Đất năm dây phần do phần thủ...

Này cô Hai, có phải theo năm tháng, trong tiếng Việt có những từ không còn sử dụng hoặc dần dần phai nghĩa, vì thế, có những văn bản khi đọc, chúng ta không rõ nghĩa của nó?

Chẳng hạn, ta hiểu như thế nào về câu ca dao:

Cha già con mọn dơi dơi

Gần đất xa trời biết liệu làm sao?

“Dơi dơi” nghĩa là gì? Đố đấy. Ơ kìa, mới gặp nhau chưa hỏi han gì đã đố, mà, lại đố về tiếng Việt nữa chứ! Trên đời này, dám quả quyết không một ai, không ai tài thánh gì có thể hiểu hết các từ trong tiếng Việt, vì thế cần học hỏi lẫn nhau đặng làm phong phú hơn vốn liếng về tiếng Việt, chứ việc gì phải đố? Vâng, cô Hai nói vừa bụng tôi lắm. Vậy, ta đọc câu này cho tình tứ, bay bướm:

Nghe đồn có gái thiền quyên

Rủ hò cho thấy nhỡn tiền thực hư

Ủa, ủa, câu này đã viết sai chính tả chăng? Phải “thuyền quyên” mới đúng chứ gì? Trong Truyện Kiều, Nguyễn Du đã dùng từ này cả thảy 5 lần: “Xót nàng chút phận thuyền quyên/ Cánh hoa đã bán vào thuyền lái buôn; Thuyền quyên ví biết anh hùng/ Ra thay tháo củi sổ lồng như chơi; Lỡ làng chút phận thuyền quyên/ Bể sâu sóng cả có tuyền được vay?; Bể trần chìm nổi thuyền quyên/ Hữu tài thương nổi vô duyên lạ đời; Trai anh hùng gái thuyền quyên/ Phỉ nguyền sánh phượng đẹp duyên cỡi rồng”. Ta hiểu thuyền quyên là từ dùng để chỉ người phụ nữ xinh đẹp, yểu điệu, thanh lịch.

capture.jpg -0
Ảnh: S.t

Thế nhưng, với người miền Nam thì “thiền quyên” cũng chính là… “thuyền quyên”. “Đại Nam quấc âm tự vị” (1895) giải thích: “Thiền quyên: Đẹp đẽ, lịch sự”. Ngộ thay, thuyền nếu đứng riêng dành chỉ vật dụng di chuyển trên sông, trên biển, người ta còn gọi là thoàn: “Gặp mặt em đây dưới thủy trên thoàn/ Hỏi thăm phụ mẫu song toàn hay chăng?”; “Sóng xao mặc sóng với thoàn/ Bớ anh ôi, nguyền xưa em tạc dạ đá vàng tri tri”, “Lao xao sóng bủa dưới thoàn/ Vắng em một bữa ăn vàng không ngon”…

Còn  có các từ như hành thoàn/ đi thoàn tức đi thuyền v.v... Mấy câu dao trữ tình này, nếu sử dụng từ toàn dân là “thuyền” ắt rơi vào… “trường phái Bút Tre” ngay tắp lự.

Mà, thuyền quyên không chỉ dành chỉ phái nữ xinh đẹp, còn có thêm nghĩa khác nữa, thí dụ: “Bậu là con gái có duyên/ Đừng cho sóng dợn thuyền quyên lướt vào”. Ngữ cảnh này, ta hiểu ra làm sao? “Người dân Nam Bộ còn dùng chữ “thuyền quyên” như “kiệu hoa” để rước dâu, rước người mà mình ưng ý”, “Phương ngữ Nam Bộ” (NXB Hội Nhà văn - 2015) của Nam Chi Bùi Thanh Kiên giải thích (tr. 1388).

Kiệu này là ghế ngồi có đòn khiêng đã trang trí lộng lẫy, đẹp mắt dành cho cuộc đón rước trang trọng, vì thế lúc Thúy Kiều lúc về chung sống Kim Trọng: “Kiệu hoa cất gió, đuốc hồng ruổi sao” là di chuyển trên đường bộ, chứ không dùng thuyền quyên. Rõ ràng, không chỉ khác nhau về cách dùng từ, qua đó, ta còn thấy đặc tính sông nước ở miền Nam nữa.

Tương tự, lâu nay, ta đã biết đến từ phổ biến thông dụng “điệu nghệ”, là do từ “đạo nghĩa” nói trại ra, chẳng hạn khen ai đó, một người nhận xét: “Anh ta ăn ở đúng điệu nghệ”. Xét từ lời ăn tiếng nói thể hiện trong ca dao, ta sẽ thấy từ “nghệ/ nghĩa” này còn “biến hóa” cực kỳ thú vị. “Nghĩa” cũng là ngãi: “Nhứt ngôn trúng, vạn ngôn dụng/ Nhứt ngôn bất trúng vạn sự bất thành/ Lời nguyền một mái tóc xanh/ Em giữ cho trọn ngãi mới đành dạ em”. Nào đã hết đâu, nghĩa cũng là ngỡi: “Ngỡi nhân nay đã giao kề/ Còn lo một nỗi nặng về công lao/ Chữ rằng, bằng hữu chi giao/ Tui đây mình đó, biết làm sao bớ mình”. Dám hỏi, có phải các từ này là do các tập sách “Câu hò xay lúa”, “Câu hát đối” in tại miền Nam đầu thế kỷ XX đã… sai morát? Không đâu, tự vị của ông Huình Tịnh Paulus Của đã ghi giải thích: “Ngỡi (đồng chữ ngãi). Ngãi (Nghĩa): Lẽ trung chính, điều nhơn hậu, điều phải lễ, phải phép”.

Như đã biết, do cách gọi sự vật/ sự việc hai miền Nam - Bắc có khác nhau, do đó, nếu không hiểu thì ta khó có thể hiểu trọn vẹn ngữ nghĩa của nó. Xin nêu thêm vài thí dụ khác, thí dụ ca dao miền Nam có câu: “Đất năm dây cò bay thẳng cánh/ Anh hỏi thăm nàng quê quán ở đâu?”. Ngắc ngứ trước nhất của chúng ta vẫn là từ “dây”. Dễ thôi.

Nếu lấy “Đại từ điển tiếng Việt” (1999) làm chuẩn, ta sẽ hiểu theo 5 nghĩa: 1. Vật hình sợi, dùng để buộc, nối, truyền dẫn; 2. Thân cây hình sợi, bò leo trên mặt đất hay các vật tựa; 3. Tập hợp các vật đồng loại thành hàng, thành dãy dài; 4. Từng đơn vị bát đĩa, ứng với mười chiếc một; 5. Mối liên hệ gắn bó về mặt tinh thần. Vậy, “dây” trong câu ca dao trên thuộc nghĩa nào? Không thuộc nghĩa nào cả, nếu xét về công dụng của nó.

Từ “dây” này đã mất dấu vết, ngay cả “Từ điển phương ngữ Nam Bộ” hiện nay cũng không ghi nhận.

Dây ở đây còn có nghĩa là dãy, nói tắt của: “Một dãy đất, dãy ruộng, kể theo bề dài”, ông Huình Tịnh Paulus Của giải thích. Chi tiết “kể theo bề dài” rất quan trọng vì rằng trong cách đo/ đo đạc đất đai, đất ruộng ngày xưa ở miền Nam: “Một dây có diện tích co giãn từ năm tới mười mẫu ta. Đất càng được nhiều dây càng tốt vì ăn dài theo bờ sông, dễ chuyên chở lúa, dễ cho nhơn công lui tới, dễ tưới tiêu và đất thường cao ráo” (Đất Gia Định xưa - NXB Trẻ tái bản 1997 - tr. 63).

Không rõ nhà văn Sơn Nam căn cứ vào tài liệu nào, chứ rõ ràng sự “co giãn” ấy là quá lớn, như theo ta biết, 1 mẫu ta tùy vùng miền có cách tính khác nhau,  ở miền Bắc: 10 sào = 3.600m²; miền Trung: 10 sào = 4.970m² hoặc 5.000m²; miền Nam: 10 công = 12.960 m² hoặc 10.000 m²  = 1 ha, theo “Từ điển bách khoa nông nghiệp” (Trung tâm biên soạn từ điển Việt Nam biên soạn - 1991, tr.281). Hoặc giả ngày xưa đất đai ở miền Nam mênh mông đến độ như cách nói dân gian “cò bay mỏi cánh, chó chạy cong đuôi”, do đó, “co giãn” ấy chỉ là “chuyện nhỏ” chăng?

Cách tính “co giãn” này, hiện nay ta còn thấy ở trong Nam như họ bán trái cây “một chục” lại là 12, thậm chí cả 14, hoặc cao hơn, chứ không hẳn 10. Điều này cho thấy sự hào phóng/ phóng khoáng về tính cách của người Nam mà ngày xưa đã áp dụng trong cách tính dây/ dãy đất/ dãy ruộng? Chà, biết trả lời ra làm sao? Thôi thì, tạm thời cứ để đó. Ta hãy đọc câu ca dao này “thay đổi không khí” nhé? Tất nhiên. Như đã nói, có trường hợp dù chỉ sự vật/ sự việc cụ thể nhưng tùy theo vùng miền, cách gọi tên cũng khác nhau, do đó, ta cũng lắm lúc bí rị bà rì. Thí dụ:

Trách lòng con chó sủa dai

Năm canh anh viếng bậu, nó sủa hoài cả đêm

Thương em, anh phải đi đêm

Phần do bắt được, đánh mềm như dưa

Phần do là gì?

Trước hết, ta cần đọc phần “Tuần đinh” trong “Việt Nam phong tục” (NXB TP. Hồ Chí Minh - 1990) của nhà văn hóa Phan Kế Bính: “Mỗi làng có mười mươi tên tuần đinh, làng nhỏ cũng có bảy tám tên. Tuần đinh là những hạng giai trong làng, kẻ nghèo hèn không được dự vào ngôi thứ gì thì phải ra tuần, có nơi thì cắt lượt giai tráng từ mười tám tuổi trở lên phải ra tuần mấy tháng hoặc mấy năm. Gọi là tuần phiên cũng là bọn ấy” (tr. 188). Đứng đầu tuần đinh có khán thủ, trưởng tuần canh, họ có nhiệm vụ tuần tra, đánh trống mõ cầm canh, phòng kẻ gian, giặc cướp, hỏa hoạn, bắt phu phen, giúp lý dịch thu thuế v.v.. Nói cách khác, họ chính là “dân quân tự vệ” trong làng đó.

Từ tuần đinh đó, trong Nam lại dùng từ “phần do/ tuần do/ canh do/ quân do/ đi do” hiểu theo nghĩa mà “Đại Nam quấc âm tự vị” (1895) giải thích: “Canh ban đêm, cùng đi tuần; quân tuần, quân đi do thám; đi thám các chỗ”. Chi tiết “Phần do bắt được, đánh mềm như dưa” cho biết phép tắc ngày xưa cực kỳ nghiêm ngặt, đi đêm (dù đi thăm… mèo) nhưng không khéo bị hiểu nhầm mà ghép vào hạng đào ngạch khoét vách chỉ có nước no đòn. 

Và đúng như nhà văn Sơn Nam đã cho biết: “Ngoài tuần do còn có còn có phần thủ lo canh phòng ghe thuyền qua lại để thâu thuế. Thuế thâu vào có viên thơ lại tính toán, anh phần thủ xin thêm món tiền mọn gọi tiền dầu, dùng mua dầu dừa thắp đèn cho trạm gác ban đêm” (Bến Nghé xưa - NXB Văn nghệ TP. Hồ Chí Minh - 1992, tr.60-61).

Hiểu như thế, ta mới thấy câu ca dao này… dễ hiểu: “Anh ngồi phần thủ trống treo/ Miệng kêu ghe ghé, chơn trèo xuống thang/ Bước xuống thang, quạt che tay ngoắt/ Chia rẽ vợ chồng, ruột thắt dường bao”. Thủ là từ Hán - Việt có nghĩa giữ, gìn giữ, canh giữ; và “thủ ngữ” là “Chức quan giữ cửa biển. Đồn thủ tại cửa biển”, ông Huình Tịnh Paulus của cho biết. Nhà nghiên cứu Vương Hồng Sển cũng có ý kiến tương tự: “Thủ, đồn thủ, trại thủ: Đồn trại của làng lập ra giữ trên bộ: “Thủ Thiêm, Thủ Đức, Thủ Đoàn/ Anh phải lòng nàng tại Thủ Chiến Sai” là câu hát xưa gồm nhiều tên bót canh đời trước” (Tự vị tiếng Việt miền Nam, NXB Văn hóa - 1993, tr. 645).

Vị trí chỗ canh gác đó có thể là chòi cao, ngoài Bắc gọi là “điếm” với các từ như điếm tuần, phu điếm; vậy, câu tục ngữ “Mèo đàng chó điếm” thì điếm hiểu theo nghĩa này, chứ không phải điếm đàng, đĩ điếm. Mãi đến thời chống Pháp, ta còn gặp điếm, chẳng hạn trong bài thơ “Nhớ” rất xúc động của Hồng Nguyên có đoạn:

Đêm đó chúng tôi đi

Nòng súng nghiêng nghiêng

Đường mòn thấp thoáng...

Trong điếm nhỏ

Mươi người trai tráng

Sờ chuôi lựu đạn

Ngồi thổi nùn rơm

Thức vừa rạng sáng

Nhìn trời sương nhẩm bước chúng tôi đi

Điếm canh của phần thủ ở trong Nam, lại dùng từ gì? “Ngày thì bồi lộ đông tây/ Tối thì ra dỏ, roi dây hẳn hòi” (Vè năm canh điểm mục) - đó là “dỏ” với các từ liên quan như dỏ điếm, dỏ canh, canh dỏ... Điều thú vị là từ “dỏ/ nhà dỏ: Nhà gác ở dọc đường. Nhà điếm: Cùng một nghĩa” đã được “Từ điển Việt - Bồ - La” (1651) ghi nhận. Suy ra, ngày xưa khi nói “điếm” hoặc “dỏ” ai cũng hiểu, không rõ vì sao sau đó từ “dỏ” lại không còn thông dụng nữa? Ngoài từ “dỏ” còn có từ đồng nghĩa là trại sách, trại thủ.

Trở lại với câu ca dao:

Cha già con mọn dơi dơi

Gần đất xa trời biết liệu làm sao?

Khó hiểu nhất vẫn là từ “dơi dơi”. “Từ điển từ Việt cổ” (NXB Văn hóa Thông tin-2001) của Nguyễn Ngọc San - Đinh Văn Thiện cho biết: “Dơi: Vang, vọng lại” và dẫn chứng văn liệu từ “Truyền kỳ mạn lục” của Nguyễn Dữ: “Nghe tiếng khóc dơi dơi từ xa hầu đến gần” (tr.101). Câu này trích từ “Chuyện người nghĩa phụ Khoái Châu”, cũng có bản dịch như sau: “Cuối canh ba, nghe tiếng khóc dõi dõi từ xa hầu đến gần”, theo “Truyền kỳ mạn lục giải âm” (NXB Khoa học Xã hội - 2018) do Nguyễn Thế Nghi dịch sang văn Nôm, Nguyễn Quang Hồng phiên âm, chú giải: “Dõi dõi: Văng vẳng từ xa” (tr. 65). Như vậy, nghĩa của từ “dơi dơi” trong câu ca dao không thuộc ngữ cảnh này.

Với từ “dơi dơi”, “Đại Nam quấc âm tự vị” (1895) giải thích là “nhỏ nhít”- một từ cũ của người miền Nam, nay hoàn toàn mất dấu vết. Qua đó, ta hiểu câu ca dao này tương tự “Cha già con muộn/ Cha già con cọc” ngụ ý khi người cha đã già, đã “gần đất xa trời”, đã cao tuổi tác nhưng mới có con, lúc ấy, con còn quá bé/ bé bỏng/ bé nhỏ/ nhỏ nhít thì làm sao có thời gian lo liệu cho chu toàn? A, cô Hai vừa hỏi đấy à? Dạ, chỉ có thể tự nhủ bằng tâm thế tự tin như thế này:

Ngọc của trời cho mấy ai được vậy

Có mấy ai đâu được ngọc của trời

Biết vui là vui - lẽ đời giản dị

Cha già con cọc là ngọc cuối đời…

Lê Minh Quốc

Các tin khác

Hành trình từ trái tim tìm lại tên các liệt sĩ

Hành trình từ trái tim tìm lại tên các liệt sĩ

“Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” được CBCS từ cơ sở đến các phòng nghiệp vụ Công an tỉnh Cà Mau thực hiện bằng mệnh lệnh từ trái tim. Từ những cuộc rà soát ở cơ sở đến những chuyến xe mang thiết bị đến tận vùng quê; từ những mẫu dữ liệu được cập nhật qua nhiều năm đến hơn 2.000 mẫu sinh phẩm ADN được thu nhận trong những ngày cao điểm với một mục tiêu: góp phần “gọi tên” những anh hùng liệt sĩ sau hàng chục năm chưa xác định được danh tính.

Giải mã ADN: Ký tự di truyền gọi tên người lính vô danh

Giải mã ADN: Ký tự di truyền gọi tên người lính vô danh

Sau những cánh cửa khép kín của Trung tâm Giám định ADN (Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), hàng nghìn mẫu hài cốt liệt sĩ đang được giải mã bằng những công nghệ hiện đại nhất. Mỗi tín hiệu di truyền được phục hồi không chỉ là một kết quả khoa học, mà còn mở ra hy vọng đưa những người lính vô danh trở về với tên tuổi, quê hương và gia đình sau hơn nửa thế kỷ đợi chờ.

Thóc lúa đầy bồ giống má nhà ta…

Thóc lúa đầy bồ giống má nhà ta…

Sử sách còn ghi lại mẩu chuyện: Ngày nọ, Hoàng giáp Nguyễn Khắc Niêm (1889-1954) đuổi khách ra khỏi cửa, người trong nhà loáng thoáng nghe hai tiếng thô tục mà xưa nay ông chưa hề nói bao giờ. Bà vợ không rõ vì lý do gì, dịu dàng đến gần hỏi: “Cớ sự gì mà thầy giận đến thế, lại mắng người ta là loài chó má?”. Vẫn chưa hết cơn bực bội, ông nói: “Tôi nào có dám mắng ai như thế đâu. Tôi chỉ bảo tên ấy rằng: Chả lẽ ông xem tôi là hạng “chó má” hay sao mà tính chuyện hối lộ với tôi?. Đấy! Bị người ta nghĩ rằng mình có thể bị mua chuộc, là đã thấy nhục rồi”. Nếu ông Niêm dùng mỗi từ “chó” đã đủ nghĩa, nhưng phải thêm từ “má” thì mới bộc lộ hết nỗi tức giận.

Vinh quy ắt hẳn rước tùng xòe

Vinh quy ắt hẳn rước tùng xòe

Thư thả đọc thơ, tình cờ bắt gặp bài thơ "Thuở trước" của của nhà thơ Nguyễn Bính, hình ảnh "vinh quy bái tổ" đã để lại dấu ấn khá sâu sắc: "Một quan là sáu trăm đồng/ Chắt chiu tháng tháng cho chồng đi thi/ Chồng tôi cưỡi ngựa vinh quy/ Hai bên có lính hầu đi dẹp đàng/ Tôi ra đón tận gốc bang/ Chồng tôi xuống ngựa cả làng ra xem...".
Nghĩ rằng, trong bất cứ thời đại nào, muốn chọn lấy những người tài giỏi ra giúp nước thì không có phương thức nào tối ưu hơn việc chăm lo giáo dục cho toàn dân và tổ chức thi cử công bằng.

Phim lịch sử từ “khó bán” thành “đắt khách”

Phim lịch sử từ “khó bán” thành “đắt khách”

Từng bị xem là dòng phim chỉ có lỗ, chủ yếu sản xuất theo đơn đặt hàng của Nhà nước, vài năm gần đây, phim lịch sử đang “lội ngược dòng” đầy ngoạn mục. Ngoài các hãng phim nhà nước, nhiều hãng phim tư nhân cũng tấp nập sản xuất phim lịch sử.

Lắt léo... lái lại liền

Lắt léo... lái lại liền

Một trong những thú chơi chữ của người Việt còn có nói lái. “Nói bằng cách giao hoán âm đầu, vần và thanh điệu của hai âm tiết trong một tổ hợp để tạo nên nghĩa khác hẳn với nghĩa ban đầu của tổ hợp: Cách nói đầu tiên nghĩa tiền đâu là lối nói lái trong tiếng Việt”, “Đại từ điển tiếng Việt” (1999) giải thích. Có nhiều cách nói lái như lái dĩa, lái giọng, lái i-tờ, lái tộ, lái vận… mà người chơi cũng phân chia “đẳng cấp” khác nhau, thí dụ “lái dở” và “lái giỏi” - lưu ý hai cụm từ này, ta chớ… nói lái.

Người giữ lửa trên đỉnh sương mù

Người giữ lửa trên đỉnh sương mù

Ở vùng núi cao, đá là thứ già nhất. Người Mông bảo đá không có miệng nhưng đá biết kể chuyện. Lý Hoàng Cung là người biết nghe đá kể. Gần 30 năm khoác sắc phục Công an, chị đi qua bao bản làng, bao vui buồn của đồng bào mình. Công việc cho chị sự vững vàng, thơ giữ lại những rung động. Vì thế, giữa những đêm gió núi ở Lao Chải, chị vẫn nhận ra một nụ đào vừa nở hay ánh đèn khuya từ một bản xa để lặng lẽ cất thành thơ. Nữ Trưởng Công an xã Lao Chải (Lào Cai) giữ bình yên bằng trách nhiệm và giữ vẻ đẹp của cuộc sống bằng cảm xúc.

Khi điện ảnh tấn công vào nỗi sợ tập thể

Khi điện ảnh tấn công vào nỗi sợ tập thể

Có lẽ, đã đến lúc chúng ta phải nói với nhau một cách thật cẩn trọng và đầy quan sát về phim kinh dị Việt Nam. Một nền điện ảnh trưởng thành phải có cả những vùng tối để bước vào. Nhưng nếu vùng tối ấy chỉ được dựng lên để khán giả giật mình, còn người làm phim thì mãn nguyện vì rạp đông, tôi bắt đầu thấy bất an. Không phải là cho một bộ phim. Mà cho cái thói quen dễ dãi đang len vào thị hiếu.

Những con đường quanh co bên hàng rào đá

Èze - xứ sở của đá

Nói tới nước Pháp, người ta thường trầm trồ trước những kiến trúc tráng lệ luôn thách thức vượt thời gian. Nhưng ẩn sau vẻ hào nhoáng ấy, vẫn có những ngôi làng cổ giữ được nét đẹp nguyên sơ, mà nếu đặt chân đến, du khách như lạc vào một vùng ký ức xưa cũ. Èze chính là một trong những ngôi làng đó.

Dăm chuyện nhặt ở Bắc Ý

Dăm chuyện nhặt ở Bắc Ý

"Đến Ý rồi mới cảm nhận được rằng chỉ một ánh nhìn thôi cũng như đã đi qua ngàn năm lịch sử". Có người lại nói nước Ý ngày nay giống như một bức tranh thêu hai mặt tuyệt mỹ. Một mặt là những lâu đài, cung điện, nhà thờ và đền đài, lăng tẩm cổ xưa, mang hơi thở ngàn năm bên cạnh các hồ lớn, dòng sông; một mặt lại là ánh đèn điện rực rỡ của thành phố hiện đại đang không ngừng chuyển động.

Đã theo nghề thì hãy viết đi

Đã theo nghề thì hãy viết đi

“Trước khi viết một tập tiểu thuyết mới, anh có những chuẩn bị gì?”.
Tôi thường hỏi bạn bè trong những lúc ngồi tán phét chuyện trên trời dưới đất. Có lần, nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn bảo, đại khái, chẳng chuẩn bị gì cả, cứ bắt tay vào viết, trong quá trình viết, các tình tiết xảy ra thì cân nhắc, xử lý. Cũng tựa như đứa trẻ nhảy xuống hồ, dù chưa biết bơi. Thực tế của công việc lúc ấy tự khắc khiến mình phải làm gì.

Một mỏ khai thác khoáng sản khổng lồ tại Zambia. Ảnh: First Quantum Minerals

Châu Phi với bài toán thoát “bẫy tài nguyên”

Khoáng sản châu Phi đang trở thành trung tâm của một cuộc tranh giành địa chính trị chưa từng có. Trong khi các cường quốc đổ vốn vào lục địa này, liệu châu Phi có thể tận dụng thời thế để trở thành bên hưởng lợi thực sự từ chính nguồn tài nguyên của mình hay không?

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với không ít gia đình, nỗi đau chưa thể nguôi ngoai khi có người thân hy sinh mà tên tuổi, hài cốt vẫn nằm lại nơi chiến trường xưa hoặc chưa được xác định danh tính. Những ngày này, Công an TP Đà Nẵng đang thực hiện một hành trình vô cùng đặc biệt: Thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ trong "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Về ngôi nhà của dế

Về ngôi nhà của dế

Đó là một ngôi nhà xưa thân quen cũ kỹ nằm trong ngõ Đoàn Nhữ Hài. Nhà văn Tô Hoài (1920-2014) mua ngôi nhà này (năm 1957) từ tiền giải thưởng tập “Truyện Tây Bắc”. Một thời, cánh văn trẻ chúng tôi vẫn thường rủ nhau tới ngôi nhà của Tô Hoài vì ông rất thân thiện. Giờ đây, ngôi nhà trở thành không gian lưu niệm cuộc đời và sự nghiệp văn chương Tô Hoài. Con trai ông, nhà báo Phương Vũ đặt tên Nhà lưu niệm đúng với cái tên mà mọi người vẫn gọi: Tô Hoài House (Ngôi nhà Tô Hoài).

Chương trình âm nhạc “Mây lang thang” bị cho là đã nhiều lần vi phạm bản quyền trên môi trường số

Khoảng trống bản quyền âm nhạc ở Việt Nam

Trong nhiều năm qua, thị trường âm nhạc số Việt Nam phát triển nhanh nhưng việc vi phạm sở hữu trí tuệ tràn lan. Nhiều đơn vị kiếm tiền từ hàng triệu lượt xem mà tác giả, nhạc sĩ hoặc chủ sở hữu bản ghi không hề biết tác phẩm của mình bị khai thác như thế nào.

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Trong nghề cầm bút, sống bằng con chữ, lấy chữ làm phương tiện để trình bày suy nghĩ, nhân sinh quan của mình, tôi dám quả quyết, một khi viết những trang văn tạo ra tiếng cười là điều không bao giờ dễ dàng. Chính vì thế khi nhìn lại tiến trình phát triển văn học Việt Nam, kể từ năm 1930 đến nay, ta thấy số lượng tác giả viết văn cười, trào phúng, châm biếm chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Rất ít ỏi.

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Trong vài năm gần đây, Việt Nam bắt đầu xuất hiện trong các cuộc thảo luận quốc tế như một “điểm đến mới nổi” của công nghiệp văn hóa và kinh tế sự kiện. Từ sự bùng nổ của các concert âm nhạc, chương trình giải trí thu hút hàng triệu người theo dõi, đến việc đầu tư hàng loạt nhà hát, trung tâm triển lãm và tổ hợp sáng tạo quy mô lớn, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội đặc biệt: trở thành trung tâm mới của các sự kiện văn hóa và biểu diễn trong khu vực.

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Những người yêu văn học, điện ảnh, sân khấu thì đều biết hai nhân Romeo và Juliet trong vở bi kịch của nhà văn Anh William Shakespeare. Từ trong kịch, phim, Romeo - Juliet đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho những cặp tình nhân trẻ đang trong giai đoạn chớm nở và mãnh liệt. Vì thế, đến thành phố Verona (nằm trong tỉnh cùng tên thuộc vùng Veneto, miền bắc nướcÝ) lần này, tôi quyết định đến thăm ngôi nhà của nàng Juliet.

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Năm 2025, điện ảnh Việt có 55 phim ra rạp thì năm 2026, con số này được dự báo tăng lên khoảng 70 - 80 phim. Trong bối cảnh phim Việt ra rạp ngày càng dày đặc, cuộc cạnh tranh căng thẳng giữa các phim không chỉ bằng nội dung mà còn ở khả năng giành suất chiếu và tạo hiệu ứng truyền thông ngay từ những ngày đầu ra mắt.

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Cuộc gặp gỡ mang tên "Thời tiết của ký ức" không đơn thuần là một buổi ra mắt sách. Đó là một cuộc hội ngộ đặc biệt của "ngũ vị văn chương" - 5 cá tính văn chương độc bản: Trung Trung Đỉnh, Nguyễn Trọng Tín, Phạm Ngọc Tiến, Bảo Ninh, Nguyễn Quang Lập. Nói như nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, không chỉ là trang viết, họ là "những người lưu giữ ký ức của dân tộc". Trong số 5 tác giả này, tôi ấn tượng với 3 người: Trung Trung Đỉnh, Phạm Ngọc Tiến và Nguyễn Trọng Tín.