Cả hai vụ đều liên quan đến nông dân, một bên là tiền của chính những người nông dân muốn đi xuất khẩu lao động, một bên là dự án thủy nông được kỳ vọng giúp nông dân thóc lúa tốt tươi, được mùa. Nhưng, giờ đây, câu chuyện buồn không chỉ dừng lại ở con số thất thoát và nhận hối lộ bao nhiêu tỷ…
“Quà quê” - cách gọi thường chỉ những món quà mộc mạc, dân dã có nguồn gốc từ quê nhà như bao gạo nếp nương, túi quả hái trong vườn hay con cá, con cua bắt được từ ao quê. Giá trị quà không lớn nhưng lớn ở tấm lòng người trao gửi. Thế mà, giờ đây, cái từ “quà quê” ở một góc độ nào đó đang bị “biến hình” khi một cựu thứ trưởng bị phát hiện nhận gói “quà quê” trị giá hàng trăm nghìn USD, tương đương hàng trăm con trâu của người dân.
Câu chuyện xảy ra tại dự án đầu tư, thực hiện dự án hồ chứa nước bản Mồng, tỉnh Nghệ An (do Ban Quản lý đầu tư và xây dựng thủy lợi 4, thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn trước đây làm chủ đầu tư) là một điển hình của thực trạng này. Dự án bị chậm tiến độ, phải điều chỉnh tổng mức đầu tư nhiều lần, gây lãng phí lớn cho ngân sách nhà nước. Sau khi xác định có dấu hiệu tội phạm, Cơ quan CSĐT Bộ Công an đã ra quyết định khởi tố ông Nguyễn Văn Dân, Giám đốc Công ty Hoàng Dân cùng 7 bị can để làm rõ hành vi vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng liên quan tới dự án.
Hồ chứa nước bản Mồng là công trình thủy nông lớn ở Nghệ An, được xây dựng trên thượng nguồn sông Hiếu, thuộc xã Yên Hợp, huyện Quỳ Hợp cũ. Lòng hồ rộng 25 km2, sức chứa 225 triệu m3 nước. Dự án khởi công năm 2009, song giai đoạn 2011-2016 bị tạm dừng. Ban đầu, dự kiến tiến độ hoàn thành hồ chứa nước bản Mồng là năm 2015. Thế nhưng, tính từ lúc phê duyệt vào năm 2009, dự án liên tục bị kéo dài, đến nay, các chế độ, chính sách, định mức, đơn giá, cũng như khối lượng phải đền bù, giải phóng mặt bằng có nhiều thay đổi. “Cháy nhà ra mặt chuột”, một dự án thủy nông lớn, cấp thiết như vậy nhưng đồng tiền chưa kịp rót về thực hiện thì đã bị “xà xẻo” ngay từ cấp quản lý ở bộ chủ quản.
Quá trình điều tra, Cơ quan CSĐT Bộ Công an đề nghị truy tố 23 bị can. Trong số này, cựu Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hoàng Văn Thắng bị đề nghị truy tố về tội “Nhận hối lộ”; bị can Nguyễn Văn Dân bị đề nghị truy tố về các tội “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”; “Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng” và “Đưa hối lộ".
Con đường “xà xẻo” tiền từ dự án vào túi các bị can được lật tẩy. Cụ thể, do quen biết Thứ trưởng Hoàng Văn Thắng và Trần Tố Nghị - khi đó là quyền Cục trưởng Cục Quản lý xây dựng công trình nên khi Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn triển khai đầu tư dự án hồ bản Mồng, vào một buổi tối tháng 8/2017, Nguyễn Văn Dân từ Ninh Bình ra Hà Nội liên hệ và được Thứ trưởng Thắng hẹn gặp tại nhà riêng. Khi đến nhà ông Thắng, Dân mang theo một túi giấy, bên trong có 200.000 USD (mệnh giá 100 USD), đặt cạnh bàn uống nước. Tại buổi gặp, Dân trình bày, hiện Bộ chuẩn bị đầu tư dự án nên mong muốn được Thứ trưởng Thắng quan tâm, tạo điều kiện để Công ty Hoàng Dân trúng thầu. Đi kèm với đề xuất đó là túi quà có 200.000 USD mà Dân nói là “quà quê, xin biếu anh, mong anh giúp đỡ!”.
Tại buổi gặp đó, ông Thắng đáp rằng sẽ ủng hộ, giúp đỡ, song do lãnh đạo Bộ có chủ trương cho một số nhà thầu khác cùng tham gia nên không thể giao toàn bộ dự án, chỉ có thể tạo điều kiện để Công ty Hoàng Dân thực hiện khối lượng trị giá khoảng 400-500 tỉ đồng.
Về túi “quà quê” chứa 200.000 USD, trả lời trước CQĐT, cựu Thứ trưởng Thắng thừa nhận, vào cuối năm 2017, khi Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn triển khai đầu tư dự án hồ bản Mồng và giao cho Ban 4 làm chủ đầu tư, Dân đã đến nhà riêng gặp ông Thắng vào một buổi tối. Dù thời gian xảy ra đã lâu nhưng ông vẫn nhớ rõ, khi đó Dân cầm theo một túi giấy, nói “có chút quà quê biếu anh” và để cạnh bàn uống nước. Đợi cho “khách quê” ra về, ông mở túi, đếm được 200.000 USD.
Sau đó, vào một số ngày lễ, Tết, Dân cũng đến phòng làm việc biếu tiếp “quà quê”, tổng cộng khoảng 500 triệu đồng. Nhận được “quà quê”, Thứ trưởng Thắng trao đổi với cấp dưới về việc tạo điều kiện cho Công ty Hoàng Dân tham gia thi công dự án hồ bản Mồng.
Nếu như việc cựu Thứ trưởng Hoàng Văn Thắng khiến dư luận quan ngại vì những túi “quà quê” để tạo điều kiện cho doanh nghiệp làm dự án thủy nông thì ở Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội cũ, câu chuyện lại xoay quanh các hồ sơ xuất khẩu lao động. Khi khám xét khẩn cấp, CQĐT thu giữ nhiều phong bì đựng tiền ở nơi làm việc của cựu Thứ trưởng Nguyễn Bá Hoan, kê biên bất động sản trị giá 220 tỷ đồng của vợ chồng chủ Công ty Hoàng Long.
Cũng như các vụ án tham nhũng, tiêu cực liên quan quan chức và doanh nghiệp gần đây, từ việc điều tra sai phạm đã lộ ra hành vi đưa, nhận hối lộ có tổ chức. CQĐT đề nghị truy tố cựu Thứ trưởng Nguyễn Bá Hoan; cựu Cục trưởng Cục Quản lý lao động ngoài nước Tống Hải Nam và 7 người khác về tội “Nhận hối lộ”; đề nghị truy tố Nguyễn Lâm Sơn - Giám đốc Công ty Luật TNHH Thành Đô về tội “Môi giới hối lộ”.
Trong 11 người khác bị đề nghị truy tố tội “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng” có bị can Nghiêm Quốc Hưng - Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư xây dựng và cung ứng nhân lực Hoàng Long (Công ty Hoàng Long); Nguyễn Đức Nam - Chủ tịch HĐQT Công ty Sona; Nghiêm Văn Định - Giám đốc Công ty Incoop3.
Theo kết quả điều tra, từ năm 2020 đến 2024, Nghiêm Quốc Hưng cùng đồng phạm sử dụng 2 phần mềm kế toán để quản lý, theo dõi, hạch toán tài chính cho 3 doanh nghiệp. Qua đó đã che giấu doanh thu từ việc thu tiền phí dịch vụ đưa 15.037 người lao động Việt Nam đi làm việc tại Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc, Nhật Bản. Doanh nghiệp này không khai báo thuế, gây thiệt hại tài sản nhà nước là hơn 241 tỉ đồng. Đối với Công ty Sona, từ năm 2021-2024, doanh nghiệp này đã đưa 1.576 người lao động Việt Nam đi xuất khẩu lao động tại Hàn Quốc, Ba Lan, Nhật Bản..., bỏ ngoài sổ sách kế toán, che giấu doanh thu, gây thiệt hại tài sản nhà nước hơn 2,47 tỷ đồng.
Đáng chú ý, cựu Thứ trưởng Nguyễn Bá Hoan đã chỉ đạo hỗ trợ thẩm định, phê duyệt hợp đồng cung ứng lao động theo chương trình Visa E7-3 cho Công ty Hoàng Long, Công ty Sona, qua đó nhận hối lộ 5,25 tỷ đồng. Tống Hải Nam chỉ đạo hỗ trợ thẩm định, phê duyệt hợp đồng cung ứng lao động theo chương trình Visa E7-3 cho Công ty Hoàng Long, Công ty Sona, Công ty Incoop 3, cấp giấy phép xuất khẩu lao động, nhận hơn 7,9 tỷ đồng, hưởng lợi hơn 5,6 tỷ đồng.
Chỉ khi vụ án được làm rõ, chúng ta mới giật mình về quy trình đưa và nhận hối lộ có tổ chức chặt chẽ, các mức tiền “bôi trơn” được sắp xếp theo thang bậc, ở đó có danh sách thứ trưởng, cục trưởng, phó cục trưởng, trưởng phòng, phó phòng rồi chuyên viên. Như bị can Phạm Viết Hương, cựu Phó Cục trưởng Cục Quản lý lao động ngoài nước bị cáo buộc tạo điều kiện phê duyệt hợp đồng cung ứng lao động theo chương trình Visa E7-3 cho Công ty Hoàng Long và nhận số tiền “bôi trơn” 495 triệu đồng.
Còn bị can Lê Thanh Hà, cựu Trưởng Phòng Hàn Quốc, Cục Quản lý lao động ngoài nước trực tiếp soạn thảo quy trình thẩm định hồ sơ đăng ký đưa lao động đi làm việc tại Hàn Quốc theo diện chương trình Visa E7-3. Đây cũng chính là giấy phép con gây cản trở, khó khăn cho doanh nghiệp. Với vai trò hỗ trợ thẩm định, phê duyệt hồ sơ hợp đồng cung ứng lao động theo chương trình Visa E7-3 cho Công ty Hoàng Long, Công ty Incoop 3, Công ty Sona, Hà được nhận 310 triệu đồng...
Xuất khẩu lao động là nhu cầu thiết thân với người lao động tại nhiều địa phương và lâu nay, họ phải chi khoản tiền cả chục nghìn USD cho mỗi bộ hồ sơ mà chỉ biết ngắn gọn là khoản tiền mặc định phải đóng. Chỉ khi vụ án bị lật tẩy, hành vi “bôi trơn” được làm rõ, chúng ta mới thấy khoản tiền lớn người lao động phải gánh, khoản đó trở thành “luật ngầm” mà doanh nghiệp phải thực thi cho cán bộ quản lý. Không phải đơn lẻ mà việc nộp tiền được tính theo hồ sơ xuất khẩu lao động, cả vạn người, cứ thế mà nhân lên.
Nghĩ về mấy chục tỷ đồng hay mấy triệu USD, con số lớn đấy nhưng cũng chỉ là số liệu toán học khô khốc giữa bối cảnh biết bao vụ đưa, nhận hối lộ được tính bằng va li, thùng xốp. Nhưng, nghĩ về những người lao động ở các miền quê, bao năm lam lũ với ruộng nương đói nghèo, nay muốn đổi vận mà phải ráng sức bán trâu, bán vườn lo cho đủ khoản tiền ngoài hồ sơ, được nói là “chi phí mềm”, thì người nông dân chỉ biết lo mà nộp cho đủ. Nộp cho đủ, miễn là hồ sơ của họ được xét duyệt sớm, để nghĩ về viễn cảnh mai này sẽ có thêm thu nhập từ nước ngoài để “mang tiền về cho mẹ, cho vợ”, cho con cái học hành.
Họ cũng nghĩ rằng, những khoản “chi phí mềm” là để doanh nghiệp xoay xở, để thù lao cho cán bộ, nhân viên chứ cấp như thứ trưởng to thế và chỉ đạo rành mạch thế, làm gì có chuyện này kia.
Họ nghĩ thế. Và, cũng mong như thế...
Cho đến khi những sự thật được lộ tẩy!
Nhận hối lộ 200.000 USD, cựu Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn bị đề nghị truy tố 
Cựu Thứ trưởng Nguyễn Bá Hoan ép các doanh nghiệp đưa hối lộ như thế nào? 
