Phát triển văn hóa không chỉ là gìn giữ những giá trị đã được vun đắp qua lịch sử, mà còn phải khơi dậy sức sáng tạo, tạo ra những giá trị mới, đóng góp thiết thực cho tăng trưởng kinh tế và sự phát triển bền vững của đất nước. Đó cũng là yêu cầu đặt ra trong quá trình triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.
Suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, văn hóa luôn là cội nguồn nuôi dưỡng cốt cách, bản lĩnh và định vị sức sống trường tồn của dân tộc Việt Nam. Luận điểm mang tầm nhìn thời đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Văn hóa soi đường cho quốc dân đi" càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết khi đất nước đứng trước vận hội vươn mình trong kỷ nguyên số. Phải dứt khoát từ bỏ quan niệm coi văn hóa là lĩnh vực đi sau kinh tế hay chỉ tiêu tốn ngân sách. Trong tư duy phát triển hiện đại, văn hóa phải là trụ cột độc lập, một xung lực nội sinh dẫn dắt đạo đức xã hội và quyết định chất lượng tăng trưởng quốc gia.
Sự trỗi dậy của không gian mạng cùng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo và các nền tảng xuyên biên giới đang tái cấu trúc phương thức sáng tạo và thụ hưởng văn hóa. Bên cạnh tiện ích mở rộng tri thức, thế giới số cũng phơi bày hiểm họa lớn đối với an ninh văn hóa tư tưởng. Thuật toán "tối ưu hóa tương tác thương mại" sẵn sàng dung túng cho thông tin giật gân, độc hại, làm xói mòn chuẩn mực đạo đức và méo mó thị hiếu của giới trẻ. Nguy cơ xâm lăng văn hóa và đứt gãy hệ giá trị trước làn sóng ngoại lai không còn là dự báo, mà đã trở thành mối đe dọa trực diện đến an ninh quốc gia trên không gian số.
Soi chiếu thực tiễn triển khai các nghị quyết của Đảng về chấn hưng văn hóa, khoảng cách từ nhận thức đến hành động vẫn còn không ít rào cản. Tư duy quản lý ở nhiều nơi chậm thích ứng trước kinh tế số; đầu tư công cho văn hóa còn manh mún, nặng về hình thức, lễ hội phong trào tốn kém mà xem nhẹ các công trình tầm vóc hay nuôi dưỡng tài năng. Quan trọng hơn, cơ chế hợp tác công - tư trong văn hóa còn nhiều vướng mắc pháp lý, chưa tạo động lực thu hút nguồn vốn xã hội hóa cho các ngành công nghiệp sáng tạo.
Mặt trái của công nghệ và áp lực toàn cầu hóa cũng đẩy di sản trước nguy cơ bị biến dạng hoặc chìm lấp dưới các thuật toán tìm kiếm. Khi thị hiếu dễ dãi lấn lướt, các giá trị khoan dung, nghĩa đồng bào và chuẩn mực chân - thiện - mỹ rất dễ bị đẩy vào vùng khuất lấp. Không một quốc gia nào có thể duy trì thịnh vượng lâu dài trên nền tảng tinh thần bạc màu giá trị. Đây là thách thức căn cốt đòi hỏi sự tỉnh táo và quyết tâm hành động đồng bộ của cả hệ thống chính trị.
Để văn hóa thực sự thành nguồn lực phát triển, giải pháp tiên quyết là chủ động thiết lập "lá chắn" an ninh văn hóa vững chắc trên không gian mạng. Các nền tảng số xuyên biên giới khi hoạt động tại Việt Nam phải nghiêm túc tuân thủ pháp luật và tôn trọng thuần phong mỹ tục dân tộc. Cần làm chủ công nghệ, dùng trí tuệ nhân tạo để phát hiện sớm và xử lý triệt để thông tin độc hại. Đi đôi với ngăn chặn kỹ thuật, giải pháp căn cơ nhất vẫn là "lấy cái đẹp dẹp cái xấu", chủ động lan tỏa thông điệp nhân văn để lấn át tiêu cực trên môi trường số.
Bảo vệ an ninh văn hóa không đồng nghĩa với khép kín, mà phải chủ động biến công nghệ thành bệ phóng tôn vinh giá trị dân tộc. Cần đẩy nhanh số hóa di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia mở và liên thông. Khi di sản nghệ thuật truyền thống và lịch sử hào hùng được tái hiện bằng công nghệ thực tế ảo, đồ họa 3D, chúng sẽ bước ra khỏi bảo tàng để hòa vào đời sống đương đại, trở thành tài nguyên sống động phục vụ giáo dục, du lịch và kinh tế số.
Khâu đột phá chiến lược để biến giá trị văn hóa thành của cải vật chất là hoàn thiện thể chế và phát triển công nghiệp văn hóa chuyên nghiệp. Cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý về bản quyền số, cơ chế ưu đãi thuế và quỹ hỗ trợ cho các lĩnh vực như điện ảnh, âm nhạc, thiết kế sáng tạo và trò chơi điện tử mang bản sắc Việt. Khi các sản phẩm văn hóa Việt chinh phục thị trường trong nước và quốc tế, chúng vừa tạo nguồn thu lớn, vừa là những đại sứ nâng cao vị thế đất nước.
Hạt nhân của mọi nguồn lực văn hóa chính là con người. Mọi cơ chế hay công nghệ đều vô nghĩa nếu không bắt đầu từ việc bồi dưỡng nhân cách và khát vọng cống hiến của công dân. Cần cụ thể hóa hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam thời kỳ mới vào đời sống thực tế. Khi thế hệ trẻ có "kháng thể văn hóa" vững vàng, có tư duy phản biện sắc bén và lòng tự hào dân tộc, họ sẽ làm chủ công nghệ và sáng tạo giá trị mới cho thời đại.
Chấn hưng văn hóa để đất nước phồn vinh là mệnh lệnh lịch sử và khát vọng của toàn dân tộc. Nhận diện rõ thách thức, kiên quyết giữ vững an ninh tư tưởng, đồng thời đổi mới thể chế để giải phóng tiềm năng sáng tạo, chúng ta hoàn toàn có thể biến kho tàng văn hóa nghìn năm thành nguồn lực kinh tế - xã hội vô tận. Khi văn hóa thấm sâu vào từng quyết sách và thắp sáng khát vọng vươn lên của mỗi con người, Việt Nam sẽ vững bước vào kỷ nguyên mới với tầm vóc đĩnh đạc và tự cường.
