Những con vật mua vui

Tục chỉ hủ khi con người còn hủ

Mùa hè năm 2000, một bộ phim của đạo diễn Ridley Scott được công chiếu, và gây tiếng vang rất lớn với 5 giải Oscar sau đó không lâu.

Sự việc trâu chọi húc chết chủ ở lễ hội chọi trâu Đồ Sơn (TP Hải Phòng) đã khiến nhiều người giật mình xét lại là nên giữ hay nên bỏ những lễ hội như thế này.

Đến tận bây giờ, bộ phim ấy vẫn còn được chiếu đi chiếu lại trên Star Movie, HBO và nó vẫn gây sức hút mạnh mẽ đối với người xem. Gladiator (Võ sĩ giác đấu) đã đưa Russel Crowe lên một nấc thang mới trong sự nghiệp.

Phải nói rằng những thước phim về hình ảnh của đấu trường Colosseum trong Gladiator đẹp đến choáng ngợp. Người xem đắm chìm trong sự hoành tráng của nó, ngưỡng mộ nó và tất cả gần như không ai nghĩ đến những dã man ẩn chứa đằng sau trò giác đấu kia là gì.

Colosseum trong phim và Colosseum ngoài đời thật luôn mang lại cảm giác như vậy cho khán giả cũng như cho những du khách đặt chân đến Roma cổ kính. Với họ, chỉ có vẻ đẹp, sự ngưỡng mộ dành cho lịch sử và không có bất kỳ mùi vị gì của máu, thứ chắc chắn đã thấm đẫm dưới nền đất của đấu trường. Trước vẻ đẹp hùng vĩ, con người ta quên nhanh đi sự dã man, một bản tính tập thể của giống loài.

Minh họa: Lê Phương.
Minh họa: Lê Phương.

Loài người, Tây hay Đông, Nam hay Bắc, từ cổ chí kim, đều có những trò "giác đấu" theo cách riêng của mỗi dân tộc, trò giác đấu mà ở dưới sân đấu có thể là hai con người đối diện nhau, đến chết; hoặc một vài con người đối đầu mãnh thú, tất nhiên cũng đến chết. 

Sự chết ở sau lưng một ai đó luôn kích thích con người ta một cách khủng khiếp dù thực sự, họ đang cổ vũ cho lòng quả cảm, sức mạnh và sự khôn ngoan để chống chọi lại với tự nhiên tàn bạo. Mặc cảm của một giống loài không có sức mạnh cơ bắp bậc nhất trong tự nhiên, nhưng lại có sự khôn ngoan vượt trội so với các giống loài khác, đã khiến cho con người thích thú với những trò tiêu khiển mà sự chết luôn rình rập.

Sẽ là kết cục nào nếu như không có vụ con trâu số 18 húc chết chủ ở Đồ Sơn, và thậm chí nó lên ngôi vô địch. Người ta sẽ lại khen ngợi một hội chọi trâu đẹp mắt, với đầy rẫy những bức ảnh chụp sống động của những tay máy luôn biết chọn góc chụp đắt nhất. Và "số 18", vâng, phải gọi là "số 18", sẽ được tôn vinh là "Ông trâu".

Nhưng sự việc đã xảy ra khác hẳn. Mất đi một mạng người, "số 18" đã một bước từ "ông" xuống thẳng "con". Trâu không biết nói, chỉ con người biết nói. Từ "ông" xuống "con", ấy là quyết định của chính con người.

Sau tai nạn mà "số 18" gây ra, tôi ngồi uống rượu với một tay nuôi gà chọi lừng danh Khánh Hòa. Người ấy nói một câu mà tôi phải giật mình kinh hãi: "Em tin là con trâu ấy bị tiêm thuốc kích thích. Kinh khủng lắm anh ơi. Em làm nghề gà em biết. Gà đá mà tiêm vài cc thôi, nó như con gà điên cuồng, khác hẳn với tập tính bình thường của giống gà đá. Thuốc ấy của Mỹ, giờ mua đầy. Con trâu kia cho một ống thôi thì nó thành quái vật". 

Câu chuyện ấy tưởng như là thuyết âm mưu và phỏng đoán của một người gọi là có am tường về thú chơi chọi gà. Vậy mà ngay ngày hôm sau, trên nhiều trang báo điện tử, nó đã trở thành nghi vấn chính thức cho "số 18".

Lập tức, có những quan điểm lại được đưa ra, yêu cầu loại bỏ lễ hội chọi trâu, một thứ hủ tục. Những quan điểm dạng này chúng ta nghe quá quen tai rồi, từ quá nhiều năm nay. Thì ra là thế, sau khi không nhìn thấy vẻ đẹp nào cả, mà chỉ nhận ra sự dã man, con người ta sẽ muốn loại bỏ ngay những sự kiện dạng ấy khỏi đời sống, với một nhận định duy nhất: hủ tục.

Phải thừa nhận, trong chuỗi lịch sử của dân tộc, có quá nhiều tập tục để lại đúng là rất hủ lậu và mông muội, mà chính chúng ta cảm thấy nghẹt thở khi cứ phải cố tồn tại cùng với chúng, chỉ vì chúng được khoác tấm áo rất ảo là "bảo tồn văn hóa". 

Nhưng có phải là tất cả các tập tục cha ông để lại đều là hủ tục từ bản chất hay không, hay chính vì chúng ta đã không cải cách và dung hòa cho chúng phù hợp với thời đại hơn? Và lễ hội chọi trâu là một điển hình ví dụ. Nó có thể dung hòa với xã hội hiện đại lắm chứ và nó cũng hoàn toàn có thể xảy ra trong điều kiện an toàn tuyệt đối đối với con người lắm chứ.

Ở Iberia, châu Âu, đấu bò tót là một môn thể thao truyền thống và đã nhiều năm nay, tính ra là khoảng 2 thập kỷ, những người hoạt động nhân đạo vẫn miệt mài lên án nó, yêu cầu phải xóa bỏ các cuộc đấu bò mà họ cho là tàn bạo với cả con vật lẫn con người. Nhưng mọi nỗ lực đều không mang lại kết quả. Trò đấu bò vẫn tồn tại. Bò vẫn bị giết và nhiều matador vẫn bị bò giết. 

Thậm chí, ngay cả lễ hội bò thả rông trên phố và thoải mái "lùa" đám người liều lĩnh thách thức nó năm nào cũng vẫn diễn ra ở Pamplona như một thách thức những chống đối của các tổ chức đấu tranh vì quyền động vật. Điều đó cho thấy con người ta có thể gần với dã man, mông muội và nói nặng lời là "mọi rợ" ở bất kỳ điều kiện nào, không cứ là chỉ ở những nước nghèo và lạc hậu.

Quay lại với Đồ Sơn và chọi trâu ở Việt Nam, nó có đáng bị coi là hủ tục không nếu như chúng ta nhận ra chính con người mới là những kẻ hủ lậu chứ không phải bản chất cái lễ hội kia đã là hủ lậu. Nếu không có cái tham, để sẵn sàng làm mọi cách nhằm con trâu chiến của mình phải đoạt giải, chắc chắn sẽ không có những cái họa kiểu "trâu điên, chó dại" mà điển hình là của "số 18". 

Nếu không có cái ẩu, để việc chọi trâu năm nào cũng diễn ra ở một đấu trường thô sơ còn hơn cả Colosseum, thứ được xây dựng từ những năm 80 trước Công nguyên, thì tai nạn chết người có thể diễn ra không, kể cả việc con trâu bị bỏ vào sới đấu là một con trâu điên thực sự?

Và chúng ta hãy nhìn vào hoàn cảnh xã hội Việt bây giờ để một lần thực sự nhận diện chính mình. Khi chúng ta bình thản đưa chiếc điện thoại lên ghi hình 2 đứa trẻ đánh nhau ngoài đường, coi như đó là một lần được giải trí với một "đấu trường tự phát"; khi chúng ta nuôi những con chó chiến bằng thịt sống cho chúng quen với sự hung dữ và sẵn sàng dắt nó ra đường mà không rọ mõm, bất chấp nó có thể khiến người khác bị nạn; khi chúng ta hồn nhiên chia sẻ những video các đám giang hồ đang lao vào nhau với phớ, đao và mã tấu..., chúng ta đã cất sự dã man của mình đi đâu?

Loài người vẫn thế thôi, vẫn ham cảm giác xem những gladiator xáp vào nhau trối chết. Trên sới đấu UFC hay thậm chí boxing, vẫn có những người chết mỗi năm và nó chỉ là minh chứng cho cái tàn bạo từ vô thức của giống loài. Nhưng có vẻ như nhiều nước thì đang đi xa hơn chúng ta rất nhiều bước, khi họ hiểu, và biết cách làm, để giảm thiểu những tai họa có thể xảy ra từ trò tiêu khiển của mình.

Còn chúng ta, người Việt, chúng ta đã và đang ngày lại ngày, biến các tập tục của mình trở nên hủ lậu, vì chính chúng ta cũng đang hủ bại dần.

Hà Quang Minh

Các tin khác

 Trung Á và bài toán cân bằng lợi ích

Trung Á và bài toán cân bằng lợi ích

Hòa bình, đối thoại, hợp tác đa phương và phát triển bền vững là những chủ đề nổi bật trong phát biểu của đại diện các quốc gia Trung Á tại phiên thảo luận chung Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81, diễn ra tháng 9/2026 tại New York. Thông điệp này được đưa ra trong bối cảnh các quốc gia phải xử lý nhiều khác biệt ngày càng lớn giữa những trung tâm quyền lực, trong khi nhu cầu hợp tác kinh tế và giải quyết hàng loạt vấn đề an ninh xuyên biên giới không ngừng gia tăng.

Một yếu huyệt khác dưới eo biển Hormuz

Một yếu huyệt khác dưới eo biển Hormuz

Ngày 19/10, nhiều hãng thông tấn thế giới dẫn nguồn từ hãng truyền thông Iran International, người phát ngôn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Hossein Mohebbi tuyên bố: "Có 7 tuyến cáp lớn chạy ngầm dưới eo biển Hormuz, và phần rất lớn dữ liệu internet cũng như dữ liệu thương mại của thế giới đều phụ thuộc vào các tuyến cáp này. Chúng tôi nhắc nhở kẻ thù về điều này để họ biết". Một lời đe dọa mới mẻ, nhưng không kém sức nặng so với kịch bản phong tỏa các tuyến hải trình thương mại qua eo biển Hormuz đã xảy ra.

Bầu cử giữa kỳ của Mỹ: Cuộc chiến quyết định

Bầu cử giữa kỳ của Mỹ: Cuộc chiến quyết định

Ngày 3/11 tới sẽ diễn ra bầu cử giữa kỳ của Mỹ. Dù không có tên trên lá phiếu nhưng lịch trình của Tổng thống Donald Trump trong cả tháng qua lại gần như kín các chuyến vận động tranh cử, bỏ qua một danh sách dài những vấn đề quốc tế đang chờ xử lý. Điều này cho thấy, cuộc bầu cử ngày 3/11 rất quan trọng với chính quyền của ông.

Từ một báo cáo thanh tra đến cuộc khủng hoảng niềm tin

Từ một báo cáo thanh tra đến cuộc khủng hoảng niềm tin

Bản báo cáo dài vài chục trang của Tổng Thanh tra Bộ Quốc phòng Mỹ, công bố tối 14/9/2026, đáng lẽ chỉ là một tài liệu kế toán về chi phí chiến tranh, nhưng đặt vào đúng thời điểm chỉ còn chưa đầy 2 tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ, bản báo cáo ấy đã trở thành chất xúc tác phơi bày một cuộc đấu tranh nội bộ sâu sắc hơn nhiều trong lòng nước Mỹ.

Xung đột Trung Đông: Đợi chờ một điểm vỡ

Xung đột Trung Đông: Đợi chờ một điểm vỡ

Ngày 19/9, lần đầu tiên kể từ khi xung đột với Houthi tái bùng phát, còi báo động phòng không lại vang rền trên bầu trời thủ đô Riyadh của Saudi Arabia. Cùng lúc, theo truyền thông Qatar, nước Mỹ phát đi cảnh báo gửi tới mọi công dân của mình tại Iraq, Bahrain, Oman, Saudi Arabia, Iran, Qatar, Lebanon, Kuwait và Jordan về việc "nâng cao cảnh giác", trong bối cảnh "môi trường an ninh vẫn phức tạp và tiềm ẩn nguy cơ leo thang ngoài dự kiến".
Cục diện Trung Đông vẫn khó đoán định, khi bất cứ người chơi nào trong bàn cờ địa chính trị đều đang hướng tới những mục tiêu lợi ích đối lập hoặc đan cài, và tạo nên một nút thắt chưa thể tháo gỡ.

Cái giá của tự chủ công nghệ

Cái giá của tự chủ công nghệ

Không có con đường phát triển nào miễn phí. Nói ra cái giá không làm nó lớn thêm, chỉ làm chúng ta chuẩn bị tốt hơn để trả.

Những kỳ vọng từ BRICS 2026

Những kỳ vọng từ BRICS 2026

Sau 20 năm hình thành và phát triển, Nhóm các nền kinh tế mới nổi (BRICS) đã mở rộng thành cơ chế tập hợp 11 quốc gia thành viên: Brazil, Trung Quốc, Ai Cập, Ethiopia, Ấn Độ, Indonesia, Iran, Nga, Saudi Arabia, Nam Phi và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE); ngoài ra còn có 10 nước đối tác, trong đó có Việt Nam.
Hiện, BRICS đại diện cho gần một nửa dân số thế giới, khoảng 40% GDP và 26% thương mại toàn cầu. Quy mô và tầm vóc, một mặt, làm tăng đáng kể sức nặng kinh tế và ngoại giao của BRICS, song mở rộng cũng đồng nghĩa việc diễn đàn này quy tụ nhiều hệ thống chính trị, cơ cấu kinh tế, lợi ích năng lượng và quan hệ an ninh khác nhau.

Từ tư duy bảo vệ đến kiến tạo an ninh trong kỷ nguyên mới

Từ tư duy bảo vệ đến kiến tạo an ninh trong kỷ nguyên mới

Trong một thế giới biến động nhanh, phức tạp và khó dự báo, những rủi ro từ kinh tế, công nghệ, dữ liệu, môi trường, năng lượng, nguồn nước, lương thực và không gian số có thể liên kết và tạo thành những thách thức đối với năng lực phát triển của quốc gia. Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Chiến lược An ninh quốc gia đặt ra một yêu cầu có ý nghĩa căn bản: chuyển mạnh từ tư duy bảo vệ, ứng phó sang tư duy an ninh tổng thể, toàn diện, chủ động, bao trùm và kiến tạo. Cao hơn, phải nhìn thấy nguy cơ trước khi nguy cơ trở thành khủng hoảng, tạo dựng sức chống chịu trước khi cú sốc xảy ra và kiến tạo môi trường an ninh cho phát triển.

Nước Mỹ 25 năm sau ngày 11/9/2001

Nước Mỹ 25 năm sau ngày 11/9/2001

Một phần tư thế kỷ đã trôi qua kể từ buổi sáng kinh hoàng 11/9/2001, loạt hồ sơ vừa được giải mật cho thấy những cảnh báo về Osama bin Laden và al-Qaeda đã xuất hiện từ nhiều năm trước vụ tấn công, đồng thời hé lộ những hệ lụy về sức khỏe mà người dân New York và lực lượng cứu nạn phải đối mặt trong nhiều năm về sau.

Syria - ngọn lửa đang bùng lên từ khoảng trống

Syria - ngọn lửa đang bùng lên từ khoảng trống

Ngày 18/8, Đặc phái viên Mỹ về Syria kiêm nhiệm Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ Tom Barrack cảnh báo: Một sự cố quân sự ngoài ý muốn nào đó hoàn toàn có thể nhanh chóng khiến tình hình khu vực vượt khỏi tầm kiểm soát. Gần 2 năm sau ngày cựu Tổng thống Syria Bashar Al Assad rời khỏi Damascus, khoảng trống quyền lực vẫn chưa thể được lấp đầy, trong khi nguy cơ về sự xuất hiện của cuộc chiến mới lại một lần nữa bùng lên.

Châu Âu vẫn đi trên dây trong bài toán di cư

Châu Âu vẫn đi trên dây trong bài toán di cư

Gần một tháng sau làn sóng người di cư ồ ạt tràn từ Morocco vào vùng lãnh thổ hải ngoại Ceuta của Tây Ban Nha, châu Âu vẫn loay hoay với bài toán khó: kiểm soát biên giới mà không vượt qua những giới hạn pháp lý, nhân đạo và chính trị, dù các diễn ngôn từ Brussels có vẻ đã cứng rắn
hơn.

Ceuta, cuộc khủng hoảng biên giới bắt đầu từ smartphone

Ceuta, cuộc khủng hoảng biên giới bắt đầu từ smartphone

Từ một phán quyết của tòa án bị bóp méo trên mạng xã hội, những hình ảnh được diễn giải sai lệch và tin đồn lan rộng, hàng chục nghìn người đã đổ về Ceuta trong vài giờ cuối tháng 7, tạo ra một cuộc khủng hoảng tại biên giới Tây Ban Nha - Morocco.

Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Trong gần nửa thế kỷ, thông qua những thỏa thuận về dầu mỏ, tài chính và hợp tác quân sự, nhiều quốc gia Trung Đông đã dựa vào "chiếc ô an ninh" của Mỹ để tập trung phát triển kinh tế. Nhưng, một thỏa thuận quân sự mới được ký vào những ngày đầu tháng 8 này đang làm thay đổi tất cả, mở ra một giai đoạn mới, khi các quốc gia trong khu vực muốn tự bảo đảm an ninh của chính mình.

Giá trị của độc lập, tự do và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới

Giá trị của độc lập, tự do và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới

Độc lập và tự do là những giá trị có ý nghĩa đặc biệt đối với sự tồn tại, phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc và mỗi con người. Không có dân tộc nào có thể phát triển bền vững nếu không có quyền tự quyết đối với vận mệnh của mình; cũng không có xã hội tiến bộ nếu con người không được sống trong môi trường hòa bình, an toàn, có quyền làm chủ và điều kiện phát triển toàn diện. Đối với Việt Nam, độc lập, tự do là những giá trị được hình thành, hun đúc và bảo vệ qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước.

Phát huy sức mạnh văn hóa để bảo vệ an ninh Tổ quốc

Phát huy sức mạnh văn hóa để bảo vệ an ninh Tổ quốc

Ngày 5/8/2026, Bộ Công an tổ chức Hội thảo góp ý xây dựng “Đề án Phát triển văn hóa Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới”. Đề án là sự cụ thể hóa, triển khai thiết thực việc thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị trong lực lượng Công an nhân dân (CAND).

Tăng cường bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ của Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới

Tăng cường bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ của Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới

LTS: Trong kỷ nguyên mới, đặc biệt là bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, để bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, lực lượng Công an nhân dân (CAND) đứng trước yêu cầu phải phát triển theo hướng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, làm chủ khoa học - công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt mỗi cán bộ, chiến sĩ cần không ngừng nâng cao bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ.
Nhân kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống CAND, Chuyên đề ANTG Cuối tháng trân trọng giới thiệu bài viết của Trung tướng Trần Bá Thiều, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Chính trị CAND về vấn đề này.

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

“Giang hồ mạng” không phải là khái niệm pháp lý, mà là cách cộng đồng gọi những cá nhân gây dựng ảnh hưởng trên mạng xã hội bằng hình ảnh đầu gấu đầu mèo, xăm trổ ngang tàng, phát ngôn gây sốc, khoe tiền bạc, các mối quan hệ hoặc công khai chửi bới người khác bằng những lời lẽ rất vô văn hóa... Việc cơ quan điều tra khởi tố, bắt tạm giam một loạt "giang hồ mạng" như: Khánh "Sky", Hồ Văn Khoa, “Vua Quạt” Trần Đình Tiệp, vợ chồng Huấn “Hoa Hồng”, vợ chồng Phú Lê, “Tế điên" Nam Định thời gian gần đây khiến số "giang hồ mạng" khác có vẻ lo ngại sẽ tới lượt mình nên đã tìm cách thay đổi nội dung. Mạng xã hội vì thế cũng đỡ rác hẳn.

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Giữa lúc dòng chảy thương mại từ Vùng Vịnh qua eo biển Hormuz bị bóp nghẹt bởi xung đột Mỹ-Iran, một huyết mạch hàng hải khác của thế giới đang đứng trước nguy cơ bị cuốn vào vòng xoáy chiến sự. Căng thẳng Houthi - Arab Saudi tái bùng phát, cùng những cảnh báo cứng rắn từ Tehran, đang đặt eo biển Bab el-Mandeb trước nguy cơ trở thành điểm nghẽn tiếp theo, có thể đẩy cú sốc năng lượng vượt khỏi Trung Đông, lan rộng ra nền kinh tế toàn cầu.

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Trong nhiều năm sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, câu hỏi thường trực đối với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) có lẽ vẫn luôn là: Liên minh này có còn lý do để tồn tại? Thực tế thách thức lớn nhất hiện nay với một tổ chức an ninh phòng thủ 77 tuổi đời là có thể thích nghi với một thế giới nơi cạnh tranh giữa các cường quốc trở thành trạng thái thường trực, hàng loạt cuộc khủng hoảng phủ bóng không gian an ninh châu Âu - Đại Tây Dương, và thậm chí là cả sức ép từ những tranh luận về chia sẻ gánh nặng quốc phòng hay các phát biểu gây tranh cãi của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Nghị sĩ Andy Burnham chính thức được xác nhận là lãnh đạo Công đảng và trở thành Thủ tướng thứ 7 của Vương quốc Anh chỉ trong một thập niên. Với những cải cách đầy tham vọng, liệu người đàn ông đến từ Manchester này có thể tái định hình nền chính trị Anh sau một chuỗi khủng hoảng kéo dài hay không?