1. Vừa qua, Nhà hát Kịch Công an nhân dân (CAND) đã công diễn vở kịch "Dòng sông lặng lẽ" (kịch bản: Anh Nguyên; đạo diễn: NSND Lê Hùng). Đây cũng là một nhiệm vụ trọng điểm của Nhà hát Kịch CAND trong năm 2026 và nằm trong chuỗi các hoạt động nghệ thuật nhân kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng An ninh nhân dân (12/7/1946 - 12/7/2026).

Lấy bối cảnh lịch sử từ những năm kháng chiến chống Mỹ ác liệt đến thời điểm trước Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, vở "Dòng sông lặng lẽ" là một chính kịch về đề tài an ninh, phản gián, điệp báo cách mạng - mảng đề tài cho đến nay vẫn xuất hiện khá khiêm tốn trên sân khấu nói riêng và trong văn học nghệ thuật nói chung. Vở diễn quy tụ các diễn viên có bề dày kinh nghiệm diễn xuất của Nhà hát Kịch CAND như NSND Hồng Tuấn, Hoàng Công, Bảo Thanh, Thanh Mai, Đăng Hòa, Quốc Thắng, Việt Tùng, Việt Bắc, Cao Hiền...

Theo Đại tá NSND Nguyễn Thị Thúy Hiền - Giám đốc Nhà hát Kịch CAND: "Vở diễn đã khắc họa chiến công, sự hi sinh thầm lặng và những đóng góp to lớn của lực lượng An ninh nhân dân trong các giai đoạn lịch sử, từ kháng chiến chống Mỹ cứu nước cho đến khi đất nước thống nhất, hòa bình. Nhà hát Kịch CAND mong muốn những chiến công, sự cống hiến, hy sinh thầm lặng của lực lượng An ninh sẽ có nhiều cơ hội xuất hiện trên sân khấu hơn nữa, để khán giả hôm nay có thể hiểu, chia sẻ với những khó khăn, vất vả và quả cảm, mất mát, hi sinh của các thế hệ cha anh...".

Trước đó ít ngày, chương trình giao lưu nghệ thuật "Hoa cài trên lá chắn" với chủ đề "Hành trình vinh quang" do Ban Văn nghệ, Đài Truyền hình Việt Nam phối hợp với Cục Công tác chính trị, Bộ Công an tổ chức nhân kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng An ninh nhân dân đã để lại nhiều ấn tượng tốt đẹp trong lòng khán giả. Trong chương trình ý nghĩa này, Nhà hát Kịch CAND đã trình diễn một trích đoạn trong vở kịch "Quyết định sinh tử" - một tác phẩm phản gián kịch tính, khắc họa cuộc đấu trí gay cấn, mưu trí của các chiến sĩ an ninh để đập tan âm mưu phá hoại của thế lực phản động lưu vong trong thập niên 90 của thế kỷ trước.

2. Có thể thấy, những chiến sĩ tình báo trong hoạt động nghiệp vụ thường có những đặc thù riêng, hoạt động đơn tuyến, bí mật, thầm lặng, nhiều vất vả, hi sinh. Vì thế, hình tượng người chiến sĩ tình báo nói riêng, người chiến sĩ an ninh nói chung, tuy chứa đựng nhiều tình tiết có thể rất "kịch tính", hấp dẫn, nhưng cho đến nay, vì nhiều lý do, vẫn chưa được khai thác, xây dựng nhiều trên sân khấu.

Ngược dòng lịch sử, vở kịch nói "Bản danh sách điệp viên" của tác giả Văn Báu viết cho Đội Kịch Công an Hà Nội vào những năm 80 của thế kỷ trước được xem là vở kịch đầu tiên và ấn tượng nhất về đề tài điệp báo trên sân khấu. Vở kịch tái hiện bối cảnh Hà Nội năm 1954 với những cuộc đấu trí căng thẳng trong thế giới tình báo đầy bí mật và hiểm nguy. Diễn biến vở kịch xoay quanh nhân vật chính là một chiến sĩ tình báo của Công an Hà Nội được gài vào hàng ngũ Pháp - Henry Thọ (tức Sơn), cùng cô gái điệp viên làng hoa Ngọc Hà mang tên Huệ. Tình yêu giữa hai người phải trải qua những thử thách khốc liệt của chiến tranh, những nguy hiểm trong công tác tình báo. Và rồi, để bảo vệ bí mật cho cách mạng và đồng đội khi bị bắt, Huệ đã chọn cách hi sinh quyết không khai một lời dưới đòn tra tấn dã man của thực dân Pháp. Henry Thọ (tức Sơn) cũng đã vượt qua mọi thử thách cám dỗ, nguy hiểm để có được bản danh sách điệp viên cho cách mạng.

Điều đặc biệt, đạo diễn của vở diễn này chính là ông Kim Sơn - một cựu điệp báo, người đã góp phần làm nên nhiều chiến công vang dội của lực lượng CAND. Ngày ấy, buổi ra mắt vở diễn đầu tiên diễn ra tại Nhà hát Lớn Hà Nội gây tiếng vang. Đội kịch được mời diễn liên tục, không chỉ ở Thủ đô Hà Nội mà còn ở nhiều tỉnh, thành khác và trở thành những kỷ niệm khó quên trong lòng những diễn viên không chuyên tham gia trong suốt một hành trình dài. Đây cũng là vở diễn được chọn lưu diễn ở nhiều tỉnh, thành phía Nam và kịch bản "Bản danh sách điệp viên" còn được chuyển thể cải lương, điện ảnh, được nhiều đơn vị kịch nói khác dàn dựng như Nhà hát Kịch Việt Nam, Nhà hát Kịch CAND...

3. Hơn 20 năm trước, khi Liên hoan Sân khấu về hình tượng người chiến sĩ CAND lần đầu tiên được tổ chức tại Hà Nội thành công, đã thu hút nhiều đoàn kịch trong cả nước tham gia. Kể từ đó đến nay, trải qua 5 lần tổ chức, đã có hàng trăm vở kịch được dựng mới, dựng lại để tham gia liên hoan, góp phần khắc họa rõ nét về hình tượng người chiến sĩ CAND trên sân khấu, trong đó có hình ảnh người chiến sĩ an ninh, tình báo. Trong đó, vở kịch "Quyết định sinh tử" là một vở diễn đặc sắc, từng đem lại nhiều thành công cho Nhà hát Kịch CAND (trước đây là Đoàn Kịch nói CAND) với nhiều chuyến lưu diễn cho khán giả trong và ngoài lực lượng Công an trên địa bàn cả nước.

Tác giả vở kịch "Quyết định sinh tử" (vừa được biểu diễn lại một trích đoạn trong chương trình giao lưu nghệ thuật "Hoa cài trên lá chắn" tại trường quay Đài Truyền hình Việt Nam) là Đại tá Phan Gia Liên - vốn là một chiến sĩ an ninh từng cùng đồng đội tham gia nhiều chuyên án lớn như chuyên án CM12, chuyên án phá vụ đưa tiền giả vào Việt Nam, chuyên án đập tan âm mưu của tổ chức phản động lưu vong mang tên "Liên đảng Cách mạng Việt Nam" do Hoàng Việt Cương cầm đầu... Từ bề dày công tác, kinh nghiệm sống và mong muốn được tri ân những người đồng chí, đồng đội của mình, Đại tá Phan Gia Liên đã viết nên nhiều kịch bản sân khấu về đề tài người chiến sĩ an ninh như "Bản danh sách điệp viên 2", "Đối đầu", "Những trái tim thầm lặng", "Quyết định sinh tử"... được các đoàn nghệ thuật dàn dựng, biểu diễn và nhận được nhiều tình cảm nồng hậu từ khán giả trong và ngoài lực lượng

Gần đây, sự lan tỏa mạnh mẽ của kịch bản "Gặp lại người đã chết" cũng tạo nên dấu ấn mạnh mẽ về đề tài người chiến sĩ an ninh. Kịch bản "Gặp lại người đã chết" của nhà biên kịch Đăng Chương được chuyển thể từ bút ký "Trở về" của Đại tá Phạm Văn Quyền - nguyên Viện trưởng Viện Lịch sử CAND - có một số phận khá đặc biệt khi trong vòng vài năm đã xuất hiện ở 3 loại hình sân khấu là kịch nói, chèo, cải lương và đã gặt hái nhiều thành công. Đây có lẽ là kỷ lục hiếm gặp đối với một kịch bản về đề tài hình tượng người chiến sĩ Công an, cụ thể hơn là về những người chiến sĩ tình báo, khẳng định sự hấp dẫn và lan tỏa của đề tài trong đời sống hôm nay.