Và lương tri kêu cứu

Trái với suy nghĩ của phần đông nhân loại, thế giới không hề đông cứng trong nỗi sợ hãi mang tên COVID-19. Tuy nhiên, sự sinh động này trong đời sống chính trị quốc tế không phải chỉ là những vận động mang ý nghĩa tích cực, mà đáng buồn, có không ít những động thái “thừa nước đục thả câu”.

Lời kêu gọi giữa thinh không

Có một lời kêu gọi thống thiết được cất lên bởi Hilal Elver - chuyên gia phụ trách các vấn đề về nhân quyền của Liên Hợp quốc vào ngày 31-3. Hôm đó, bà chính thức đặt vấn đề rằng: Cần phải dỡ bỏ các lệnh trừng phạt quốc tế hiện đang áp dụng với nhiều nước, bao gồm Cuba, Iran, CHDCND Triều Tiên, Venezuela, Syria... và thậm chí là cả Zimbabwe.

Bà khẳng định: “Những biện pháp trừng phạt kinh tế này đang làm suy giảm nghiêm trọng quyền cơ bản - được cung cấp đầy đủ thực phẩm - đối với công dân các quốc gia ấy. Đây là một vấn đề nhân đạo khẩn cấp!”.

Vô hình trung, lời kêu gọi này gợi lại một thuật ngữ mà Ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif từng sử dụng hồi đầu tháng 3, khi lên án Mỹ thực hành “chủ nghĩa khủng bố y tế” (medical terrorísm) bằng cách “siết chặt các lệnh trừng phạt bất hợp pháp một cách ác ý nhằm làm cạn kiệt các nguồn lực cần thiết để Iran chống chọi với đại dịch COVID-19”, trong bối cảnh “người dân Iran đang chết dần chết mòn”. 

Và một tuần trước khi bà Hilal Elver lên tiếng, bà Michelle Bachelet - Cao ủy về nhân quyền của Liên Hợp quốc - cũng đã đề xuất nới lỏng những lệnh trừng phạt đó. Tuy nhiên, chẳng ai đáp lại đề xuất này.

Ngày 31-3, khi Liên Hợp quốc chính thức “có lời”, Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo mới “đăng đàn” để cho biết rằng: “Washington vẫn liên tục đánh giá lại các chính sách đối ngoại của mình và sẽ cân nhắc về các vấn đề liên quan tới cấm vận hay trừng phạt, nhằm giúp đỡ người dân ở một số nước chống đỡ với đại dịch COVID-19”.

Song, “cân nhắc” thế nào thì ông không hề nói rõ.

Theo Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo, Washington sẽ “cân nhắc lại các vấn đề trừng phạt”.
Theo Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo, Washington sẽ “cân nhắc lại các vấn đề trừng phạt”.

Ngày 2-4, một nghị quyết do nước Nga soạn thảo và dẫn đầu đệ trình lên Liên Hợp quốc, kêu gọi đoàn kết và hợp tác toàn cầu chống COVID-19, đồng thời đề nghị giảm nhẹ các lệnh trừng phạt, đã bị phủ quyết bởi Mỹ, Liên minh châu Âu (EU), Anh, Ukraina và Georgia.

Ngày 4-4, sau khi cảnh báo sẽ đáp trả mọi hành động đe dọa an ninh từ Mỹ, Iran tiếp tục kêu gọi EU chống lại “các lệnh trừng phạt vô nhân đạo” mà Mỹ khởi xướng.

Cho đến lúc ấy, dường như chuyện Tổng Thư ký Liên Hợp quốc Antonio Guterres đích thân lên tiếng để khẳng định rằng “hợp tác quốc tế là vấn đề sống còn của thế giới trước đại dịch COVID-19”, vào hạ tuần tháng 3, chẳng có chút trọng lượng nào, chẳng liên quan đến ai, như thể đôi tai của những người mà ông muốn nghe đều đã đột nhiên bị bịt lại.

Cơ hội trời cho

Song, diễn biến thực tế còn tồn tại hơn như vậy gấp bội. Ở một khía cạnh nào đó, với những gì đã diễn ra trong những ngày đầu tháng 4, sự lãnh đạm đầy ác ý vẫn còn là điều tử tế - một nghịch lý chua xót của nhân loại.

Chỉ vài ngày sau khi Venezuela ghi nhận ca tử vong đầu tiên do virus SARS-Cov-2, tàu chiến Mỹ đến gần bờ biển Venezuela, trong khi Washington đưa ra một lời “gợi ý tế nhị”: Thành lập một chính phủ chuyển tiếp lâm thời ở quốc gia Mỹ latin này. Caracas xem đề xuất đó (được EU ủng hộ) là “can thiệp vào vấn đề nội bộ quốc gia”, “xâm phạm chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và hòa bình” và “vi hiến, có tính can thiệp cũng như âm mưu lật đổ”.

Biển Đông lại dậy sóng bởi những hành động của Trung Quốc.
Biển Đông lại dậy sóng bởi những hành động của Trung Quốc.

Đó là “chiếc gậy”, còn “củ cà rốt” đổi lại là việc phương Tây sẽ dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt đang áp đặt với Venezuela nếu chính phủ lâm thời chuyển tiếp được thành lập. Những tính toán chính trị vẫn triển khai tàn nhẫn như thế vào thực tế và sinh mạng của hàng triệu người trong dịch bệnh vẫn bị biến thành món hàng đổi chác trong trò chơi quyền lực.

Bên kia đại dương, những hạm đội Mỹ khác đã lại áp sát các bờ biển Syria hay Iran. Người ta không thể không nghi ngại rằng chỉ cần một mồi lửa bạo loạn trong lòng các quốc gia vốn đã tan hoang đó, lính thủy quân lục chiến Mỹ sẽ không chịu khoanh tay ngồi yên (mà có thể là đã nhận được các chỉ thị cụ thể cho các phương án bí mật).

Không chỉ Mỹ. Ở Biển Đông, cũng đã có những hành động mang tính khiêu khích được đẩy mạnh, từ một trung tâm quyền lực quốc tế khác - Trung Quốc. Bất cứ sự xao nhãng nào của các quốc gia đang căng mình chống dịch cũng dễ dàng phải trả giá đắt. Tình thế, vì vậy, lại trở nên nặng nề và căng thẳng gấp đôi.

Tai họa, trong những trường hợp này, đã, đang và vẫn sẽ được sử dụng như những công cụ đắc lực, nhằm phục vụ các mưu toan “định bá đồ vương”. Không có tình cảm trong chính trị nhưng có lẽ thế giới hiếm khi phải đối diện với sự suy kiệt về lương tri và các giá trị nhân bản lạnh lùng đến vậy.

Những lời nguyện buồn trên mộ địa

Có lẽ không nhà quan sát quốc tế tỉnh táo nào đủ lạc quan rằng những lời kêu gọi hay những sự phản đối, dù thống thiết hay gay gắt đến đâu, sẽ có đủ sức mạnh để thay đổi các hành động “thừa gió bẻ măng”. Đó là một phần tất yếu của cuộc chơi và khi chúng đã được kích hoạt, gần như là không thể dừng những guồng quay lại.

Đương nhiên, nếu chính các đại cường trở nên hoang tàn vì dịch bệnh, điều gì cũng có thể xảy đến. Có điều, hẳn sẽ rất ít người mong mỏi viễn cảnh tàn độc đó, cho dù căm phẫn đến đâu hay uất ức đến nhường nào. “Tính người” dù sao cũng vẫn luôn hiện hữu, trong đại đa số các linh hồn đang cầu nguyện hằng ngày cùng thế giới trong cơn đại dịch.

Nhưng, ngay vào lúc này, Liên Hợp quốc - thiết chế quyền lực tối cao của thế giới trên lý thuyết - có thể làm được điều gì, để giảm bớt những toan tính mờ ám và gắn kết cộng đồng vì một mục tiêu duy nhất là chiến thắng COVID-19?

Venezuela trong cơn nước lửa.
Venezuela trong cơn nước lửa.

Câu hỏi này, thực tế, cũng như những chất vấn về xung đột, chiến tranh, khủng bố hay biến đổi khí hậu toàn cầu, không thể có lời đáp. Việc biến Liên Hợp quốc thành một tổ chức giàu quyền lực hơn, công bằng hơn, với những công cụ và cả những chế tài hữu hiệu hơn nhằm phục vụ mục tiêu xây dựng hòa bình, ổn định và phát triển đã luôn bị lũng đoạn bởi các trung tâm quyền lực. Những đòi hỏi và cả các kế hoạch cải tổ Liên Hợp quốc đã được nhắc đến từ cuối thế kỷ XX, nay vẫn chỉ là những gạch đầu dòng sơ sài. Antonio Guterres, cuối cùng, cũng chỉ là một vị Tổng Thư ký Liên Hợp quốc “trong tay không tấc sắt” khác nữa.

Có lẽ, khi và chỉ khi mọi lợi ích cốt lõi bị động chạm dữ dội, đặc biệt là lợi ích kinh tế, chủ nghĩa biệt lập cũng như những hệ quả mang màu sắc ích kỷ của nó mới có thể bị đẩy lùi. Đến lúc ấy, có lẽ việc những tư tưởng đề cập đến việc tái định hình các hệ giá trị của thời đại này, như Noah Harrari hay Bill Gates, mới thực sự được chú ý bởi các chính khách.

Còn hiện tại, ngay khi những huyệt mộ được đào sẵn hàng loạt ở khắp nơi trên thế giới, nhằm đón đợi những nạn nhân xấu số của COVID-19, mặc kệ những lời kêu cứu tuyệt vọng của lòng nhân đạo, mặc kệ những lá cờ nhân ái phất lên, trò chơi quyền lực vẫn cứ lạnh lùng diễn ra...

Đông Phong

Các tin khác

 Trung Á và bài toán cân bằng lợi ích

Trung Á và bài toán cân bằng lợi ích

Hòa bình, đối thoại, hợp tác đa phương và phát triển bền vững là những chủ đề nổi bật trong phát biểu của đại diện các quốc gia Trung Á tại phiên thảo luận chung Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81, diễn ra tháng 9/2026 tại New York. Thông điệp này được đưa ra trong bối cảnh các quốc gia phải xử lý nhiều khác biệt ngày càng lớn giữa những trung tâm quyền lực, trong khi nhu cầu hợp tác kinh tế và giải quyết hàng loạt vấn đề an ninh xuyên biên giới không ngừng gia tăng.

Một yếu huyệt khác dưới eo biển Hormuz

Một yếu huyệt khác dưới eo biển Hormuz

Ngày 19/10, nhiều hãng thông tấn thế giới dẫn nguồn từ hãng truyền thông Iran International, người phát ngôn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Hossein Mohebbi tuyên bố: "Có 7 tuyến cáp lớn chạy ngầm dưới eo biển Hormuz, và phần rất lớn dữ liệu internet cũng như dữ liệu thương mại của thế giới đều phụ thuộc vào các tuyến cáp này. Chúng tôi nhắc nhở kẻ thù về điều này để họ biết". Một lời đe dọa mới mẻ, nhưng không kém sức nặng so với kịch bản phong tỏa các tuyến hải trình thương mại qua eo biển Hormuz đã xảy ra.

Bầu cử giữa kỳ của Mỹ: Cuộc chiến quyết định

Bầu cử giữa kỳ của Mỹ: Cuộc chiến quyết định

Ngày 3/11 tới sẽ diễn ra bầu cử giữa kỳ của Mỹ. Dù không có tên trên lá phiếu nhưng lịch trình của Tổng thống Donald Trump trong cả tháng qua lại gần như kín các chuyến vận động tranh cử, bỏ qua một danh sách dài những vấn đề quốc tế đang chờ xử lý. Điều này cho thấy, cuộc bầu cử ngày 3/11 rất quan trọng với chính quyền của ông.

Từ một báo cáo thanh tra đến cuộc khủng hoảng niềm tin

Từ một báo cáo thanh tra đến cuộc khủng hoảng niềm tin

Bản báo cáo dài vài chục trang của Tổng Thanh tra Bộ Quốc phòng Mỹ, công bố tối 14/9/2026, đáng lẽ chỉ là một tài liệu kế toán về chi phí chiến tranh, nhưng đặt vào đúng thời điểm chỉ còn chưa đầy 2 tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ, bản báo cáo ấy đã trở thành chất xúc tác phơi bày một cuộc đấu tranh nội bộ sâu sắc hơn nhiều trong lòng nước Mỹ.

Xung đột Trung Đông: Đợi chờ một điểm vỡ

Xung đột Trung Đông: Đợi chờ một điểm vỡ

Ngày 19/9, lần đầu tiên kể từ khi xung đột với Houthi tái bùng phát, còi báo động phòng không lại vang rền trên bầu trời thủ đô Riyadh của Saudi Arabia. Cùng lúc, theo truyền thông Qatar, nước Mỹ phát đi cảnh báo gửi tới mọi công dân của mình tại Iraq, Bahrain, Oman, Saudi Arabia, Iran, Qatar, Lebanon, Kuwait và Jordan về việc "nâng cao cảnh giác", trong bối cảnh "môi trường an ninh vẫn phức tạp và tiềm ẩn nguy cơ leo thang ngoài dự kiến".
Cục diện Trung Đông vẫn khó đoán định, khi bất cứ người chơi nào trong bàn cờ địa chính trị đều đang hướng tới những mục tiêu lợi ích đối lập hoặc đan cài, và tạo nên một nút thắt chưa thể tháo gỡ.

Cái giá của tự chủ công nghệ

Cái giá của tự chủ công nghệ

Không có con đường phát triển nào miễn phí. Nói ra cái giá không làm nó lớn thêm, chỉ làm chúng ta chuẩn bị tốt hơn để trả.

Những kỳ vọng từ BRICS 2026

Những kỳ vọng từ BRICS 2026

Sau 20 năm hình thành và phát triển, Nhóm các nền kinh tế mới nổi (BRICS) đã mở rộng thành cơ chế tập hợp 11 quốc gia thành viên: Brazil, Trung Quốc, Ai Cập, Ethiopia, Ấn Độ, Indonesia, Iran, Nga, Saudi Arabia, Nam Phi và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE); ngoài ra còn có 10 nước đối tác, trong đó có Việt Nam.
Hiện, BRICS đại diện cho gần một nửa dân số thế giới, khoảng 40% GDP và 26% thương mại toàn cầu. Quy mô và tầm vóc, một mặt, làm tăng đáng kể sức nặng kinh tế và ngoại giao của BRICS, song mở rộng cũng đồng nghĩa việc diễn đàn này quy tụ nhiều hệ thống chính trị, cơ cấu kinh tế, lợi ích năng lượng và quan hệ an ninh khác nhau.

Từ tư duy bảo vệ đến kiến tạo an ninh trong kỷ nguyên mới

Từ tư duy bảo vệ đến kiến tạo an ninh trong kỷ nguyên mới

Trong một thế giới biến động nhanh, phức tạp và khó dự báo, những rủi ro từ kinh tế, công nghệ, dữ liệu, môi trường, năng lượng, nguồn nước, lương thực và không gian số có thể liên kết và tạo thành những thách thức đối với năng lực phát triển của quốc gia. Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Chiến lược An ninh quốc gia đặt ra một yêu cầu có ý nghĩa căn bản: chuyển mạnh từ tư duy bảo vệ, ứng phó sang tư duy an ninh tổng thể, toàn diện, chủ động, bao trùm và kiến tạo. Cao hơn, phải nhìn thấy nguy cơ trước khi nguy cơ trở thành khủng hoảng, tạo dựng sức chống chịu trước khi cú sốc xảy ra và kiến tạo môi trường an ninh cho phát triển.

Nước Mỹ 25 năm sau ngày 11/9/2001

Nước Mỹ 25 năm sau ngày 11/9/2001

Một phần tư thế kỷ đã trôi qua kể từ buổi sáng kinh hoàng 11/9/2001, loạt hồ sơ vừa được giải mật cho thấy những cảnh báo về Osama bin Laden và al-Qaeda đã xuất hiện từ nhiều năm trước vụ tấn công, đồng thời hé lộ những hệ lụy về sức khỏe mà người dân New York và lực lượng cứu nạn phải đối mặt trong nhiều năm về sau.

Syria - ngọn lửa đang bùng lên từ khoảng trống

Syria - ngọn lửa đang bùng lên từ khoảng trống

Ngày 18/8, Đặc phái viên Mỹ về Syria kiêm nhiệm Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ Tom Barrack cảnh báo: Một sự cố quân sự ngoài ý muốn nào đó hoàn toàn có thể nhanh chóng khiến tình hình khu vực vượt khỏi tầm kiểm soát. Gần 2 năm sau ngày cựu Tổng thống Syria Bashar Al Assad rời khỏi Damascus, khoảng trống quyền lực vẫn chưa thể được lấp đầy, trong khi nguy cơ về sự xuất hiện của cuộc chiến mới lại một lần nữa bùng lên.

Châu Âu vẫn đi trên dây trong bài toán di cư

Châu Âu vẫn đi trên dây trong bài toán di cư

Gần một tháng sau làn sóng người di cư ồ ạt tràn từ Morocco vào vùng lãnh thổ hải ngoại Ceuta của Tây Ban Nha, châu Âu vẫn loay hoay với bài toán khó: kiểm soát biên giới mà không vượt qua những giới hạn pháp lý, nhân đạo và chính trị, dù các diễn ngôn từ Brussels có vẻ đã cứng rắn
hơn.

Ceuta, cuộc khủng hoảng biên giới bắt đầu từ smartphone

Ceuta, cuộc khủng hoảng biên giới bắt đầu từ smartphone

Từ một phán quyết của tòa án bị bóp méo trên mạng xã hội, những hình ảnh được diễn giải sai lệch và tin đồn lan rộng, hàng chục nghìn người đã đổ về Ceuta trong vài giờ cuối tháng 7, tạo ra một cuộc khủng hoảng tại biên giới Tây Ban Nha - Morocco.

Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Trong gần nửa thế kỷ, thông qua những thỏa thuận về dầu mỏ, tài chính và hợp tác quân sự, nhiều quốc gia Trung Đông đã dựa vào "chiếc ô an ninh" của Mỹ để tập trung phát triển kinh tế. Nhưng, một thỏa thuận quân sự mới được ký vào những ngày đầu tháng 8 này đang làm thay đổi tất cả, mở ra một giai đoạn mới, khi các quốc gia trong khu vực muốn tự bảo đảm an ninh của chính mình.

Giá trị của độc lập, tự do và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới

Giá trị của độc lập, tự do và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới

Độc lập và tự do là những giá trị có ý nghĩa đặc biệt đối với sự tồn tại, phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc và mỗi con người. Không có dân tộc nào có thể phát triển bền vững nếu không có quyền tự quyết đối với vận mệnh của mình; cũng không có xã hội tiến bộ nếu con người không được sống trong môi trường hòa bình, an toàn, có quyền làm chủ và điều kiện phát triển toàn diện. Đối với Việt Nam, độc lập, tự do là những giá trị được hình thành, hun đúc và bảo vệ qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước.

Phát huy sức mạnh văn hóa để bảo vệ an ninh Tổ quốc

Phát huy sức mạnh văn hóa để bảo vệ an ninh Tổ quốc

Ngày 5/8/2026, Bộ Công an tổ chức Hội thảo góp ý xây dựng “Đề án Phát triển văn hóa Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới”. Đề án là sự cụ thể hóa, triển khai thiết thực việc thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị trong lực lượng Công an nhân dân (CAND).

Tăng cường bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ của Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới

Tăng cường bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ của Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới

LTS: Trong kỷ nguyên mới, đặc biệt là bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, để bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, lực lượng Công an nhân dân (CAND) đứng trước yêu cầu phải phát triển theo hướng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, làm chủ khoa học - công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt mỗi cán bộ, chiến sĩ cần không ngừng nâng cao bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ.
Nhân kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống CAND, Chuyên đề ANTG Cuối tháng trân trọng giới thiệu bài viết của Trung tướng Trần Bá Thiều, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Chính trị CAND về vấn đề này.

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

“Giang hồ mạng” không phải là khái niệm pháp lý, mà là cách cộng đồng gọi những cá nhân gây dựng ảnh hưởng trên mạng xã hội bằng hình ảnh đầu gấu đầu mèo, xăm trổ ngang tàng, phát ngôn gây sốc, khoe tiền bạc, các mối quan hệ hoặc công khai chửi bới người khác bằng những lời lẽ rất vô văn hóa... Việc cơ quan điều tra khởi tố, bắt tạm giam một loạt "giang hồ mạng" như: Khánh "Sky", Hồ Văn Khoa, “Vua Quạt” Trần Đình Tiệp, vợ chồng Huấn “Hoa Hồng”, vợ chồng Phú Lê, “Tế điên" Nam Định thời gian gần đây khiến số "giang hồ mạng" khác có vẻ lo ngại sẽ tới lượt mình nên đã tìm cách thay đổi nội dung. Mạng xã hội vì thế cũng đỡ rác hẳn.

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Giữa lúc dòng chảy thương mại từ Vùng Vịnh qua eo biển Hormuz bị bóp nghẹt bởi xung đột Mỹ-Iran, một huyết mạch hàng hải khác của thế giới đang đứng trước nguy cơ bị cuốn vào vòng xoáy chiến sự. Căng thẳng Houthi - Arab Saudi tái bùng phát, cùng những cảnh báo cứng rắn từ Tehran, đang đặt eo biển Bab el-Mandeb trước nguy cơ trở thành điểm nghẽn tiếp theo, có thể đẩy cú sốc năng lượng vượt khỏi Trung Đông, lan rộng ra nền kinh tế toàn cầu.

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Trong nhiều năm sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, câu hỏi thường trực đối với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) có lẽ vẫn luôn là: Liên minh này có còn lý do để tồn tại? Thực tế thách thức lớn nhất hiện nay với một tổ chức an ninh phòng thủ 77 tuổi đời là có thể thích nghi với một thế giới nơi cạnh tranh giữa các cường quốc trở thành trạng thái thường trực, hàng loạt cuộc khủng hoảng phủ bóng không gian an ninh châu Âu - Đại Tây Dương, và thậm chí là cả sức ép từ những tranh luận về chia sẻ gánh nặng quốc phòng hay các phát biểu gây tranh cãi của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Nghị sĩ Andy Burnham chính thức được xác nhận là lãnh đạo Công đảng và trở thành Thủ tướng thứ 7 của Vương quốc Anh chỉ trong một thập niên. Với những cải cách đầy tham vọng, liệu người đàn ông đến từ Manchester này có thể tái định hình nền chính trị Anh sau một chuỗi khủng hoảng kéo dài hay không?