Xứ thơ, xứ biển, xứ biên thùy

Nằm ở một góc trời Tây Nam của Tổ quốc, Hà Tiên (thuộc tỉnh An Giang) sở hữu một địa thế kỳ lạ đến mức người xưa phải ví nơi đây như một “Việt Nam thu nhỏ” khi vừa có biển, có núi, có sông, có hang động, có đầm phá và có cả đường biên giới. Nhưng cái làm nên hồn cốt của Hà Tiên không chỉ là cảnh sắc thiên nhiên. Đi qua 3 thế kỷ thăng trầm, Hà Tiên đã hóa thân từ một xứ thơ lãng mạn bậc nhất trời Nam, bước qua những đau thương của lịch sử, để rồi vươn mình trỗi dậy trở thành một đô thị cửa ngõ hiện đại, canh giữ biên cương bờ cõi.

dt1.jpg
Bia ghi dấu tích vụ Khmer Đỏ tấn công quy mô lớn vào Hà Tiên

Từ Tao đàn Chiêu Anh Các

Ngược dòng thời gian về thuở hoang sơ của thế kỷ XVIII, khi vùng đất phương Nam còn là những cánh rừng rậm rạp và đầm lầy hoang vu, họ Mạc - với sự đồng ý của chúa Nguyễn, đã khai phá và đặt những viên gạch đầu tiên cho sự hình thành của trấn Hà Tiên. Nếu như Tổng trấn Mạc Cửu là người mở cõi, có công quy dân lập ấp, biến một vùng đất hoang vu thành thương cảng sầm uất, thì con trai ông, Tổng trấn Mạc Thiên Tích lại là người có công nâng tầm vùng đất ấy lên một tầm cao văn hóa mới. Năm 1736, Tao đàn Chiêu Anh Các chính thức được thành lập, đánh dấu một dấu mốc quan trọng của lịch sử văn học Đàng Trong và tiến trình văn học dân tộc. Sự ra đời của Chiêu Anh Các tại một vùng đất biên viễn xa xôi như Hà Tiên được nhiều nhà nghiên cứu xem như là một hiện tượng văn hóa độc nhất vô nhị. Nơi đây trở thành chốn tụ hội của những bậc thức giả, những tâm hồn đồng điệu từ khắp nơi, không phân biệt gốc gác cùng về đây xướng họa vần thơ. Giữa sóng nước trùng khơi, bên ánh lửa bập bùng và chén rượu nồng, những đêm trăng vịnh thơ trên đầm Đông Hồ đã khai sinh ra nhiều tập thơ có giá trị như “Hà Tiên thập vịnh”, “Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh”,...

Chiêu Anh Các không đơn thuần là nơi để những tao nhân mặc khách ngắm hoa thưởng nguyệt. Sâu xa hơn, đó là một lời khẳng định mạnh mẽ về chủ quyền văn hóa tại vùng đất mới. Bằng việc dùng thơ văn để ca ngợi, định danh từng ngọn núi, dòng sông, Mạc Thiên Tích đã biến vùng đất hoang sơ thành một cõi bờ có linh hồn, có bản sắc. Chính hơi thở văn chương hào sảng và sâu lắng ấy đã thẩm thấu vào từng thớ đất, định hình nên một Hà Tiên lãng mạn, thanh tao và giàu lòng mến khách hôm nay.

Đến ký ức đau thương

Thế nhưng, lịch sử của một vùng đất biên thùy chưa bao giờ là một đường thẳng bình yên. Nằm ở vị trí tiền tiêu, là cửa ngõ cả trên đất liền lẫn trên biển, Hà Tiên đã phải gánh chịu biết bao cuộc binh đao, khói lửa. Và có lẽ, chương đau thương, nhức nhối nhất trong cuốn biên niên sử của vùng đất này chính là những ngày tháng đen tối của cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam.

Ngày 8/6/1977, Khmer Đỏ mở cuộc tấn công quy mô lớn vào thị trấn Hà Tiên và một tuần sau đó, chúng mở cuộc tấn công lớn trên toàn tuyến biên giới dài 52km. Đêm 13 rạng 14/3/1978, địch pháo kích dữ dội vào thị trấn Hà Tiên, đồng thời đưa quân bằng đường biển vào Xóm Eo, Mũi Nai đánh Giếng Tượng. Trên bộ, địch tiến vào núi Đá Dựng, thảm sát 130 đồng bào vô tội quanh chân núi Thạch Động. Đó là một đêm kinh hoàng mà lịch sử không bao giờ quên. Những kẻ thủ ác đã ra tay sát hại dã man từ người già, phụ nữ đến trẻ em. 130 cuộc đời đang tràn trề hy vọng đã nằm xuống trong đau đớn, máu của họ đã thấm đẫm vào lòng đất mẹ Hà Tiên. Và khi đứng trước “Bia căm thù” được dựng trước cửa di tích Thạch Động thì tôi, một lữ khách ghé qua đây cũng thấy ngậm ngùi xót thương những con người đã ngã xuống trên mảnh đất này.

Nhưng chính trong những ngày tháng lầm than ấy, tinh thần kiên cường, bất khuất của người dân xứ thơ lại một lần nữa ngời sáng. Quân và dân Hà Tiên đã biến đau thương thành hành động, tựa lưng vào núi đá, hướng mặt ra biển lớn, kiên cường bám trụ từng tấc đất. Những con người vốn gắn bó với biển cả, ruộng đồng và nghề buôn bán... hay chỉ quen cầm bút vịnh thơ, quen chèo ghe thả lưới lại cầm chắc tay súng để bảo vệ bờ cõi. Sự hy sinh của 130 đồng bào vô tội đã trở thành một biểu tượng của lòng yêu nước, một lời nhắc nhở đanh thép về cái giá của hòa bình và chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc.

Chiến tranh rồi cũng lùi xa vào quá khứ, những hố bom, vệt máu năm xưa giờ đây đã được khỏa lấp bằng màu xanh của sự sống. Trỗi dậy từ đống tro tàn đổ nát của chiến tranh, bằng nền tảng của một vùng đất văn hiến lâu đời và tinh thần quật khởi, Hà Tiên hôm nay đang tự tin khoác lên mình tấm áo mới, vươn mình trở thành một đô thị cửa ngõ hiện đại, trẻ trung và đầy năng lượng nơi cực Tây Nam của Tổ quốc.

dt2.jpg
Cửa khẩu quốc tế Hà Tiên, bên kia là cửa khẩu quốc tế Prek Chak của nước bạn Campuchia.

Sự thay đổi của Hà Tiên có thể nhìn thấy rõ rệt qua từng ngày. Từ một vùng biên giới nhỏ bé, heo hút, sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính, Hà Tiên đã chính thức trở thành đô thị trực thuộc tỉnh An Giang, mở ra một chương mới cho sự phát triển toàn diện. Những con đường đất lầy lội năm xưa giờ đã được thay thế bằng đường nhựa thênh thang. Các dự án như khu đô thị mới lấn biển, đường vượt biển ra cảng tổng hợp Hà Tiên làm thay đổi hoàn toàn diện mạo. Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Hà Tiên rộng 1.600 ha đã trở thành một đầu mối giao thương vô cùng quan trọng. Tàu xe ngược xuôi, hàng hóa từ Việt Nam tỏa đi các nước tiểu vùng sông Mê Kông và ngược lại. Hà Tiên không còn là điểm cuối của một hành trình, mà đã trở thành cửa ngõ mở ra thế giới, trung tâm kết nối hành lang kinh tế ven biển phía Nam.

Mười cảnh đẹp trong “Hà Tiên thập vịnh” năm xưa không chỉ nằm trên những trang sách cổ, mà đã được đánh thức, đầu tư bài bản để trở thành những địa điểm du lịch hấp dẫn như Mũi Nai, Thạch Động, núi Đá Dựng, đầm Đông Hồ,... Và khi hoàng hôn buông xuống, Hà Tiên lại khoác lên mình vẻ đẹp lung linh, huyền ảo. Dòng Giang Thành thơ mộng năm xưa nay được tô điểm bởi những cây cầu hiện đại lấp lánh ánh đèn.

Tôi chọn cho mình một chiếc xe lôi đạp để dạo quanh Hà Tiên. Anh tài xế tên Thái, bằng cái giọng chất phác của người miền Tây Nam bộ đóng vai trò như một hướng dẫn viên du lịch yêu quê hương, yêu tha thiết mảnh đất mình đang sống để giới thiệu cho tôi những nét đặc trưng nơi xứ biển biên thùy. Từ khu chợ đêm Hà Tiên rộn rã tiếng cười đến những công trình văn hóa tâm linh: đền thờ họ Mạc, chùa Tam Bảo, chùa Năm Ông,... rồi món bún kèn có nguồn gốc từ người Khmer. Sự giao thoa văn hóa ba dân tộc Kinh, Hoa, Khmer tiếp tục được gìn giữ và phát huy, tạo nên một nét dung hòa độc đáo.

Hà Tiên hôm nay là bản giao hưởng giữa cái xưa cũ trầm mặc và cái tân thời náo nhiệt. Đi qua những vần thơ Chiêu Anh Các lãng mạn, bước qua khúc quanh của lịch sử với nỗi đau 130 đồng bào ngã xuống, Hà Tiên đã tôi luyện một bản lĩnh sắt đá để bay cao. Đứng ở cột mốc biên giới 314 nơi cực Tây Nam, lắng nghe tiếng sóng biển rì rào vỗ vào ghềnh đá hòa cùng tiếng còi tàu vang vọng ngoài xa, tôi như cảm nhận rõ nhịp đập kiêu hãnh của một đô thị biển biên thùy. Hà Tiên đang viết tiếp những trang sử mới, trang sử của sự thịnh vượng, hiện đại nhưng vững chãi, xứng đáng là phên dậu tiền tiêu, là niềm tự hào của Tổ quốc…

Ngô Quốc Việt

Các tin khác

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

Trải qua 80 năm xây dựng và trưởng thành, Báo Công an nhân dân (CAND) không chỉ là tiếng nói của lực lượng CAND, mà còn là địa chỉ tin cậy, gắn bó của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ cả nước. Từ những trang viết, cuộc trò chuyện đến sự đồng hành trong các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, tình cảm chân thành mà giới văn nghệ sĩ dành cho Báo CAND đã góp phần bồi đắp mối gắn kết bền chặt giữa báo chí với đời sống văn học, nghệ thuật, giữa người cầm bút với những người làm nghệ thuật. Qua năm tháng, sự tin yêu, trân trọng và đồng hành ấy đã trở thành một phần ý nghĩa trong hành trình phát triển của tờ báo. Sức lan tỏa của một cơ quan báo chí không chỉ ở những trang viết mà còn ở khả năng kết nối con người bằng niềm tin và những giá trị nhân văn.

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh hiện là Phó trưởng đoàn Kịch cổ điển, Nhà hát Kịch Việt Nam. Anh được biết đến là một nghệ sĩ có nhiều khám phá độc đáo, mới mẻ với kịch đương đại, lịch sử, thiếu nhi. "Bén duyên" và bị cuốn hút với các vở diễn về đề tài hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân (CAND) đã giúp anh có nhiều trải nghiệm mới mẻ. Phóng viên Chuyên đề Văn nghệ Công an có cuộc trò chuyện với NSND Tạ Tuấn Minh.

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Từ những giai điệu thấm đẫm tình quê hương đến những câu chuyện lay động lòng người, chương trình nghệ thuật "Kết nối yêu thương" gửi đi thông điệp giản dị mà sâu sắc: Không ai nên đơn độc trước nghịch cảnh. Đằng sau mỗi người phụ nữ đau yếu, mỗi em nhỏ mang bệnh hiểm nghèo là một phận đời cần được chở che, một ước mơ cần được níu giữ. Khi những trái tim cùng rung lên nhịp đập yêu thương, nghệ thuật không chỉ chạm đến cảm xúc mà còn khơi dậy trách nhiệm cộng đồng, thắp lên hy vọng cho những cuộc đời còn nhiều gian khó.

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Liên hoan phim (LHP) Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16 (diễn ra từ ngày 18 đến ngày 26/9) quy tụ 25 tác phẩm điện ảnh tài liệu đặc sắc đến từ Việt Nam và các quốc gia châu Âu. Đây không chỉ là “bữa tiệc” điện ảnh, mở ra cơ hội giao lưu, hợp tác giữa những người làm nghề mà còn là cầu nối để dòng phim đặc biệt này đến gần với công chúng hơn.

Ca sĩ Tùng Dương đã tổ chức riêng nhiều live concert.

Từ “độc đạo” đến đại chúng

25 năm trong nghề, Tùng Dương đã có một hành trình đặc biệt mà không nhiều nghệ sĩ thế hệ anh có thể làm được. Đó là hành trình của một nghệ sĩ luôn muốn bước ra khỏi vùng an toàn, không ngừng thử nghiệm, tìm kiếm những giới hạn mới của giọng hát và tư duy âm nhạc. Nhưng cũng chính trên hành trình tưởng như ngày càng đi xa ấy, Tùng Dương lại ngày càng trở về gần hơn với những điều căn cốt: gia đình, tình yêu, con người, quê hương, đất nước, những giá trị đã làm nên căn tính của mình.

Buổi gặp gỡ báo chí giới thiệu chương trình “Phú Quang - Còn mãi một tình yêu” tại Nhà hát Hồ Gươm

Âm nhạc không chỉ là ký ức

Gần 5 năm sau ngày nhạc sĩ Phú Quang rời cõi tạm, những giai điệu của ông vẫn hiện diện trong đời sống âm nhạc Việt Nam. Năm 2026, ba người con của ông chính thức tiếp nhận di sản âm nhạc mà cha để lại. Nhưng câu chuyện di sản âm nhạc Phú Quang không chỉ là câu chuyện của một gia đình tiếp nhận một gia tài nghệ thuật. Nó đặt ra một vấn đề lớn hơn: làm thế nào để di sản âm nhạc của một nhạc sĩ được bảo vệ, được trao truyền và tiếp tục sống trong đời sống đương đại?

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Ngày nay, nhiều tác phẩm điện ảnh ra đời nhận được sự bàn luận sôi nổi trên mạng xã hội cùng những bài review phim xuất hiện dày đặc. Tuy nhiên, giữa dòng chảy ồn ã ấy lại thiếu vắng những bài phê bình có chuyên môn, đi sâu vào ngôn ngữ điện ảnh, giá trị nghệ thuật và ý nghĩa văn hóa của tác phẩm. Để đời sống điện ảnh không chỉ dừng lại ở những lời khen - chê, đánh giá cực đoan, cần thêm những tiếng nói phê bình giàu tri thức, góp phần nâng cao thị hiếu và nuôi dưỡng tình yêu điện ảnh trong công chúng.

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Việc đưa chất liệu truyền thống vào các sản phẩm nghệ thuật đang trở thành xu hướng và mở ra nhiều hướng sáng tạo, góp phần làm mới cách tiếp cận và lan tỏa những giá trị văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, điều này cũng yêu cầu nghệ sĩ cần sự hiểu biết, tôn trọng và trách nhiệm với những giá trị văn hóa mà sản phẩm khai thác.

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” của Tố Hữu - một trong những bài thơ tiêu biểu viết về Cách mạng Tháng Tám năm 1945, không chỉ là niềm vui của một cá nhân, hay của hàng chục triệu người, còn là niềm vui hồi sinh của một dân tộc vừa thoát khỏi ách nô lệ, giành lại quyền làm chủ vận mệnh. Cũng là niềm vui được cống hiến và kiến tạo tương lai. “Vui bất tuyệt” trở thành cảm hứng chung cho nhiều tác phẩm nổi tiếng cùng chủ đề.

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Những người trẻ thế hệ 8x, 9x, 2000 đang lựa chọn cách tiếp cận lịch sử theo cách riêng của mình. Với họ, lịch sử là những câu chuyện được kể lại sống động trên các nền tảng số, hay những bộ phim, những bài hát, những tiểu thuyết hấp dẫn và ý nghĩa... giúp họ hiểu hơn về đất nước mình.

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

Bắt đầu lên sóng truyền hình ANTV (thứ Bảy, Chủ nhật) từ ngày 22/8 và trên kênh HTV9 (thứ Hai, thứ Ba) từ ngày 24/8, bộ phim truyền hình "Kế hoạch CM12" đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của công chúng. Không chỉ khắc họa những cuộc đấu trí căng thẳng, "Kế hoạch CM12" còn làm nổi bật bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh thầm lặng của những cán bộ, chiến sĩ CAND trong hành trình bảo vệ An ninh Tổ quốc từ những ngày đầu đất nước thống nhất.

Trưởng thành cùng lực lượng

Trưởng thành cùng lực lượng

Trong hơn 80 năm xây dựng, phấn đấu và trưởng thành của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam, có thể nói rằng, văn học nghệ thuật về lực lượng công an với sứ mệnh của mình đã góp phần đáng kể vào sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc, vì cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân…

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Mới đây, việc 2 bộ phim kinh dị "BACKROOMS" và "Obsession" thắng lớn phòng vé đã gây ra nhiều bất ngờ. Bên cạnh việc được thực hiện bởi các nhà sáng tạo nội dung tuy không chuyên về điện ảnh nhưng lại mang đến sự mới mẻ, thích thú, thì thực tế này cũng cho thấy thể loại thriller/mystery hay giật gân/bí ẩn đang được yêu thích hơn bao giờ hết cả trong phim ảnh cũng như văn chương.

Kể chuyện truyền thống Công an nhân dân bằng âm nhạc

Kể chuyện truyền thống Công an nhân dân bằng âm nhạc

Được đầu tư hoành tráng, công phu và giàu sáng tạo, các chương trình nghệ thuật về Công an nhân dân (CAND) thời gian qua không chỉ góp phần làm mới nghệ thuật chính luận mà còn lan tỏa sâu sắc hình tượng người chiến sĩ CAND bản lĩnh, nhân văn, gần gũi trong lòng công chúng.