Liên hoan phim Tài liệu châu Âu - Việt Nam lần thứ 16:

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Liên hoan phim (LHP) Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16 (diễn ra từ ngày 18 đến ngày 26/9) quy tụ 25 tác phẩm điện ảnh tài liệu đặc sắc đến từ Việt Nam và các quốc gia châu Âu. Đây không chỉ là “bữa tiệc” điện ảnh, mở ra cơ hội giao lưu, hợp tác giữa những người làm nghề mà còn là cầu nối để dòng phim đặc biệt này đến gần với công chúng hơn.

Bức tranh đời sống hiện thực đa sắc

Trong số 25 bộ phim có mặt tại LHP Tài liệu châu Âu - Việt Nam năm nay có 11 bộ phim đến từ các quốc gia châu Âu (Áo, Italy, Tây Ban Nha, Vương quốc Anh, Thụy Điển, Pháp, Phần Lan, Bỉ, Na Uy), 9 bộ phim của Việt Nam và 5 phim của những nhà làm phim độc lập. Mỗi tác phẩm mang đến một câu chuyện, một góc nhìn riêng khiến khán giả khám phá, suy ngẫm và đối thoại về những vấn đề của đời sống hôm nay. Có những câu chuyện đời thực đầy sức nặng. Từ chân dung những nhân vật kiên cường như Giáo sư Toán học Hoàng Xuân Sính, nhà văn Thụy Điển Sara Lidman, nhà điêu khắc Điềm Phùng Thị đến cuộc chiến dập lửa ở Nhà thờ Đức Bà Paris, hay hành trình bảo tồn di sản sông Hoài, rừng ngập mặn Cần Giờ, hoặc giấy Dó thủ công…

LHP còn là tuyển tập nhiều phim thắng giải danh giá, quy tụ những tác phẩm từng vinh danh tại Cánh diều, Bông sen Bạc, giải Magritte (Bỉ), GOYA (Tây Ban Nha), Locarno, Sundance, Toronto… Đây là nhịp cầu văn hóa đặc sắc, nơi mỗi buổi chiếu mang đến những góc nhìn mới mẻ và nhân văn về con người, thiên nhiên và xã hội. Ngoài ra còn mang đến những phong cách làm phim mới như sự kết hợp giữa thể loại tài liệu và hư cấu ở bộ phim “Notre - Dame Brule” của Pháp về sự kiện hỏa hoạn tại nhà thờ Đức Bà Paris…

anh-2-mot-canh-trong-phim-tai-loeeuj-cua-phap-ve-su-hien-hoa-hoan-tai-nha-tho-duc-ba-paris.jpg
Một cảnh trong phim tài liệu của Pháp về sự kiện hỏa hoạn tại Nhà thờ Đức Bà.

Một trong những điểm mới, độc đáo tại LHP năm nay là mô hình “đối thoại sóng đôi”. Mỗi buổi chiếu kết hợp 1 bộ phim Việt Nam và 1 bộ phim châu Âu, có thể cùng chủ đề, tạo thành những cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa. Ví dụ như cặp đôi phim “Đạm Phương nữ sử” (đạo diễn Hoàng Hà Lê) và “Một lũ trẻ, một con khỉ và một tòa lâu đài” (đạo diễn Gustavo Salmerón, Tây Ban Nha) có điểm chung là bức chân dung sắc nét về những người phụ nữ. Một bên là danh nhân văn hóa Việt Nam đầu thế kỷ XX với tư tưởng giải phóng phụ nữ, một bên là bà lão Tây Ban Nha với thế giới nội tâm đầy hài hước, kỳ lạ nhưng chan chứa ý nghĩa nhân sinh. Hay cặp phim “Những người kể chuyện phố cổ Hà Nội” và “Hỏa hoạn nhà thờ Đức Bà” mang đến những thước phim đầy cảm xúc về nỗ lực giữ gìn “hơi thở” lịch sử, văn hóa di sản giữa dòng chảy thời gian hiện đại.

Còn cuộc đối thoại giữa điện ảnh Việt - Italy mang điểm chung sâu sắc ở sức sống kiên cường và sự cống hiến lặng lẽ của con người Việt Nam - một bên là những người giữ rừng âm thầm hồi sinh “lá phổi xanh” Cần Giờ, một bên là những nữ công nhân âm thầm miệt mài trong guồng quay công nghiệp điện tử hiện đại…

Tại hầu hết các kỳ LHP tài liệu quốc tế luôn dành một không gian cho những nhà làm phim độc lập. Dù còn nhiều khó khăn nhưng những nhà làm phim tài liệu độc lập Việt Nam đã khẳng định được tài năng, tâm huyết và dấu ấn nghề nghiệp qua nhiều tác phẩm. Tại LHP Tài liệu châu Âu - Việt Nam năm nay cũng tôn vinh góc nhìn mới mẻ từ các tác giả độc lập: ước mơ âm nhạc của anh em song sinh khiếm thị (phim “Phòng thu bí mật”), nghị lực của cộng đồng người bạch tạng (phim “Những thiên thần trắng ở bên chúng ta”), nghề cải táng (phim “Người cất mả”) hay hậu trường sân khấu Tuồng (phim “Mạc Hậu”).

Thay đổi phương thức tiếp cận công chúng

Ông Tạ Quang Đông, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẳng định, những năm qua Việt Nam đã trở thành điểm hội tụ của nhiều LHP quốc tế, góp phần tạo nên một không gian điện ảnh đa dạng và giàu sức kết nối. Qua 16 lần tổ chức, LHP Tài liệu châu Âu - Việt Nam luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của công chúng yêu điện ảnh. Những khán phòng chật kín khán giả đã là hình ảnh thường thấy tại các buổi chiếu. Thậm chí, có những buổi chiếu, ban tổ chức phải kê thêm ghế phụ, khán giả ngồi tràn ra cả lối đi. Sức hút của dòng phim tài liệu là có thật.

Nếu như thể loại phim truyện thu hút khán giả bởi những câu chuyện phần lớn là sự tưởng tượng, sáng tạo của đội ngũ biên kịch, đạo diễn thì sự lôi cuốn của dòng phim tài liệu là người thật, việc thật. Chân dung những con người bình dị - lỗi lạc, những vấn đề của cuộc sống mưu sinh, thiên nhiên, môi trường… mà con người đang phải đối diện thậm chí loay hoay, bế tắc trong việc giải quyết chính là đề tài của dòng phim này. Khán giả mê phim tài liệu bởi sau mỗi suất chiếu, họ cảm nhận được những giá trị chân thật từ những tấm gương về lòng tốt, sự tử tế, nghị lực… Hoặc gặp được những vấn đề xã hội mà chính họ cũng đang băn khoăn, lý giải...

anh-1-phim-giay-do-cuoc-hanh-trinh-tro-ve-cua-dao-dien-le-anh-tuan.jpg
Phim “Giấy Dó cuộc hành trình trở về” của đạo diễn Lê Anh Tuấn.

Nhưng lâu nay, bên cạnh việc chiếu miễn phí tại các LHP, các sự kiện của ngành điện ảnh thì con đường ra rạp của phim tài liệu vẫn còn khá nhọc nhằn. Hầu hết những bộ phim tài liệu ra rạp phát hành thương mại đều thuộc về những nhà làm phim độc lập như “Những đứa trẻ trong sương” (đạo diễn Hà Lệ Diễm), “Chuyến đi cuối cùng của chị Phụng” (đạo diễn Nguyễn Thị Thắm), “Lửa Thiện Nhân” (đạo diễn Đặng Hồng Giang)… Bởi họ chủ động được phần kinh phí cho việc truyền thông, phát hành phim. Điều này đang là một “điểm nghẽn” với các đơn vị sản xuất phim nhà nước. Trong khi như đạo diễn Đào Duy Phúc chia sẻ “Một bộ phim hay làm xong mà PR lặng lẽ thì rất lãng phí”.

Thực tế cho thấy phim tài liệu ra rạp thương mại gặp khá nhiều rào cản. Do không đảm bảo được doanh thu nhanh chóng như phim truyện điện ảnh nên thường bị xếp vào các khung giờ kém hấp dẫn. Không tạo được hiệu ứng bùng nổ truyền thông ngay trong 2-3 ngày đầu tiên, phim dễ bị cắt suất chiếu hoặc rút khỏi rạp để nhường chỗ các dự án giải trí khác. Tâm lý xem giải trí, xu hướng xem trực tuyến của khán giả cũng khiến phim tài liệu chưa có được vị trí xứng tầm.

Đạo diễn, NSƯT Trịnh Quang Tùng - Phó tổng giám đốc phụ trách Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương chia sẻ mong muốn rạp chiếu tại Hãng sẽ trở thành không gian sống cho công chúng yêu phim tài liệu. Tuy nhiên, một hạn chế là rạp chiếu của Hãng phim không thuận lợi về mặt giao thông với nhiều công chúng. Vì thế, nếu có cơ chế chiếu phim tại các cụm rạp trung tâm thì sẽ tiếp cận được công chúng tốt hơn.

Trước đây, đã có một thời gian chúng ta thực hiện việc chiếu kèm phim tài liệu trước mỗi suất chiếu phim truyện. Phương thức này khá hiệu quả trong việc lan tỏa tình yêu phim tài liệu tới công chúng. Tuy nhiên, vì nhiều lý do, hình thức này gần đây không còn được ứng dụng. Phim tài liệu đành ngậm ngùi chờ lịch phát sóng trên truyền hình hay trên các nền tảng số.

Rõ ràng, để phim tài liệu có thể phát huy vị trí, vai trò từ việc bồi đắp các giá trị tinh thần đến đóng góp vào nền công nghiệp điện ảnh, phải cần giải quyết nhiều vấn đề. Bên cạnh sự nỗ lực của các nhà làm phim thì phim tài liệu rất cần sự hỗ trợ của nhà nước từ việc luật hóa tỷ lệ suất chiếu bắt buộc để rạp chiếu phim thương mại buộc phải đảm bảo tỷ lệ suất chiếu và khung giờ chiếu phim Việt Nam, tăng cường ngân sách truyền thông cho phim…

Hy vọng Nghị định 189/2026/NĐ-CP về phát hành, phổ biến phim phục vụ nhiệm vụ chính trị sẽ tạo một cơ chế pháp lý đồng bộ, cho phép các bộ phim tài liệu, phim lịch sử do Nhà nước đặt hàng được trích tỷ lệ doanh thu hợp lý cho các rạp tư nhân, giúp các nhà rạp mặn mà hơn trong việc xếp lịch chiếu thương mại. Như vậy, phim tài liệu mới không chỉ rộn ràng tại mỗi dịp LHP.

Khánh Thảo

Các tin khác

Chủ quyền văn hóa số

Chủ quyền văn hóa số

Xây dựng chủ quyền văn hóa số theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW chính là lá chắn chiến lược để giữ gìn bản sắc, định hình bộ nhận diện dân tộc và khẳng định sức mạnh Việt Nam trên không gian mạng.

Hội Mỹ thuật Việt Nam cần những chuyển động mới

Họa sĩ Đào Quốc Huy - Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam: Chúng ta vẫn còn lãng phí nguồn lực

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam mở ra những định hướng quan trọng nhằm phát huy nguồn lực sáng tạo, xây dựng môi trường thuận lợi cho văn nghệ sĩ và đưa nghệ thuật đến gần hơn với công chúng. Phóng viên Văn nghệ Công an đã có cuộc trao đổi với họa sĩ Đào Quốc Huy, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam nhiệm kỳ 2026-2031, về những vấn đề đặt ra đối với mỹ thuật nước nhà trong giai đoạn mới.

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

Trải qua 80 năm xây dựng và trưởng thành, Báo Công an nhân dân (CAND) không chỉ là tiếng nói của lực lượng CAND, mà còn là địa chỉ tin cậy, gắn bó của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ cả nước. Từ những trang viết, cuộc trò chuyện đến sự đồng hành trong các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, tình cảm chân thành mà giới văn nghệ sĩ dành cho Báo CAND đã góp phần bồi đắp mối gắn kết bền chặt giữa báo chí với đời sống văn học, nghệ thuật, giữa người cầm bút với những người làm nghệ thuật. Qua năm tháng, sự tin yêu, trân trọng và đồng hành ấy đã trở thành một phần ý nghĩa trong hành trình phát triển của tờ báo. Sức lan tỏa của một cơ quan báo chí không chỉ ở những trang viết mà còn ở khả năng kết nối con người bằng niềm tin và những giá trị nhân văn.

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh hiện là Phó trưởng đoàn Kịch cổ điển, Nhà hát Kịch Việt Nam. Anh được biết đến là một nghệ sĩ có nhiều khám phá độc đáo, mới mẻ với kịch đương đại, lịch sử, thiếu nhi. "Bén duyên" và bị cuốn hút với các vở diễn về đề tài hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân (CAND) đã giúp anh có nhiều trải nghiệm mới mẻ. Phóng viên Chuyên đề Văn nghệ Công an có cuộc trò chuyện với NSND Tạ Tuấn Minh.

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Từ những giai điệu thấm đẫm tình quê hương đến những câu chuyện lay động lòng người, chương trình nghệ thuật "Kết nối yêu thương" gửi đi thông điệp giản dị mà sâu sắc: Không ai nên đơn độc trước nghịch cảnh. Đằng sau mỗi người phụ nữ đau yếu, mỗi em nhỏ mang bệnh hiểm nghèo là một phận đời cần được chở che, một ước mơ cần được níu giữ. Khi những trái tim cùng rung lên nhịp đập yêu thương, nghệ thuật không chỉ chạm đến cảm xúc mà còn khơi dậy trách nhiệm cộng đồng, thắp lên hy vọng cho những cuộc đời còn nhiều gian khó.

Ca sĩ Tùng Dương đã tổ chức riêng nhiều live concert.

Từ “độc đạo” đến đại chúng

25 năm trong nghề, Tùng Dương đã có một hành trình đặc biệt mà không nhiều nghệ sĩ thế hệ anh có thể làm được. Đó là hành trình của một nghệ sĩ luôn muốn bước ra khỏi vùng an toàn, không ngừng thử nghiệm, tìm kiếm những giới hạn mới của giọng hát và tư duy âm nhạc. Nhưng cũng chính trên hành trình tưởng như ngày càng đi xa ấy, Tùng Dương lại ngày càng trở về gần hơn với những điều căn cốt: gia đình, tình yêu, con người, quê hương, đất nước, những giá trị đã làm nên căn tính của mình.

Buổi gặp gỡ báo chí giới thiệu chương trình “Phú Quang - Còn mãi một tình yêu” tại Nhà hát Hồ Gươm

Âm nhạc không chỉ là ký ức

Gần 5 năm sau ngày nhạc sĩ Phú Quang rời cõi tạm, những giai điệu của ông vẫn hiện diện trong đời sống âm nhạc Việt Nam. Năm 2026, ba người con của ông chính thức tiếp nhận di sản âm nhạc mà cha để lại. Nhưng câu chuyện di sản âm nhạc Phú Quang không chỉ là câu chuyện của một gia đình tiếp nhận một gia tài nghệ thuật. Nó đặt ra một vấn đề lớn hơn: làm thế nào để di sản âm nhạc của một nhạc sĩ được bảo vệ, được trao truyền và tiếp tục sống trong đời sống đương đại?

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Ngày nay, nhiều tác phẩm điện ảnh ra đời nhận được sự bàn luận sôi nổi trên mạng xã hội cùng những bài review phim xuất hiện dày đặc. Tuy nhiên, giữa dòng chảy ồn ã ấy lại thiếu vắng những bài phê bình có chuyên môn, đi sâu vào ngôn ngữ điện ảnh, giá trị nghệ thuật và ý nghĩa văn hóa của tác phẩm. Để đời sống điện ảnh không chỉ dừng lại ở những lời khen - chê, đánh giá cực đoan, cần thêm những tiếng nói phê bình giàu tri thức, góp phần nâng cao thị hiếu và nuôi dưỡng tình yêu điện ảnh trong công chúng.

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Việc đưa chất liệu truyền thống vào các sản phẩm nghệ thuật đang trở thành xu hướng và mở ra nhiều hướng sáng tạo, góp phần làm mới cách tiếp cận và lan tỏa những giá trị văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, điều này cũng yêu cầu nghệ sĩ cần sự hiểu biết, tôn trọng và trách nhiệm với những giá trị văn hóa mà sản phẩm khai thác.

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” của Tố Hữu - một trong những bài thơ tiêu biểu viết về Cách mạng Tháng Tám năm 1945, không chỉ là niềm vui của một cá nhân, hay của hàng chục triệu người, còn là niềm vui hồi sinh của một dân tộc vừa thoát khỏi ách nô lệ, giành lại quyền làm chủ vận mệnh. Cũng là niềm vui được cống hiến và kiến tạo tương lai. “Vui bất tuyệt” trở thành cảm hứng chung cho nhiều tác phẩm nổi tiếng cùng chủ đề.

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Những người trẻ thế hệ 8x, 9x, 2000 đang lựa chọn cách tiếp cận lịch sử theo cách riêng của mình. Với họ, lịch sử là những câu chuyện được kể lại sống động trên các nền tảng số, hay những bộ phim, những bài hát, những tiểu thuyết hấp dẫn và ý nghĩa... giúp họ hiểu hơn về đất nước mình.

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

Bắt đầu lên sóng truyền hình ANTV (thứ Bảy, Chủ nhật) từ ngày 22/8 và trên kênh HTV9 (thứ Hai, thứ Ba) từ ngày 24/8, bộ phim truyền hình "Kế hoạch CM12" đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của công chúng. Không chỉ khắc họa những cuộc đấu trí căng thẳng, "Kế hoạch CM12" còn làm nổi bật bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh thầm lặng của những cán bộ, chiến sĩ CAND trong hành trình bảo vệ An ninh Tổ quốc từ những ngày đầu đất nước thống nhất.

Trưởng thành cùng lực lượng

Trưởng thành cùng lực lượng

Trong hơn 80 năm xây dựng, phấn đấu và trưởng thành của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam, có thể nói rằng, văn học nghệ thuật về lực lượng công an với sứ mệnh của mình đã góp phần đáng kể vào sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc, vì cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân…

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Mới đây, việc 2 bộ phim kinh dị "BACKROOMS" và "Obsession" thắng lớn phòng vé đã gây ra nhiều bất ngờ. Bên cạnh việc được thực hiện bởi các nhà sáng tạo nội dung tuy không chuyên về điện ảnh nhưng lại mang đến sự mới mẻ, thích thú, thì thực tế này cũng cho thấy thể loại thriller/mystery hay giật gân/bí ẩn đang được yêu thích hơn bao giờ hết cả trong phim ảnh cũng như văn chương.