Trách nhiệm thông tin

Thời đại đốm lửa

Từ một cái title báo được chia sẻ trên mạng xã hội, chuỗi cơm tấm nổi tiếng gần 30 năm ở TP HCM có tên Kiều Giang lâm vào cảnh nguy khốn.
Xin thưa ngay từ đầu, chúng tôi thực hiện chuyên đề này hoàn toàn không dám bày tỏ ý định dạy khôn đồng nghiệp hoặc các trí thức, người sử dụng mạng xã hội facebook.

Chúng tôi chỉ lạm bàn vấn đề về trách nhiệm thông tin với mục đích không gây hoang mang dư luận, không gây thiệt hại cho doanh nghiệp cũng như không làm biến động xã hội vì thông tin đưa chưa đúng hoặc đưa thiếu so với bản chất mà thông tin muốn hướng đến.

Những quán cơm nườm nượp khách nay vắng hoe, những người kinh doanh quán cơm xưa nay chỉ quen với ướp sườn, chọn gạo, nấu canh… bỗng hoang mang với cái gọi là “khủng hoảng truyền thông”, những người sử dụng mạng xã hội không ngớt lời miệt thị.

Cuối cùng, không có gì cả, không phụ gia lạ, không nguyên liệu lạ, chỉ đơn giản là đường, bột ngọt... Nhưng khi cái cuối cùng này hiện hữu, thì những người chủ của chuỗi cơm tấm Kiều Giang đã khóc ngất trước thông tin. 

Mà ngay cả khi có kết luận cuối cùng từ Ban Quản lý an toàn thực phẩm TP HCM rồi, thực khách vẫn chưa tìm đến địa chỉ quán cơm như trước lúc thông tin xuất hiện.

1. Hoàn toàn không quá khó khăn để điểm lại những vụ việc mà doanh nghiệp từ thiệt hại rất nhiều cho đến phá sản từ thông tin ban đầu trên báo giới, từ xúc xích đến quần áo trẻ em, rồi bây giờ là cơm tấm. Những mặt hàng tiêu dùng của người Việt mặc dù đã định hình thương hiệu nhiều năm, nhưng có vẻ như vẫn chưa đủ mạnh mẽ để đứng trước cơn bão không tin luôn chực chờ.

Một nhãn hiệu sữa bị báo giới ghi nhận có sinh vật lạ, một chai nước giải khát có dị vật bên trong, một quán lẩu bị tố có động vật chết… đều có thể khiến thương hiệu bị lao đao. Cái đáng tiếc nhất ở đây chính là những thông tin ấy đều là thông tin ban đầu. 

Thông tin ban đầu nghĩa là thông tin mới ghi nhận, thông tin không phải cuối cùng, từ ghi nhận cho đến lúc kết luận là cả một quá trình. Có điều, không phải người tiếp nhận thông tin ban đầu nào cũng đủ kiên nhẫn để đọc thông tin cuối cùng hoặc đủ niềm tin để tin vào kết luận.

Minh họa: Hùng Dingo.
Minh họa: Hùng Dingo.

Hơn mười năm trước, một thương hiệu bồn inox đang gần như độc chiếm thị trường bỗng dưng bị một tờ nhật báo hút độc giả đặt nghi vấn có chứa chất gây ung thư. 

Thương hiệu bồn inox ấy lâm vào tình cảnh như thế nào chắc bạn đọc rất dễ hình dung, bất chấp về sau ông chủ của thương hiệu trên có khẳng định bằng các bằng chứng khoa học chứng minh bồn inox của ông ấy an toàn trên nhiều tờ báo khác.

2. Một người bạn vai anh của tôi có một công ty nhỏ, công ty của anh phá sản rồi, phá sản vì một bài viết trên báo. Anh có kiện tờ báo ấy ra tòa vì những thông tin không chính xác, một tháng rồi hai tháng, ba tháng rồi bốn tháng, cho đến một năm sau tờ báo trên cải chính thông tin. Lúc ấy, công ty của người bạn tôi đã phá sản.

Nhân vụ cơm tấm Kiều Giang, anh kể lại điều này trên facebook giọng không vui không buồn, chỉ là bàng bạc. Cái hay nhất của anh là anh không thù ghét báo giới, anh vẫn giữ được một thái độ đúng mực.

Lâu trước, tôi có đi tác nghiệp một vụ việc thời sự đơn thuần. Vừa đến địa điểm xảy ra vụ việc thì người thân của họ vác dao đá gậy gộc đòi chém đòi giết. Sau rồi cũng êm thấm, sau rồi họ cũng cất lời xin lỗi vì tưởng thế này hay thế kia. Đó là một lần hốt hoảng và nghĩ rất nhiều về nghề của tôi.

Ở thời điểm hiện tại, khi mà báo giới vẫn nhường dòng chủ lưu thời sự cho mạng xã hội, tôi viết điều này có lẽ nhiều cán bộ quản lý không đồng tình hoặc không thích, nhưng đó chính là sự thật.

Chính vì nhường dòng chủ lưu thời sự cho mạng xã hội nên thông tin hiện tại là những đốm lửa. Đốm lửa ấy được ném vào cảm xúc luôn khô giòn như nỏ của đám đông. Và khi người đưa tin không thận trọng, đốm lửa ấy sẽ thiêu rụi mọi thứ, mặc dù sự thiêu rụi này nằm ngoài ý muốn của người đưa tin.

3. Trên mạng xã hội cũng đang nóng lên chuyện cho phép các thương nhân, cư dân biên giới Việt Nam, Trung Quốc có hoạt động thương mại qua biên giới giữa 2 nước sẽ được sử dụng đồng tiền thanh toán gồm VNĐ (Việt Nam đồng) hoặc CYN (nhân dân tệ) và ngoại tệ tự do chuyển đổi, chuyện sách giáo khoa công nghệ, chuyện dạy đánh vần…. 

Rất rất nhiều chuyện. Mà chuyện nào theo quan sát của tôi cũng phát sinh những cảm xúc tiêu cực, nếu không muốn nói là ảnh hưởng đến niềm tin. Trong lúc chỉ cần điềm tĩnh hơn một chút thôi, những cá nhân chia sẻ thông tin ấy có thể hiểu thấu đáo toàn bộ vấn đề mà không cần phải lo lắng, phải sợ hãi, phải tức giận, thậm chí là phản đối.

Rõ ràng là khi mà những năng lượng tiêu cực trên mạng xã hội chưa được giải phóng, những thông tin tốt chưa đủ lấn át những thông tin hạn chế về nhiều mặt của xã hội… Có lẽ nên nghĩ đến trách nhiệm thông tin, bắt nguồn chính từ những nhà báo hoặc những cá nhân có ảnh hưởng trên mạng xã hội.

Điều này phải bắt nguồn từ ý thức, sự thận trọng trước khi bàn đến những chế tài hay luật định. Đơn giản đâu phải lúc nào cũng xử lý được sự ác ý, cố tình hay đơn thuần chỉ là muốn tỏ ra nguy hiểm đâu.

Ngô Nguyệt Lãng

Các tin khác

Nước Mỹ 25 năm sau ngày 11/9/2001

Nước Mỹ 25 năm sau ngày 11/9/2001

Một phần tư thế kỷ đã trôi qua kể từ buổi sáng kinh hoàng 11/9/2001, loạt hồ sơ vừa được giải mật cho thấy những cảnh báo về Osama bin Laden và al-Qaeda đã xuất hiện từ nhiều năm trước vụ tấn công, đồng thời hé lộ những hệ lụy về sức khỏe mà người dân New York và lực lượng cứu nạn phải đối mặt trong nhiều năm về sau.

Syria - ngọn lửa đang bùng lên từ khoảng trống

Syria - ngọn lửa đang bùng lên từ khoảng trống

Ngày 18/8, Đặc phái viên Mỹ về Syria kiêm nhiệm Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ Tom Barrack cảnh báo: Một sự cố quân sự ngoài ý muốn nào đó hoàn toàn có thể nhanh chóng khiến tình hình khu vực vượt khỏi tầm kiểm soát. Gần 2 năm sau ngày cựu Tổng thống Syria Bashar Al Assad rời khỏi Damascus, khoảng trống quyền lực vẫn chưa thể được lấp đầy, trong khi nguy cơ về sự xuất hiện của cuộc chiến mới lại một lần nữa bùng lên.

Châu Âu vẫn đi trên dây trong bài toán di cư

Châu Âu vẫn đi trên dây trong bài toán di cư

Gần một tháng sau làn sóng người di cư ồ ạt tràn từ Morocco vào vùng lãnh thổ hải ngoại Ceuta của Tây Ban Nha, châu Âu vẫn loay hoay với bài toán khó: kiểm soát biên giới mà không vượt qua những giới hạn pháp lý, nhân đạo và chính trị, dù các diễn ngôn từ Brussels có vẻ đã cứng rắn
hơn.

Ceuta, cuộc khủng hoảng biên giới bắt đầu từ smartphone

Ceuta, cuộc khủng hoảng biên giới bắt đầu từ smartphone

Từ một phán quyết của tòa án bị bóp méo trên mạng xã hội, những hình ảnh được diễn giải sai lệch và tin đồn lan rộng, hàng chục nghìn người đã đổ về Ceuta trong vài giờ cuối tháng 7, tạo ra một cuộc khủng hoảng tại biên giới Tây Ban Nha - Morocco.

Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Trong gần nửa thế kỷ, thông qua những thỏa thuận về dầu mỏ, tài chính và hợp tác quân sự, nhiều quốc gia Trung Đông đã dựa vào "chiếc ô an ninh" của Mỹ để tập trung phát triển kinh tế. Nhưng, một thỏa thuận quân sự mới được ký vào những ngày đầu tháng 8 này đang làm thay đổi tất cả, mở ra một giai đoạn mới, khi các quốc gia trong khu vực muốn tự bảo đảm an ninh của chính mình.

Giá trị của độc lập, tự do và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới

Giá trị của độc lập, tự do và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới

Độc lập và tự do là những giá trị có ý nghĩa đặc biệt đối với sự tồn tại, phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc và mỗi con người. Không có dân tộc nào có thể phát triển bền vững nếu không có quyền tự quyết đối với vận mệnh của mình; cũng không có xã hội tiến bộ nếu con người không được sống trong môi trường hòa bình, an toàn, có quyền làm chủ và điều kiện phát triển toàn diện. Đối với Việt Nam, độc lập, tự do là những giá trị được hình thành, hun đúc và bảo vệ qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước.

Phát huy sức mạnh văn hóa để bảo vệ an ninh Tổ quốc

Phát huy sức mạnh văn hóa để bảo vệ an ninh Tổ quốc

Ngày 5/8/2026, Bộ Công an tổ chức Hội thảo góp ý xây dựng “Đề án Phát triển văn hóa Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới”. Đề án là sự cụ thể hóa, triển khai thiết thực việc thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị trong lực lượng Công an nhân dân (CAND).

Tăng cường bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ của Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới

Tăng cường bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ của Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới

LTS: Trong kỷ nguyên mới, đặc biệt là bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, để bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, lực lượng Công an nhân dân (CAND) đứng trước yêu cầu phải phát triển theo hướng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, làm chủ khoa học - công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt mỗi cán bộ, chiến sĩ cần không ngừng nâng cao bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ.
Nhân kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống CAND, Chuyên đề ANTG Cuối tháng trân trọng giới thiệu bài viết của Trung tướng Trần Bá Thiều, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Chính trị CAND về vấn đề này.

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

“Giang hồ mạng” không phải là khái niệm pháp lý, mà là cách cộng đồng gọi những cá nhân gây dựng ảnh hưởng trên mạng xã hội bằng hình ảnh đầu gấu đầu mèo, xăm trổ ngang tàng, phát ngôn gây sốc, khoe tiền bạc, các mối quan hệ hoặc công khai chửi bới người khác bằng những lời lẽ rất vô văn hóa... Việc cơ quan điều tra khởi tố, bắt tạm giam một loạt "giang hồ mạng" như: Khánh "Sky", Hồ Văn Khoa, “Vua Quạt” Trần Đình Tiệp, vợ chồng Huấn “Hoa Hồng”, vợ chồng Phú Lê, “Tế điên" Nam Định thời gian gần đây khiến số "giang hồ mạng" khác có vẻ lo ngại sẽ tới lượt mình nên đã tìm cách thay đổi nội dung. Mạng xã hội vì thế cũng đỡ rác hẳn.

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Giữa lúc dòng chảy thương mại từ Vùng Vịnh qua eo biển Hormuz bị bóp nghẹt bởi xung đột Mỹ-Iran, một huyết mạch hàng hải khác của thế giới đang đứng trước nguy cơ bị cuốn vào vòng xoáy chiến sự. Căng thẳng Houthi - Arab Saudi tái bùng phát, cùng những cảnh báo cứng rắn từ Tehran, đang đặt eo biển Bab el-Mandeb trước nguy cơ trở thành điểm nghẽn tiếp theo, có thể đẩy cú sốc năng lượng vượt khỏi Trung Đông, lan rộng ra nền kinh tế toàn cầu.

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Trong nhiều năm sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, câu hỏi thường trực đối với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) có lẽ vẫn luôn là: Liên minh này có còn lý do để tồn tại? Thực tế thách thức lớn nhất hiện nay với một tổ chức an ninh phòng thủ 77 tuổi đời là có thể thích nghi với một thế giới nơi cạnh tranh giữa các cường quốc trở thành trạng thái thường trực, hàng loạt cuộc khủng hoảng phủ bóng không gian an ninh châu Âu - Đại Tây Dương, và thậm chí là cả sức ép từ những tranh luận về chia sẻ gánh nặng quốc phòng hay các phát biểu gây tranh cãi của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Nghị sĩ Andy Burnham chính thức được xác nhận là lãnh đạo Công đảng và trở thành Thủ tướng thứ 7 của Vương quốc Anh chỉ trong một thập niên. Với những cải cách đầy tham vọng, liệu người đàn ông đến từ Manchester này có thể tái định hình nền chính trị Anh sau một chuỗi khủng hoảng kéo dài hay không?

Vùng Vịnh lại nằm trong tầm lửa

Vùng Vịnh lại nằm trong tầm lửa

Cuộc đối đầu quân sự giữa Mỹ và Iran một lần nữa đẩy khu vực Vùng Vịnh vào trạng thái bất ổn kéo dài. Dù không phải là các bên trực tiếp khởi phát xung đột, nhiều quốc gia Arab lại đang hứng chịu những tổn thất về an ninh, kinh tế và chiến lược.

Di sản nặng nề của cuộc chiến Mỹ - Iran

Di sản nặng nề của cuộc chiến Mỹ - Iran

Bản ghi nhớ Islamabad giữa Mỹ và Iran đã khép lại 110 ngày xung đột khốc liệt. Tuy nhiên, ngừng bắn không đồng nghĩa với việc những hệ lụy của cuộc chiến kết thúc. Đằng sau tiếng súng là những thành phố tan hoang, hàng nghìn thương vong và những dư chấn kinh tế đang lan rộng vượt xa khu vực Trung Đông.

Những nút thắt phía sau Bản ghi nhớ Islamabad

Những nút thắt phía sau Bản ghi nhớ Islamabad

Tiếng súng đã lắng xuống, những siêu tàu chở dầu đầu tiên đã quay trở lại eo biển Hormuz và Trung Đông đang bước vào giai đoạn hậu chiến. Tuy nhiên, chương trình hạt nhân Iran, tình hình Lebanon và tương lai của eo biển Hormuz vẫn là những bài toán chưa tìm được lời giải cuối cùng, có thể quyết định thành bại của Bản ghi nhớ Islamabad trong thời gian tới.

Để không ai bị bỏ lại trong hành trình chuyển đổi xanh

Để không ai bị bỏ lại trong hành trình chuyển đổi xanh

Hội đồng nhân dân TP Hà Nội đã thông qua nghị quyết quy định chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện giao thông đường bộ từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang sử dụng năng lượng sạch và khuyến khích sử dụng giao thông công cộng trên địa bàn thành phố. Theo đó, thành phố hỗ trợ trực tiếp bằng tiền đối với cá nhân thuộc hộ nghèo có đăng ký “nơi cư trú” hoặc “nơi ở hiện tại” trên phần mềm quản lý VNeID thuộc địa bàn TP Hà Nội do UBND cấp xã xác nhận và chịu trách nhiệm.

Vai trò Pakistan trong việc giải quyết xung đột Iran

Vai trò Pakistan trong việc giải quyết xung đột Iran

Cuộc chiến kéo dài 3 tháng đầu năm 2026 giữa một bên là liên minh Mỹ - Israel và một bên là Cộng hòa Hồi giáo Iran đã đẩy thế giới tới bờ vực cuộc khủng hoảng năng lượng toàn diện và nguy cơ bùng nổ chiến tranh tổng lực tại Trung Đông. Giữa cơn bão lửa, sự xuất hiện của Pakistan trong vai trò kiến trúc sư trưởng cho thỏa thuận hòa bình đã đem đến cho chúng ta góc nhìn mới đầy thú vị về cách mà một quốc gia có thể góp phần xoay chuyển cục diện địa chính trị quốc tế.

Sân khấu chính trị và thể thao

Sân khấu chính trị và thể thao

Ngày hội bóng đá lớn nhất thế giới World Cup 2026 đang diễn sôi động, thu hút sự quan tâm của người hâm mộ khắp thế giới. Nhưng, không chỉ là một sự kiện thể thao, giải đấu này còn trở thành sân khấu lớn mà ở đó giới thể thao và chính trị đã bắt tay giữa những mâu thuẫn và lợi ích.

Tô đậm một vị thế mới

Tô đậm một vị thế mới

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam vừa kết thúc tốt đẹp chuyến công tác tham dự Hội nghị cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga và có các hoạt động song phương tại thành phố Kazan, Cộng hòa Tatarstan, Liên bang Nga từ ngày 16 đến 18/6/2026 theo lời mời của Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin. Đây là chuyến thăm có ý nghĩa đặc biệt, đồng thời cũng đã đạt được những kết quả tích cực, khẳng định hình ảnh Việt Nam là cầu nối tin cậy trong ASEAN, là bạn bè thủy chung, chân thành của Nga.