“Sân bóng trên mây” và những câu chuyện sau màn ảnh

Từng rất có duyên với giải thưởng mảng phim tài liệu, cuối năm 2023, đạo diễn Đào Thanh Hưng một lần nữa làm nên cú hích ngoạn mục. Vượt qua hơn 100 đề tài, dự án từ các nước châu Á gửi về tham dự, bộ phim tài liệu "Sân bóng trên mây" của anh được công chiếu trên Truyền hình NHK của Nhật Bản trong dự án "Sắc màu châu Á".

Những câu chuyện đời thường

Cách Hà Nội 240 km, xã Tà Xùa, huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La nằm ở độ cao hơn 2.800 m so với mực nước biển, khí hậu mát mẻ quanh năm, nổi tiếng là điểm săn mây đẹp từ tháng 10 đến tháng 4 dương lịch hằng năm, người ta gọi đấy là thiên đường mây Tà Xùa. Thiên đường mây Tà Xùa là vùng đất có nhiều đồng bào Mông sinh sống. Vùng đất này nổi tiếng về cây chè San Tuyết. Chè sống ở trên cao mang đến hương vị thơm ngon đặc biệt, bởi đó là những cây chè 300-500 tuổi. Người Mông ở đây sống chủ yếu bằng nghề trồng chè và các loại cây hoa màu.

Sân bóng Tà Xùa nằm lọt thỏm giữa mấy quả đồi bao quanh. Trước đây là một vạt đất giữa rừng, thanh niên ở Tà Xùa rất mê bóng đá, vì thế cứ chiều chiều là diễn ra các trận bóng đá. Mỗi khi gió về, thổi những đám mây bay xung quanh khiến sân bóng đẹp như nằm giữa đám mây thiên đường. Có những lúc gió mạnh, thổi mây tràn vào sân bóng làm cho các cầu thủ ngơ ngác, không biết trái bóng của mình đi đâu?

“Sân bóng trên mây” và những câu chuyện sau màn ảnh -0
Đạo diễn Đào Thanh Hưng và êkíp làm phim tại Tà Xùa.

Trong đội có A Lừ 20 tuổi nhưng đã có một vợ và một con trai nhỏ. A Lừ mê sút bóng vào gôn, nhưng ở đây ai đá kém nhất thì làm thủ môn. A Lừ bắt gôn nhưng luôn muốn làm tiền đạo. Nhà A Lừ có vườn chè, A Lừ hái chè và sao chè. Từ việc sao chè mà A Lừ gặp Kiên, một người từ thủ đô lên Tà Xùa để lập nghiệp. Khác với nhiều người khác mua đất làm nhà nghỉ, homestay, Kiên bắt đầu với chè. Kiên tìm hiểu ở đây ẩn sâu trong rừng Tà Xùa có những cây chè vài trăm năm tuổi. Rừng nguyên sinh Tà Xùa rất đẹp với những thảm rêu cổ kính và những cây chè cổ thụ cao từ 5 đến 7m mọc thành quần thể. Những cây chè cổ thụ, không cần chăm bằng phân bón hóa học, không thuốc trừ sâu, quanh năm sinh trưởng trong mây đã cho ra loại chè đặc biệt. Kiên tìm hiểu cách sao chè và kết bạn với A Lừ, cùng A Lừ vào rừng để hái chè. Việc đi vào rừng không dễ dàng, thường mất cả một ngày đường. Và chính vì thế mà nhiều người Mông đã chọn trồng chè ở nương gần nhà để tiện thu hái.

Người Mông bỏ qua việc sao chè bằng chảo gang truyền thống để mua những lồng máy sao chè, nhanh hơn, tiện ích hơn, công nghiệp hơn. Nhưng cũng đồng nghĩa với việc làm cho chè bớt ngon. Kiên và A Lừ thì không vậy, cả hai hướng đến loại chè tốt nhất. Sau những ngày lăn lộn, họ tìm được nguyên liệu chè tốt. Kiên xây 5 bếp củi và 5 chảo gang lớn, duy trì cách sao chè truyền thống bằng tay đầy vất vả nhưng cho ra sản phẩm chè thủ công đạt chất lượng cao và bán chúng với giá cao hơn nhiều.

Ước mơ của A Lừ là mua cho vợ một chiếc máy giặt khi mùa đông đang đến rất gần. Người vợ trẻ của A Lừ sẽ không phải dùng chân tay giặt quần áo cho cả nhà bên suối như bao năm vẫn làm nữa. Vợ Lừ sẽ bớt lạnh hơn. A Lừ học được ở Kiên nhiều thứ. A Lừ cũng không muốn mặc quần áo người Mông mà muốn quần áo của người Kinh để có thể trèo cây nhanh hơn, không bị vướng víu bởi vải cuốn. A Lừ biết người thành phố thích gì. Những câu đùa của chàng dân tộc Mông với một chàng trai người Kinh cũng đậm chất thành thị hơn.

“Sân bóng trên mây” và những câu chuyện sau màn ảnh -0
Một cảnh trong phim “Sân bóng trên mây”.

Trái lại với A Lừ, một chàng trai dân tộc thích mặc quần áo người Kinh, và những tiện ích của người Kinh; Kiên lại thích mặc quần áo của A Lừ, đội mũ của A Lừ. Kiên có bàn tay sạm đi,  chai lại vì sao chè ở nhiệt độ cao. Nhìn anh dần trở thành một người Mông hơn là một thanh niên thành phố. 

Sân bóng đất giờ đây cũng vắng người đến chơi bởi những thanh niên Mông đến sân cỏ nhân tạo đá bóng và thật vui khi không phải chạy xuống vực nhặt bóng nữa. Họ đã có sân bóng sáng đèn suốt ngày đêm. Tà Xùa vẫn đẹp, biển mây vẫn ngày ngày xuất hiện để chờ đón những du khách lên săn mây....

Đưa chuyện đời thường lên phim

Đạo diễn Đào Thanh Hưng cho biết: "Câu chuyện sân bóng cũ và mới, nó đại diện giữa hiện đại và cổ truyền, tôi muốn hình tượng hóa sân bóng đất này giống như một nhân vật, một con người và sân bóng này cũng thay đổi theo thời gian trước sự biến đổi của thời cuộc. Điểm nhấn của phim là sự kể chuyện hài hòa kết hợp hình ảnh và âm nhạc truyền thống. Ngô Hồng Quang là một nhạc sĩ đương đại sử dụng nhiều loại nhạc cụ dân tộc. Khi tôi sử dụng âm nhạc của anh cho phần mở đầu, phần kết thúc thì tôi thấy rất ấn tượng. Ngoài ra tôi còn kết hợp với một nghệ sĩ trẻ người Mông đến Tà Xùa để thổi cho chúng tôi bản sáo người Mông trên những đỉnh núi bên cạnh gốc trà, kể cho tôi nghe những câu chuyện về người Mông bằng âm nhạc vô cùng thú vị".

Ông Sugano Makoto, một giám đốc công ty sản xuất phim của Nhật Bản nhận định: "Những bản nhạc dựa trên cùng địa điểm trên phim khiến chúng ta đắm chìm vào câu chuyện. Âm nhạc của người Mông khiến tôi cảm nhận được làn gió, tiếng chim hót và đôi khi là sự náo nhiệt không gian tại đây. Âm nhạc tạo ra một tầng ý nghĩa nữa cho câu chuyện và bổ sung vào bối cảnh cho những câu chuyện tại đây. Điều đặc biệt, công đoạn hậu kì của phim được làm toàn bộ tại Nhật Bản khiến phim có sự pha trộn dung hòa cách kể chuyện giữa Việt Nam và các nước trong khu vực, giúp phim dễ tiếp cận hơn với khán giả. Thành thật mà nói có rất nhiều điểm tương đồng giữa Việt Nam và Nhật Bản trong câu chuyện này, khi các gia đình quan tâm lẫn nhau; hãy bằng lòng với những gì mình đã có. Phim tài liệu này khiến tôi cảm thấy gần gũi với người dân Việt Nam hơn bao giờ hết".

Để có được những cảnh quay ưng ý nhất, ekip sản xuất đã phải mất một năm với hàng chục lần lên Tà Xùa ghi hình tư liệu. Sau khi tiếp cận với người dân tộc Mông sinh sống tại Tà Xùa, những chàng trai bản và người dân sinh sống nơi đây, kịch bản dần hình thành và ý tưởng táo bạo về một bộ phim được ra đời.

Phim được chiếu tại Nhật Bản với định dạng 30 phút và một dự án tại rạp với thời lượng 90 phút được đạo diễn Đào Thanh Hưng ấp ủ gửi đến khán giả trong nước.

“Sân bóng trên mây” và những câu chuyện sau màn ảnh -0
Cảnh Kiên chở A Lừ đi tìm chè.

"Sân bóng trên mây" lại "ưu ái" được lựa chọn để vượt qua bao đối thủ nặng kí khác là bởi vì ở đây có một sự chân thực đến tuyệt đối của không gian, thời gian và hình thái. Đó là cảnh đẹp vùng cao của miền núi phía Bắc, của những người Mông sau bao năm sống trên núi với những tập tục sản xuất, sinh hoạt truyền thống, đến một ngày bị cuốn vào đời sống và những phương tiện hiện đại. Hơi thở thời đại mới với nền công nghệ và công nghiệp dần biến đổi người dân tộc miền núi cao này. Họ muốn những tiện ích vật chất như Iphone, máy giặt, tủ lạnh, ôtô… của người Kinh thay thế cho những gì cổ truyền xưa cũ. Một sân bóng với đầy đủ tiện ích của cỏ nhân tạo, đèn chiếu sáng thay cho sân bóng trên nền đất cũ...

Với "Sân bóng trên mây", cảnh đẹp thiên nhiên hùng vĩ của một vùng núi phía Bắc hiện ra đầy mê hoặc. Những bản nhạc đậm chất dân tộc là chất liệu làm nên sự sống động, cuốn hút cho bộ phim, và trên hết đó là cuộc sống và số phận rất chân thực của mỗi con người nơi đây trong một đời sống xã hội đầy biến đổi.

Theo Đào Thanh Hưng, với bộ phim này, anh muốn truyền tải thông điệp. Đó là khoảng cách về không gian giữa đồng bằng và miền núi, khoảng cách về nhận thức giữa người với người, người đi tìm những thứ hiện đại và người muốn lưu giữ nét văn hóa cổ truyền; khoảng cách giữa người giàu và người nghèo; khoảng cách về văn hóa giữa đời sống của văn minh đô thị và những nét bình dị vùng quê miền núi quanh năm mây mù bao phủ...

Trần Mỹ Hiền

Các tin khác

Vì sao người Mỹ vẫn yêu quý Phạm Xuân Ẩn

Vì sao người Mỹ vẫn yêu quý Phạm Xuân Ẩn

Giáo sư Larry Berman là tác giả "Perfect Spy", cuốn sách được độc giả Việt Nam biết đến với tên gọi "X6 - Điệp viên hoàn hảo" viết về Thiếu tướng tình báo Phạm Xuân Ẩn. Trong câu chuyện với chúng tôi, Larry Berman nói rằng khi viết về Phạm Xuân Ẩn, ông muốn giải đáp một câu hỏi: Vì sao nhiều người Mỹ từng bị Phạm Xuân Ẩn che giấu sự thật lớn nhất đời mình, sau này vẫn tiếp tục kính trọng và yêu quý ông?

Thấy gì sau 40 năm đổi mới?

Thấy gì sau 40 năm đổi mới?

Hành trình 40 năm đổi mới của điện ảnh Việt song hành cùng sự đổi mới của đất nước, qua từng giai đoạn lịch sử, phản ánh chiều sâu, ký ức của dân tộc. Đó là một di sản nghệ thuật cần được lưu giữ, kết nối để điện ảnh Việt hôm nay đi tiếp trong hành trình sáng tạo, bền vững, đa dạng và từng bước đi ra thế giới. Lưu giữ ký ức dân tộc.

Hào quang thuê bao

Hào quang thuê bao

Khi một bức ảnh chụp tại Park Hyatt, khoang thương gia Emirates hay bàn tiệc omakase có thể được mua với giá 15.000 đồng, điều đáng ngạc nhiên không còn là việc người ta nói dối. Con người từ lâu đã nói dối về tuổi tác, gia thế, tài năng và tình yêu. Điều đáng ngạc nhiên là lần đầu tiên trong lịch sử, những lời nói dối ấy được chuẩn hóa thành sản phẩm, niêm yết giá công khai và phân phối với quy mô công nghiệp. Thị trường chỉ đơn giản đáp ứng một nhu cầu có thật: nhu cầu được nhìn thấy như một người khác.

Bảo vệ sở hữu trí tuệ - thay đổi ngành công nghiệp sáng tạo

Bảo vệ sở hữu trí tuệ - thay đổi ngành công nghiệp sáng tạo

Trong bối cảnh vi phạm bản quyền trực tuyến diễn ra với tốc độ báo động và ngày càng tinh vi, Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ như một tín hiệu mạnh mẽ khẳng định tinh thần thượng tôn pháp luật và cam kết của Việt Nam trong việc siết chặt thực thi quyền sở hữu trí tuệ, với quyết tâm lập lại trật tự trên không gian số và bảo vệ môi trường sáng tạo.

World Cup phá vỡ nỗi sợ hãi ở "thủ phủ Mexico" tại Los Angeles

World Cup phá vỡ nỗi sợ hãi ở "thủ phủ Mexico" tại Los Angeles

Từ nhiều tháng nay, cộng đồng người Mexico ở Huntington Park, Los Angeles liên tục trở thành mục tiêu của các cuộc càn quét do Cơ quan Thực thi di trú và Hải quan Mỹ (ICE) thực hiện. Áp lực nặng nề này, cộng thêm tình trạng lạm phát leo thang, đã đẩy phần lớn cư dân nơi đây vào trạng thái hoảng sợ, buộc họ phải tự giam mình trong nhà và tuyệt đối né tránh các không gian công cộng. Tuy nhiên, ngày hội World Cup 2026 đã làm thay đổi hoàn toàn diện mạo và tâm lý trên các con phố chỉ trong một đêm.

Khi điện ảnh tấn công vào nỗi sợ tập thể

Khi điện ảnh tấn công vào nỗi sợ tập thể

Có lẽ, đã đến lúc chúng ta phải nói với nhau một cách thật cẩn trọng và đầy quan sát về phim kinh dị Việt Nam. Một nền điện ảnh trưởng thành phải có cả những vùng tối để bước vào. Nhưng nếu vùng tối ấy chỉ được dựng lên để khán giả giật mình, còn người làm phim thì mãn nguyện vì rạp đông, tôi bắt đầu thấy bất an. Không phải là cho một bộ phim. Mà cho cái thói quen dễ dãi đang len vào thị hiếu.

Kỳ 3: Toán Castor và chuyên án PY27

Kỳ 3: Toán Castor và chuyên án PY27

Hơn một tháng sau khi điệp viên đơn tuyến Phạm Chuyên, bí danh Ares xâm nhập miền Bắc bằng đường biển, CIA và Liên đoàn 77 quyết định cho toán gián điệp biệt kích mang biệt danh Castor nhảy dù xuống tỉnh Sơn La. Nhiệm vụ của toán là thu thập tin tức tình báo về hoạt động chuyển quân của Quân đội miền Bắc trên Quốc lộ 6 - con đường chính xuyên qua các tỉnh Tây Bắc đến Tây Nam tỉnh Sầm Nưa (Lào). Tuy nhiên, chỉ 3 ngày sau, cả 4 thành viên đều bị bắt, mở ra chuyên án PY27 của Công an miền Bắc.

Thụy Sỹ tạm tránh được “khoảnh khắc Brexit” của riêng mình

Thụy Sỹ tạm tránh được “khoảnh khắc Brexit” của riêng mình

Ngày 14/6, hơn 59% cử tri Thụy Sĩ đi bỏ phiếu cho cuộc trưng cầu dân ý về đề xuất giới hạn dân số ở mức 10 triệu người vào năm 2050. Gần 55% phản đối, 45% ủng hộ - khoảng cách đủ để ngăn một cuộc va chạm có thể định hình lại quan hệ giữa Bern và Brussels trong nhiều thập niên tới nhưng vẫn còn những bất đồng.

Cuộc chia tay với vị trí trung tâm

Cuộc chia tay với vị trí trung tâm

Một buổi chiều cuối tháng 5/2026, trên mạng xã hội xuất hiện hàng loạt dòng trạng thái của các nhà báo kỳ cựu. Có người chia sẻ lại hình ảnh những tòa soạn từng gắn bó nhiều năm, có người nhắc tên những tờ báo đã trở thành một phần ký ức của đô thị Sài Gòn, cũng có người chỉ lặng lẽ đăng một dấu chấm lửng. Những chia sẻ ngắn ngủi ấy phản ánh tâm trạng của những người đang chứng kiến một bước chuyển quan trọng của báo chí thành phố trong tiến trình sắp xếp, tinh gọn hệ thống cơ quan báo chí.

Vài nghịch lý trong báo chí hiện đại

Vài nghịch lý trong báo chí hiện đại

Trong suốt thời gian vừa qua, báo chí đã trở thành một trong những tâm điểm quan tâm của xã hội. Đầu tiên là câu chuyện sắp xếp lại các cơ quan báo, đài, truyền hình ở các địa phương. Sau đó là những thông tin về việc sẽ xử lý các vi phạm sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực báo chí mà điển hình nhất là việc chia sẻ lại các sản phẩm báo chí trên mạng xã hội. Trước đó không lâu, chuyện “báo chí hóa mạng xã hội” cũng đã từng được nhắc tới không ít lần. Tất cả đều cho thấy đang có một dịch chuyển mang tính bước ngoặt đối với báo chí hiện đại Việt Nam hôm nay.

Sợi chỉ vô hình

Sợi chỉ vô hình

Khoảng 5 năm trước, khi bước vào ngôi nhà của một nhân vật cần khai thác cho bài báo dài của mình về chuyên đề biến đổi khí hậu, tôi không nghĩ rằng mình sẽ ám ảnh cho đến tận bây giờ.

Kỳ 2: Điệp viên Ares và Chuyên án BK63

Kỳ 2: Điệp viên Ares và Chuyên án BK63

Tháng 4/1961, sau khi huấn luyện kỹ lưỡng, điệp viên đơn tuyến Phạm Chuyên, bí danh Ares, xâm nhập miền Bắc Việt Nam bằng đường biển, mở màn chiến dịch của CIA đưa gián điệp biệt kích phá hoại miền Bắc. Theo kế hoạch, sau khoảng 1 đến 2 năm, khi đã gây dựng được cơ sở vững và guồng máy hoạt động tốt, Phạm Chuyên có thể chọn người thay thế và trở lại miền Nam. Trong trường hợp bị lộ, Chuyên rút vào rừng trốn, chờ Trung tâm đưa tàu ra đón bằng đường biển…
Nhưng Phạm Chuyên không ngờ mình lại trở thành nhân vật chính trong một chuyên án vô tiền khoáng hậu của lực lượng Công an miền Bắc.

Tôi tin Việt Nam sẽ xây dựng được một ngành công nghiệp điện ảnh thành công

Tôi tin Việt Nam sẽ xây dựng được một ngành công nghiệp điện ảnh thành công

Michael L. Gray là một người viết đã 30 năm gắn bó với Việt Nam, đang hoạt động trong lĩnh vực điện ảnh, hiện tham gia nhiều dự án cùng các hãng phim và nhà sản xuất tại TP Hồ Chí Minh. Với khán giả điện ảnh Việt Nam, Michael được biết tới qua bút danh Anh Mai, đồng biên kịch phim “Long Ruồi” – bộ phim hài hành động do Charlie Nguyễn đạo diễn, từng trở thành hiện tượng phòng vé năm 2011. Michael hiện đang hoàn thành một tập truyện ngắn bằng tiếng Việt và đồng thời tham gia phát triển nhiều dự án điện ảnh mới.
Trong cuộc trò chuyện với CTV Chuyên đề An ninh thế giới Giữa tháng - Cuối tháng, Michael L. Gray nói nhiều tới cấu trúc kịch bản điện ảnh và tương lai của điện ảnh Việt Nam trên bản đồ thế giới.

Khi yêu thương biến thành thù hận

Khi yêu thương biến thành thù hận

Đầu năm 2026, liên tiếp các vụ án mạng do ghen tuông, mâu thuẫn tình cảm xảy ra tại Tuyên Quang, Tây Ninh, Đồng Tháp, Nghệ An… để lại nhiều bi kịch đau lòng. Từ những xung đột tưởng chừng rất nhỏ, nhiều người đã trượt dài trong cơn cuồng ghen, biến yêu thương thành tội ác.

Làm sao có thể “Ta là một, là riêng, là thứ nhất”?

Làm sao có thể “Ta là một, là riêng, là thứ nhất”?

Muốn xuất bản một chương trình âm nhạc nghiêm túc, ít nhất riêng phần nhạc cần thuê nhạc sĩ phối khí, dàn nhạc giao hưởng, ban nhạc nhẹ, dàn nhạc dân tộc, ca sĩ, hợp xướng, thu âm, hậu kỳ. Nhìn cấu hình, có thể áng được tiền tỷ theo nhân lực. Dàn nhạc nhẹ có thể chỉ từ 5-10 nhạc công nhưng dàn giao hưởng thì ít cũng khoảng 80 người. Nếu cứ thế thì làng nhạc làm không hết việc. Nhưng, công nghệ đã làm thay đổi tất cả...

Nhạc sĩ trước “đôi thủ” AI

Nhạc sĩ trước “đôi thủ” AI

AI (trí tuệ nhân tạo) ngày càng ảnh hưởng sâu rộng tới mọi mặt của đời sống. Trong sáng tác âm nhạc, AI đang tạo ra những thay đổi mạnh mẽ, từ hỗ trợ nhạc sĩ viết giai điệu đến hòa âm phối khí, thể hiện tác phẩm. AI là một “cộng sự” đắc lực hay mang đến những thách thức với người làm âm nhạc và đâu là dấu ấn cá nhân trong thời đại công nghệ lên ngôi là những vấn đề nhiều người băn khoăn...

Những băn khoăn trước nguy cơ di tích văn hóa Sa Huỳnh bị biến dạng

Những băn khoăn trước nguy cơ di tích văn hóa Sa Huỳnh bị biến dạng

Hơn một thế kỷ nay, kể từ khi được phát hiện năm 1909, văn hóa Sa Huỳnh nói chung và di tích quốc gia đặc biệt Văn hóa Sa Huỳnh (Quảng Ngãi) nói riêng được các chuyên gia trong và ngoài nước đánh giá là một "trầm tích lịch sử sống". Hiện di tích khảo cổ Văn hóa Sa Huỳnh đang hướng tới là Di sản văn hóa thế giới.

Các chuyên gia nói gì về “khu đất vàng” 19 Lê Thánh Tông?

Các chuyên gia nói gì về “khu đất vàng” 19 Lê Thánh Tông?

Đề xuất di dời Trường Đại học Dược Hà Nội, Khoa Hóa học (Đại học Khoa học tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội) để chuyển không gian “Đại học Tổng hợp Hà Nội” tại 19 Lê Thánh Tông thành khu Bảo tàng Đại học thời đại Hồ Chí Minh, là một phương án có trong dự thảo đồ án quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Những ngày qua, thông tin này đã trở thành tâm điểm thu hút dư luận với những luồng ý kiến trái chiều...

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

“Việc nhẹ, lương cao”, “thế giới tự do”, “không cần lao động vẫn có cuộc sống sung túc, được bảo lãnh đi định cư tại các nước thứ ba như Mỹ, Canada, Australia”... Đó là những lời dụ dỗ khiến một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên tin theo và di cư bất hợp pháp sang Thái Lan mong được “đổi đời”.