Không hẹn mà gặp, 3 liên hoan phim (LHP) quốc tế lớn cuối năm gồm Toronto, Venice và Busan hiện đang thu hút sự chú ý lớn, từng bước xác định những mảnh ghép cuối trong danh sách những tác phẩm điện ảnh hay nhất năm nay.
Cũng như 2 LHP hồi đầu năm nay là Berlin và Cannes, tuy vắng bóng bom tấn Hollywood khiến cho thảm đỏ bớt phần rộn ràng, nhưng 3 tên tuổi này lại gây dấu ấn bởi đã quy tụ những tác phẩm mới mẻ đến từ giới làm phim art-house được đánh giá cao.
Những tác phẩm đáng chú ý
Diễn ra từ ngày 2 đến 12 tháng 9, LHP Venice vừa trải qua những ngày tranh giải căng thẳng tại Venice Lido (Ý), với 21 tác phẩm tranh Sư tử vàng. Kỳ tổ chức thứ 83 năm nay quy tụ nhiều nhà làm phim lớn, có nhãn quan độc đáo, thể hiện những chủ đề phức tạp và từng gặt hái được nhiều thành công tại các giải thưởng hàn lâm. Nổi bật hàng đầu có thể kể đến đạo diễn tiêu biểu của trào lưu Làn sóng mới Werner Herzog với tác phẩm “Bucking Fastard”, xoay quanh một cặp chị em rơi vào “lưới tình” của cùng một người đàn ông, từ đó đào hầm xuyên núi tìm đến vùng đất địa đàng mà mình hằng mơ. Trong khi đó Florian Zeller từng giúp diễn viên gạo cội Anthony Hopkins chạm tay đến tượng Oscar thứ 2 cũng góp mặt với “Bunker”, xoay quanh một kiến trúc sư phải chọn lựa giữa sự nghiệp và hạnh phúc gia đình. Lấy bối cảnh Chile, nhà làm phim Ireland Martin McDonagh cũng giới thiệu “Wild Horse Nine” xoay quanh một đoạn lịch sử khốc liệt của đất nước này, sau 2 phim “Three Billboards Outside Ebbing, Missouri” và “The Banshees of Inisherin” từng được đề cử “Phim hay nhất” tại giải Oscar….
Đến từ châu Á, LHP cũng quy tụ những tên tuổi hàng đầu, gồm Hirokazu Kore-eda trở lại tranh giải với tác phẩm mới “Look Back” sau phim “Sheep in the Box” không gây được nhiều dấu ấn tại Cannes. Cũng không thể không kể đến Shinya Tsukamoto - người nổi tiếng với tác phẩm kinh dị, từng truyền cảm hứng cho David Lynch, Quentin Tarantino… -nhưng lần này góp mặt với tác phẩm chính kịch phản chiến “Mr. Nelson, Did You Kill People?”. Một trong những nhà làm phim đương đại được đánh giá cao nhất Hàn Quốc là Lee Chang-dong cũng có màn tái xuất được mong chờ với “Possible Love”, xoay quanh hai cặp đôi vô tình bị cuốn vào những cảnh huống vô cùng bất ngờ…
Cũng diễn ra gần như song song là LHP Toronto lần thứ 51, kéo dài từ ngày 10 đến 20 tháng 9. Tại sự kiện này, những tác phẩm gây ấn tượng hàng đầu tại hạng mục “Gala Presentations” có thể kể đến “Being Heumann” của nhà làm phim Sian Heder, người có “CODA” từng giành tượng vàng “Phim hay nhất” tại giải Oscar 2022. Tiếp tục khai thác cuộc sống và các vấn đề của người khuyết tật, bộ phim được chiếu mở màn này sẽ tái hiện chân dung nhà hoạt động vì quyền của người khuyết tật Judith Heumann. Với đặc trưng đề cao phản hồi của khán giả nên những tác phẩm đại chúng hơn cũng sẽ xuất hiện, có thể kể đến “Always Lalisa” là phim tài liệu xoay quanh hành trình từ những ngày đầu đến khi trở thành ngôi sao danh giá của LISA - thành viên nhóm nhạc BLACKPINK. Ngoài ra “cây hài” Rebel Wilson nổi tiếng với phim âm nhạc “Pitch Perfect” cũng sẽ góp mặt với tác phẩm thứ 2 do mình đạo diễn mang tên “Girl Group”, có sự diễn xuất của những cựu thành viên đến từ nhiều nhóm nhạc nổi tiếng thế giới…
Liền tiếp sau đó là LHP Busan lần thứ 31, dự kiến diễn ra từ ngày 6 đến 15 tháng 10. Mới đây, tên tuổi này đã chính thức công bố danh sách tác phẩm tham gia. Với 13 phim châu Á tranh giải, năm nay điện ảnh Nhật Bản chiếm thế thượng phong với 4 tác phẩm, tiếp sau đó là Hàn Quốc với 3 phim và sự vươn mình của Indonesia với 2 phim. Trong đó được chú ý bậc nhất là “The First Taste of Loneliness” của nhà làm phim Trung Quốc đương đại Cố Hiểu Cương. Đây là bộ phim khép lại bộ trilogy “Sơn Thủy” khai thác tình cảm gia đình, tình yêu và cái chết qua góc nhìn về nỗi cô đơn của những thế hệ phụ nữ. Phần này có sự tham gia của đại hoa đán Châu Tấn và ảnh hậu Kim Kê Hề Mỹ Quyên.
Với 3 LHP trên, năm nay đánh dấu nhiều thay đổi quan trọng. Đầu tiên, trong ngày khai mạc, LHP Venice đã hủy bỏ buổi gặp gỡ báo chí của Ban Giám khảo như thông lệ hàng chục năm qua. Theo nhiều suy đoán, quyết định nói trên nhằm tránh những câu hỏi nặng tính chính trị, từ đó làm lu mờ khía cạnh nghệ thuật như đã xảy ra ở LHP Berlin hồi đầu năm nay. Ở kỳ tổ chức này, giải Sư tử vàng sẽ được chọn ra bởi Ban Giám khảo do nữ đạo diễn Maggie Gyllenhaal có phim “The Bride!” gây chú ý hồi đầu năm nay giữ vị trí chủ tịch, tuy vậy nghịch lý là trong 21 tác phẩm tranh giải, chỉ có duy 1 tác phẩm được đạo diễn bởi 1 tên tuổi nữ (nếu không tính 1 phim có đồng đạo diễn). Trước thực tế này, Gyllenhaal gọi đó là điều đáng tiếc nhưng không thể khác, bởi không thể đánh đổi chất lượng của LHP với mục tiêu bình đẳng giới. Trong khi đó, bởi được “thăng hạng” trở thành LHP hạng A, sánh ngang Cannes và Berlin trong việc phim chiến thắng hạng mục tranh giải sẽ được một suất đề cử “Phim quốc tế hay nhất” tại giải Oscar, nên năm nay vị thế của Busan cũng được cải thiện rõ rệt. Theo đó bên cạnh những lựa chọn theo tiêu chí riêng, kỳ tổ chức này cũng ghi nhận sự đổ bộ của nhiều gương mặt tên tuổi, góp phần tăng thêm sức hút và độ uy tín của thương hiệu này.
Thành công của điện ảnh Việt
Về điện ảnh trong nước, 2026 đánh dấu một năm gây được chú ý với nhiều tác phẩm xuất hiện tại các LHP lớn. Nổi bật bậc nhất là “Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh” vừa ra mắt khán giả dịp 2/9 vừa qua của đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình đồng thời xuất hiện tại hạng mục được quan tâm hàng đầu là “Gala Presentations” của Toronto, và “A Window on Asian Cinema” tập hợp và giới thiệu những tác phẩm điện ảnh xuất sắc, nổi bật của các nhà làm phim hàng đầu châu Á của Busan. Cũng tại Toronto, sau khi xuất hiện tại LHP Cannes, đạo diễn trẻ Nguyễn Thiên Ân cũng trở lại với “The dream is a snail” ở hạng mục phim ngắn. Đây được đánh giá là tác phẩm thử nghiệm ấn tượng, có màu sắc siêu thực, xoay quanh một chàng thanh niên thấy mình “thay đổi” sau khi tham gia một sự kiện trẻ hóa của những người phụ nữ trung niên.
Không dừng ở đó, Việt Nam cũng chứng kiến sức bật mạnh mẽ của điện ảnh trong nước khi ngoài “Hộ linh tráng sĩ”, có đến 4 phim khác xuất hiện tại LHP Busan. Điều thú vị là 2 trong số đó đều có liên quan đến tác phẩm của Nguyễn Phan Quang Bình. Cụ thể, Đỗ Thị Hải Yến không chỉ hiện diện với vai Thái hậu họ Dương, mà còn đóng chính trong phim trở lại sau rất nhiều năm của Nguyễn Hoàng Điệp mang tên “1982”. Về nội dung, bộ phim sẽ xoay quanh câu chuyện đan xen giữa hiện thực và ký ức gia đình của một nữ đạo diễn phải đối mặt với thực tế phá sản cũng như khao khát nuôi dưỡng đam mê. Theo đó, tác phẩm sẽ xuất hiện tại hạng mục “Vision - Asia” quy tụ các phim độc lập châu Á ấn tượng.
Cùng lúc, Hàm Trần - người phụ trách cắt bản chiếu rạp của “Hộ linh tráng sĩ” từ 155 xuống 135 phút, cũng góp mặt với “Red Thread” (“Sợi chỉ đỏ”) ở hạng mục “Midnight Passion” giới thiệu các tác phẩm kinh dị ấn tượng, sau thành công của “Tử chiến trên không”. Được biết bộ phim thuộc thể loại kinh dị tâm linh, kết hợp tâm lý và kinh dị cơ thể, lấy cảm hứng từ quan niệm Á Đông về “sợi chỉ đỏ định mệnh”, xoay quanh các vụ án mạng, thế giới linh hồn và mối liên kết giữa người sống và người chết.
Khép lại danh sách là Nông Nhật Quang với phim tài liệu “Baby Jackfruit Baby Guava” (“Em bé đồng bóng, em bé ngạo nghễ và em bé đau lòng”). Trước khi xuất hiện tại hạng mục “Wide Angle – Documentary Showcase” của LHP Busan, bộ phim xoay quanh hành trình trưởng thành như một cá thể thuộc cộng đồng LGBTQ+ này từng được vinh danh với “Giải thưởng Đặc biệt của Ban Giám khảo” tại LHP lớn nhất của thể loại này - Visions du Réel 2026 diễn ra tại Thụy Sĩ, cũng như tham gia Hot Docs 2026 (Canada) và LHP Sydney 2026.
Thành tích nói trên cho thấy tiếng nói đa thanh của điện ảnh Việt, từ cả những tên tuổi gạo cội đã tạo được dấu ấn riêng đến những gương mặt trẻ có nhiều tiềm năng, để từ những lần cọ xát tại sân chơi quốc tế sẽ đến gần hơn với sự tưởng thưởng một ngày nào đó.
