Tận dụng, sửa chữa hay thay mới?

Đồ “second-hand” trở thành một ký ức dịu êm với rất nhiều người, có lẽ không chỉ để chúng ta hoài niệm về một thời thiếu thốn, mà thật sự thì đôi khi, “được” thiếu thốn cũng là sự cứu rỗi, trên một khía cạnh nào đó chăng?

Ký ức “second-hand”

Những ảnh hưởng quá nặng nề của đại dịch COVID-19 đã khiến nhiều người trong chúng ta thay đổi mạnh mẽ. Người ta bắt đầu nói đến tiết kiệm, đến lập kế hoạch dự trữ cho tương lai, hoặc to tát hơn là nói đến “chủ nghĩa khắc kỷ”. Và từ thay đổi này, bật lên một câu hỏi lớn: “Lựa chọn nào giữa tận dụng, sửa chữa và thay mới hoàn toàn?”.

Vào giữa tháng 10, mạng xã hội ầm lên vì một chuyện: đường sắt Việt Nam đề xuất ý tưởng nhập về 37 toa tàu cũ của Nhật Bản.

4283796_s.jpg -0
Ðường sắt Việt Nam đề xuất ý tưởng nhập về 37 toa tàu cũ của Nhật Bản. Ảnh: S.t

Người cho rằng vận tải cần hệ số an toàn rất cao, nên không thể sử dụng đồ “second-hand” được. Người khác lập luận rằng đáng ra phía Nhật còn phải… trả tiền cho Việt Nam vì đã “dùng hộ” số toa tàu sắp phải đưa vào quy trình xử lý rác này, nếu không ai nhận chúng. Cuộc tranh luận này làm bật lên một chuyện: mọi người hiện khá “dị ứng” với chuyện dùng lại đồ cũ, dù nó mới chỉ ở giai đoạn ý tưởng.

Nhưng tiết kiệm kiểu xài một thứ đồ qua vài “nước dùng” từng là một thái độ sống để sinh tồn. Khi tôi còn bé, chuyện này thậm chí là hiển nhiên. Quần áo anh em trong nhà mặc lại của nhau. Rách thì dưới gầm giường lúc nào cũng sẵn một hộp kim chỉ, chế từ vỏ một hộp bánh quy. Sách vở thì bọc lại để dùng lâu hơn, anh học xong thì để cho em.

Chúng tôi dường như có kỹ năng tốt hơn với các đồ vật. Cái xe đạp dùng cả chục năm, phải dừng giữa đường sửa tuột xích là chuyện cơm bữa. Máy tính thì biết lắp từ thanh ram đến bo mạch chính, cài Win nhoay nhoáy. Cái đầu đĩa Tàu mua từ biên giới về, mỗi lần rít hình là lại tháo ra vệ sinh cho sạch thì thôi. Tôi đã dùng chỉ một cái điện thoại Nokia 110i trong suốt bốn năm học đại học, với tính năng giải trí duy nhất là trò chơi con rắn, mà hầu như chẳng hề bận tâm gì đến chuyện đổi một cái đời mới hơn.

Mọi chuyện nhanh chóng thay đổi. Cuối tháng 10, doanh số tiêu thụ của iPhone 13 đạt kỷ lục tại Việt Nam: một hãng bán lẻ lớn đã công bố rằng họ bán được gấp ba số điện thoại trong ngày đầu mở bán so với khi ra mắt iPhone 12. Thống kê vào tháng 5-2021 chỉ ra rằng, trong một tháng, người dùng ở Việt Nam đã chi ra 2.500 tỷ đồng để mua iPhone.

Ngày nay, thị trường đã “huấn luyện” ra thị hiếu kiểu khác. Ta dùng cái điện thoại, và nhiều thứ khác, với tâm thế của người “qua đường”: không cần biết chúng cấu tạo thế nào, đến từ đâu, và hỏng là thay. Hoặc tệ hơn, có mẫu mới là phải thay. Ở chiều ngược lại, theo Hội Thống kê rác thải toàn cầu (The Global E-Waste Statistics Partnership - GESP), trong năm 2019, Việt Nam có 514.000 tấn sản phẩm điện tử ra thị trường, phát sinh 257.000 tấn rác thải điện tử, và con số này được dự báo sẽ còn tăng mạnh trong những năm tới, vì xu thế vứt bỏ thay vì dùng lại đồ cũ. “Second-hand” chẳng có lợi cho ai cả, những nhà sản xuất luôn vắt óc nghĩ cách kích thích thị trường, và những người tiêu dùng luôn cần cái gì đó đúng mốt.

Trong thế giới kiểu này, tiêu thụ hàng hóa không hẳn vì mục đích sử dụng. Theo nghiên cứu của Đại học Indiana (Mỹ), trong não những người mắc chứng nghiện mua sắm (Compulsive Buying Disorder - CDB) giải phóng ra các chất endorphins và dopamine khi họ mua được món đồ ưa thích. Tôi mua không phải vì cần, mà vì nghiện.

Nhưng có một nghịch lý của nghiện tiêu dùng: việc ngốn ngấu hàng hóa hóa ra lại khiến ta xa cách với thế giới vật chất hơn bao giờ hết. Vì sự phức tạp tuyệt đối của nền sản xuất đương đại và số lượng khủng khiếp của hàng hóa tạo ra mỗi ngày, không ai mất công đi tìm hiểu xem bên trong chúng là gì, chúng đến từ đâu, có thể cải tạo và kéo dài thời gian tồn tại hay không.

Quay lại chuyện những toa tàu. Bộ Giao thông vận tải về cơ bản cũng không đồng ý với ý tưởng này. Đi vác về 37 toa tàu cũ của Nhật để sử dụng dường như không còn là một phương án hợp lý dưới lăng kính của số đông nữa: người Việt Nam từ lâu đã không còn phải dùng hàng Nhật bãi, hay đồ điện tử “second-hand”. Ai còn đi lùng những đồ kiểu ấy thực ra cũng không còn vì mục đích tiêu dùng. Dường như họ cần chỉ để nhớ lại mình đã từng là ai.

Nhưng những người muốn xài lại đồ cũ cũng có lý do riêng của họ. Đại diện đường sắt Việt Nam trình bày rằng nếu mua mới 37 toa tàu cùng loại cần trên 1.100 tỷ đồng, hiện ngành đường sắt khó khăn cũng không thể vay tiền đóng toa tàu mới, trong khi nhận đồ cũ thì tốn khoảng 140 tỷ để vận chuyển về và cải tạo khai thác; số toa tàu cũ này có thể khai thác trong khoảng 15 năm tới. Chuyện rất bế tắc: đóng mới tàu thì phung phí, nhưng dùng lại đồ cũ thì cũng không phải một thái độ hợp thời nữa.

Mùa hè năm 1850, Karl Marx đã phải cầm cố chiếc áo khoác của mình để trả một khoản vay. Và vì không có chiếc áo đó, Marx đã mất luôn quyền vào thư viện ở Anh do không có trang phục phù hợp. Ngay cả một chiếc áo khoác cũng không thể tránh khỏi cơ chế trao đổi kỳ lạ của thị trường: chúng ta ca ngợi những đôi giày, váy, áo khoác và túi xách như thể chúng sở hữu ma lực nào đó, với những câu chuyện và danh tính riêng, thậm chí đại diện cho những đặc quyền và lợi ích, do chính con người nghĩ ra.

Kể từ đó, đối với Marx, hàng hóa dường như thật kỳ lạ, với giá trị không còn đến từ sức lao động và đầu tư sản xuất, mà từ các quan hệ xã hội trừu tượng và có phần méo mó của xã hội tư bản. Việc tạo ra những hàng hóa giống nhau, lặp lại chúng từ năm này qua năm khác có thể dẫn đến sự kiệt quệ của người lao động, lẫn thừa mứa cho người tiêu thụ.

Đồ “second-hand” trở thành một ký ức dịu êm với rất nhiều người, có lẽ không chỉ để chúng ta hoài niệm về một thời thiếu thốn, mà thật sự thì đôi khi, “được” thiếu thốn cũng là sự cứu rỗi, trên một khía cạnh nào đó chăng?

Phạm An

Thiên thần và ác quỷ

Những món đồ cũ trong nhà bạn sẽ luôn được mô tả một cách xấu xí. Vì nhà sản xuất cần bán đồ mới. Và bản thân bạn cũng thích xài đồ mới.

Một trong những cuộc luận chiến lớn nhất của thế kỷ 21 diễn ra giữa 2 “thế lực”: một bên là nông sản thuận tự nhiên và nông sản canh tác sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu.

Nông sản canh tác thuận tự nhiên, hay là organic vốn là cách cha ông chúng ta canh tác từ ngàn xưa. Nhưng sau cả thế kỷ chuyển sang sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu để tối ưu năng suất, thì giờ organic lại trở thành một xu hướng mới, còn cách toàn bộ nền nông nghiệp vận hành được các nhà khoa học gọi là “canh tác bảo thủ”  - conventional farming.

ca-phe-huu-co-4.jpg -0
Canh tác hữu cơ, với việc không sử dụng thuốc và phân bón theo phong cách “bảo thủ” thân thiện với môi trường hơn. Ảnh: S.t

Cuộc chiến không khoan nhượng. Tôi đã gặp nhiều người trồng, chế biến và tiêu thụ nông sản organic: vài người trong số họ trở thành những chiến binh chống lại việc sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu trong nông nghiệp. Ở Việt Nam, chúng ta có thể dễ dàng gặp những “cuộc tấn công” này ở bất kỳ đâu, khi việc canh tác bảo thủ được mô tả như một con quái vật với những “chất hóa học” độc hại tàn phá môi trường và cơ thể bạn.

“Nông sản hữu cơ”, “nông sản organic” hay “thuận tự nhiên” trở thành một từ khóa bán hàng quyền năng trong thế kỷ 21. Bạn dễ dàng bắt gặp trên các mạng xã hội, trong các shop rau củ, hay các mẹ bán hàng online, hai hình thức canh tác được mô tả thành một bức tranh nhị nguyên: đen và trắng, tốt và xấu, thậm chí là lương thiện và bất lương.

Nhưng nông sản organic có thực sự bền vững và thân thiện với môi trường?

Cuộc luận chiến này khiến giới nghiên cứu khắp thế giới nhảy vào cuộc từ khoảng hơn một thập kỷ qua. Nhiều tính toán quy mô đã được thực hiện.

Câu trả lời là có. Canh tác hữu cơ, với việc không sử dụng thuốc và phân bón theo phong cách “bảo thủ” thân thiện với môi trường hơn. Nhưng đó chỉ là trên quy mô từng trang trại nhỏ. Còn  nếu tất cả nông dân trong một xã hội chuyển từ canh tác bảo thủ sang canh tác hữu cơ, thì bạn sẽ làm tăng tổng lượng phát thải.

Từ năm 2012, sau một khảo sát tỉ mỉ 34 loại cây trồng, tổng hợp 66 nghiên cứu khác nhau, các nhà khoa học tại Đại học MgGill (Canada) và Đại học Minnesota đi đến kết luận: canh tác hữu cơ cho sản lượng ít hơn 25% so với canh tác bảo thủ.

Năm 2016, một nghiên cứu khác tại Anh được công bố trên tạp chí Nature Communications  khẳng định tiếp: nếu chuyển đổi toàn bộ canh tác bảo thủ sang hữu cơ, bạn sẽ làm tăng lượng phát thải. Logic rất đơn giản là vì canh tác hữu cơ cho sản lượng ít hơn, nên nếu bạn vẫn muốn nuôi xã hội theo cách tiêu dùng hiện tại, bạn sẽ hoặc: 1. Cần lấy thêm đất để canh tác (có thể là đất rừng); 2. Với các nước giàu, họ sẽ nhập thêm nông sản từ các nước nông nghiệp khác. Cả hai phương án này đều tăng tác động đến môi trường.

Tóm lại, không có đen và trắng, thiên thần và ác quỷ, không có nhị nguyên tốt xấu trong 2 hình thức canh tác nông nghiệp. Loài người đã đi đến việc sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu một cách… tự nhiên. Họ cần năng suất cao để nuôi sống một xã hội có tuổi thọ ngày càng dài, và ăn ngày càng nhiều.

Nhị nguyên cái này tốt tức là cái kia xấu là một tâm lý dễ gặp. Não người, như một vị thủ thư nguyên tắc, cần “phân loại” sự vật hiện tượng và các ngăn để ghi nhớ. Và còn gì sung sướng hơn cho đời thủ thư khi tất cả các cuốn sách trên đời đều có 2 loại. Anh nhận sách, và chia nó về phía đen và phía trắng, phía tốt và phía xấu trước đã, rồi chia nhỏ tiếp sau.

Vượt qua nhị nguyên, và nhìn nhận rằng mọi thứ đều có nhiều mặt, có cả các khoảng màu xám, mới là chìa khóa tìm thấy các câu trả lời. Các nhà khoa học khẳng định rằng vấn đề nông nghiệp bền vững có rất nhiều việc cần làm. Đầu tiên cải thiện chất lượng canh tác bảo thủ (tạo ra những loại phân bón và chất hóa học ít tác động hơn). Sau đó một thị trường lai với nông sản hữu cơ và phần còn lại, ví dụ như hoa quả thì hữu cơ, còn ngũ cốc thì theo phong cách bảo thủ.

Hoặc một chìa khóa quan trọng hơn thảy, là chúng ta ăn ít đi, ăn vừa đủ. Loài người đang tiêu dùng thừa mứa. Rác thải thực phẩm là nguồn phát thải khí nhà kính lớn thứ 3 trên toàn cầu.

Vượt qua nhị nguyên là điều khó, nhưng nó sẽ phát huy hiệu quả không nhiều tình huống. Các nhà buôn trên thị trường, dù là thực phẩm, đồ gia dụng hay vật liệu xây dựng, sẽ luôn có xu hướng vẽ lên bức tranh rằng cái này xấu, và cái kia tốt. Nó có thể tạo ra một ảo ảnh rằng chìa khóa của vấn đề là thay thế cái xấu bằng cái tốt.

Ví dụ như những món đồ cũ trong nhà bạn, luôn sẽ có xu hướng được mô tả một cách xấu xí – vì nhà sản xuất cần bán đồ mới. Nhưng nếu bạn học được cách hài lòng, sửa chữa, nâng cấp chúng, bạn có thể đã cứu hành tinh này khỏi một đống rác thải. Nông nghiệp bảo thủ không phải là ví dụ duy nhất cho thứ mà hôm nay là chính diện, ngày mai đã thành phản diện. Vượt qua nhị nguyên là một triết lý giúp ta trong cả đời sống xã hội. Nếu như ta không hài lòng với một mối quan hệ, phải chăng việc cần làm là thay thế nó ngay, vì lúc này nó là trắng, là đen, là ác quỷ? Ta có thể cải thiện tình hình bằng chính việc ở lại hay không? Hay là một mô hình lai, bạn cứ làm việc với ông sếp bảo thủ này tiếp vì nhảy việc thì cực đoan quá, nhưng đừng tận tụy với ông ấy nữa mà tìm thêm việc gì vui mà làm?

Nhưng nếu bạn theo dõi mạng xã hội Việt Nam những ngày này, bạn sẽ nhận ra rằng đó là điều rất khó, nếu không muốn nói là bất khả thi. Chúng ta yêu thích việc vẽ một bức tranh bằng hai màu đen và trắng quá, thích tôn sùng thứ này thành thiên thần và đạp thứ kia xuống thành ác quỷ quá.

Nhận ra nhược điểm đó từ bên trong, có thể là chìa khóa cải thiện chất lượng sống của mỗi người.

Đức Hoàng

Thay được đồ dùng, có thay được con người?

Thịnh (xin phép đổi tên nhân vật) là một hình mẫu tiêu biểu của con người đô thị hiện đại. Anh làm công việc sáng tạo nên vì thế toàn gặp những nhân vật "sang chảnh”, “hào nhoáng”; đi dự những sự kiện đầy xa xỉ; ăn bận thời thượng, hàng hiệu đầy mình… Nói chung, bạn bè nhìn vào anh đầy ngưỡng mộ như thể anh ở một tầng lớp trên, rất khác với phong cách sống bình dị của đám đông.

images.jpg -0
Lựa chọn của phụ huynh học sinh nhìn chung dựa trên cơ sở thu nhập và dự trữ của chính họ nhưng cũng không ít phụ huynh dư dả vẫn mua máy cũ. Ảnh: S.t

Hết giãn cách xã hội theo Chỉ thị 16, mọi người tụ tập lại và cùng ngỡ ngàng khi thấy Thịnh thay đổi hoàn toàn. Xuề xòa; dân dã không khác gì mọi người. Chiếc clutch (xắc tay) điệu đà của LV hoặc Hermes đã không còn kè kè bên anh nữa. Để đựng sạc điện thoại, thuốc lá và giấy tờ, Thịnh đeo cái túi nhỏ bằng vải bạt bên mình. Cũng không đợi mọi người hỏi han, Thịnh kể luôn “Vợ anh nó bán hết rồi. Cũng chả buồn hỏi ý kiến anh. Đến khi lục tủ kiếm đồ để dùng mới biết. Nhưng anh cũng chẳng trách nó. Đặng chẳng đừng thôi”. Nguyên nhân rất đơn giản. Thịnh thực tế mất việc từ đầu năm 2020, khi dịch mới chỉ bùng phát nhỏ lẻ. Không việc làm, không thu nhập, mà đời sống thì vẫn trôi đi theo cái nhịp tiêu thụ thường ngày. Vợ anh có buôn bán lặt vặt thêm cũng không đủ trang trải một gia đình gồm hai vợ chồng và ba đứa con. Hóa ra, từng là người kiếm rất nhiều tiền nhưng Thịnh không phải mẫu người biết tiết kiệm, dành dụm. Tiền tháng nào kiếm ra tiêu sạch tháng ấy. Thích gì là mua nấy. Đến khi gặp biến cố, lao đao là chuyện thường.

Nhưng điều khiến bạn bè ngạc nhiên nhất là cách nhìn của Thịnh trên biến cố kia. Nó bình thản vô cùng. Thịnh cho rằng thực sự những món hàng hiệu mà vợ anh đã lén bán đi hóa ra cũng chỉ có giá trị sử dụng đối với nhu cầu bản thân anh không khác gì cái túi vải. Giá trị trưng diện “lấp lánh” (đúng từ anh dùng) chỉ để thể hiện với người ngoài và thỏa mãn nhu cầu ra oai của bản thân. Còn nếu có giá trị nào khác nữa mà đặc biệt chỉ những thứ hàng hiệu ấy mang lại chính là “Nó bán được các ông ạ, kể cả là cũ. Thành ra trong lúc loay hoay kiếm cửa sinh nhai mới, nhà tôi còn cầm cự được một thời gian”.

Dĩ nhiên, câu chuyện của Thịnh không chỉ là riêng mỗi cá nhân anh. Trước khi lén bán đồ của chồng, vợ Thịnh đã “tiễn” đồ của mình đầu tiên. Và phổ biến trong xã hội hiện nay là hai chữ “pass đồ” (sang tay đồ đã dùng rồi). Nó là một thị trường sôi động gấp mấy lần thị trường xe máy bãi thời cuối thập niên 80, đầu thập niên 90 thế kỷ trước. Thậm chí, có cả những “thẩm mỹ viện đồ da” chuyên mông má tút tát các món hàng xa xỉ cao cấp để phục vụ việc bán lại được giá hơn.

Ngay cả trong một xã hội tiêu thụ chóng mặt như hôm nay, với việc đâu đâu người ta cũng nói đến sự giàu có, xa xỉ, sang chảnh thì thế giới đồ cũ vẫn tồn tại như một dòng chảy cuồn cuộn mà chúng ta ít lưu tâm. Không biết tỷ lệ những người dùng hàng hiệu ngoài kia có bao nhiêu phần trăm thực sự là mua hàng dùng rồi thay vì mua mới toanh hoàn toàn. Đó là một bí nhiệm. Thậm chí còn tồn tại rất nhiều nhóm sang tay đồ dùng theo kiểu hoán đổi (có các thêm tiền nếu có chênh lệch) để mỗi người tiêu dùng có cơ hội trải nghiệm qua một mẫu sản phẩm cao cấp nào đó trong một thời gian ngắn.

Câu chuyện của Thịnh và những mở rộng ra kể trên cho thấy thực tế nhu cầu dùng hàng “second-hand” luôn rất mạnh mẽ, với phương châm “cũ người mới ta” bền vững theo thời gian. Và đặc biệt, khi dịch bệnh tạo ra một vết thương lớn lên nền kinh tế, nhu cầu mua hàng dùng rồi ngày một mạnh mẽ hơn nữa. Theo như Lân, một tay chuyên bán điện thoại, máy tính bảng, máy vi tính dùng rồi ở Đà Nẵng cho biết, riêng doanh số bán máy tính bảng cũ của Lân trong tháng 9 và 10 năm nay tăng gấp 4 lần các tháng thông thường do nhu cầu phụ huynh mua máy cho con học online tại nhà. Lựa chọn của phụ huynh học sinh nhìn chung dựa trên cơ sở thu nhập và dự trữ của chính họ nhưng cũng không ít phụ huynh dư dả vẫn mua máy cũ. Họ đã lựa chọn đúng bởi họ dùng nhu cầu sử dụng làm thước đo duy nhất ở đây chứ không phải là một nhu cầu phụ nào khác. Đặc biệt, với hàng công nghệ họ càng cẩn trọng hơn bởi độ mất giá của nó là khủng khiếp.

Song song với tận dụng hàng dùng rồi, tận dụng đồ cũ chính là sửa chữa đồ hư hỏng thay vì quyết liệt mua mới. Ở vào giai đoạn kinh tế phồn thịnh, việc chúng ta nhìn thấy những chiếc máy lạnh (điều hòa nhiệt đô), TV cũ… trên các xe ba gác thu mua đồ phế liệu là chuyện vô cùng bình thường. Nhưng ở vào giai đoạn người người khốn đốn vì dịch bệnh như hôm nay, sửa chữa một món đồ hư hỏng để tiếp tục sử dụng dường như đã trở thành một thói quen mới được hình thành. Các đánh giá được đưa ra kỹ lưỡng hơn để cân nhắc trước khi thải loại một món đồ. Chủ nghĩa tiêu dùng thái quá dường như đã biến mất và có thể coi đó chính là điểm “tích cực” mà biến cố dịch bệnh mang lại bởi thực tế xã hội Việt Nam đã trải qua khá nhiều năm hoang phí sau khi mở cửa và nền kinh tế có những bước nhảy vọt đáng nể. “Thế ông có định “pass” cả bà xã không đấy?”, một người bạn rất thân với Thịnh đã hỏi anh câu đùa tếu táo ấy. Thịnh cười, đáp lại nhẹ nhàng “có những thứ còn sửa được còn dùng, còn giá trị còn tận dụng được. Nhưng có những thứ không sửa được, không pass được mà vẫn phải giữ dùng không dám thay mới các ông ạ. Đấy là vợ”. Câu chuyện vui tếu táo ấy của họ khiến một dấu hỏi lớn bật ra. Với con người trong xã hội, có thể sửa chữa được hay không?

Có một cuốn phim hài của Pháp có tên “Mauvaises herbes” (Hạt giống tồi) do tài tử Kheiron thủ vai chính và làm đạo diễn nói về một thanh niên phải miễn cưỡng tham gia lớp giáo dục ngắn hạn các trẻ em hư và sau đó yêu luôn công việc này. Phim hài đơn thuần, không quá đặc sắc, nhưng nó thể hiện được một việc mà các nước phương Tây đang làm là có ngân sách cực lớn từ ngành giáo dục để tiến hành cách chương trình “chỉnh sửa nhân cách thanh thiếu niên hư hỏng”. Chợt nghĩ về Việt Nam. Chúng ta có quá nhiều khen thưởng cho những tấm gương sáng trong xã hội nhưng lại đang đầu tư quá ít cho việc bồi dưỡng nhân cách cho các học sinh có thiên hướng hơi bắt đầu tỏ ra lệch lạc. Chúng ta dễ dàng kỷ luật, đình chỉ học tập, thậm chí đuổi học một học sinh mà chúng ta coi là “không thể giáo dục được” nhưng lại chưa nghĩ đến việc làm sao để cải tạo và uốn nắn. Phải chăng, đó cũng là một dạng tư duy thay mới của chủ nghĩa tiêu dùng?

Vậy thì với những cán bộ biến chất, thoái hoá, tiêu cực tuy chưa tới mức độ hình sự nhưng vẫn được sử dụng ở một vị trí thấp hơn (một dạng hình thức kỷ luật) thì sao? Tại sao không áp dụng quy luật của chủ nghĩa tiêu dùng ở đây để quyết liệt thay mới? Mâu thuẫn…?

Hà Quang Minh

Phạm An - Đức Hoàng - Hà Quang Minh

Các tin khác

 Trung Á và bài toán cân bằng lợi ích

Trung Á và bài toán cân bằng lợi ích

Hòa bình, đối thoại, hợp tác đa phương và phát triển bền vững là những chủ đề nổi bật trong phát biểu của đại diện các quốc gia Trung Á tại phiên thảo luận chung Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81, diễn ra tháng 9/2026 tại New York. Thông điệp này được đưa ra trong bối cảnh các quốc gia phải xử lý nhiều khác biệt ngày càng lớn giữa những trung tâm quyền lực, trong khi nhu cầu hợp tác kinh tế và giải quyết hàng loạt vấn đề an ninh xuyên biên giới không ngừng gia tăng.

Một yếu huyệt khác dưới eo biển Hormuz

Một yếu huyệt khác dưới eo biển Hormuz

Ngày 19/10, nhiều hãng thông tấn thế giới dẫn nguồn từ hãng truyền thông Iran International, người phát ngôn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Hossein Mohebbi tuyên bố: "Có 7 tuyến cáp lớn chạy ngầm dưới eo biển Hormuz, và phần rất lớn dữ liệu internet cũng như dữ liệu thương mại của thế giới đều phụ thuộc vào các tuyến cáp này. Chúng tôi nhắc nhở kẻ thù về điều này để họ biết". Một lời đe dọa mới mẻ, nhưng không kém sức nặng so với kịch bản phong tỏa các tuyến hải trình thương mại qua eo biển Hormuz đã xảy ra.

Bầu cử giữa kỳ của Mỹ: Cuộc chiến quyết định

Bầu cử giữa kỳ của Mỹ: Cuộc chiến quyết định

Ngày 3/11 tới sẽ diễn ra bầu cử giữa kỳ của Mỹ. Dù không có tên trên lá phiếu nhưng lịch trình của Tổng thống Donald Trump trong cả tháng qua lại gần như kín các chuyến vận động tranh cử, bỏ qua một danh sách dài những vấn đề quốc tế đang chờ xử lý. Điều này cho thấy, cuộc bầu cử ngày 3/11 rất quan trọng với chính quyền của ông.

Từ một báo cáo thanh tra đến cuộc khủng hoảng niềm tin

Từ một báo cáo thanh tra đến cuộc khủng hoảng niềm tin

Bản báo cáo dài vài chục trang của Tổng Thanh tra Bộ Quốc phòng Mỹ, công bố tối 14/9/2026, đáng lẽ chỉ là một tài liệu kế toán về chi phí chiến tranh, nhưng đặt vào đúng thời điểm chỉ còn chưa đầy 2 tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ, bản báo cáo ấy đã trở thành chất xúc tác phơi bày một cuộc đấu tranh nội bộ sâu sắc hơn nhiều trong lòng nước Mỹ.

Xung đột Trung Đông: Đợi chờ một điểm vỡ

Xung đột Trung Đông: Đợi chờ một điểm vỡ

Ngày 19/9, lần đầu tiên kể từ khi xung đột với Houthi tái bùng phát, còi báo động phòng không lại vang rền trên bầu trời thủ đô Riyadh của Saudi Arabia. Cùng lúc, theo truyền thông Qatar, nước Mỹ phát đi cảnh báo gửi tới mọi công dân của mình tại Iraq, Bahrain, Oman, Saudi Arabia, Iran, Qatar, Lebanon, Kuwait và Jordan về việc "nâng cao cảnh giác", trong bối cảnh "môi trường an ninh vẫn phức tạp và tiềm ẩn nguy cơ leo thang ngoài dự kiến".
Cục diện Trung Đông vẫn khó đoán định, khi bất cứ người chơi nào trong bàn cờ địa chính trị đều đang hướng tới những mục tiêu lợi ích đối lập hoặc đan cài, và tạo nên một nút thắt chưa thể tháo gỡ.

Cái giá của tự chủ công nghệ

Cái giá của tự chủ công nghệ

Không có con đường phát triển nào miễn phí. Nói ra cái giá không làm nó lớn thêm, chỉ làm chúng ta chuẩn bị tốt hơn để trả.

Những kỳ vọng từ BRICS 2026

Những kỳ vọng từ BRICS 2026

Sau 20 năm hình thành và phát triển, Nhóm các nền kinh tế mới nổi (BRICS) đã mở rộng thành cơ chế tập hợp 11 quốc gia thành viên: Brazil, Trung Quốc, Ai Cập, Ethiopia, Ấn Độ, Indonesia, Iran, Nga, Saudi Arabia, Nam Phi và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE); ngoài ra còn có 10 nước đối tác, trong đó có Việt Nam.
Hiện, BRICS đại diện cho gần một nửa dân số thế giới, khoảng 40% GDP và 26% thương mại toàn cầu. Quy mô và tầm vóc, một mặt, làm tăng đáng kể sức nặng kinh tế và ngoại giao của BRICS, song mở rộng cũng đồng nghĩa việc diễn đàn này quy tụ nhiều hệ thống chính trị, cơ cấu kinh tế, lợi ích năng lượng và quan hệ an ninh khác nhau.

Từ tư duy bảo vệ đến kiến tạo an ninh trong kỷ nguyên mới

Từ tư duy bảo vệ đến kiến tạo an ninh trong kỷ nguyên mới

Trong một thế giới biến động nhanh, phức tạp và khó dự báo, những rủi ro từ kinh tế, công nghệ, dữ liệu, môi trường, năng lượng, nguồn nước, lương thực và không gian số có thể liên kết và tạo thành những thách thức đối với năng lực phát triển của quốc gia. Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Chiến lược An ninh quốc gia đặt ra một yêu cầu có ý nghĩa căn bản: chuyển mạnh từ tư duy bảo vệ, ứng phó sang tư duy an ninh tổng thể, toàn diện, chủ động, bao trùm và kiến tạo. Cao hơn, phải nhìn thấy nguy cơ trước khi nguy cơ trở thành khủng hoảng, tạo dựng sức chống chịu trước khi cú sốc xảy ra và kiến tạo môi trường an ninh cho phát triển.

Nước Mỹ 25 năm sau ngày 11/9/2001

Nước Mỹ 25 năm sau ngày 11/9/2001

Một phần tư thế kỷ đã trôi qua kể từ buổi sáng kinh hoàng 11/9/2001, loạt hồ sơ vừa được giải mật cho thấy những cảnh báo về Osama bin Laden và al-Qaeda đã xuất hiện từ nhiều năm trước vụ tấn công, đồng thời hé lộ những hệ lụy về sức khỏe mà người dân New York và lực lượng cứu nạn phải đối mặt trong nhiều năm về sau.

Syria - ngọn lửa đang bùng lên từ khoảng trống

Syria - ngọn lửa đang bùng lên từ khoảng trống

Ngày 18/8, Đặc phái viên Mỹ về Syria kiêm nhiệm Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ Tom Barrack cảnh báo: Một sự cố quân sự ngoài ý muốn nào đó hoàn toàn có thể nhanh chóng khiến tình hình khu vực vượt khỏi tầm kiểm soát. Gần 2 năm sau ngày cựu Tổng thống Syria Bashar Al Assad rời khỏi Damascus, khoảng trống quyền lực vẫn chưa thể được lấp đầy, trong khi nguy cơ về sự xuất hiện của cuộc chiến mới lại một lần nữa bùng lên.

Châu Âu vẫn đi trên dây trong bài toán di cư

Châu Âu vẫn đi trên dây trong bài toán di cư

Gần một tháng sau làn sóng người di cư ồ ạt tràn từ Morocco vào vùng lãnh thổ hải ngoại Ceuta của Tây Ban Nha, châu Âu vẫn loay hoay với bài toán khó: kiểm soát biên giới mà không vượt qua những giới hạn pháp lý, nhân đạo và chính trị, dù các diễn ngôn từ Brussels có vẻ đã cứng rắn
hơn.

Ceuta, cuộc khủng hoảng biên giới bắt đầu từ smartphone

Ceuta, cuộc khủng hoảng biên giới bắt đầu từ smartphone

Từ một phán quyết của tòa án bị bóp méo trên mạng xã hội, những hình ảnh được diễn giải sai lệch và tin đồn lan rộng, hàng chục nghìn người đã đổ về Ceuta trong vài giờ cuối tháng 7, tạo ra một cuộc khủng hoảng tại biên giới Tây Ban Nha - Morocco.

Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Trong gần nửa thế kỷ, thông qua những thỏa thuận về dầu mỏ, tài chính và hợp tác quân sự, nhiều quốc gia Trung Đông đã dựa vào "chiếc ô an ninh" của Mỹ để tập trung phát triển kinh tế. Nhưng, một thỏa thuận quân sự mới được ký vào những ngày đầu tháng 8 này đang làm thay đổi tất cả, mở ra một giai đoạn mới, khi các quốc gia trong khu vực muốn tự bảo đảm an ninh của chính mình.

Giá trị của độc lập, tự do và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới

Giá trị của độc lập, tự do và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới

Độc lập và tự do là những giá trị có ý nghĩa đặc biệt đối với sự tồn tại, phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc và mỗi con người. Không có dân tộc nào có thể phát triển bền vững nếu không có quyền tự quyết đối với vận mệnh của mình; cũng không có xã hội tiến bộ nếu con người không được sống trong môi trường hòa bình, an toàn, có quyền làm chủ và điều kiện phát triển toàn diện. Đối với Việt Nam, độc lập, tự do là những giá trị được hình thành, hun đúc và bảo vệ qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước.

Phát huy sức mạnh văn hóa để bảo vệ an ninh Tổ quốc

Phát huy sức mạnh văn hóa để bảo vệ an ninh Tổ quốc

Ngày 5/8/2026, Bộ Công an tổ chức Hội thảo góp ý xây dựng “Đề án Phát triển văn hóa Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới”. Đề án là sự cụ thể hóa, triển khai thiết thực việc thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị trong lực lượng Công an nhân dân (CAND).

Tăng cường bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ của Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới

Tăng cường bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ của Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới

LTS: Trong kỷ nguyên mới, đặc biệt là bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, để bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, lực lượng Công an nhân dân (CAND) đứng trước yêu cầu phải phát triển theo hướng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, làm chủ khoa học - công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt mỗi cán bộ, chiến sĩ cần không ngừng nâng cao bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ.
Nhân kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống CAND, Chuyên đề ANTG Cuối tháng trân trọng giới thiệu bài viết của Trung tướng Trần Bá Thiều, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Chính trị CAND về vấn đề này.

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

“Giang hồ mạng” không phải là khái niệm pháp lý, mà là cách cộng đồng gọi những cá nhân gây dựng ảnh hưởng trên mạng xã hội bằng hình ảnh đầu gấu đầu mèo, xăm trổ ngang tàng, phát ngôn gây sốc, khoe tiền bạc, các mối quan hệ hoặc công khai chửi bới người khác bằng những lời lẽ rất vô văn hóa... Việc cơ quan điều tra khởi tố, bắt tạm giam một loạt "giang hồ mạng" như: Khánh "Sky", Hồ Văn Khoa, “Vua Quạt” Trần Đình Tiệp, vợ chồng Huấn “Hoa Hồng”, vợ chồng Phú Lê, “Tế điên" Nam Định thời gian gần đây khiến số "giang hồ mạng" khác có vẻ lo ngại sẽ tới lượt mình nên đã tìm cách thay đổi nội dung. Mạng xã hội vì thế cũng đỡ rác hẳn.

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Giữa lúc dòng chảy thương mại từ Vùng Vịnh qua eo biển Hormuz bị bóp nghẹt bởi xung đột Mỹ-Iran, một huyết mạch hàng hải khác của thế giới đang đứng trước nguy cơ bị cuốn vào vòng xoáy chiến sự. Căng thẳng Houthi - Arab Saudi tái bùng phát, cùng những cảnh báo cứng rắn từ Tehran, đang đặt eo biển Bab el-Mandeb trước nguy cơ trở thành điểm nghẽn tiếp theo, có thể đẩy cú sốc năng lượng vượt khỏi Trung Đông, lan rộng ra nền kinh tế toàn cầu.

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Trong nhiều năm sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, câu hỏi thường trực đối với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) có lẽ vẫn luôn là: Liên minh này có còn lý do để tồn tại? Thực tế thách thức lớn nhất hiện nay với một tổ chức an ninh phòng thủ 77 tuổi đời là có thể thích nghi với một thế giới nơi cạnh tranh giữa các cường quốc trở thành trạng thái thường trực, hàng loạt cuộc khủng hoảng phủ bóng không gian an ninh châu Âu - Đại Tây Dương, và thậm chí là cả sức ép từ những tranh luận về chia sẻ gánh nặng quốc phòng hay các phát biểu gây tranh cãi của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Nghị sĩ Andy Burnham chính thức được xác nhận là lãnh đạo Công đảng và trở thành Thủ tướng thứ 7 của Vương quốc Anh chỉ trong một thập niên. Với những cải cách đầy tham vọng, liệu người đàn ông đến từ Manchester này có thể tái định hình nền chính trị Anh sau một chuỗi khủng hoảng kéo dài hay không?