là "nhẫn" (dấu ngã), “Từ điển Việt-Bồ-La” (1651) cho biết: "Nhển, cái nhển: Chiếc nhẫn, 'nhển xúi đeo tay': Mang nhẫn có chạm trổ, 'nhển trơn': Nhẫn trơn không chạm trổ". Hầu như từ "nhẫn/ nhẩn/ nhển" với các nghĩa trên, nay đã không còn thông dụng. Cũng xin nói vói thêm câu nữa, rằng, trong tiếng Việt còn có từ "nhẫn nhẫn/ nhần nhận/ nhẳn nhẳn" (cách ghi chưa thống nhất) như nhẫn nhẫn đắng tức là chỉ hơi đắng, chứ không đắng lắm. Có câu ca dao liên quan tới nhẫn/ chiếc nhẫn, ngẫm ra cũng hay hay: "Lẳng lơ đeo nhẫn chẳng chừa/ Nhẫn thì rơi mất, lẳng lơ hay còn".

Trường hợp này, cụ thể là người ấy đeo nhẫn? Chắc là thế, vì xưa nay một khi dựng chồng gả vợ ắt đeo nhẫn vào ngón áp út, vì thế cần hiểu theo nghĩa bóng là nói chuyện về người phụ nữ lẳng lơ sau khi "lên xe hoa" đã ly dị chồng, chứ không phải mỗi một chuyện đeo nhẫn. Nhẫn lại trùng âm với nhẫn, vốn từ Hán -Việt, thí dụ: "Chữ nhẫn là chữ tương vàng/ Ai mà nhẫn được thì càng sống lâu".

Câu ca dao này, "chuẩn không cần chỉnh", không gì phải tranh cãi. Có điều thú vị là mới đây chỉ do tò mò muốn tìm hiểu tâm lý hướng thiện của số đông, tôi đã dò hỏi khá nhiều nhà viết thư pháp tiếng Việt, đại khái, đâu là chữ đã viết nhiều nhất theo yêu cầu của khách hàng. Trăm người như một, họ cho biết đó là chữ "nhẫn". Ngẫm ra lời dạy của ông bà mình, thời nào cũng đúng,

Trở lại với câu chuyện đang bàn về dù/ dầu, ta hãy đọc từ câu ca dao: "Dù no, dù đói cho tươi/ Khoan ăn bớt ngủ là người lo toan" đến câu Kiều: "Dầu khi lá thắm chỉ hồng/ Nên chăng thì cũng tại lòng mẹ cha", ta có thể hoán đổi dù/ dầu mà không sai nghĩa, thậm chí đổi qua dẫu cũng cùng nghĩa. Vậy, suy ra hàm nghĩa các từ đặt trong các trường hợp giả thiết này đều y chang nhau?

Chưa chắc.

Từ năm 1931, “Việt Nam tự điển” do Hội Khai Trí Tiến Đức khởi thảo cho rằng, "Dẫu: Cũng nghĩa như tiếng dầu mà có ý mạnh hơn", văn liệu: "Sa chân bước xuống ruộng dưa/ Dẫu ngay cho chết cũng ngờ rằng gian"; “Việt Nam tự điển” (1970) của Lê Văn Đức bổ sung thêm "và tùy giọng văn"; “Tự điển Việt Nam” (1971) của Ban Tu thư Khai Trí cũng giải thích tương tự: "có ý quả quyết hơn". Âu cũng là một đặc tính của tiếng Việt, giúp cho ta sử dụng một từ theo nghĩa đó nhưng lại mang thêm sắc thái của cảm xúc, tình cảm, chứ không đơn thuần chỉ đưa ra thông tin.

Ta còn có thể nhìn thấy tương tự qua trường hợp của từ chưa/ chửa, dù cùng nghĩa nhưng cũng hàm ý nhấn mạnh, hoặc mang sắc thái mỉa mai, tùy ngữ cảnh. Thí dụ, vở chèo "Trận cười thứ ba" (Cục Nghệ thuật Sân khấu xuất bản năm 1994) của NSND Nguyễn Đình Nghị, nhân vật Đồ Điếc phát biểu: "Ơ. Rõ khéo chưa, điếc lác thời tôi nhờ ông chăng? Lố chửa?" (tr.148). Ta cảm nhận, "chưa" mang sắc thái trung tính, nhưng qua "chửa" lại gằn giọng, hàm ý chì chiết, do đó, tác giả mới ghi trong ngoặc đơn cuối câu là Đồ Điếc: (lườm đi).

Thế nhưng chửa lại đồng âm với… chửa, chẳng hạn trong tiểu thuyết "Giông tố" của nhà văn Vũ Trọng Phụng, lúc Thị Mịch nói với mẹ: "U ạ, dễ thường tôi... dễ thường tôi chửa...". Bà mẹ hiểu "chửa" là "chưa" nên mới hỏi lại: "Cái gì? Mày chửa làm gì? Mày chửa vớt bèo cho lợn ăn à?". Thị Mịch thẹn thùng: "Không phải. Tôi chửa, tôi có chửa, tôi có mang!". Qua trường hợp chưa/ chửa, ta thấy rõ ràng, dầu/ dẫu không là ngoại lệ.

Thú vị nữa là "dẫu" (dấu ngã) cũng có từ đồng âm dẫn qua nghĩa khác nhưng lại là "dẩu" (dấu hỏi). "Dẩu" có nghĩa là nhiều, quá nhiều, hơn mức bình thường như mệt dẩu, nhiều dẩu hoặc dẩu lên là cố lên, gắng lên - “Việt Nam tự điển” (1970), “Đại từ điển tiếng Việt” (1999) ghi nhận, tuy nhiên, nay, không mấy ai sử dụng, thậm chí xa lạ; nếu còn chăng vẫn là trường hợp chỉ ai đó biểu thị thái độ khinh khỉnh, xem thường, không bằng lòng bằng cách dẩu môi, môi trề ra…

Mà, dầu/ dẫu chỉ có thế thôi ư?

Cứ theo như nhà văn hóa Phan Khôi: "Trong tản văn, khi dùng chữ dầu hay chữ dẫu phía trước thì thường có chữ "cũng" theo sau. Vận văn vì số chữ và âm điệu trói buộc nên có khi không đưa chữ cũng vào được, nhưng câu nào đã có dầu hay dẫu theo nghĩa nhượng bộ thì đàng sau nó đều hàm ý có chữ cũng cả" (tr.147). Ông dẫn chứng: "Dẫu thay mái tóc dám dời lòng tơ" (có thay mái tóc đi nữa, lòng tơ cũng không dời), "Dẫu bằng xương trắng quê người quản đâu" (xương trắng quê người cũng không quản), "Phận hèn dầu rủi dầu may tại người" (dầu rủi dầu may cũng tại người)… Ngẫm ra mới thấy ông Phan Khôi rất tinh tế khi đọc thơ Kiều và lý lẽ phân tích thuyết phục.

Với từ dầu/ dẫu còn có thể khiến người tiếp nhận sắc thái của hàm lượng thông tin còn tùy thuộc vào từ đi liền sau như dầu mà, dầu vậy, dầu lòng, dầu cho, dầu sao, dầu thế nào…; hoặc từ trước đó như mặc dầu, ví dầu… Nói chung là phải xét dầu/ dẫu trong trường hợp cụ thể, chẳng hạn cũng trước lúc bán mình chuộc cha, đêm đã khuya khoắt, nàng Kiều một mình ngồi trước ngọn đèn, "Áo dầm giọt lệ, tóc sa mái đầu" thở than: "Phận dầu dầu vậy cũng dầu". Thì "cũng dầu", ta hiểu là cũng như vậy, cũng mặc lòng, dầu thế nào, dầu có đến thế đi nữa cũng mặc kệ.

Với từ "dầu", ngày trước ở miền Nam có câu thành ngữ "Nắng lửa mưa dầu", tách từ "dầu" ra lại ngụ ý là ít, mưa dầu là mưa ít; nắng lửa hàm ý nắng nhiều: "Nắng nhiều quá, mưa ít quá", “Đại Nam quấc âm tự vị” (1895) giải thích. Hoàn toàn khác với "Nắng dãi mưa dầm", "Nắng táp mưa sa"… Không những "mưa dầu" còn có "đi dầu" là đi đầu trần, tự vị này cho biết, tuy nhiên với người Quảng Nam lại nói "đi đầu dầu" là đầu không đội mũ nón dù đi ngoài trời đang nắng như đổ lửa. Với từ "dầu" ta dễ dàng liên tưởng đến "ví dầu", chẳng hạn ở  miền Nam có những câu, chắc nhiều người còn nhớ: "Ví dầu cậu giận bậu hờn/ Cháu theo cùng cậu kéo đờn cậu nghe/ (…)/ Ví dầu cầu ván đóng đinh/ Cầu tre lắt lẻo gập ghình khó đi".

"Ví dầu" là từ bắt đầu cho một câu hát ru, cũng như "Ạ à ơi". Còn có câu cửa miệng "Ầu ơ ví dầu" là sao? Là thành ngữ nhằm chỉ công việc gì đó được làm một cách trễ nãi, làm cho có, uể oải, chậm chạp, qua loa đại khái, được chăng hay chớ. Thế nhưng: "Ví dầu ví dẫu ví dâu/ Ví qua ví lại ví trâu vô chuồng".

Ở câu lục, ta hiểu đây là tình huống giả thiết đã được nhấn mạnh bằng cách lặp đi lặp lại dầu, dẫu, dâu. Ở câu bát cũng là ví nhưng không thể hiểu ví như/ nếu như/ tựa như nằm trong nghĩa câu thơ tương truyền của Hồ Xuân Hương: "Thân này ví xẻ làm hai được/ Nửa để trong nhà, nửa đệ ra"; cũng không phải tiếng hò cho trâu đi là ví thá/ thá ví. Và, cũng không là "ví" trong trường hợp: "Khăn xanh có ví hai đầu/ Nửa thương cha mẹ, nửa sầu căn duyên".

"Ví" ở đây lại chỉ cái viền may kín bìa. Vậy ví là gì trong ngữ cảnh "Ví dầu, ví dẫu, ví dâu" nghĩa là gì? Là: (1) Đuổi dồn để bắt hay đưa đi hướng khác; (2) Gom dồn lại một chỗ để cất giữ", theo “Phương ngữ Nam Bô”å (2013) của Bùi Thanh Kiên. Hiểu theo nghĩa này, người Quảng Nam lại phát âm là "dí". 

Lê Minh Quốc

Các tin khác

Hành trình từ trái tim tìm lại tên các liệt sĩ

Hành trình từ trái tim tìm lại tên các liệt sĩ

“Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” được CBCS từ cơ sở đến các phòng nghiệp vụ Công an tỉnh Cà Mau thực hiện bằng mệnh lệnh từ trái tim. Từ những cuộc rà soát ở cơ sở đến những chuyến xe mang thiết bị đến tận vùng quê; từ những mẫu dữ liệu được cập nhật qua nhiều năm đến hơn 2.000 mẫu sinh phẩm ADN được thu nhận trong những ngày cao điểm với một mục tiêu: góp phần “gọi tên” những anh hùng liệt sĩ sau hàng chục năm chưa xác định được danh tính.

Giải mã ADN: Ký tự di truyền gọi tên người lính vô danh

Giải mã ADN: Ký tự di truyền gọi tên người lính vô danh

Sau những cánh cửa khép kín của Trung tâm Giám định ADN (Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), hàng nghìn mẫu hài cốt liệt sĩ đang được giải mã bằng những công nghệ hiện đại nhất. Mỗi tín hiệu di truyền được phục hồi không chỉ là một kết quả khoa học, mà còn mở ra hy vọng đưa những người lính vô danh trở về với tên tuổi, quê hương và gia đình sau hơn nửa thế kỷ đợi chờ.

Thóc lúa đầy bồ giống má nhà ta…

Thóc lúa đầy bồ giống má nhà ta…

Sử sách còn ghi lại mẩu chuyện: Ngày nọ, Hoàng giáp Nguyễn Khắc Niêm (1889-1954) đuổi khách ra khỏi cửa, người trong nhà loáng thoáng nghe hai tiếng thô tục mà xưa nay ông chưa hề nói bao giờ. Bà vợ không rõ vì lý do gì, dịu dàng đến gần hỏi: “Cớ sự gì mà thầy giận đến thế, lại mắng người ta là loài chó má?”. Vẫn chưa hết cơn bực bội, ông nói: “Tôi nào có dám mắng ai như thế đâu. Tôi chỉ bảo tên ấy rằng: Chả lẽ ông xem tôi là hạng “chó má” hay sao mà tính chuyện hối lộ với tôi?. Đấy! Bị người ta nghĩ rằng mình có thể bị mua chuộc, là đã thấy nhục rồi”. Nếu ông Niêm dùng mỗi từ “chó” đã đủ nghĩa, nhưng phải thêm từ “má” thì mới bộc lộ hết nỗi tức giận.

Vinh quy ắt hẳn rước tùng xòe

Vinh quy ắt hẳn rước tùng xòe

Thư thả đọc thơ, tình cờ bắt gặp bài thơ "Thuở trước" của của nhà thơ Nguyễn Bính, hình ảnh "vinh quy bái tổ" đã để lại dấu ấn khá sâu sắc: "Một quan là sáu trăm đồng/ Chắt chiu tháng tháng cho chồng đi thi/ Chồng tôi cưỡi ngựa vinh quy/ Hai bên có lính hầu đi dẹp đàng/ Tôi ra đón tận gốc bang/ Chồng tôi xuống ngựa cả làng ra xem...".
Nghĩ rằng, trong bất cứ thời đại nào, muốn chọn lấy những người tài giỏi ra giúp nước thì không có phương thức nào tối ưu hơn việc chăm lo giáo dục cho toàn dân và tổ chức thi cử công bằng.

Phim lịch sử từ “khó bán” thành “đắt khách”

Phim lịch sử từ “khó bán” thành “đắt khách”

Từng bị xem là dòng phim chỉ có lỗ, chủ yếu sản xuất theo đơn đặt hàng của Nhà nước, vài năm gần đây, phim lịch sử đang “lội ngược dòng” đầy ngoạn mục. Ngoài các hãng phim nhà nước, nhiều hãng phim tư nhân cũng tấp nập sản xuất phim lịch sử.

Lắt léo... lái lại liền

Lắt léo... lái lại liền

Một trong những thú chơi chữ của người Việt còn có nói lái. “Nói bằng cách giao hoán âm đầu, vần và thanh điệu của hai âm tiết trong một tổ hợp để tạo nên nghĩa khác hẳn với nghĩa ban đầu của tổ hợp: Cách nói đầu tiên nghĩa tiền đâu là lối nói lái trong tiếng Việt”, “Đại từ điển tiếng Việt” (1999) giải thích. Có nhiều cách nói lái như lái dĩa, lái giọng, lái i-tờ, lái tộ, lái vận… mà người chơi cũng phân chia “đẳng cấp” khác nhau, thí dụ “lái dở” và “lái giỏi” - lưu ý hai cụm từ này, ta chớ… nói lái.

Người giữ lửa trên đỉnh sương mù

Người giữ lửa trên đỉnh sương mù

Ở vùng núi cao, đá là thứ già nhất. Người Mông bảo đá không có miệng nhưng đá biết kể chuyện. Lý Hoàng Cung là người biết nghe đá kể. Gần 30 năm khoác sắc phục Công an, chị đi qua bao bản làng, bao vui buồn của đồng bào mình. Công việc cho chị sự vững vàng, thơ giữ lại những rung động. Vì thế, giữa những đêm gió núi ở Lao Chải, chị vẫn nhận ra một nụ đào vừa nở hay ánh đèn khuya từ một bản xa để lặng lẽ cất thành thơ. Nữ Trưởng Công an xã Lao Chải (Lào Cai) giữ bình yên bằng trách nhiệm và giữ vẻ đẹp của cuộc sống bằng cảm xúc.

Khi điện ảnh tấn công vào nỗi sợ tập thể

Khi điện ảnh tấn công vào nỗi sợ tập thể

Có lẽ, đã đến lúc chúng ta phải nói với nhau một cách thật cẩn trọng và đầy quan sát về phim kinh dị Việt Nam. Một nền điện ảnh trưởng thành phải có cả những vùng tối để bước vào. Nhưng nếu vùng tối ấy chỉ được dựng lên để khán giả giật mình, còn người làm phim thì mãn nguyện vì rạp đông, tôi bắt đầu thấy bất an. Không phải là cho một bộ phim. Mà cho cái thói quen dễ dãi đang len vào thị hiếu.

Những con đường quanh co bên hàng rào đá

Èze - xứ sở của đá

Nói tới nước Pháp, người ta thường trầm trồ trước những kiến trúc tráng lệ luôn thách thức vượt thời gian. Nhưng ẩn sau vẻ hào nhoáng ấy, vẫn có những ngôi làng cổ giữ được nét đẹp nguyên sơ, mà nếu đặt chân đến, du khách như lạc vào một vùng ký ức xưa cũ. Èze chính là một trong những ngôi làng đó.

Dăm chuyện nhặt ở Bắc Ý

Dăm chuyện nhặt ở Bắc Ý

"Đến Ý rồi mới cảm nhận được rằng chỉ một ánh nhìn thôi cũng như đã đi qua ngàn năm lịch sử". Có người lại nói nước Ý ngày nay giống như một bức tranh thêu hai mặt tuyệt mỹ. Một mặt là những lâu đài, cung điện, nhà thờ và đền đài, lăng tẩm cổ xưa, mang hơi thở ngàn năm bên cạnh các hồ lớn, dòng sông; một mặt lại là ánh đèn điện rực rỡ của thành phố hiện đại đang không ngừng chuyển động.

Đã theo nghề thì hãy viết đi

Đã theo nghề thì hãy viết đi

“Trước khi viết một tập tiểu thuyết mới, anh có những chuẩn bị gì?”.
Tôi thường hỏi bạn bè trong những lúc ngồi tán phét chuyện trên trời dưới đất. Có lần, nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn bảo, đại khái, chẳng chuẩn bị gì cả, cứ bắt tay vào viết, trong quá trình viết, các tình tiết xảy ra thì cân nhắc, xử lý. Cũng tựa như đứa trẻ nhảy xuống hồ, dù chưa biết bơi. Thực tế của công việc lúc ấy tự khắc khiến mình phải làm gì.

Một mỏ khai thác khoáng sản khổng lồ tại Zambia. Ảnh: First Quantum Minerals

Châu Phi với bài toán thoát “bẫy tài nguyên”

Khoáng sản châu Phi đang trở thành trung tâm của một cuộc tranh giành địa chính trị chưa từng có. Trong khi các cường quốc đổ vốn vào lục địa này, liệu châu Phi có thể tận dụng thời thế để trở thành bên hưởng lợi thực sự từ chính nguồn tài nguyên của mình hay không?

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với không ít gia đình, nỗi đau chưa thể nguôi ngoai khi có người thân hy sinh mà tên tuổi, hài cốt vẫn nằm lại nơi chiến trường xưa hoặc chưa được xác định danh tính. Những ngày này, Công an TP Đà Nẵng đang thực hiện một hành trình vô cùng đặc biệt: Thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ trong "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Về ngôi nhà của dế

Về ngôi nhà của dế

Đó là một ngôi nhà xưa thân quen cũ kỹ nằm trong ngõ Đoàn Nhữ Hài. Nhà văn Tô Hoài (1920-2014) mua ngôi nhà này (năm 1957) từ tiền giải thưởng tập “Truyện Tây Bắc”. Một thời, cánh văn trẻ chúng tôi vẫn thường rủ nhau tới ngôi nhà của Tô Hoài vì ông rất thân thiện. Giờ đây, ngôi nhà trở thành không gian lưu niệm cuộc đời và sự nghiệp văn chương Tô Hoài. Con trai ông, nhà báo Phương Vũ đặt tên Nhà lưu niệm đúng với cái tên mà mọi người vẫn gọi: Tô Hoài House (Ngôi nhà Tô Hoài).

Chương trình âm nhạc “Mây lang thang” bị cho là đã nhiều lần vi phạm bản quyền trên môi trường số

Khoảng trống bản quyền âm nhạc ở Việt Nam

Trong nhiều năm qua, thị trường âm nhạc số Việt Nam phát triển nhanh nhưng việc vi phạm sở hữu trí tuệ tràn lan. Nhiều đơn vị kiếm tiền từ hàng triệu lượt xem mà tác giả, nhạc sĩ hoặc chủ sở hữu bản ghi không hề biết tác phẩm của mình bị khai thác như thế nào.

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Trong nghề cầm bút, sống bằng con chữ, lấy chữ làm phương tiện để trình bày suy nghĩ, nhân sinh quan của mình, tôi dám quả quyết, một khi viết những trang văn tạo ra tiếng cười là điều không bao giờ dễ dàng. Chính vì thế khi nhìn lại tiến trình phát triển văn học Việt Nam, kể từ năm 1930 đến nay, ta thấy số lượng tác giả viết văn cười, trào phúng, châm biếm chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Rất ít ỏi.

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Trong vài năm gần đây, Việt Nam bắt đầu xuất hiện trong các cuộc thảo luận quốc tế như một “điểm đến mới nổi” của công nghiệp văn hóa và kinh tế sự kiện. Từ sự bùng nổ của các concert âm nhạc, chương trình giải trí thu hút hàng triệu người theo dõi, đến việc đầu tư hàng loạt nhà hát, trung tâm triển lãm và tổ hợp sáng tạo quy mô lớn, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội đặc biệt: trở thành trung tâm mới của các sự kiện văn hóa và biểu diễn trong khu vực.

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Những người yêu văn học, điện ảnh, sân khấu thì đều biết hai nhân Romeo và Juliet trong vở bi kịch của nhà văn Anh William Shakespeare. Từ trong kịch, phim, Romeo - Juliet đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho những cặp tình nhân trẻ đang trong giai đoạn chớm nở và mãnh liệt. Vì thế, đến thành phố Verona (nằm trong tỉnh cùng tên thuộc vùng Veneto, miền bắc nướcÝ) lần này, tôi quyết định đến thăm ngôi nhà của nàng Juliet.

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Năm 2025, điện ảnh Việt có 55 phim ra rạp thì năm 2026, con số này được dự báo tăng lên khoảng 70 - 80 phim. Trong bối cảnh phim Việt ra rạp ngày càng dày đặc, cuộc cạnh tranh căng thẳng giữa các phim không chỉ bằng nội dung mà còn ở khả năng giành suất chiếu và tạo hiệu ứng truyền thông ngay từ những ngày đầu ra mắt.

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Cuộc gặp gỡ mang tên "Thời tiết của ký ức" không đơn thuần là một buổi ra mắt sách. Đó là một cuộc hội ngộ đặc biệt của "ngũ vị văn chương" - 5 cá tính văn chương độc bản: Trung Trung Đỉnh, Nguyễn Trọng Tín, Phạm Ngọc Tiến, Bảo Ninh, Nguyễn Quang Lập. Nói như nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, không chỉ là trang viết, họ là "những người lưu giữ ký ức của dân tộc". Trong số 5 tác giả này, tôi ấn tượng với 3 người: Trung Trung Đỉnh, Phạm Ngọc Tiến và Nguyễn Trọng Tín.